رابطه با جنس مخالف

دوستی با جنس مخالف؛ برقراری ارتباط مبتنی بر علاقه بین دختر و پسر بدون هدف ازدواج.

رابطه با جنس مخالف

ترویج دوستی با جنس مخالف ،در سریال نمایش خانگی مانکن

پادکست مقاله | 🡇 noicon

دوستی با جنس مخالف اشاره به دوستی پسر و دختر بدون قصد ازدواج دارد که به‌صورت مخفی و با ملاک‌هایی پایین‌تر نسبت به انتخاب شریک زندگی انجام می‌گیرد. افت تحصیلی، عدم تمرکز، مشکلات روانی و جسمی حادّ، ایجاد بدبینی و عدم اعتماد به شریک زندگی از پیامدهای دوستی با جنس مخالف است.

مفهوم‌شناسی

دوستی به‌معنای صمیمیت، همدلی، همنشینی و گفت‌وگو با افرادی است که فرد به آن‌ها علاقه دارد. دوستی با جنس مخالف اشاره به ارتباط بین دو جنس مخالف دارد که در آن عشق، محبت، صمیمیت و علاقۀ قلبی وجود دارد و نوعی ارتباط احساسی و عاطفی بین دختر و پسر بدون هدف عقد، نامزدی یا ازدواج است.

ویژگی اصلی دوستی با جنس مخالف

مهم‌ترین ویژگی دوستی با جنس مخالف مخفی‌بودن و دور از چشم دیگران بودن رابطه است که باعث شکل‌گیری عمیق‌ترین و در عین حال پرخطرترین رابطه در دوران تجرّد و بعد از ازدواج می‌شود. با توجه به این‌که هدف دوستی با جنس مخالف رابطۀ عاطفی موقت است، ملاک‌های انتخاب دوست از بین افراد جنس مخالف، بسیار پایین‌تر از ملاک‌های ازدواج است.

دوستی با جنس مخالف از دیدگاه روان‌شناسان غربی

برخی از روان‌شناسان غربی، خطرپذیری دوستی با جنس مخالف را بسیار بالا دانسته و معتقدند افرادی که مایل به ازدواج هستند، باید مراقب این روابط باشند.

شکل‌های دوستی با جنس مخالف

• آشنایی با انگیزۀ ازدواج طرفین و انصراف یکی از آنها بعد از مدتی؛
• آشنایی با انگیزۀ ازدواج یکی از طرفین و انگیزۀ دوستی طرف دیگر؛
• آشنایی با انگیزۀ دوستی طرفین و جدّی‌شدن انگیزه برای ازدواج از سوی یکی از آنان؛
• انگیزۀ پاسخ‌گویی به نیاز جنسی و عاطفی از سوی طرفین.

علل دوستی با جنس مخالف

• تغییر باورها و فرهنگ‌ها با گسترش رسانه‌های ارتباط جمعی؛ برخی از والدین دوستی با جنس مخالف را نشانۀ فرآیند رشد می‌دانند و نگرش مثبتی به این موضوع نشان می‌دهند.
• سخت‌گیری بیش از حد والدین در مورد ازدواج؛ سخت‌گیری بیش از حدّ والدین و تحمیل خواستۀ خود بر فرزندان موجب فشارهای روحی و ایجاد عشق‌های دروغین می‌شود.
• افزایش احترام و امنیت؛ بالارفتن احترام و امنیت بین دوستان و هم‌سالان با دوستی با جنس مخالف و پایین‌دیدن رتبۀ اجتماعی افرادی که این ویژگی را ندارند.
• کم‌کاری والدین؛ کم‌کاری والدین، صحبت‌نکردن با فرزندان، عدم قدرت، اهمیت‌ندادن به آن‌ها و کم‌رنگ‌شدن نقش فرزندان مهم‌ترین عامل در گرایش جوانان به جنس مخالف است.

همچنین کاهش باورهای مذهبی، بالارفتن سنّ ازدواج، محیط مشترک تعامل، فضای مجازی، مشکلات فرهنگی و اقتصادی، ازدست‌رفتن فرصت ازدواج، کمبود عاطفی، افزایش سن، بی‌میلی جوانان به ازدواج و تشکیل خانواده، گرایش میل جنسی، کنجکاوی، پرکردن اوقات فراغت، رفع تنهایی، تقلید، فشار دوستان، نشانۀ آزادی و تمدن دانستن دوستی‌های فاقد تعهد از دلایل روی‌آوردن به دوستی با جنس مخالف است.

ارتباط با جنس مخالف در دورۀ تأهل

به اعتقاد کارشناسان نکتۀ مهم در ارتباط با جنس مخالف در دورۀ بعد از ازدواج، مدیریت درست این موضوع و رعایت خط قرمزها برای پایداری ازدواج است. اختصاص انرژی و زمان به یک فرد غیر از همسر و دریافت حمایت از سوی او منجر به حسّ نزدیکی بیشتر با او و ایجاد حریمی است که همسر جایی در آن ندارد. در این حالت، تلقّی همسر از این رابطه، به اندازۀ خیانت جنسی است. احساس فریب‌خوردگی در همسر در اثر دروغ‌گفتن، باعث بی‌اعتمادی به شریک زندگی و آسیب رابطۀ زناشویی می‌شود.

نتیجۀ دوستی با جنس مخالف

با تبدیل جنس مخالف به دوست صمیمی، افراد مسائلی که با هیچ فرد دیگری در میان نگذاشته‌اند، با او به اشتراک می‌گذارند که موجب شکل‌گیری صمیمیمت بیشتر و ایجاد علاقه و عشق در رابطه می‌‌شود. این امر موجب کشش جنسی و در نهایت خیانت می‌شود. دوستی با جنس مخالف با هدف صرف دوستی و معاشرت عادی مانند دو هم‌جنس، نیز منتهی به سقوط است. چراکه طبق تجربۀ افراد زیادی که با این هدف اقدام به طرح دوستی با جنس مخالف کرده‌اند، برقراری رابطۀ عاطفی با جنس مخالف موجب تحریک سریع غریزۀ جنسی می‌شود.

نقش فضای مجازی در دوستی با جنس مخالف

گفت‌وگو در شبکه‌های مجازی و توجیه نوشتاری و ناشناس‌بودن رابطه موجب شکل‌گیری روابط خارج از چهارچوب‌های رفتاری و اخلاقی می‌شود. علاوه براین، الگوپذیری نوجوانان از شاخ‌های مجازی، عدم مدیریت و جستجوی رابطه بدون آگاهی و بدون تضمین بقای رابطه، موجب آسیب‌های جبران‌ ناپذیری می‌شود.

نقش برنامه‌های ماهواره در دوستی با جنس مخالف

هجوم گستردۀ برخی از برنامه‌های ماهواره‌ای و تولید محتوای هنجارشکنانه باعث تغییر باورها، اندیشه‌ها و بی‌توجهی به ارزش‌ها و انحراف از هنجارهای اجتماعی می‌شود. نمایش رابطۀ دوستی عاشقانه با جنس مخالف در شبکه‌های ماهواره‌ای، عادی‌سازی خیانت، بی‌بندوباری، لذت‌گرایی و دوستی‌های بی‌ضابطه را دنبال می‌کند.

نقش خانواده در دوستی با جنس مخالف

ارائۀ هویت سالم به فرزند با پاسخگویی درست به نیازهای او، موجب هدایت فرزندان به یک زندگی سالم می‌شود. ناتوانی خانواده و جامعه در ایفای این نقش، باعث سردرگمی و تکاپو در یافتن راهی برای کاهش استرس و هیاهوی روحی می‌شود. یکی از این راه‌ها تن‌دادن به دوستی خارج عرف با جنس مخالف با هدف آسایش و آرامش و تسکین هویت گم‌شده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند عدم آگاهی والدین از رابطۀ دوستی بین دختر و پسر قبل از ازدواج موجب صدمات روحی و جنسی جبران‌ناپذیر به طرفین می‌شود؛ زیرا به اعتقاد آنها دوستی با جنس مخالف و ابراز عشق و علاقه‌های قبل ازدواج به دور از حقیقت است و حتی در صورت تشکیل خانواده، تبیین و قدرت لازم برای ادامه وجود ندارد. اگر در خانواده شرایط تربیتی و اعتماد حاکم ‌باشد، فرزندان دوستی خود با جنس مخالف را به خانواده اطلاع می‌دهند. در این صورت والدین چنانچه طرفین را واجد شرایط لازم نبینند، از تشکیل یا ادامۀ ارتباط جلوگیری می‌کنند و بی تردید جلوی نتایج منفی آن گرفته می‌شود.

خطای والدین در گرایش به دوستی‌های غیرمشروع

• ندادن آموزش درست در رابطه با جنس مخالف؛
• محدودیت مطلق فرزندان در رابطه با جنس مخالف؛
• عدم دریافت عشق و محبت کافی در خانواده.

آسیب‌های دوستی با جنس مخالف

کارشناسان آسیب‌های زیادی برای دوستی با جنس مخالف معرفی کرده‌اند که برخی از آنها عبارتند از:

• افت تحصیلی؛
• چشم و گوش بسته عاشق‌شدن و ندیدن عیب‌های طرف مقابل؛
• سرکوب‌شدن استعدادها به‌دلیل از دست دادن فرصت‌ها؛
• ترس از آشکار شدن رابطه؛
• داشتن احساس پشیمانی و گناه به‌دلیل مخفی بودن رابطه؛
• منجر شدن به ازدواج اجباری؛
• ایجاد حس بدبینی در رابطه حتی در صورت ازدواج؛
• ناتوانی در ابراز محبت خالص به همسر؛
• محرومیت از ازدواج پاک؛
• کاهش ازدواج؛

همچنین مواردی مانند وابستگی عاطفی، شکست عاطفی، مسایل جنسی، حاملگی ناخواسته، انحطاط ارزش‌ها، یأس و ناامیدی، افسردگی، اضطراب، اعتیاد، خیانت، بیماری‌های مقاربتی، ترومای ذهنی، بی‌هدفی، خودکشی، عدم توانایی به پایان‌دادن رابطۀ دوستی و بالارفتن سنّ ازدواج از آسیب‌های دوستی با جنس مخالف است.

