تشییع رهبر شهید

تشییع رهبر شهید

پوستر مراسم تشییع، با نام «بدرقه آقای شهید ایران» و شعار «باید برخاست»

تشییع رهبر شهید؛ تشییع پیکر رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران که در حمله آمریکا و اسرائیل به شهادت رسید.

تشییع سید علی خامنه‌ای، پس‌از ترور او در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، به‌خاطر مسائل امنیتی و فضای جنگی در ایران، با تأخیر چندماهه، در تیرماه ۱۴۰۵ش برنامه‌ریزی شد. پیکر او برای وداع در روزهای ۱۳ و ۱۴ تیر در مصلی تهران قرار گرفت. پس‌از آن پیکرها در ۱۵ تیر در تهران، ۱۶ تیر در قم، ۱۷ تیر در عراق و ۱۸ تیر در مشهد تشییع شد و در نهایت در سحرگاه ۱۹ تیر در حرم امام رضا دفن شد. به همراه پیکر سید علی خامنه‌ای، پیکر چندتن از اعضای خانواده او نیز در تشییع، همراهی شد.

برنامه‌ریزی

تشییع پیکر سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، که در حمله آمریکا و اسرائیل به بیت رهبری در صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، به شهادت رسید، به‌دلیل طولانی‌شدن جنگ رمضان و نیز متزلزل بودن آتش‌بس در پی ۴۰ روز جنگ، با تأخیر چندماهه انجام شد.

اجرای مراسم وداع و تشییع رهبر شهید، بر عهدهٔ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفت و برای برنامه‌ریزی، «ستاد ملی تشییع وداع با قائد شهید امت اسلامی» شکل گرفت. ریاست این ستاد بر عهدهٔ محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور بود. ابتدا مسئولان شهر مشهد، از برگزاری جلسات مختلف برای ایجاد آمادگی لازم برای مراسم تشییع و تدفین سید علی خامنه‌ای خبر دادند. سید احمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد، به تمهیدات لازم برای اسکان زائران در مشهد برای مراسم تشییع و تدفین توجه داد.

• 
  تابوت‌های آماده شده برای تشییع رهبر شهید
• 
  تصویری از آماده‌سازی مصلی تهران برای مراسم وداع سید علی خامنه‌ای (منتشر شده در ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش)
• 
  تجهیز مصلی برای مراسم وداع رهبر شهید

نمادها

نشان اصلی این مراسم تصویر «مشت گره‌کرده» انتخاب شده بود. این نماد، برگرفته از اولین پیام سید مجتبی خامنه‌ای، است که در آن اظهار داشت دست سالم سید علی خامنه‌ای هنگام ترور، مشت‌کرده دیده شده است. برگزارکنندگان، این نماد را نشانه‌ای از ایستادگی در برابر استکبار معرفی کردند. جهت‌گیری محتوایی و شعار محوری این مراسم در داخل ایران، عبارت «باید برخاست» تعیین گردید که امتداد کلیدواژه «قیام لله» است که در پیام رهبر جمهوری اسلامی ایران به مناسبت ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش استفاده شده است. همچنین برای مخاطبان خارجی و همسو در کشورهای منطقه، شعار قرآنی «قوموا لله» به‌عنوان نماد همبستگی، تجدید پیمان و تداوم مسیر پیشین اعلام شد. این مراسم در محافل ایرانی با عنوان «بدرقه آقای شهید ایران» شناخته شده است.

اعلام برنامه تشییع

در ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ش، اعلام شد که تشییع پیکر رهبر شهید در تهران، قم و مشهد قطعی است و نهادهای مسئول در حال تدارک برای مدیریت جمعیتی بیش از ۱۵ تا ۲۰ میلیون نفر در پایتخت هستند. همچنین اعلام شد که محل خاک‌سپاری سید علی خامنه‌ای، طبق وصیت وی و توصیه‌های نزدیکان‌اش در حرم امام رضا است. این اظهارات به‌عنوان اعلام قطعی زمان و جزئیات مراسم تشییع تلقی شد و برخی رسانه‌ها برنامه زمان‌بندی تشییع رهبر شهید را روزهای ۲۰، ۲۱ و ۲۲ خرداد اعلام کردند. ستاد بزرگداشت مراسم، در اطلاعیه شماره ۱ که در ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ش صادر شد، گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای دربارهٔ جزئیات این رویداد را فاقد اعتبار دانست. این اطلاعیه از سوی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب اسلامی منتشر شد. در اطلاعیه دوم اعلام شد که تشییع رهبر شهید، بعداز عزاداری‌های دههٔ اول محرم برگزار می‌شود. سرانجام، جدول زمان‌بندی تشییع پیکر سید علی خامنه‌ای و اعضای خانوادهٔ وی شامل مصباح‌الهدی باقری کنی، سیده بشری خامنه‌ای، زهرا حداد عادل و زهرا محمدی گلپایگانی به شرح زیر اعلام شد:

• روزهای شنبه ۱۳ و یکشنبه ۱۴ تیر ۱۴۰۵ش مطابق با ۱۹ و ۲۰ محرم: مراسم وداع با پیکر در مصلای امام خمینی در تهران؛
• دوشنبه ۱۵ تیر ۱۴۰۵ش مطابق با ۲۱ محرم: تشییع در تهران؛
• سه‌شنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۵ش مطابق با ۲۲ محرم: تشییع در قم؛
• چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش مطابق با ۲۳ محرم: در نجف و در کربلا؛
• پنج‌شنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵ش، مصادف با ۲۴ محرم و شب شهادت امام سجاد: تشییع در مشهد و تدفین در حرم امام رضا.

مراسم وداع

اولین مراسم وداع با رهبری در رواق کشوردوست با حضور جمعی از مردم و مسئولین در شب ۱۱ تیر انجام گرفت. در این مراسم جمع حاضر، به تابوت رهبری ادای احترام کردند. مراسم وداع با پیکر رهبر ایران پیش‌از زمان اعلام‌شده در صبح جمعه ۱۲ تیر آغاز شد و از بامداد، پیکر وی به همراه چند تن از اعضای خانواده در مصلای تهران برای ادای احترام هیئت‌های خارجی، نمایندگان ادیان و شخصیت‌های داخلی و خارجی قرار گرفت. این مراسم پس‌از برگزاری آیین‌های اختصاصی برای خانواده‌های شهدا، نیروهای حفاظت و برخی شخصیت‌ها، با انتقال پیکرها به مصلی وارد مرحله عمومی شد. همچنین پیکر برخی دیگر از جان‌باختگان خانواده رهبر ایران، ازجمله داماد وی، پس‌از تشییع جداگانه به محل برگزاری مراسم منتقل می‌شود تا در ادامه آیین‌های وداع و تشییع حضور داشته باشد. مراسم وداع مردمی با رهبر شهید ایران، از صبح ۱۳ تیر آغاز شد. مردم با حضور در صحن مصلی تهران، به پیکر رهبری ادای احترام کردند.

به گزارش رسانه‌ها، بیش از ۳۰ کشور درخواست رسمی خود را برای حضور در مراسم وداع با رهبر شهید اعلام کرده بودند. همچنین براساس گزارش کمیته امور بین‌الملل ستاد، نمایندگانی از ۹۰ کشور برای شرکت در این مراسم اعلام آمادگی کردند که شامل سران کشورهای اسلامی و غیراسلامی، رهبران ادیان، علما، اندیشمندان و شخصیت‌های برجسته مذهبی از ادیان و مذاهب مختلف می‌شود. علاوه‌بر این، گروه‌های مردمی قابل توجهی از کشورهای اسلامی، به‌ویژه عراق، پاکستان و افغانستان نیز درخواست حضور در مراسم را ارائه کردند. جمعه ۱۲ تیر نیز مراسم رسمی ادای احترام سران کشورها، مقامات عالی‌رتبه، رهبران ادیان و دانشمندان کشورهای مختلف در تهران برگزار شد.

در گزارش منتشرشده در رسانه‌های ایرانی، دولت آمریکا با صدور دستورالعملی محرمانه و از طریق رایزنی‌های دیپلماتیک، کشورهای مختلف را از حضور در مراسم تشییع رهبر ایران برحذر داشت و هشدار داد که مشارکت در این مراسم می‌تواند بر روابط دوجانبه با آمریکا تأثیر منفی بگذارد. این گزارش همچنین، به نقل از منابع دیپلماتیک ناشناس، مدعی شد که در نتیجهٔ این فشارها دست‌کم ۱۳ کشور از حضور در مراسم انصراف یا سطح مشارکت خود را کاهش داده‌اند و برخی از این کشورها نیز از طریق مجاری دیپلماتیک برای عدم حضور خود به ایران توضیح یا عذرخواهی ارائه کرده‌اند.

در ۱۲ تیر، علاوه‌بر ورود رهبران شیعیان پاکستان، جمعی از مجاهدان کتائب حزب‌الله عراق، هیاتی از شیعیان کشورهای حوزه خلیج فارس، هیاتی از حشدالشعبی عراق، احمد مسعود و هیاتی از افغانستان، هیاتی از جنبش امل، نمایندگان پارلمان و عضو حزب احیای جمهوری بلغارستان و هیات فاطمیون افغانستان، هیات اداره عالی مسلمانان گرجستان، هیات علمای روسیه، هیئت احزاب ترکیه، هیاتی از علمای فلسطین، هیاتی از رهبران هندو، شیعیان تایلند و آلمان، علمای روسیه واصحاب رسانهٔ لبنان، عراق و افغانستان و جمعی از هیات‌های خارجی برای ادای احترام به مصلی تهران وارد شدند. به‌گفتهٔ سخنگوی وزارت امور خارجه در مراسم وداع با پیکر سید علی خامنه‌ای، نزدیک به ۱۰۰ کشور یا هیات رسمی، یا شخصیت‌ها و گروه‌های مردمی، ۸ رئیس دولت و ۱۲ رئیس مجلس حضور داشتند.