پیشگیری و درمان

• خودکنترلی؛ بهترین راه‌کار، دوری از فیلم‌ها و روابط محرّک و مراقبت بر اعمال و خودکنترلی است. برنامه‌ریزی در کارهای زندگی و انجام کار و تفریحات سالم نیز موجب پرشدن اوقات شده و فرصتی برای بی‌کار ماندن و برقراری رابطۀ دوستی با جنس مخالف نمی‌گذارد.
• آموزش؛ آموزش در نحوۀ برقراری رابطه با جنس مخالف موجب آماده‌شدن برای موقعیت‌های مختلف و پیشگیری از اشتباهات و مشکلات و توانایی برقراری ارتباط با حدّومرزهای اخلاقی می‌شود. آموزش می‌تواند به‌صورت فیلم و تبلیغات در رسانه و شبکه‌های مجازی باشد.
• رفتار صحیح والدین؛ احترام گذاشتن به تصمیمات فرزند و صحبت‌کردن با فرزند در مورد خطر رابطۀ جنسی در نوجوانی و عواقب آن می‌تواند اقدامی مؤثر در پیشگیری از دوستی با جنس مخالف باشد. منصرف‌کردن اجباری فرزند از دوستی، موجب سستی روابط فرزند و والدین می‌شود.
• کمک‌گرفتن از مشاور؛ به‌دلیل غرور فرزند در دورۀ نوجوانی و عدم حرف‌شنوی و اعتماد به والدین، کمک‌گرفتن از یک مشاور مورد اعتماد که مورد قبول فرزند هم باشد راه‌کار مؤثری در عدم گرایش به دوستی با جنس مخالف است.

دوستی با جنس مخالف از نگاه آموزه‌های قرآنی

خداوند در قرآن زن و مرد نامحرم را از نگاه شهوت‌آلود برحذر می‌دارد تا زمینۀ ارتباط با جنس مخالف کاهش یابد. آیۀ 25 سورۀ نساء به مردان سفارش می‌کند که همسران خود را از میان دخترانی که با جنس مخالف رابطۀ پنهانی دارند، انتخاب نکنند. همچنین آیۀ 5 سورۀ مائده مردان را به پاکدامنی توصیه کرده است و آنان را به پرهیز از برقراری روابط پنهانی با زنان سفارش و از دوستی با جنس مخالف نهی می‌کند.

منبع

• «ازدواج دانشجویی چگونه است؟»، وب‌سایت آسمونی، تاریخ بازدید: 6 خرداد 1402ش.
• «ازدواج دانشجویی خوب است یا بد؟ بررسی مزایا و معایب»، وب‌سایت آویژه، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 2020م.
• «چگونه با جنس مخالف ارتباط برقرار کنیم؟»، وب‌سایت موفقیت موسسۀ ملک‌پور، تاریخ بازدید: 15 خرداد 1402ش.
• حسن‌زاده، مینا، «دوستی با جنس مخالف، اصول، مزایا و معایب آن»، وب‌سایت مرکز مشاورۀ اینجامکث، تاریخ درج مطلب: 17 خرداد 1401ش.
• «دوستی با جنس مخالف»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 13 خرداد 1402ش.
• «دوستی با جنس مخالف»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: 19 مرداد 1395ش.
• «دوستی با جنس مخالف برای افرادی که در یک رابطۀ متعهدانه هستند»، وب‌سایت سیمیاروم، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1395ش.
• «دوستی با جنس مخالف و تبعات آن»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 19 تير 1398ش.
• رجبی، ماهرخ و البرزی، صدیقه، «نگاهی جامعه‌شناختی به رابطۀ تماشای ماهواره و دوستی با جنس مخالف»، دوفصلنامۀ مشارکت و توسعۀ اجتماعی، دورۀ 2، شمارۀ 4، بهار و تابستان 1396ش.
• «علل گرایش جوانان به دوستی با جنس مخالف»، وب‌سایت مرکز روان‌شناسی رهیاب، تاریخ بازدید: 15 خرداد 1402ش.
• «مشاورۀ دوستی»، وب‌سایت مشاورانه، تاریخ بازدید: 14 خرداد 1402ش.
• «مشاورۀ روان‌شناسی رابطه‌های دوست پسر و دوست دختر»، وب سایت ذهن‌آرا، تاریخ درج مطلب: 13 اسفند 1400ش.
• «نقش خانواده‌ها در دوستی دختر و پسر»، وب‌سایت میگنا، تاریخ درج مطلب: 1 دی 1391ش.
• «واسطه‌های دوستی دختر و پسر و نقش خانواده»، وب‌سایت نمناک، تاریخ بازدید: 14 خرداد 1402ش.
• «هشدارهای رابطه با جنس مخالف + بایدها و نبایدها»، وب سایت نمناک، تاریخ بازدید: 14 خرداد 1402ش.

ویکی ر

دوستی با جنس مخالف؛ ارتباط عاطفی زن و مرد خارج از چارچوب زناشویی.

گرایش به جنس مخالف به‌عنوان یک نیاز غریزی، در دورۀ بلوغ و نوجوانی، انسان را آمادۀ ازدواج می‌سازد. این گرایش غریزی اگر در چارچوب عقل و شرع، پاسخ درخور نیابد و فراتر از آن به‌کار گرفته شود، به آسیب‌‌های فردی و اجتماعی بسیاری می‌انجامد.

مفهوم‌شناسی

دوستی با جنس مخالف، نوعی رابطۀ عاطفی و همراه با ابراز احساسات، اما با نگاه جنسیتی غیر مشروع به یکدیگر است. این رابطه‌ معمولا به‌صورت پنهانى و از طريق ديدارهاى مخفيانه است.

تاریخچه

در فرهنگ اسلامی و نیز سنت قدیمی خانوادۀ‌ ایرانی، دوستی‌های خارج از شرع و عرف، میان دختر و پسر پذیرفتنی نیست. در همین چارچوب، تا اواخر دورۀ قاجار، حریم زن و مرد در سبک زندگی مردم رعایت می‌شد و حتی کوبۀ در، برای زنان و مردان متفاوت بود؛ اما از دوران سلطنت پهلوی و با نفوذ فرهنگ غربی و دگرگونی سبک‌ زندگی از طریق سینما و برگزاری انواع اجتماعات مختلط، روابط خارج از چارچوب‌های فرهنگ ایرانی، میان دختر و پسر آسان‌تر شده و انواع دوستی با جنس مخالف افزایش یافت.

عوامل

عوامل فردی و اجتماعی مختلفی بر دوستی‌ با جنس مخالف و گسترش آن اثرگذار است:

1- مکان‌‌های تسهیل‌کننده و تقویت‌کننده؛

یکی از تغییرات مهم در سبک زندگی، ارتباط آسان‌تر دختران و پسران با یکدیگر در مکان‌هایی مانند دانشگاه‌، سینما، فرهنگ‌سرا، پارک و کافی‌شاپ است که احتمال ارتباط و دوستی افراد را افزایش می‌دهد.

2- کاهش قبح روابط غیر عفیفانه؛

از دوره پهلوی، تغییر در سبک زندگی و الگوی لباس و معماری خانه‌ها و همچنین طراحی فضا و اجزاء شهری که ناسازگار با فرهنگ اسلامی ـ ایرانی بود، تبدیل به بستری برای اختلاط زنان و مردان شد.

3- توسعۀ وسایل ارتباط جمعی؛

با ظهور و گسترش وسایل ارتباطی مانند تلفن همراه و اینترنت، روابط انسانی نیز تحت تأثیر قرار گرفت. همچنین در فضای مجازی امکان ایجاد هویت مجازی و در نتیجه فرصت تجربه‌های جدید و هنجارشکنی بدون پذیرش تبعات اجتماعی آن فراهم شد.

4- تغییر در گروه‌های مرجع جوانان؛

در دورۀ معاصر، الگوهای بهره‌مند از هنجارها و ارزش‌های ناسازگار با فرهنگ دینی ایرانیان، به گروه مرجع جوانان ایرانی تبدیل شدند.

5- فشار گروه همسالان؛

تشویق و فشار دوستان تأثیر زیادی بر دوستی با جنس مخالف دارد. نتایج یک مطالعه نشان داده که بعضی برای پذیرش در گروه هم‌سالان و یا به تقلید از دوستان، با جنس مخالف ارتباط برقرار کرده‌اند.

6- کمبود عاطفی؛

ناتوانی در پاسخ‌گویی به نیازهای همسر از عوامل مؤثر بر دوستی با جنس مخالف است. برخی پژوهش‌ها، مهم‌ترین عامل در گرایش به دوستی با جنس مخالف را نیازهای عاطفی و روانی نشان داده‌اند.

7- لذت‌جویی جنسی؛

لذت‌جویی جنسی از دوران بلوغ و نوجوانی، تمایل به جنس مخالف را افزایش می‌دهد.

10- روحیه فردگرایی؛

تأکید بر فردگرایی و آزادی‌های فردی، موجب می‌شود که ازدواج و تعهدات آن را در تضاد با کمال و پیشرفت دانسته شود و دوستی با جنس مخالف جایگزین ازدواج شود.

11- اختلال در هویت؛

اختلال در هویت، به‌ویژه هویت جنسی، موجب اختلال در نقش‌ها و انتظارات متناسب با آن می‌شود.

12- انگاره‌های شناختی نادرست؛

مانند این تصور که ارتباط با جنس مخالف موجب تقویت مهارت‌های ارتباطی و ویژگی‌های شخصیتی مانند اعتماد به نفس می‌شود، یا ایجاد دوستی ساده به زمینه‌سازی برای ازدواج کمک می‌کند.

پیامدهای دوستی با جنس مخالف

برخی پژوهش‌های علمی نشان داده‌اند که دوستی با جنس مخالف موجب کاهش رضایت از زندگی، کاهش امید، ضعف در عملکرد تحصیلی، جلوگیری از رشد استعدادها، بدبینی، اضطراب و نگرانی، پشیمانی، سستی بنیان خانواده و افزایش طلاق، انحرافات جنسی و اخلاقی، شکل‌گیری عشق‌های آتشین و ناپایدار و طرد اجتماعی می‌شود.

حکم فقهی دوستی با جنس مخالف

در آموزه‌های دینی، دوستی خارج از چارچوب شرع و عقل با جنس مخالف، نکوهش شده است. همۀ مراجع تقلید فتوا داده‌اند که دوستی یا گفت‌وگوى زن و مرد نامحرم، اگر با قصد لذت و کشیده‌شدن ‌به حرام باشد، اشكال دارد و فرقی نمی‌کند مستقيم و یا از طریق چت و تلفن باشد.

راهکارهای پیشگیری

1-دین‌مداری؛

آموزه‌های دینی، افراد را از عواملی که می‌تواند موجب رفتارهای نابه‌هنجار شود پرهیز می‌دهد. نتایج بعضی پژوهش‌ها نیز نشان داده که هرچه افراد به فعالیت‌های مذهبی، اهمیت بیشتری می‌دادند، گرایش به دوستی نامشروع با جنس مخالف در آنها کمتر بوده است.

2-ازدواج به‌هنگام؛

قرآن کریم به ازدواج پسران و دختران مجرد سفارش کرده است. ازدواج در سن مناسب و هنگام نیاز، از بسياری مفاسد اجتماعی مانند دوستی با جنس مخالف جلوگیری می‌کند. بعضی خانواده‌ها با تجمل‌گرایی باعث می‌شوند هزینه‌های ازدواج بالا رفته و در نتیجه جوانان، ارتباط بدون تعهد را بر ازدواج ترجیح ‌دهند. نگاه واقع‌گرایانۀ خانواده‌ها موجب افزایش انگیزۀ جوانان برای ازدواج می‌شود.