• 
  مراسم وداع مردمی با رهبر شهید در مصلی تهران در ۱۳ تیر ۱۴۰۵ش
• 
  تصویری از مراسم وداع با پیکر رهبر ایران در مصلی تهران
• 
  ادای احترام دولتمردان ایران به تابوت رهبر شهید ایران
• 
  ادای احترام هیات ادیان مختلف به پیکر رهبر ایران
• 
  نمایش عمومی تابوت‌ها در مصلی تهران
• 
  دیوارنویسی‌ها در مصلی تهران در حاشیه مراسم وداع
• 
  حاضرین در مراسم مردمی وداع با رهبر شهید در کنار دیوارنگاری‌های مصلی

تشییع و اقامه نماز میت در تهران

اقامه نماز میت بر پیکر رهبر شهید در مصلی تهران توسط جعفر سبحانی

در ۱۴ تیرماه، مراسم اقامه نماز بر پیکر سید علی خامنه‌ای به امامت جعفر سبحانی، از مراجع تقلید شیعه، برگزار شد. در این مراسم سه فرزند سید علی خامنه‌ای، مصطفی، میثم و مسعود حضور داشتند. در این مراسم سه نوبت نماز اقامه شد؛ در نوبت اول بر پیکر سید علی خامنه‌ای، در نوبت دوم، بر پیکر سیده بشری حسینی خامنه‌ای، مصباح‌الهدی باقری و زهرا حدادعادل و در نوبت سوم نیز نماز بر پیکر زهرا محمدی گلپایگانی، نوه رهبر شهید. عدم حضور برخی شخصیت‌های بزرگ سیاسی همچون سه رئیس‌جمهور سابق ایران، از حاشیه‌های رسانه‌ای شده این مراسم بود. برخی رسانه‌ها تحلیل کرده‌اند که عدم حضور این افراد به‌خاطر جلوگیری از تنش سیاسی در جریان فضای مراسم تشییع یا حضور در مراسم‌های بعدی چون قم و مشهد بود.

در مراسم تشییع مردمی، تابوت حامل پیکر رهبر شهید ایران با خودرویی طراحی شده به صورت ضریح حرم امام رضا در میان جمعیت حرکت کرد. این مراسم از صبح روز ۱۵ تیرماه آغاز شد. برنامه‌ریزی مراسم تشییع ما بین خیابان دماوند تهران تا میدان آزادی بود و جمعیت حاضر، ساعت‌ها پیش از آغاز تشییع، در خیابان‌های این محدوده جمع شده بودند. با وجود آنکه آغاز مراسم تشییع خیابان دماوند اعلام و تعیین شده بود، اما تشییع از میانه راه در تقاطع خیابان آزادی با یادگار امام آغاز شد.

• 
  مراسم تشییع رهبری در تهران
• 
  جمعیت حاضر در تشییع رهبری در میدان انقلاب تهران

تشییع و اقامه نماز میت در قم

مراسم تشییع در قم از صبح ۱۶ تیر در مسجد جمکران آغاز شد. این مراسم با اقامه نماز توسط عبدالله جوادی آملی آغاز و با تشییع در بلوار ۷ کیلومتری جمکران تا حرم حضرت معصومه ادامه یافت. حضور پرتعداد و میلیونی مردم با پرچم‌های قرمز یالثارات الحسین، به‌عنوان نمادی از لزوم انتقام‌گیری از قتل سید علی خامنه‌ای، از حاشیه‌های مورد توجه رسانه‌ها بود. اقامه نماز میت توسط جوادی آملی به‌دلیل قرائت «شهادت‌نامه رهبر مجاهد شهید انقلاب» در متن آن، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها یافت. در این دعا، با توصیفاتی همچون «شهید اسلام، قرآن و عترت» و «کشته راه امت اسلامی و وحدت آن»، برای آمرزش و حشر وی با امامان شیعه دعا شد.

• 
  تصویر هوایی از اقامه نماز میت در مسجد جمکران
• 
  حاضران در تشییع رهبر شهید در قم
• 
  مراسم تشییع در قم