3-تقویت روحیۀ تعهد در فرزندان؛

در دوستی‌های با جنس مخالف، تعهدی وجود ندارد و چنین رابطه‌هایی موجب سوءاستفاده کسانی است که روحیۀ مسئولیت‌پذیری ندارند. والدینی که مسئولیت‌پذیری را در فرزندان خود نهادینه کنند، احتمال دوستی با جنس مخالف به‌جای ازدواج را در آنها کاهش می‌دهند.

4-مراقبت‌های خانوادگی؛

در قرآن کریم بر توجه به اعضای خانواده و مراقبت از آنها در برابر کج‌روی‌هایی که آتش جهنم را در پی دارد، تأکید شده است. در روایات نیز به تکلیف سرپرست خانواده در مراقبت از اعضای خانواده هشدار داده شده است.

5-مدیریت فرزندان در استفاده از فضای مجازی؛

امروزه بسیاری خانواده‌ها وسایل ارتباطی مانند تبلت و موبایل را به آسانی در اختیار کودکان قرار می‌دهند و آنها را میان انواع آسیب‌های فضای مجازی، رها می‌کنند. نوجوانان در این فضا نیازمند مراقبت و مدیریت والدین برای رسیدن به تشخیص درست هستند.

6-تقویت روابط والدین با فرزندان؛

ارتباط عاطفی قوی بين والدين و فرزندان موجب دریافت پاسخ مناسب برای نیازهای روحی فرزندان شده و آنها را از دوستی‌های خیابانی و خارج از عرف، بی‌نیاز می‌کند.

7-پایبندی به خانواده؛

آموزه‌های دینی تأکید بسیاری بر رابطۀ حسنه زوجین، همراه با صمیمیت و محبت و رعایت احترام و حفظ شخصیت همسر، کرده است. چنین رابطه‌ای موجب ایجاد حس رضایت‌مندی و آرامش در خانه می‌شود.

8-اجتناب از موقعیت‌های خطرزا؛

اجتناب از موقعیت‌هایی که باعث تماس با جنس مخالف و برقراری رابطۀ عاطفی می‌شود مانند جشن‌ها و مهمانی‌های مختلط و یا چَت در فضای مجازی با جنس مخالف و همچنین پرهیز از مشاهدۀ فیلم‌ها و صحنه‌های هرزه و رعایت مرزهای ارتباط با نامحرم.

9-آموزش؛ شامل آگاهی‌بخشی دربارۀ:

زیان‌ها و خطرات ارتباط با جنس مخالف؛ ملاک‌های همسرگزینی برای کسانی که با انگیزۀ ازدواج وارد رابطه می‌شوند؛ تفاوت‌های رفتارهای سالم و معمولی با رابطه‌های عاطفی و صمیمانه؛ کنترل غریزۀ جنسی؛ اهمیت تاخیر در کامرواسازی برای موفقیت در آینده و ارزش صبر و جایگاه صابران در آموزه‌های دینی؛ تقویت هوش هیجانی؛ مهارت قاطعیت در ابراز وجود و اعتماد به نفس در برابر فشار همسالان و دوستان و پاسخ منفی در برابر پیشنهاد رابطۀ دوستی با جنس مخالف.

تکنیک‌های رهایی از دوستی با جنس مخالف

افرادی که به دوستی با جنس مخالف گرفتار شده‌اند، علاوه‌بر اینکه لازم است به والدین اطلاع داده و از آنها مشورت بگیرند و یا از افراد آگاه و دلسوز درخواست کمک کنند، می‌توانند از روش‌هایی برای رهایی از این‌گونه علاقه‌ها، استفاده کنند:

1- انزجار درمانی؛

قراردادن چیزی که دردآور و بیزارکننده است در کنار موضوع مورد علاقه، باعث می‌شود از موضوع مورد علاقه نیز کم‌کم بیزاری حاصل شود. برای مثال با بستن کشِ نازکی به مچِ دست، هرگاه از آن علاقۀ خاص یاد کرد و میل آن را پیدا کرد، کش را کشیده و رها می‌کند تا درد ایجاد شود و یا اینکه هر ‌زمان به یاد موضوع مورد علاقه افتاد، چیزی را که منزجرکننده است در کنار آن در ذهن خود تصویر کند.

2- تهیۀ لیستی از نقاط ضعف؛

فهرستی از عواقب دوستی با جنس مخالف نوشته شود و به‌صورت مداوم به آن فکر کند تا علاقه‌اش به او کمتر شود.

3-تقویت ارتباط عاطفی با اعضای خانواده؛

ارتباط عاطفی قوی با خانواده و دوستان خوب باعث رهاشدن عواطف انسان از راه معقول و طبیعی خود است.

4-دوری از عوامل یادآور؛

دوری از چیزهایی که باعث یادآوری جنس مخالف است سبب می‌شود کم‌کم یاد او نیز از دل برود.

5-تقویت رابطۀ عاطفی با خدا؛

تقویت رابطۀ عاطفی با خدا وجود انسان را توسعه داده و از خودپرستی بیرون می‌آورد و به خارج از خود متوجه مى‏كند. در قرآن کریم، اطاعت از پروردگار به‌عنوان نشانۀ حقیقی محبت به خداوند بیان شده است.

6-تفکر در پاداش عفت‌ورزی؛

در روایتی از رسول خدا آمده است هر كس که عاشق شود، اما پاكدامنى ورزد و با اين حال بميرد، او شهيد است.

منابع

• قرآن کریم.
• آذر، خدیجه و نامور، یوسف، «تجارب روابط دوستی دختر و پسر دانشجو با رویکردی پدیدارشناسانه»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، دورۀ 15، شمارۀ ۲، ۱۳۹۶ش.
• ارتضائی، بهناز، «بررسی روابط پسران و دختران پیش از ازدواج به‌عنوان یک چالش فرهنگی»، فصلنامۀ علمی تخصصی روانشناسی، علوم اجتماعی و علوم تربیتی، دورۀ 2، شمارۀ 1، 1397ش.
• «پاداش عاشق پاكدامن»، وب‌سایت کتابخانه احادیث شیعه، تاریخ بازدید: 29 آبان 1402ش.
• جوکار، محبوبه، «خانواده و پیشگیری از روابط ناسالم دختر و پسر»، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، دورۀ1، شماررۀ1، 1392ش.
• حسینی، سیدمجتبی، رساله دانشجویی (مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام)، قم، دفتر نشر معارف، چ30، 1391ش.
• خواجه‌نوری، بیژن و دل‌آور، مریم‌السادات، «عوامل مؤثر بر دوستی دختر و پسر در بین جوانان شهر شیراز با تأکید بر فرآیند جهانی شدن»، جامعه‌شناسی کاربردی، دورۀ۲۳، شمارۀ۲، ۱۳۹۱ش.
• «دوستی دختر و پسر»، وب‌سایت ذهن نو، تاریخ بازدید: 15 شهریور1402ش.
• دهقان‌تنها، ریحانه و دیگران، «کارکرد خانواده و جهت‌گیری مذهبی؛ ارائه الگوهای نگرش به ارتباط پیش از ازدواج و پیامدهای آن در دانشجویان دارای ارتباط و بدون ارتباط با جنس مخالف»، روانشناسی و دین، دورۀ 6، شمارۀ 3، 1392ش.
• رئوف، شهربانو، «آسیب‌شناسی و پیامدهای منفی روابط دختران و پسران نوجوان در جامعه»، فصلنامه رهیافت‌های نوین در مطالعات اسلامی، دورۀ۴، شمارۀ۱۱، ۱۴۰۱ش.
• رستمی چورتی، سجاد، «ارتباط دختر و پسر، نقش خانواده، جامعه و فضای مجازی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 19 دی 1397ش.
• رضایی اصفهانی، محمدعلی، روابط دختر و پسر، قم، نسيم حيات، چ1، 1391ش.
• روشنایی، علی، رسانۀ ملی و ارتباطات اجتماعی دختران و پسران، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما، 1393ش.
• زارعی توپخانه، محمد و دیگران، «مقایسۀ رضایت از زندگی، امید و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان مرتبط و غیر مرتبط با جنس مخالف»، نشریۀ روان‌شناسی و دین، دوررۀ 12، شمارۀ ۳، ۱۳۹۸ش.
• زارعی توپخانه، محمد، کنترل غرائز جنسی، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، چ1، 1390ش.
• شعبانی، علی، «تأثیر کالبد، فضا و معماری بر پوشش، عفاف و حیا»، وب‌سایت تحلیلی خبری 598، تاریخ درج مطلب: 29 مهر 1402ش.
• عباسی اسفجیر، علی اصغر و خورشیدی، موسوی السادات، «بررسی تأثیر ساختار شبکۀ روابط دوستی نوجوانان بر ساختار روابط والدین- فرزندان (مطالعه موردی دانش آموزان مقطع متوسطه شهرستان گلوگاه مازندران»، علوم رفتاری، دورۀ5، شمارۀ17، 1392ش.
• فیروزی‌خجسته‌فر، ریحانه و دیگران، «تجربۀ زیستۀ بیماران مبتلا به اعتیاد جنسی: مطالعه‌ای کیفی»، فصلنامه پژوهش‌های کاربردی روان‌شناختی، دوره: 12، شماره: 3، 1400ش.
• مطهری، مرتضی، جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام، تهران، صدرا، چ75، 1390ش.
• گلزاری، محمود، «آموزش و مشاوره با نوجوانان در زمینۀ ارتباط با جنس مخالف»، کنگره بین‌المللی روان‌درمانی در شرق و گفت‌وگوی تمدن‌ها، شمارۀ2، 1384ش.
• موسوی کانی، سیدرضا، «آسیب شناسی روابط دختر وپسر»، وب‌سایت یاران سبز، تاریخ بازدید: 16 آبان 1402ش.

ویکی ز +++

دوستی خیابانی -دختران و پسران

دوستی های خیابانی دختران و پسران

روابط دختر و پسر، نوعی تعامل اجتماعی و عاطفی میان دو جنس مخالف خارج از چارچوب ازدواج یا محرمیت.

روابط دختر و پسر در جامعه معاصر ایران، یکی از موضوعات پرچالش محسوب می‌شود. مطالعات نشان می‌دهد روابط دختر و پسر در دهه‌های اخیر تحت تأثیر تحولات اجتماعی، فرهنگی و فناوری، دستخوش تغییرات چشمگیری شده و این تغییرات، پیامدهای متعددی بر ساختار خانواده، نظام ارزشی جامعه و سلامت عاطفی افراد داشته است. بررسی پژوهش‌ها حاکی از آن است که عواملی چون نیازهای عاطفی، فشار اجتماعی، تحولات فرهنگی و گسترش فناوری‌های ارتباطی در شکل‌گیری این روابط نقش داشته‌اند. همچنین آسیب‌های این پدیده در سطوح فردی، خانوادگی و اجتماعی قابل بررسی است و راهکارهای متنوعی از سوی متخصصان برای مدیریت صحیح آن ارائه شده است.

مفهوم‌شناسی روابط دختر و پسر

روابط دختر و پسر به مجموعه‌ای از تعاملات میان افراد جوان از دو جنس مخالف گفته می‌شود که خارج از چارچوب‌های شرعی مانند ازدواج یا روابط محرمیت نسبی و سببی، شکل می‌گیرند. این روابط بسته به نیت، محتوا و سبک ارتباط، ماهیت‌های گوناگونی دارند و به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

روابط مبتنی بر لذت جنسی

این دسته از روابط بر اساس جذابیت‌ها و انگیزه‌های جنسی، اعم از جسمی یا عاطفی، شکل می‌گیرند. در این نوع از روابط، تمایلات جنسی نقش محوری دارند و به دو زیرشاخه تقسیم می‌شود:

• روابط با انگیزه ازدواج

در این نوع، افراد وارد رابطه‌ای می‌شوند که ظاهراً یا واقعاً با نیت شناخت و تصمیم‌گیری برای ازدواج همراه است. هرچند این نوع روابط می‌تواند در صورت رعایت حدود شرعی، کم‌خطرتر باشد، اما اگر بدون ضابطه و چارچوب صورت گیرد، همچنان می‌تواند منجر به آسیب‌های روانی، اخلاقی و اجتماعی شود.

• روابط گذرا و مبتنی بر کامجویی

این نوع روابط بدون نیت ازدواج شکل می‌گیرند و بیشتر برای رفع نیازهای لحظه‌ای، تجربه هیجان، ماجراجویی یا پاسخ به کنجکاوی‌های جنسی برقرار می‌شوند. این روابط از لحاظ شرعی و اخلاقی ناپسند شمرده می‌شوند و معمولاً با پیامدهای منفی چون احساس گناه، افسردگی، کاهش عزت‌نفس و اختلال در شکل‌گیری روابط سالم آینده همراه هستند.

روابط عاری از تمایلات جنسی

روابط دختر پسر

روابط دختر پسر

در این دسته، هدف اصلی ارتباط، رفع نیازهای اجتماعی، شناختی یا فرهنگی است، نه برقراری رابطه جنسی یا عاطفی. با این حال، این روابط نیز ممکن است به‌تدریج به رابطه‌ای عاطفی یا جنسی تبدیل شوند. زیرشاخه‌های این دسته عبارت‌اند از:

• روابط همکارانه و تحصیلی

روابطی که در محیط‌های آموزشی، کاری یا فعالیت‌های جمعی مانند کارهای داوطلبانه یا علمی شکل می‌گیرند. در این نوع، هدف اولیه تعامل، انجام وظایف، تبادل نظر و پیشبرد اهداف مشترک است. با این حال، بی‌توجهی به حدود شرعی و اخلاقی می‌تواند سبب لغزش در این روابط شود.

• روابط به قصد گذران وقت یا کنجکاوی

در برخی موارد، روابط دختر و پسر از سر بیکاری، تنوع‌طلبی، رقابت با همسالان یا هیجان‌جویی شکل می‌گیرد. انگیزه اصلی در اینجا، پر کردن اوقات فراغت یا تجربه جدید است نه علاقه واقعی یا شناخت. این روابط اغلب ناپایدار و بدون هدف مشخص هستند، اما اثرات عاطفی و تربیتی عمیقی بر شخصیت نوجوانان و جوانان برجا می‌گذارند.

ارتباط دختر و پسر در چارچوب فرهنگ اسلامی‌ایرانی

از منظر آموزه‌های اسلام، هرگونه ارتباط بین زن و مرد نامحرم باید در چارچوب ضرورت‌ها و با رعایت حدود شرعی مانند حفظ حجاب، کنترل نگاه، پرهیز از خلوت و عاری از لذت جنسی یا احتمال گناه، صورت پذیرد. روابطی که خارج از این چارچوب‌ها و به‌ویژه با انگیزه‌های عاطفی یا جنسی شکل می‌گیرند، مردود هستند.

فرهنگ ایرانی هرچند تحت تأثیر مدرنیته دچار تحولاتی شده، اما همچنان بر اهمیت حفظ حریم‌ها، آبرو و نقش خانواده در روابط جوانان تأکید دارد. بنابراین، مفهوم «روابط دختر و پسر» در این بستر، اغلب با نوعی حساسیت و گاه نگرش منفی یا نگرانی همراه است. برخی منابع این روابط را پدیده‌ای نوظهور و متأثر از تغییرات اجتماعی و فرهنگی مدرن می‌دانند.

تاریخچه الگوی روابط دختر و پسر

سلنا گومز -دوست پسرش بنی

سلنا گومز همراه دوست پسرش بنی

در جهان

الگوی روابط بین دو جنس در طول تاریخ و در فرهنگ‌های مختلف، دستخوش تحولات چشمگیری بوده است. در جوامع سنتی و پیشامدرن، تعاملات میان دختران و پسران جوان معمولاً بسیار محدود و تحت نظارت شدید خانواده و اجتماع بود. ازدواج‌ها اغلب توسط خانواده‌ها ترتیب داده می‌شد و آشنایی مستقیم و روابط عاشقانه پیش از ازدواج کمتر پذیرفته می‌شد.

با وقوع انقلاب صنعتی، شهرنشینی، گسترش آموزش عمومی و تغییرات فرهنگی ناشی از مدرنیته مانند فردگرایی، سکولاریسم و جنبش‌های فمینیستی، الگوهای سنتی به‌تدریج دگرگون شدند. مفاهیمی چون «عشق رمانتیک» به‌عنوان پایۀ ازدواج اهمیت یافت و اشکال مختلفی از «قرار عاشقانه» (Dating) و «معاشرت» (Courtship) با هدف شناخت و انتخاب آزادانه همسر پدیدار شد.

در قرن بیستم، به‌ویژه پس از جنگ جهانی دوم و با ظهور فرهنگ جوانی، انقلاب جنسی دهۀ ۱۹۶۰ و گسترش رسانه‌های جمعی، آزادی‌های فردی در روابط افزایش یافت. پذیرش روابط پیش از ازدواج، هم‌باشی (Cohabitation) و تنوع در الگوهای ارتباطی بیشتر شد. ظهور فناوری‌های نوین ارتباطی مانند اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیست و یکم، امکان برقراری ارتباطات گسترده‌تر و خصوصی‌تر را فراهم کرد و ماهیت روابط جوانان را بیش از پیش متحول ساخت. با این حال، همچنان تفاوت‌های فرهنگی قابل توجهی در نگرش به این روابط و میزان پذیرش آن‌ها در جوامع مختلف وجود دارد.

در ایران

در ایران پیش از اسلام، شواهدی مبنی بر وجود درجاتی از آزادی انتخاب همسر توسط زنان و مردان، به‌ویژه در برخی دوره‌ها یا طبقات اجتماعی، وجود دارد؛ اما ازدواج به‌عنوان نهادی مهم برای حفظ خانواده و نسل تلقی می‌شد و آداب‌ورسوم خاص خود را داشت.

با ورود اسلام به ایران، چارچوب‌های شرعی بر روابط زن و مرد حاکم شد که بر حفظ حریم‌ها و محدودیت تعاملات غیرضروری بین نامحرمان تأکید داشت. از

دواج همچنان به‌عنوان اصلی‌ترین و مشروع‌ترین مسیر برای برقراری ارتباط عمیق بین دو جنس مخالف باقی ماند و نقش خانواده در فرایند همسریابی و ازدواج بسیار پررنگ بود. در دوران قاجار، تصمیم‌گیری برای ازدواج بیشتر توسط والدین، به‌خصوص پدر، صورت می‌گرفت و تعاملات مستقیم بین دختران و پسران جوان محدود و تحت نظارت بود.

با شروع دوران پهلوی و سیاست‌های مدرنیزاسیون و غرب‌گرایی، تغییراتی در الگوهای اجتماعی ایجاد شد. تأثیرپذیری از فرهنگ غربی، به‌تدریج زمینه‌های بیشتری برای تعامل میان دو جنس فراهم کرد. با این حال، این تغییرات بیشتر در شهرهای بزرگ و طبقات بالای جامعه مشهود بود و جامعه همچنان تا حد زیادی به هنجارهای سنتی و مذهبی پایبند بود.

پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش، تأکید مجدد بر ارزش‌های اسلامی صورت گرفت. با این حال، عواملی چون بالا رفتن سن ازدواج، شهرنشینی گسترده، و به‌ویژه نفوذ رسانه‌های نوین مانند ماهواره، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در دهه‌های اخیر، منجر به افزایش چشمگیر روابط بین دختران و پسران جوان شده است. این پدیده، که برخی آن را نوظهور می‌دانند، به یکی از مسائل مهم اجتماعی و فرهنگی در ایران معاصر تبدیل شده و بحث‌های فراوانی را در میان خانواده‌ها، کارشناسان و نهادهای فرهنگی و اجتماعی برانگیخته است. آمارها و پژوهش‌ها (هرچند گاه متناقض یا محدود) از افزایش این روابط و کاهش سن شروع آن‌ها حکایت دارند.

اهمیت تنظیم روابط دختر و پسر

بررسی روابط دختر و پسر در چارچوب سبک زندگی اسلامی‌ایرانی از جنبه‌های مختلف حائز اهمیت است:

اهمیت اجتماعی

روابط دختر و پسر به‌طور مستقیم با نهاد خانواده و الگوهای ازدواج در ارتباط هستند. نحوه شکل‌گیری، مدیریت و پیامدهای این روابط می‌تواند بر استحکام یا تزلزل خانواده‌های آینده، سن ازدواج، آمار طلاق، و انسجام اجتماعی تأثیر بگذارد. همچنین، این پدیده بازتابی از تغییرات ارزشی و فرهنگی در جامعه، شکاف نسلی و نحوۀ مواجهه جامعه با مدرنیته است.

اهمیت فرهنگی

روابط دختر و پسر عرصه‌ای برای تقابل یا تلفیق ارزش‌های سنتی، مذهبی و مدرن است. نحوۀ نگرش جامعه و جوانان به این روابط، نشان‌دهنده وضعیت هنجارها، باورها و سبک زندگی در حال تحول جامعه ایرانی است. این موضوع با مفاهیمی چون حیا، عفت، غیرت، آبرو و هویت فرهنگی گره خورده است.

اهمیت تربیتی و روان‌شناختی

دوران نوجوانی و جوانی، بی‌تردید یکی از حساس‌ترین مقاطع زندگی برای شکل‌گیری هویت، رشد عواطف و یادگیری تعاملات اجتماعی است. در فرهنگ اسلامی-ایرانی، این دوران فرصتی مغتنم برای تعمیق باورهای دینی، تقویت حیا و عفاف، و آمادگی برای پذیرش مسئولیت‌های فردی و اجتماعی، از جمله تشکیل خانواده بر اساس معیارهای صحیح، تلقی می‌شود.