تشییع و اقامه نماز میت در عراق

تشییع پیکر رهبر شهید در نجف

با درخواست‌های مردم و مسئولان عراقی برای تشییع پیکر سید علی خامنه‌ای، در شامگاه ۱۶ تیر پیکر سید علی خامنه‌ای، به فرودگاه نجف منتقل شد و در آنجا مورد استقبال رسمی مقامات عراقی قرار گرفت. پس‌از آن مراسم تشییع، صبح چهارشنبه با حضور گسترده عزاداران عراقی و زائران در نجف آغاز شد. این مراسم پس‌از ورود پیکرها به فرودگاه نجف در شامگاه سه‌شنبه و استقبال مسئولان و مردم عراق برگزار شد و با نوحه‌خوانی، مرثیه‌سرایی و تشییع تا حرم امام علی ادامه یافت. اقامه نماز میت در حرم امام علی را سید محمدتقی حکیم انجام داد. مراسم در ساعت ۱۷ در نجف به پایان رسید و سپس پیکرها برای برگزاری آیین تشییع و طواف به کاظمین و کربلا و حرم‌های امام حسین و حضرت عباس منتقل شدند. در جریان این مراسم، شرکت‌کنندگان با در دست داشتن تصاویر رهبر انقلاب، سید مجتبی خامنه‌ای، و برافراشتن پرچم‌های ایران و جبهه مقاومت، حمایت خود را از وی و محور مقاومت اعلام کردند. همچنین شیخ ابراهیم زکزاکی، رهبر جنبش اسلامی نیجریه، در مراسم تشییع نجف حضور یافت. جمعیت میلیونی تشییع‌کنندگان در عراق شامل علما، قبایل عراقی، عشایر و چهره‌های سیاسی سرشناس بود. به خاطر ازدحام جمعیت، انتقال پیکر از نجف به کربلا، ۷ ساعت به طول انجامید. با رسیدن تابوت رهبر ایران به حرم امام حسین، عبدالمهدی الکربلائی امام جماعت حرم امام حسین بر پیکر، نماز میت اقامه کرد. پس از آن و با ورود پیکر به حرم حضرت عباس، امام جماعت حرم حضرت عباس، سید احمد الصافی بر پیکر، نماز میت اقامه نمود.

تشییع و اقامه نماز میت در مشهد

اقامه نماز بر پیکر رهبر شهید توسط فرزند ارشدشان

آخرین مراسم تشییع در شهر مشهد برگزار شد و پس از آن پیکرها برای دفن به حرم امام رضا منتقل شدند. نماز میت به امامت سید مصطفی حسینی خامنه‌ای، فرزند ارشد سید علی خامنه‌ای، اقامه شد. به دلیل پیش‌بینی ازدحام گسترده در مسیر منتهی به حرم، تابوت‌ها در بخش پایانی مسیر با هلی‌کوپتر به حرم منتقل شدند.

محل دفن سید علی خامنه‌ای

مدفن رهبر شهید در رواق دارالذکر حرم امام رضا

پیش‌از آغاز مراسم وداع، ادعاهایی مبنی بر دفن موقت پیکر رهبر شهید در حرم حضرت معصومه در قم، شایع شده بود که ستاد تشییع رهبر شهید با اطلاعیه‌ای، این موضوع را تکذیب کرد. براساس این اطلاعیه، جسد رهبری بدون دفن، نبش قبر یا تدفین به امانت، با حفظ احترام و موازین شرعی، نگهداری شده است.

محل دفن سید علی خامنه‌ای طبق وصیت او برنامه‌ریزی شد. طبق گفته خود او، وی در دوران حضورش در ایرانشهر، وصیت کرده بود تا اگر در همان‌جا از دنیا رفت، در ایرانشهر دفن شود؛ اما طبق وصیت جدید، تصمیم گرفته شد پیکر او در حرم امام رضا دفن شود. در سحرگاه ۱۹ تیر ۱۴۰۵ش، پیکر دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران در رواق دارالذکر در حرم امام رضا، به همراه خانواده‌اش دفن شد.

آمار مشارکت

مراسم وداع مردمی با رهبر شهید ایران در مصلی تهران، در دو روز ۱۳ و ۱۴ تیر برگزارش شد و تخمین جمعیت بین ۱ تا ۳ میلیون نفر بود. در روز ۱۴ تیرماه، اقامه نماز بر پیکر رهبر ایران در فضای مصلی انجام گرفت به صورتی که صحن‌های مصلی و خیابان‌های اطراف از جمعیت پر شدند. تخمین‌ها از حضور حداقل ۳۰۰ هزارنفر در مصلی خبر دادند و گزارش شد که به همین میزان جمعیت در همان روز برای وداع با رهبر شهید به مصلی تهران مراجعه کردند. با این وجود برخی رسانه‌ها از حضور ۵ میلیون نفر در روز وداع و اقامه نماز خبر دادند.

درباره تعداد مشارکت‌کنندگان در جریان تشییع در تهران، آمارهای مختلفی گزارش شده است. عکس‌های هوایی با تکیه بر ابزارهای شمارش تخمینی جمعیت، حدود ۱ میلیون نفر را تنها در خیابان‌های اصلی میان میدان امام حسین تا میدان آزادی، نشان می‌داد. برخی رسانه‌ها حاضرین در مراسم وداع تا تشییع در تهران را حدود ۱۵ میلیون نفر تخمین زده‌اند. آماری که از سوی برخی رسانه‌های خارجی مورد تردید واقع شد. در شهر قم، عکس‌هایی هوایی از تکمیل ظرفیت خیابان‌های منتهی به مسجد جمکران برای برگزاری مراسم تشییع و اقامه نماز در ۱۶ تیرماه خبر داد. استاندار قم نیز از حضور حداقل ۱ میلیون نفر مهمان از سایر نقاط کشور برای شرکت در مراسم تشییع خبر داد. استانداری خراسان رضوی تعداد افراد حاضر در تشییع جنازه رهبر شهید در مشهد را حدود ۸ میلیون نفر اعلام کرد. براساس اعلام استانداری کربلا، شمار حاضران در مراسم تشییع در عراق به حدود ۷ میلیون نفر رسیده و حشد الشعبی نیز از حضور بیش از ۲٫۳ میلیون نفر در نجف خبر داده است. آمارهای رسمی از کشور عراق از سوی دفتر نخست‌وزیری عراق، حدود ۱۰ میلیون نفر حاضر در تشییع نجف و کربلا بوده است.

خبرگزاری فارس در گزارشی، با تحلیل آمارهای منتشر شده همچون تعداد سفرهای ثبت شده، تعداد گوشی‌های همراه فعال در محل تشییع و بررسی حجم جمعیتی، تعداد مجموع افرادی که در هر چهار مراسم تشییع شرکت داشته‌اند را بین ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر گزارش می‌کند. برخی رسانه‌های دیگر نیز جمعیت حاضر در تشییع جنازه را بین ۲۰ الی ۳۰ میلیون اعلام کردند.

جمعیت حاضر در تشییع رهبر شهید، از نقاط مختلفی از کشور ایران و حتی کشورهای همسایه به محل تشییع در سه شهر تهران، قم و مشهد عزیمت کرده بودند. همین موضوع سبب شده بود تا نهادهای مختلف دولتی، نظامی و مردمی برای اسکان، پذیرایی و نظم حاضران در مراسم، برنامه‌ریزی داشته باشند. در تهران ظرفیت اسکان ۲ میلیون نفری در زائرشهرها و ۲ میلیون نفر در هتل‌ها فراهم شد.

واکنش‌ها و پیامدها

مراسمات نمادین و غیابی

مسلمانان اهل‌سنت نماز میت غیابی را برای رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران در برخی کشورها مانند ترکیه، بوسنی و هرزگوین و پاکستان، اقامه کردند. همچنین در چندین شهر از عراق، مراسم تشییع نمادین امام شهید انقلاب اسلامی ایران برگزار شد. همچنین در بسیاری شهرهای ایران، مردمی که موفق نشده بودند که خود را به تهران، قم یا مشهد برسانند، در شهر محل سکونتشان به مراسم سوگواری برای سید علی خامنه‌ای پرداخته‌اند. شهرهای چابهار، خرم‌آباد، ارومیه، ساری، شهرکرد، بابل، رشت، همدان، خرمشهر، لالی، یزد، بوشهر، تبریز، خوی، یاسوج، اراک، رامهرمز، آستانه‌اشرفیه، آستارا، کیش، قشم، ایلام، کرمانشاه، اردبیل، شیراز، بهشهر، میاندورود، کوهدشت، اصفهان و کرمان از جمله شهرهایی بودند که همزمان با برگزاری مراسم وداع و تشییع رهبر شهید، مراسم سوگواری برگزار کردند.

تعطیلات و عزای عمومی

همزمان با ایام تشییع و تدفین سید علی خامنه‌ای، ۱۳ و ۱۶ تیر در استان تهران، ۱۶ تیر در استان قم، ۱۸ تیر در استان خراسان رضوی و روزهای ۱۴ و ۱۵ تیر تعطیل عمومی در سراسر کشور اعلام شد. همچنین در ۱۸ تیر، به مناسبت تدفین رهبری در مشهد، عزای عمومی در کشور اعلام شد. در کشور عراق تعطیلی ۲ روزه استان بصره عراق و تعطیلی رسمی روز ۱۷ تیر اعلام شد.

واکنش رسانه‌ای

رسانه‌های بین‌المللی، ازجمله سی‌ان‌ان، مراسم تشییع رهبر ایران را رویدادی کم‌سابقه با ابعاد گسترده سیاسی، مذهبی و امنیتی توصیف کرده‌اند. به گزارش این رسانه‌ها، برگزاری مراسم در چند شهر ایران و عراق، بسیج گسترده نهادهای دولتی و امدادی، حضور میلیون‌ها عزادار و مهمانان خارجی و اجرای یکی از بزرگ‌ترین عملیات‌های لجستیکی جمهوری اسلامی، با هدف نمایش انسجام داخلی و انتقال پیام اقتدار و پایداری ایران پس‌از جنگ به افکار عمومی جهان و رقبای خارجی برنامه‌ریزی شده است. در این گزارش‌ها همچنین بر جنبه‌های نمادین مراسم تأکید شده است؛ ازجمله هم‌زمانی آن با مناسبت‌های مذهبی ماه محرم و برخی رویدادهای تقویمی بین‌المللی، برگزاری آیین‌ها در شهرهای مذهبی ایران و عراق و تبدیل شدن این مراسم به بستری برای نمایش جایگاه فراملی رهبری ایران در میان بخشی از جوامع شیعه. رسانه‌ها همچنین به پوشش گسترده خبری این رویداد، حضور هزاران خبرنگار و پیش‌بینی مشارکت میلیونی مردم در مراسم اشاره کرده‌اند.