از منظر دینی و با توجه به سبک زندگی اسلامی‌ایرانی، هرگونه ارتباط میان دختر و پسر خارج از چارچوب‌های تعریف‌شده شرعی و عرفی (مانند روابط محرمیت یا مقدمات هدفمند ازدواج تحت نظارت خانواده‌ها)، ناپسندیده و دارای آسیب‌های جدی فردی، خانوادگی و اجتماعی است. این‌گونه روابط می‌تواند منجر به پیامدهای نامطلوبی همچون تضعیف پایبندی به ارزش‌های دینی و اخلاقی، آسیب‌های عاطفی و روانی، لطمه به آبرو و حیثیت فرد و خانواده، غفلت از اهداف اصلی زندگی مانند تحصیل و رشد معنوی، و ایجاد اختلال در فرایند انتخاب همسر مناسب و شکل‌گیری یک ازدواج پایدار در آینده گردد.

بر این اساس، وظیفه اصلی نهادهای تربیتی (خانواده، مدرسه، رسانه و مراکز فرهنگی-مذهبی) نه مدیریت یا عادی‌سازی این روابط، بلکه آگاهی‌بخشی دقیق و دلسوزانه به نوجوانان و جوانان درباره مخاطرات و آسیب‌های آن، تقویت مبانی اعتقادی و اخلاقی، آموزش مهارت‌های خویشتن‌داری و حفظ حریم‌ها، و هدایت آنان به مسیرهای سالم و مورد تأیید شرع و هنجارهای اصیل فرهنگی است. تمرکز بر تقویت روابط سالم با همسالان همجنس، تحکیم ارتباط با اعضای خانواده، مشارکت در فعالیت‌های سازنده اجتماعی و مذهبی، و آمادگی برای ازدواج بهنگام و آگاهانه، راهکارهای بنیادینی هستند که سلامت فرد و جامعه را تضمین می‌کنند.

چالش‌های ارتباط دختر و پسر

روابط دختر و پسر، به‌ویژه زمانی که خارج از چارچوب‌های تعریف‌شده فرهنگی و شرعی، بدون نظارت، آگاهی کافی یا آمادگی روانی طرفین شکل می‌گیرد، می‌تواند منجر به آسیب‌های متعددی در سطوح فردی، خانوادگی و اجتماعی شود:

آسیب‌های فردی

برخی آسیب های فردی ارتباط دختر و پسر عبارتند از:

• آسیب‌های روحی و عاطفی: شکست‌های عاطفی ناشی از پایان یافتن رابطه، احساس سرخوردگی، افسردگی، اضطراب و تشویش (ناشی از پنهان‌کاری، ترس از فاش شدن، احساس گناه)، وابستگی شدید و ناسالم، نفرت از جنس مخالف، و ازدواج‌گریزی از جمله پیامدهای روانی احتمالی هستند.
• آسیب‌های تحصیلی و شغلی: درگیری ذهنی و عاطفی شدید در این روابط می‌تواند باعث افت تمرکز، کاهش انگیزه و در نتیجه، افت تحصیلی یا رکود علمی و شغلی شود.
• آسیب‌های اخلاقی و معنوی: عبور از خطوط قرمز شرعی و اخلاقی، احساس گناه مداوم، دوری از معنویت و کاهش پایبندی به ارزش‌ها از دیگر آسیب‌های مطرح‌شده است. این روابط ممکن است زمینه را برای انحرافات جنسی و اخلاقی دیگر نیز فراهم کند.
• فقدان شناخت واقع‌بینانه: در فضای احساسی این روابط، افراد ممکن است به شناخت درستی از یکدیگر نرسند، چرا که طرفین سعی در پنهان کردن ضعف‌ها و نمایش تصویری ایده‌آل از خود دارند و رفتارهای تصنعی را به نمایش می‌گذارند. این عدم شناخت می‌تواند منجر به انتخاب‌های نادرست برای ازدواج شود.
• آسیب‌های جسمی: در برخی موارد، این روابط می‌تواند به سوءاستفاده جنسی، بارداری‌های ناخواسته و ابتلا به بیماری‌های مقاربتی منجر شود.

آسیب‌های خانوادگی

برخی آسیب‌های خانوادگی عبارتند از:

• تعارض با والدین: پنهان‌کاری و ترس از اطلاع والدین، منجر به ایجاد فاصله عاطفی و شکاف بین نسل‌ها می‌شود. مخالفت خانواده‌ها با این روابط (در صورت اطلاع) می‌تواند منشأ درگیری‌های شدید خانوادگی باشد.
• تضعیف اعتماد در ازدواج آینده: افرادی که تجربه روابط متعدد پیش از ازدواج داشته‌اند، ممکن است در زندگی زناشویی آینده دچار سوءظن و بی‌اعتمادی نسبت به همسر خود شوند و ترس از تکرار تجربیات گذشته توسط همسر را داشته باشند. ازدواج‌هایی که بر پایۀ این دوستی‌ها شکل می‌گیرند، ممکن است به دلیل مخالفت خانواده‌ها یا همین بی‌اعتمادی، با مشکلات بیشتری مواجه بوده و آمار طلاق بالاتری داشته باشند.
• آسیب به آبرو و حیثیت خانوادگی: در فرهنگ ایرانی، آشکار شدن روابط خارج از چارچوب دختر یا پسر می‌تواند به خدشه‌دار شدن آبروی فرد و خانواده‌اش منجر شود، این آسیب به‌ویژه برای دختران ممکن است شدیدتر باشد. یکی از این آسیب‌ها بوجود آمدن مشکلات بین برادارن و خواهران است.

آسیب‌های اجتماعی

ارتباط دختر و پسر دارای آسیب‌های اجتماعی متعددی که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

• تضعیف نهاد خانواده: رواج روابط آزاد و بدون مسئولیت‌پذیری می‌تواند تمایل جوانان به ازدواج و تشکیل خانواده را کاهش دهد و به افزایش سن ازدواج و تجرد قطعی دامن بزند.
• گسترش بی‌بندوباری و ناهنجاری‌های اخلاقی: عادی‌سازی روابط خارج از چارچوب تضعیف هنجارهای اخلاقی و دینی جامعه و افزایش آسیب‌های اجتماعی مرتبط را به همراه دارد.
• کاهش اعتماد اجتماعی: وقتی روابط بین دختر و پسر قبل از ازدواج در جامعه زیاد می‌شود، ممکن است حس بی‌اعتمادی در بین افراد جامعه نسبت به یکدیگر بیشتر شود. این بی‌اعتمادی به خصوص در زمینۀ انتخاب همسر می‌تواند خودش را نشان دهد؛ به این صورت که افراد ممکن است نگران این باشند که آیا طرف مقابلشان در گذشته روابط متعددی داشته است یا خیر، و این موضوع می‌تواند منجر به تردید و عدم اطمینان در تصمیم‌گیری برای ازدواج شود.

عوامل گسترش روابط دختر و پسر

عوامل متعددی در گسترش روابط دختر و پسر در جامعه معاصر ایران نقش داشته‌اند، ازجمله:

عوامل فرهنگی و اجتماعی

• تغییرات ارزشی و نگرشی: حرکت جامعه از سنت به مدرنیته، افزایش فردگرایی، تغییر نگرش نسبت به عشق و ازدواج، و تصور انتخاب آزادانه همسر با ارتباط پیش از ازدواج، زمینه‌ساز پذیرش بیشتر این روابط شده است.
• بالا رفتن سن ازدواج: مشکلات اقتصادی، تحصیلی و اجتماعی باعث افزایش سن ازدواج شده و دورۀ تجرد جوانان طولانی‌تر شده است. این امر، نیاز به ارتباط عاطفی و اجتماعی با جنس مخالف را در این دوره افزایش می‌دهد.
• گسترش شهرنشینی و گمنامی: زندگی در شهرهای بزرگ، گمنامی بیشتری را برای افراد فراهم می‌کند و نظارت اجتماعی سنتی را کاهش می‌دهد، که این امر برقراری روابط پنهان را تسهیل می‌کند.
• افزایش حضور زنان در عرصه‌های اجتماعی: گسترش تحصیلات عالی و اشتغال زنان، فضاهای بیشتری برای تعامل طبیعی یا غیرطبیعی میان دو جنس در محیط‌های آموزشی و کاری ایجاد کرده است.

عوامل رسانه‌ای

سریال دلدادگان - سانیا سالاری - سامان صفاری

سکانسی از سریال دلدادگان ، سانیا سالاری - سامان صفاری

• رسانه‌های جهانی: ماهواره‌ها، فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی و خارجی، و اینترنت، الگوهای روابط غربی که اغلب با فرهنگ اسلامی-ایرانی تفاوت دارد، را ترویج کرده و قبح برخی روابط را کاهش داده‌اند.
• نقش شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی: فضای مجازی با فراهم آوردن بستری سهل و در دسترس، ارتباطات بین دختران و پسران را به شکل چشمگیری گسترش داده است و این گسترش، آسیب‌های اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی متعددی را به‌طور فزاینده‌ای به دنبال داشته است. سهولت برقراری ارتباط و تبادل اطلاعات در این فضا، گاهی منجر به شکل‌گیری روابطی می‌شود که با ارزش‌های اخلاقی، هنجارهای فرهنگی و اجتماعی جامعه همخوانی ندارد. از سوی دیگر، ماهیت پنهان و غیرعلنی بسیاری از این تعاملات در فضای مجازی، امکان نظارت اجتماعی و خانوادگی را کاهش می‌دهد. این کاهش نظارت، به نوبه خود، زمینه را برای بروز و افزایش آسیب‌های مختلف، از جمله سوءاستفاده‌های عاطفی و جنسی، انحرافات اخلاقی و فرهنگی، و تضعیف بنیان‌های خانواده فراهم می‌سازد، چرا که در غیاب دیده‌بانی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، افراد ممکن است به رفتارهایی دست بزنند که در فضای واقعی و تحت نظارت، از آن اجتناب می‌کردند.

عوامل خانوادگی

• تغییر در الگوهای فرزندپروری: ضعف در ارتباط عاطفی بین والدین و فرزندان، عدم درک نیازهای جوانان، کنترل‌گری بیش از حد یا سهل‌انگاری والدین، و عدم آموزش صحیح مهارت‌های ارتباطی و مدیریت هیجان، می‌تواند جوانان را به سمت جستجوی حمایت عاطفی در خارج از خانواده سوق دهد.
• ناآگاهی یا پنهان‌کاری والدین: بسیاری از این روابط به دور از اطلاع والدین شکل می‌گیرد، که امکان راهنمایی و نظارت را از بین می‌برد.

عوامل فردی

• نیازهای عاطفی و روانی: نیاز طبیعی به محبت، تعلق، صمیمیت و تأیید در دوران جوانی، یکی از انگیزه‌های اصلی برای برقراری این روابط است.
• کنجکاوی و هیجان‌طلبی: برخی جوانان از روی کنجکاوی یا برای تجربه هیجان وارد این روابط می‌شوند، اما با اهداف دیگری این روابط را ادامه می‌دهند.
• فشار همسالان: تمایل به همرنگی با گروه دوستان و ترس از طرد شدن نیز در گرایش به این روابط نقش دارند. ضعف اعتماد به نفس، فقدان قدرت نه گفتن و عوامل دیگر روانشناختی در تحقق این مسأله مؤثر هستند.