تحلیل‌ها

براساس برخی تحلیل‌های جامعه‌شناختی، مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی فراتر از یک آیین سوگواری ارزیابی شده و به‌عنوان رویدادی در راستای بازتولید سرمایه نمادین، تقویت انسجام اجتماعی و استمرار مشروعیت سیاسی تفسیر شده است. در این تحلیل‌ها، حضور گسترده مردم، مشارکت اقشار مختلف و بازتاب رسانه‌ای مراسم از عوامل مؤثر در تقویت هویت جمعی و حافظه اجتماعی دانسته شده‌اند. این تحلیل‌ها همچنین شعار «باید برخاست» و نماد «مشت گره کرده» را از مهم‌ترین مؤلفه‌های نمادین مراسم معرفی می‌کنند. به باور تحلیل‌گران، شعار «باید برخاست» بیانگر تداوم مسیر و دعوت به کنش جمعی، و «مشت گره کرده» نمادی از ایستادگی، مقاومت و همبستگی است. حضور پرچم‌های ایران و «یا لثارات الحسین»، شعارهای ضداستکباری و شعار «لبیک یا سید مجتبی» نیز به‌عنوان عناصر هویتی و سیاسی مراسم مورد توجه قرار گرفته‌اند. بر پایه این دیدگاه‌ها، مراسم تشییع علاوه‌بر تقویت سرمایه اجتماعی و همبستگی ملی، در بازتولید مشروعیت سیاسی و فرهنگی نیز نقش داشته و به چالش کشیدن برخی روایت‌ها دربارهٔ شکاف میان جامعه و حاکمیت را در پی داشته است. در این چارچوب، تشییع رهبر شهید به‌عنوان رویدادی مؤثر در حفظ حافظه جمعی و تبدیل شهادت به سرمایه‌ای نمادین برای تداوم گفتمان انقلاب اسلامی توصیف شده است.

برخی تحلیل‌ها، تشییع رهبر شهید را در امتداد تشییع قاسم سلیمانی ارزیابی کرده و آن را نمادی از ظرفیت‌های فرهنگی و تمدنی جمهوری اسلامی می‌دانند. در این دیدگاه، برگزاری مراسم در شهرهای تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد، مشارکت مهمانان خارجی و تأکید بر ابعاد فراملی آن، نشانه‌ای از جایگاه منطقه‌ای این رویداد و پیوند آن با جهان اسلام تلقی شده است. همچنین پیشنهاد ثبت این مراسم به‌عنوان «میراث ناملموس ملی» از دیگر موضوعاتی است که در این تحلیل‌ها مورد توجه قرار گرفته است. در این تحلیل‌ها، از تشییع به‌عنوان بستری برای انتقال میراث فکری و سیاسی رهبر شهید به نسل‌های آینده، تقویت مفهوم «امت‌سازی» و نمایش «جمهوریت برخاسته از ایمان» یاد شده است. همچنین نقش تصاویر و روایت‌های مردمی در فضای رسانه‌ای، مقایسه این مراسم با تشییع قاسم سلیمانی و تأکید برهم‌زمانی آن با ماه محرم و پیوند نمادین آن با فرهنگ عاشورا، از دیگر محورهایی است که به‌عنوان ویژگی‌های متمایز این رویداد مطرح شده‌اند.

انتقادها

برنامه‌ریزی برگزاری مراسم با انتقادهایی همراه بود. در برخی از بخش‌های اجرای مراسم تشییع، تغییراتی اعمال شد که با ناراحتی و انتقاد مردمی همراه بود. در تهران بنا بود تا تشییع از ابتدای خیابان دماوند آغاز شود و جمعیت زیادی در این منطقه منتظر حضور تابوت‌ها بودند اما مراسم از میانه راه آغاز شد. برگزارکنندگان مراسم دلیل این تغییر را مسدود شدن راه به خاطر ازدحام جمعیت اعلام کردند و از مردم عذرخواهی نمودند. در تشییع شهر قم، مراسم از میانه مسیر متوقف شد و افراد حاضر در نزدیکی حرم حضرت معصومه، از مشایعت تابوت محروم شدند که با انتقادهایی همراه بود. در تشییع شهر مشهد نیز تابوت‌ها تا میانه راه در میان مردم تشییع و پس از آن به واسطه بالگرد به حرم منتقل شد. گفته شده بود که به خاطر ازدحام جمعیت، این تصمیم گرفته شده بود.

پویش‌های مردمی

حضور مردم در مراسم تشییع و وداع، عموماً با پرچم‌ها و بیان شعار انجام می‌شد. در این میان گروهی از حاضران، شعارهایی علیه ترامپ و لزوم انتقام از خون رهبر شهیدشان سر دادند و پرچم‌هایی با همین مضمون حمل می‌کردند. در این میان گروهی از مردم برای رفع گرما و کاهش شدت آفتاب، از پشت‌بام‌ها و پنجره‌ها، اقدام به آب‌پاشی بر روی مردم می‌کردند. در میان حاضران نیز گروهی به عزاداری مشغول بوده و بر سر و سینه خود می‌کوبیدند و با گریه تابوت را نظاره یا مشایعت می‌کردند. گروهی نیز پارچه‌هایی را برای تبرک، به تابوت می‌کشیدند.