مدیریت روابط دختر و پسر

برای مدیریت پدیدۀ روابط دختر و پسر، دیدگاه‌های مختلفی از سوی صاحب‌نظران حوزه‌های دینی، روان‌شناسی، اجتماعی و فرهنگی ارائه شده است.

از منظر تربیت اسلامی و فقهی

• تقویت باورهای دینی و معنوی: یکی از راهکارهای اساسی در حوزۀ روابط دختر و پسر، تأکید بر تربیت دینی و اخلاقی جوانان است. در این چارچوب، بر مفاهیمی چون تقوا، کنترل نفس، حفظ حدود شرعی (شامل رعایت حجاب اسلامی، چشم‌پوشی از نگاه حرام، پرهیز از خلوت و تماس غیرضروری با نامحرم) تأکید می‌شود. هدف از این اقدامات، ایجاد خودکنترلی درونی برای پیشگیری از بروز روابط ناسالم و آگاه‌سازی نسبت به پیامدهای اخروی این‌گونه روابط است.
• تسهیل امر ازدواج: از منظر فقهی و تربیتی، ازدواج به‌عنوان راهکار اصلی و مشروع پاسخ‌دهی به نیازهای عاطفی، روانی و جنسی جوانان معرفی می‌شود. در این راستا، ترویج ازدواج آسان، به‌هنگام و آگاهانه، همراه با ساده‌زیستی و پرهیز از تشریفات زائد، مورد تأکید قرار می‌گیرد تا موانع اجتماعی و اقتصادی پیش روی ازدواج کاهش یابد.
• تعریف حدود روابط مجاز: از دیگر راهبردهای مهم، تبیین دقیق حدود شرعی و عرفی روابط میان زن و مرد نامحرم در محیط‌های کاری، آموزشی و اجتماعی است. این تعریف باید شفاف و کاربردی باشد تا هم از بروز افراط یا تفریط در روابط جلوگیری شود و هم جوانان از سردرگمی در مواجهه با موقعیت‌های اجتماعی گوناگون مصون بمانند.
• ارائه الگوهای صحیح رفتاری: معرفی الگوهای رفتاری مناسب از سیرۀ پیامبر اسلام(ص) و اهل‌بیت(ع) در تعامل با نامحرم، یکی دیگر از راهبردهای مؤثر در کنترل روابط دختر و پسر تلقی می‌شود. این الگوها می‌توانند در بازنمایی تعادل میان رعایت اصول دینی و تعامل محترمانه و مسئولانه با دیگران راهگشا باشند.

از منظر روان‌شناسی و مشاوره

• تقویت عزت‌نفس و هویت‌یابی سالم: یکی از علل گرایش نوجوانان و جوانان به روابط ناسالم، احساس خلأ عاطفی، ضعف در خودباوری و نیاز به تأیید از سوی دیگران است. بنابراین، تقویت عزت‌نفس، کمک به شناخت ارزش‌های شخصی و ایجاد حس کفایت در جوانان می‌تواند از بروز وابستگی‌های ناسالم جلوگیری کند.
• مشاوره پیش از ازدواج: ارائه مشاوره‌های تخصصی پیش از ازدواج، جوانان را در شناخت ویژگی‌های فردی، معیارهای صحیح انتخاب همسر و مدیریت عاطفی روابط در دوران آشنایی یاری می‌دهد. این مشاوره‌ها در صورت لزوم و با نظارت خانواده‌ها، می‌تواند به پیشگیری از انتخاب‌های نادرست و آسیب‌های بعدی کمک کند.
• خانواده‌درمانی و آموزش والدین: روابط مؤثر والد-فرزند نقش بسزایی در پیشگیری از مشکلات رفتاری و عاطفی در نوجوانان دارد. آموزش والدین در زمینۀ شیوه‌های فرزندپروری مثبت، ایجاد فضای امن برای گفتگو، درک نیازهای روانی فرزندان و ارتقاء اعتماد متقابل، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در این زمینه مؤثر باشد.

از منظر جامعه‌شناسی و فرهنگی

• فرهنگ‌سازی و آموزش عمومی: افزایش آگاهی عمومی درباره پیامدهای مثبت و منفی انواع روابط دختر و پسر، از طریق رسانه‌ها، نهادهای فرهنگی، آموزشی و تبلیغی، از مهم‌ترین راهکارهای جامعه‌شناختی محسوب می‌شود. ارائه محتوای آموزشی و الگوسازی در رسانه‌های جمعی می‌تواند نقش مؤثری در شکل‌دهی نگرش‌ها و باورهای جوانان ایفا کند.
• اصلاح ساختارهای اجتماعی و اقتصادی: از منظر ساختاری، کاهش موانع اقتصادی و اجتماعی بر سر راه ازدواج و اشتغال جوانان، از جمله بسترهای اساسی برای کاهش روابط آسیب‌زا محسوب می‌شود. تسهیل دسترسی به مسکن، اشتغال پایدار و حمایت‌های اجتماعی می‌تواند نقش مؤثری در ترغیب جوانان به انتخاب‌های سالم ایفا کند.

منابع

• «احساس نیاز عاطفی جوانان و مهارت‌های رفتاری متناسب با این نوع نیاز»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 23 تیر 1398ش.
• «اشتغال و مسکن ۲ مانع اصلی بر سر راه ازدواج جوانان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 31 شهریور 1402ش.
• امامی، سبحان، «روابط دختر و پسر در ایران، نقش خانواده درکاهش روابط دختر و پسر»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• «انواع خویشتن‌داری چیست؟ و چگونه خویشتن‌دار باشیم؟»، وب‌سایت بهار من، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• «انواع روابط عاشقانه و عاطفی دختر و پسر»، وب‌سایت ذهن آگاه، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• «اهمیت دوره نوجوانی و جوانی در شکل‌گیری اعتقادات/ علت گرایش به باورهای مبتذل»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1392ش.
• ایزدی، «دوستان و همسالان چه تاثیری در تحولات دوران نوجوانی دارند؟»، پایگاه خبری علوم پزشکی، تاریخ درج مطلب: 17 فوریۀ 2021م.
• «آسیب‌شناسی روابط دختر و پسر از منظر فرهنگ اسلامی»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: 4 اسفند 1397ش.
• «بازخوانی روابط دختر و پسر»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• «بازخوانی روابط دختر و پسر»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
• «بررسی روابط دختر و پسر، مسئله­ ای اجتماعی»، وب‌سایت مجمع بین المللی دعوت جهانی به قرآن کریم، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• بهرامی تتماج، اعظم، «آسیب‌شناسی دوستی‌های خياباني و پيامدهاي آن»، وب‌‌سایت مجلۀ میگنا، تاریخ درج مطلب: 24 تیر 1390ش.
• «تعریف رابطه دختر و پسر»، وب‌سایت مجلۀ میگنا، تاریخ درج مطلب: 30 آبان 1396ش.
• جهان شیلا، شرمین و سجادی، مرضیه‌سادات، «بررسی روابط آزاد دختر و پسر و تأثیرات آن»، مجلۀ پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال سوم، شمارۀ 5، 1399ش.
• خزیر، آناهید، «دوره قاجار و جامعه‌ای مردسالار/ شناختن روابط اجتماعی و فرهنگی زنان در روزگار ناصری»، وب‌سایت ایبنا، تاریخ درج مطلب: 8 دی 1400ش.
• «رابطه با جنس مقابل در دوران نوجوانی چگونه است؟»، وب‌سایت مرکز مشاورۀ رهبان، تاریخ درج مطلب: 6 آبان 1401ش.
• «راهکارهای مؤثر در ازدواج آسان»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 5 آبان 1400ش.
• رستمی چورتی، سجاد، «ارتباط دختر و پسر، نقش خانواده، جامعه و فضای مجازی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 19 دی 1397ش.
• رشیدی، لیلی، «راهکارهای تربیت دینی کودکان و نوجوانان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: 30 مرداد 1400ش.
• «روابط دختر و پسر»، وب‌سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزۀ علمیۀ قم، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• ساوات،‌ سارا، «تحقیقات، تداوم سوگیری جنسیتی را در طول قرن‌ها برجسته می‌کند»، وب‌سایت Washu، تاریخ درج مطلب: 13 مارس 2023م.
• «سیر تحول ازدواج در ایران (قسمت اول): از دوران باستان تا عصر اسلامی»، وب‌سایت حامین یار، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• شریعتی سبزواری، محمدباقر، «احکام روابط زن و مرد نامحرم»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
• شیخ صدوق، الخصال، قم، نشر جامعۀ مدرسین، چاپ اول، 1362ش.
• شیخ کلینی، اصول کافی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
• صادقی فسایی، سهیلا و شریفی ساعی، محمدحسین، «تقابل سنت و مدرنیته؛ کشمکشی گفتمانی در الگوهای بازنمایی (تحلیلی بر شیوه‌های بازنمایی روابط دختر و پسر در سریال‌های ایرانی)»، در مجلۀ زن و فرهنگ و هنر، دورۀ 6، شمارۀ 1، پیاپی 1، اردیبهشت 1393ش.
• طاهری‌نیا، احمد، «ارتباط گفتاری زن و مرد نامحرم از دیدگاه کتاب و سنّت»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• «عزت نفس در نوجوانان، راه‌های افزایش عزت نفس»، وب‌سایت پناه سبز، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• قرائی مقدم، امان‌الله، «چه عواملی باعث ایجاد روابط دختر و پسر می شود؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 22 اردیبهشت 1393ش.
• کرمی، محمدتقی، «سبک‌های زندگی مؤثرترین عامل بر افزایش روابط دختر و پسر»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• محمودیان، حسین و دراهکی، احمد، «عوامل موثر بر نگرش جوانان به روابط دوستی دختر و پسر قبل از ازدواج»، وب‌سایت مجلۀ مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• «مشاوره قبل از ازدواج رمز پایداری زندگی ‌مشترک»، وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، تاریخ درج مطلب: 9 خرداد 1400ش.
• منتظری، حسن، «حريم روابط نامحرم»، وب‌سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزۀ علمیۀ قم، تاریخ بازدید: 19 فروردین 1404ش.
• موسوی کانی، سید رضا، «آسیب‌شناسی روابط دختر و پسر»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
• «نقش محوری خانواده در جلوگیری از آسیب های اجتماعی»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 4 اسفند 1395ش.
• «وضع اجتماعی و فرهنگی عصر پهلوی دوم»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 11 اسفند 1400ش.
• ویسنر هنکس، مری، «جنسیت در تاریخ جهان»، وب‌سایت World History Commons، وب‌سایت 7 آوریل 2025م.