منابع

• «آمار روزنامه اعتماد از تعداد شرکت‌کنندگان در مراسم تشییع رهبر شهید»، خبرگزاری اعتماد، تاریخ انتشار:۱۷ تیر ۱۴۰۵ش.
• «اطلاعیه شماره ۱ ستاد بزرگداشت عروج خونین امام مجاهد شهید حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای» وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اطلاعیه شماره ۲ ستاد بزرگداشت عروج خونین امام مجاهد شهید حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای قدّس‌الله‌نفسه‌الزکیه»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار:۱۹ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اطلاعیه شماره ۳ ستاد بزرگداشت عروج خونین امام مجاهد شهید»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اطلاعیه شماره ۴ ستاد تشییع امام شهید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اعلام جزئیات جدید از مراسم تشییع و تدفین رهبر شهید انقلاب/ تشییع در نجف و کربلا»، خبرگزاری تابناک، تاریخ انتشار:۳۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اقامه نماز غیابی دانشجویان پاکستانی برای رهبر انقلاب»، وب‌سایت آخرین خبر، تاریخ انتشار:۱۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «اقامه نماز میت غیابی برای رهبر شهید انقلاب اسلامی در بوسنی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «اولین برآوردها از میزان شرکت‌کنندگان در بزرگ‌ترین تشییع تاریخ جهان»، خبرگزاری فارس، تاریخ انتشار:۱۸ تیر ۱۴۰۵ش.
• «تشییع پیکر مطهر آقای شهید ایران از تقاطع یادگار امام به سمت میدان آزادی آغاز شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار:۱۵ تیر ۱۴۰۵ش.
• «چه تعداد از مردم مشهد در تشییع پیکر رهبر شهید حضور یافتند؟»، همشهری آنلاین، تاریخ انتشار:۲۰ تیر ۱۴۰۵ش.
• «دلیل تغییر برنامه تشییع رهبر شهید؛ سردار حسن‌زاده: عذرخواهی می‌کنیم»، همشهری آنلاین، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار:۱۵ تیر ۱۴۰۵ش.
• «راستی‌آزمایی یک ادعا؛ آیا حضور ۱۵ میلیون نفر در مراسم «وداع با خامنه‌ای» در تهران ممکن است؟»، یورونیوز، تاریخ انتشار:۱۹ تیر ۱۴۰۵ش.
• «رهبر شهید انقلاب در سه شهر کشور تشییع می‌شوند؛ اعلام محل دفن شهید خامنه‌ای»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «زمان‌بندی برنامه تشییع رهبر شهید»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «سه‌شنبه ۱۶ تیر تهران تعطیل شد/ پنجشنبه عزای عمومی در سراسر کشور»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار:۱۰ تیر ۱۴۰۵ش.
• «شمار زائران ورودی به قم برای تشییع رهبر شهید از یک میلیون نفر گذشت»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار:۱۴ تیر ۱۴۰۵ش.
• «عزاداری باشکوه و تشییع نمادین پیکر شهید امام خامنه‌ای در ذی‌قار-عراق»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ انتشار: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «علم الهدی جزئیات مراسم و تاریخ تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب را اعلام کرد»، اقتصادآنلاین، تاریخ انتشار:۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «علی خامنه‌ای پس از برگزاری مراسم تشییع، در مشهد به خاک سپرده شد»، خبرگزاری تی‌آرتی، تاریخ انتشار:۱۰ ژوئیه ۲۰۲۶م.
• «فرماندار مشهد: تمهیدات لازم برای مراسم تشییع رهبر شهید پیش‌بینی شد»، آخرین خبر، تاریخ انتشار:۱۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «گمانه‌زنی‌ها دربارهٔ زمان و جزئیات مراسم تشییع رهبر شهید چگونه شکل گرفت؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ انتشار: ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «لحظه انتقال پیکر رهبر شهید انقلاب به حرم مطهر رضوی +فیلم»، دنیای اقتصاد، تاریخ انتشار:۱۸تیر ۱۴۰۵ش.
• «مراسم عزاداری و تشییع نمادین رهبر شهید ایران در پایتخت عراق»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ انتشار: ۱۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «معاون شهرداری تهران: پیکر علی خامنه‌ای در مشهد دفن خواهد شد»، اوپک‌تایمز، تاریخ انتشار:۱۲ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «نماز میت غیابی برای شهید امام خامنه‌ای در دیاربکر ترکیه»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ انتشار:۱۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «وصیت آیت الله خامنه ای برای دفن در ایرانشهر»، آپارات، تاریخ انتشار:۲۵ بهمن ۱۳۹۶ش.
• «تغییر زمان امتحانات دانشگاه‌ها در ایام تشییع رهبر شهید»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «بدرقه آقای شهید ایران از حرم تا حرم؛ وداع میلیونی مردم با امام شهید در شهر کریمه اهل‌بیت (س)/ اقامه نماز بر پیکر رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان در مسجد مقدس جمکران»، مشرق‌نیوز، تاریخ انتشار: ۱۶ تیر ۱۴۰۵ش.
• «آخرین جلسه رسمی ستاد ملی وداع و تشییع قائد اعظم شهید». خبرگزاری صدا و سیما. ۱۰ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «از شوق دیدار تا داغ وداع؛ آخرین شب رواقِ کشوردوست». خبرگزاری شبستان. ۱۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۲ تیر ۱۴۰۵.
• «اطلاعیه شماره 4 ستاد بزرگداشت عروج خونین امام مجاهد شهید». خبرگزاری تسنیم. ۲۶ خرداد ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• «اقامه نماز بر پیکر مطهر مجاهد شهید امام خامنه‌ای و خانواده ایشان». خبرگزاری ایرنا. ۱۴ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• «استان بصره عراق هم ۲ روز تعطیل شد». دنیای اقتصاد. ۱۳ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۳ تیر ۱۴۰۵.
• «بخشنامه تعطیلات هفته آینده ابلاغ شد». خبرگزاری شرق. ۱۰ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «بدرقه‌ای ماندگار؛ پایان حماسه تشییع میلیونی رهبر شهید در قم». خبرگزاری ایرنا. ۱۶ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• «جزئیاتی از کارزار تهدیدآمیز آمریکا برای منصرف کردن کشورها از شرکت در مراسم امام شهید». خبرگزاری مشرق. ۱۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۲ تیر ۱۴۰۵.
• «چند نفر در مراسم تشییع خامنه‌ای در تهران شرکت کرده‌اند؟». فکت‌نامه. ۱۶ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• «حضور هیئت‌های عالی‌رتبه بیش از ۳۰ کشور در مراسم تشییع رهبر شهید». خرگزاری ایکنا. ۹ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
• «دفن امانتی پیکر رهبر شهید انقلاب تکذیب شد». خبرگزاری تابناک. ۱۰ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
• «دلیل احتمالی غیبت بعضی شخصیت‌های نظام در مراسم نماز بر پیکر رهبر شهید». انصاف نیوز. ۱۵ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• عبدلی، خدابخش (۱۱ تیر ۱۴۰۵). «حماسه ایمان و میراث رهبری؛ تأملی بر ظرفیت‌های تمدنی تشییع پیکر رهبر شهید». خبرگزاری رسا. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• «عراق میزبان تشییع میلیونی آقای شهید ایران». خبرگزاری فارس. ۱۷ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• «فرانس ۲۴: جمعیت عظیمی از سوگواران در مراسم تشییع رهبر شهید ایران حضور دارند». خبرگزاری ایسنا. ۱۵ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• «کدام مقام‌های خارجی برای ادای احترام به رهبر شهید به ایران آمدند؟». خبرگزاری ایرنا. ۱۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۲ تیر ۱۴۰۵.
• «متن کامل شهادتنامه آیت الله جوادی آملی در نماز رهبر شهید انقلاب». پایگاه خبری الف. ۱۷ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• مرادی بهمئی، علی (۱۶ تیر ۱۴۰۵). «تحلیلی جامعه شناختی از مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی». سیویلیکا. دریافت‌شده در ۱۷ تیر ۱۴۰۵.
• «مراسم وداع زودتر از اعلام آغاز شد؛ از مقتل و مدرسه فرهنگ تا مصلا». خبرگزاری ایرنا. ۱۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۲ تیر ۱۴۰۵.
• «خاکسپاری پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی در دارالذکر حرم امام رضا (ع)». پایگاه اطلاع‌رسانی دولت. ۱۹ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۶ مرداد ۱۴۰۵.
• «مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب در کربلا پس از ۷ ساعت پایان یافت». خبرگزاری فارس. ۱۷ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۵.
• «جزئیات آیین «بدرقه آقای شهید ایران» / مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب ۱۷ تیر در نجف و کربلا برگزار می‌شود». خبرگزاری مشرق. ۱۷ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱ تیر ۱۴۰۵.
• «نجف و کربلا؛ صحنه حضور باشکوه مردم عراق در آیین تشییع علمدار مبارزه با طاغوت، امام خامنه‌ای». خبرگزاری رسمی حوزه. ۱۷ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۵.
• «آمار روزنامه اعتماد از تعداد شرکت‌کنندگان در مراسم تشییع رهبر شهید / «چشم جهان خیره شد»». خبرگزاری اعتماد. ۱۷ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۵.
• «یکشنبه ۱۴ تیر تعطیل رسمی اعلام شد». خبرگزاری دنیای اقتصاد. ۱۳ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۵.

• «Iranians flock to week-long funeral rites for Khamenei", investing، ۷ ژانویه ۲۰۲۶
• «Iran begins week of funeral ceremonies for slain Supreme Leader Khamenei", aljazeera. 3 January 2026.
• "Iran prepares to bury slain supreme leader with week of mass mourning". reuters (به انگلیسی). 2 July 2026. Retrieved 2 July 2026.
• "Millions to attend funeral procession for Iran supreme leader". FINANCIAL TIMES (به انگلیسی). 6 January 2026. Retrieved 7 January 2026.