ویکی ز

روابط دختر و پسر؛ روابط دوستانه دختر و پسر، خارج از حدود شرعی.

روابط عاطفی و صمیمی دختر و پسر که معمولاَ خارج از حدود شرعی و غیرضابطه‌مند شکل می‌گیرد، امروزه با تبعیت از فرهنگ بیگانه، در جامعۀ ایران گسترش یافته و آسیب‌های فردی و اجتماعی را به همراه داشته است. مجموعه‌ای از عوامل روانشناختی، فرهنگی، اجتماعی، خانوادگی و رسانه‌ای، موجب گسترش این گونه از رابطه میان دختر و پسر می‌شود. پیامدهای نامطلوب این رابطه، به‌ویژه برای دختران، بسیاری از خانواده‌ها را به چاره‌جویی وامی‌دارد. تقویت باورهای مذهبی، جامعه‌پذیری، تربیت جنسی درست و برخورد منطقی والدین با دختر و پسر، می‌تواند آنها را از گرفتار شدن در چنین رابطه‌ای حفظ کند.

مفهوم‌شناسی

روابط دختر و پسر، با توجه به انگیزه‌های گوناگون، انواع مختلفی را شامل می‌شود؛ اما حالت آسیب‌زای آن که چند دهه پیش تبدیل به مسئله‌ای اجتماعی شده بود، یک رابطۀ دوستانه، آزاد، نسبتاً صمیمانه و عمدتاً پنهانی است که از طریق دیدارهای مخفیانه، ردوبدل‏ کردن نامه و یا برقرار ساختن ارتباط تلفنی بین دختر و پسر ایجاد می‌شد و امروزه حداقل در برخی از شهرها به صورت آشکار و دیدار حضوری مشاهده می‌شود چهار ویژگی دارد:

1. رابطه، خود هدف است، نه مقدمۀ امر دیگر؛
2. نگاه به یکدیگر جنسی است نه نگاه پاک انسانی؛
3. اساس رابطه، احساسات و عواطف طرفین است؛
4. نوعی درهم‌تنیدگی تفکیک‌ناپذیر میان غریزه جنسی و قوای عاطفی طرفین وجود دارد.

از نگاه روانشناختی، ارتباط دختر و پسر با ویژگی‌های ذکرشده، ارتباطی آسیب‌زا است چراکه طرفین رابطه، تعهدی در چارچوب آداب، اخلاق و دین به یکدیگر ندارند. سایر روابط شغلی، علمی و حرفه‌ای میان دختر و پسر که فاقد این ویژگی‌ها باشد، لزوماً رابطه‌ای آسیب‌زا به شمار نمی‌رود.

انواع ارتباط دختر و پسر

1. برخورد مبتنی بر شناخت و احترام متقابل: رابطه‌ای مبتنی ‌بر شناخت واقعی و به‌دور از تخیلات و رؤیاها که مستلزم حفظ وقار و متانت در برخورد به‌دور از شوخی افراطی و روابط پنهانی با جنس مخالف باشد.
2. برخورد مبتنی بر شرم افراطی: شرم افراطی، نوعی ناتوانی فرد از ارتباط اجتماعی و انزواطلبی است که حالتی غیرارادی و متفاوت با حیا بوده و مانع ارتباط سالم اجتماعی فرد می‌شود.
3. برخورد دست‌پاچه و هیجان‌زده: برخوردی بدون شناخت کافی از طرف مقابل و ارزیابی غلط رفتار وی که به رفتارهای هیجانی می‌انجامد.
4. رابطه محدود: خودداری از آداب معمول در برخورد اجتماعی و احوالپرسی‌های متداول حتی با خویشاوندان غیرهمجنس.
5. برخورد همراه با پرخاشگری: رفتارهای پرخاشگرانه مانند ویراژ دادن پسران با موتور سیکلت و لذت‌بردن از آن.
6. برخورد روشنفکر مآبانه: نگاه ممتد به طرف مقابل با این شعار که او هم یک انسان است و وانمودکردن به نبود احساس خاص دربارۀ او با هدف نزدیک‌تر شدن به او و پیگیری برخی اهداف پنهان.

تاریخچه روابط دختر و پسر

ﺑﺮرسی ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﻤﺪن ﺑﺸﺮی هرچند ﻧﺸﺎن از ﻧﺰاعﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺑﺮای ﻋﺸﻖ ﯾﺎ ﺧﯿﺎﻧﺖ در ﻋﺸﻖ دارد؛ اﻣﺎ کمتر ﺳﻨﺪی می‌توان ﯾﺎﻓﺖ که در آن ﺑﺮ شکل رواﺑﻂ دﺧﺘﺮ و پسر ﺗﺼﺮﯾح ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ. مطرح ‎شدن موضوع رابطۀ دختر و پسر به‌ویژه در قلمروی جنسی در آمریکا به سال ۱۸۹۰م، برمی‌گردد که نخستین تشکیلات رسمی با هدف شناخت بیشتر مباحث فیزیولوژیک و زیستی افراد، برای داشتن زندگی سالم شروع شد.

انقلاب جنسی اواخر دهه ۱۹۶۰م، در کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز با اسطوره‌زدایی از رابطه جنسی، آن را به امری عادی تبدیل کرد که به‌راحتی پیش از ازدواج دست‌یافتنی است. بنابراین بسیاری از کشورهای صنعتی غربی به‏‌ویژه آمریکا، اعمال کنترل بر غریزه‌ها را مناسب ندانسته و در آن‌جا از دختران انتظار می‌رود در سن نوجوانی، قرارهای عشقی داشته باشند.

رابطۀ دختر و پسر در غرب

روابط آزاد دختر و پسر در آمریکا و اروپا به افزایش روابط نامشروع جنسی انجامیده است؛ به‏‌گونه‏‌ای که در سال ۱۹۹۳م، در آمریکا، ۵۰% روابط دختر و پسر به روابط جنسی انجامیده و هر ساله ۳۵۰هزار دختر نوجوان آمریکایی که با رؤیای ازدواج یا اتمام تحصیلات، یافتن شغل و زندگی ایده‌ئال به رابطه با پسران تن می‌‏دهند، در سنین ۱۵-۱۹ سالگی باردار شده و فرزندان نامشروعی به‌دنیا می‌آورند.

امروزه وجود مراکز بهداشتی در کنار دبیرستان‌ها و دانشگاه‌های غربی، جهت مراجعه دختران محصل برای سقط جنین، امری عادی شده است. در یک مطالعه استرالیایی ۲۱ درصد نوجوانان در ۱۳ سالگی رابطه جنسی داشته و ۴۳ درصد بین ۱۵-۱۶ سالگی تجربه عمل جنسی داشته‌اند. در برزیل نیز میانگین سن اولین تجربۀ جنسی برای پسران و دختران، بین ۱۳-۱۵ سالگی بوده است. همچنین طبق مطالعه‌ای در فرانسه دربارۀ ۴۰۰۰ نوجوان، ۱۶ درصد دختران و پسران زیر ۱۳ سال، اذعان کرده‌اند که دارای روابط جنسی هستند. این ارقام برای نوجوانان بالاتر از ۱۸ سال پسر ۷۰ درصد و در مورد دختران ۴۴ درصد بوده است.

رابطۀ دختر و پسر در ایران

رابطۀ دختر و پسر به‌شکل امروزی، پدیدۀ نوظهوری است که در جوامع اسلامی ازجمله ایران همواره به‌صورت معضلی اجتماعی‌ اخلاقی مطرح بوده است. فرهنگ ایرانی‌ اسلامی با تعیین حدود ارتباط مَحرم و نامحرم، همواره افراد را از وجود روابط خارج از ازدواج منع می‌کند؛ با این حال، تحولات ساختی و اجتماعی اخیر در جامعۀ ایران، همچون گسترش شهرنشینی و حضور اجتماعی بیشتر زنان، سبب تحولات مهمی در نهاد خانواده از جمله گسترش روابط دوستی دختر و پسر شده است.

طبق نظرسنجی‌های صورت‌گرفته در نگاه جامعۀ ایرانی، روابط دختر و پسر ایرانی در حال گسترش و نزدیک‏ شدن به الگوهای غربی است؛ به‏‌عنوان مثال، از ۱۲۰۰ والدین تهرانی، ۸۸% آنان معتقد بوده‌اند که روابط دختر و پسر افزایش یافته است. ۶۱ درصد پسران گفته‌اند که روابط با دوست‏ دختر خود را به‌شکل مقطعی ادامه می‌دهند و ۵۰ درصد دختران در صورت احساس بازیچه‏ بودن از سوی پسران، متمایل به قطع ارتباط هستند. درباره مکان ارتباط نیز ۵۹ درصد پسران، پارک و مراکز تفریحی، ۳۱ درصد مراکز آموزشی، ۲ درصد خیابان و ۶ درصد هر کجا که ممکن باشد را بیان کرده‌‏اند.

قوانین مربوط به روابط دختر و پسر

در سند ملی حقوق کودک و نوجوان، که در شورای عالی انقلاب فرهنگی به قصد تنظیم نظام جامع فرهنگی کشور در زمینه تعلیم و تربیت و پرورش کودکان و نوجوانان مصوب شده، به موارد زیر اشاره شده است:

1. والدین یا سرپرست قانونی باید کودک و نوجوان را با مراعات مصالح و منافع او در پرتو ارزش‌های اخلاقی و احکام شرعی، متناسب با مراحل مختلف رشد فکری، روانی و عاطفی و منطبق با هویت جنسیتی وی، با همکاری یکدیگر تربیت کنند و زمینه‏‌ها و عوامل مؤثر در ایجاد رذائل اخلاقی را در خانواده از بین ببرند.
2. کودک و نوجوان از حق عفت و سلامت جنسی از طریق حفظ حریم‌های جنسی و جلوگیری از دسترسی به محرک‏‌های جنسی، محافظت از او در مقابل تعرضات جنسی، پیشگیری از رفتارهای حرام جنسی و درمان اختلالات جنسی بهره‏‌مند است.
3. کودکان در آستانه بلوغ، از حق آگاهی از احکام شرعی و فراگیری مهارت‌های مرتبط با بهداشت جنسی در چارچوب موازین شرعی و اخلاقی، متناسب با جنسیت خود برخوردارند. خانواده و دولت وظیفه دارند با رعایت حریم‏‌های جنسی و عفاف از هوشیارسازی زودهنگام غریزه جنسی آنان پیشگیری کنند.

طبق قانون مجازات اسلامی نیز هرگاه زن و مردی که بین آنها علقه زوجیت نباشد، مرتکب روابط نامشروع یا عمل منافی عفت غیر از زنا از قبیل تقبیل یا مضاجعه ‌شوند، به شلاق تا ۹۹ ضربه محکوم خواهند شد و اگر عمل، با عنف و اکراه باشد فقط اکراه‌کننده تعزیر می‌شود.

دیدگاه پژوهشگران دربارۀ رابطۀ دختر و پسر

• برخی هرگونه ارتباط با جنس مخالف را ممنوع می‌دانند.
• برخی با توجیهاتی همچون آشنایی برای ازدواج، نامعقول ‏بودن قیدوبندهای شرعی و دینی و با شعار آزادی و برابری زن‏ و مرد، هرگونه ارتباط دختر و پسر با یکدیگر را مجاز می‌شمارند.
• برخی دیگر نه آزادی و نه محدودیت مطلق را می‌‏پذیرند؛ بلکه رابطه در یک چارچوب مشخص و به‌دور از انگیزۀ شهوانی و جنسیتی را مجاز می‌شمارند.

اسلام بر اساس دیدگاه اخیر، رابطه با جنس مخالف در زمینه علمی، سیاسی، اجتماعی، دینی یا تصمیم‌گیری برای ازدواج را پسندیده می‌داند؛ اما چنین ارتباطی، مصداق «دوستی» یا «روابط آزاد» نبوده و اگر ارتباط دختر و پسر با یکدیگر به‏‌منظور مسائل شهوانی و جنسی یا مستلزم آن باشد، غیرمجاز می‌شمرد.

عوامل گسترش رابطۀ دختر و پسر

انگیزه‌های فردی‌روانشناختی

سن نوجوانی آغاز عشق و تمایل به جنس مخالف است؛ بنابراین، عوامل روانشناختی و فردی همچون نیاز به رهایی از هیجانات منفی چون اضطراب و افسردگی؛ کسب هویت و اختلال در هویت جنسی در پایان نوجوانی در گسترش روابط دختر و پسر مؤثر هستند. انگیزه‌های رابطه عبارتند از:

1. شناخت برای ازدواج: گاهی دوستی راهی برای شناخت بهتر یکدیگر و احراز هماهنگی برای ازدواج تلقّی می‌شود؛ در حالی‏که غالباً چنین نبوده و این ادعا، یک سازوکار توجیهی است.
2. لذت جنسی: گروه‌هایی از جامعه که از لحاظ رشد فکری و فرهنگی در انحطاط شدیدی به‌سر می‌برند، عمدتاً با انگیزۀ جنسی به رابطۀ دختر و پسر دچار می‌شوند.
3. تامین نیاز عاطفی: برخی دختران و پسران برای جبران خلأ و کمبود محبت در خانواده و نارضایتی از وضعیت روانی‌اجتماعی خویش، به برقراری روابط پنهان روی می‌‌آورند.
4. کسب وجهۀ اجتماعی: پسران داشتن دوست‌دختر را یک قدرت اجتماعی و دختران داشتن دوست‌پسر را یک جاذبه فردی و اجتماعی می‌انگارند.

فقدان خواهر یا برادر، بی‏‌خطر انگاشتن ارتباط‌ دختر و پسر، کاهش بیش از پیش سن بلوغ و افزایش فزایندۀ سن ازدواج، یأس، ضعف حیا و کاهش عزت نفس افراد از دیگر عوامل روابط دختر و پسر است؛ یعنی افراد مأیوس گرفتار خودتحقیری و تن‌دادن به لذات زودگذری چون روابط ناسالم شده و فقدان یا کاهش عزت نفس، آنان را به تصمیم‌گیری‌های غیرمنطقی چون دوستی‌‏های خطرناک با ناهمجنس به‌منظور جبران ضعف‌ها و عقده‌های‌شان سوق می‌دهد.

عوامل خانوادگی

برخی عوامل خانوادگی رابطۀ دختر و پسر عبارتند از: نابسامانی، وجود دعوا و ناسازگاری والدین، قهرهای طولانی ‏مدت در خانه، طلاق و متارکۀ یکی از والدین، تسهیل روابط دختر و پسر در برخی خانواده‏‌ها، الگوهای رفتاری نامطلوب والدین و وجود روابط نامشروع در خانواده، فقر فرهنگی و اقتصادی خانواده، وجود پسران و دختران بزرگ بیکار و مجرد در خانواده، ضریب هوشی پایین والدین، ضعف اعتقادی‌دینی خانواده و بی‌تفاوتی به روابط فرزندان، خانواده‌های پر سفر مخصوصا با تورهای مختلط، پرکاری و مشغله خانواده و غفلت از آموزش یا صمیمیت با فرزندان و نهایتاً خوش‌بینی و اعتماد بیش از حد خانواده به فامیل یا فرزندان.

عوامل اجتماعی

عوامل اجتماعی گسترش رابطۀ دختر و پسر نیز عبارتند از: فشار هم‌سالان به‌صورت کلاس‌داشتن ارتباط با ناهمجنس و بی‌‏عرضه خواندن فرد فاقد رابطه، تسهیل روابط دختر و پسر از طریق توسعه دانشگاه‌ها، سینماها، فرهنگ‌سراها، پارک‌ها و کافی‌شاپ‌ها، تغییر در گروه‌های مرجع جوانان و تضعیف مرجعیت خانواده، علما و معلمان برای جوانان، افزایش سن ازدواج و گسترش روحیه فردگرایی، کاهش کنترل اجتماعی، افزایش حضور اجتماعی دختران، تسهیل ارتباط دو جنس با هم و دشوار شدن کنترل آن، نگرش مثبت برخی دبیران، مشاوران و اساتید نسبت به روابط و حتی تشویق آنان به این ارتباطات و خودنمایی، پوشش نامناسب و آرایش بیشتر دختران و برخی پسران در جامعه.

تهاجم فرهنگ بیگانه

تهاجم فرهنگی دشمن علیه فرهنگ دینیِ جامعۀ ایران به الگوگیری بخش قابل‌توجهی از جوانان از فرهنگ و ارزش‌های جوامع بیگانه و این پندار انجامیده که الگوهایی همچون رابطۀ آزاد دختر و پسر، عامل رشد و وسیله ابراز شخصیت آنان است. همکاری با شبکه‌های خارجی و ضد دینی نیز عده‌ای را به ترویج ارتباط با جنس مخالف و انحرافات جنسی سوق داده است.

رسانه‌‏

رسانه‏‌ها به‌‏ویژه رسانه‏‌های بیگانه و فضای مجازی با ترویج تصاویر و فیلم‌های مستهجن، به حیازدایی و عادی‏‌سازی روابط غیرشرعی پرداخته و نوجوانان به‌‏ویژه دختران را بیشتر در معرض مسائل جنسی غیرضروری قرار می‌دهند و آنان را به صحبت آزادانه دربارۀ مسائل جنسی تشویق کرده و از این طریق به کاهش سن روابط جنسی در جامعه دامن می‌زنند.

پیامدهای رابطۀ دختر و پسر

طبق مطالعات علمی و تجربیات جوامع مختلف، رابطۀ دختر و پسر خارج از چارچوب ازدواج و تعریف‌شده، به افزایش تجرد، کاهش نرخ ازدواج، افزایش سن ازدواج، افزایش طلاق و فرزندان نامشروع، شکل‌گیری الگوهای جدید روابط زناشویی نامشروع چون هم‌خانگی و ازدواج سفید انجامیده و در صورت ختم‌شدن به ازدواج نیز خطر فروپاشی آن بسیار زیاد خواهد بود.

آسیب این مسئله برای دختران بیشتر بوده و آنان را دچار سرخوردگیِ ناشی از قطع ارتباط، نفرت و گاهی نیز با پخش‌شدن عکس‌ها و مسائل خصوصی آنان، دچار آسیب شدید روحی و اجتماعی می‌شوند. این مسائل در نهایت می‌تواند سبب بی‌هویتی، استرس، کاهش عزت‌نفس و مسائل روانی دیگری شود.

تقویت باورهای مذهبی و دینی، آموزش شیوۀ صحیح ارتباط با جنس مخالف، برخورد منطقی والدین با فرزندان در صورت اطلاع از ارتباط آنان و آموزش و جامعه‌پذیری صحیح کودکان و نوجوان توسط نهادها و محیط‌های آموزشی می‌تواند در پیشگیری از آسیب‌های اخلاقی و اجتماعی دختران و پسران در جامعه اثرگذار باشد.

منابع

• امیری، مسلم و همکاران، «مطالعه پدیدارشناسانه دلایل گرایش به ارتباط با جنس مخالف قبل از ازدواج»، نشریۀ زن و جامعه، شماره 4، 1399ش.
• ایمانی، محسن، در سلسله همایش‌ها و نشست‌های بررسی روابط دختر و پسر در ایران، موسسه امام خمینی، 1385ش.
• پناهی، علی‌احمد، جوانی فصل شکفتن، قم؛ موسسه امام‌ خمینی، 1394ش.
• جاوید، «فرهنگ دوستی اسلامی ناظر به روابط اجتماعی حقوقی دختر و پسر»، نشریه زن در فرهنگ و هنر، شماره 2، 1391ش.
• جوکار، محبوبه، «عوامل و آسیب‌های روابط ناسالم دختر و پسر» نشریه طهورا، شماره 5، 1389ش.
• چراغی‏کوتیانی، اسماعیل، بحران خاموش، قم، مؤسسه امام خمینی، 1397ش.
• حسن‌زاده، رمضان، روان‌شناسی خانواده، عشق و ازدواج (مدیریت خانواده)، تهران، ساوالان، 1400ش.
• خلیلی، شیوا و بختیاری، آمنه، «نگرشی روانشناختی به بلوغ دختران»، نشریه مطالعات راهبردی زنان، شماره 41، 1387ش.
• دانش‌پژوه، وهاب، رابطه دختروپسر، تهران، شبر، 1381ش.
• زارعان، محمدجواد، در سلسله همایش‌ها و نشست‌های بررسی روابط دختر و پسر در ایران، قم، موسسه امام خمینی، 1385ش.
• سبحانی‌نیا، محمد، مدیریت روابط دختر و پسر، قم، بوستان کتاب، 1399ش.
• «سند ملی حقوق کودک‏ونوجوان»، پایگاه اطلاع‌رسانی قوانین و مقررات کشور، تاریخ بازدید: 18 دی 1403ش.
• سوزنچی، حسین، جنسیت و دوستی؛ مواجهه‌ای اسلامی با مسئله رابطۀ دختر و پسر، تهران، معارف، 1392ش.
• شجاعی، محمد، درّ و صدف، قم، محیی، 1388ش.
• «قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)»، سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: 18 دی 1403ش.
• کاوه، محمد، آسیب‌شناسی بیماری‌های روانی، تهران، جامعه‌شناسان، 1391ش.
• محمودیان، حسین و دراهکی، احمد، «عوامل موثر بر نگرش جوانان به روابط دوستی دختر و پسر قبل از ازدواج»، مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، شماره 23، 1393ش.
• موسوی، سیدرضا، «عوامل و زمینه‌های گسترش روابط دختران و پسران با رویکرد به عوامل شخصیتی»، معرفت، شماره 176، 1391ش.
• میرزایی، خلیل و برغمدی،‌هادی، «رابطه با جنس مخالف و عوامل مرتبط با آن»، نشریه رفاه اجتماعی، شماره 34، 1389ش.

ویکی ج