روسپی‌گری

روسپی‌گری؛ تن‌فروشی در ازای دریافت منافع مالی و هدیه یا مقام و موقعیت.

روسپی‌گری

پادکست مقاله | 🡇 noicon

روسپی‌گری به فعالیت سازمان‌یافتهٔ ارائهٔ خدمات جنسی در ازای دریافت پول گفته می‌شود که با تن‌فروشی تفاوت دارد. این پدیده دارای پیشینهٔ تاریخی کهن، عوامل متعدد فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی، و پیامدهای زیانبار جسمی، روانی، اجتماعی و خانوادگی است. رویکردهای حقوقی، دینی، فمینیستی و سیاسی-اقتصادی متفاوتی نسبت به آن وجود دارد. راهکارهای مقابله با روسپی‌گری شامل آموزش، توانمندسازی اقتصادی، حمایت‌های اجتماعی، اقدامات قانونی، تقویت فرهنگ دینی و برنامه‌های بازپروری است.

مفهوم‌شناسی

روسپی‌گری به معنای ارائهٔ خدمات جنسی در ازای دریافت پول است. این پدیده در فارسی با اصطلاحاتی همچون زنان خیابانی، انحراف جنسی، ازدواج سفید، زنا، تن‌فروشی، صنعت سکس، قاچاق زنان و خیانت زناشویی و در زبان عربی با واژگانی مانند قحبه، عاهرة و فاحشه ارتباط معنایی دارد. واژهٔ روسپی در اصل مخفف روسپید، به معنی روسیاه است و به‌صورت کنایه‌آمیز و تحقیرآمیز به زنان بدکاره گفته می‌شود. دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی این واژه، اختلاف‌نظر وجود دارد: برخی منابع رایج‌شدن آن را به اواخر سدهٔ هجدهم میلادی نسبت می‌دهند، درحالی‌که برخی دیگر معتقدند این واژه قرن‌ها پیش‌از میلاد مسیح نیز برای اشاره به این عمل به کار می‌رفته است.

دو واژۀ روسپی‌گری و تن‌فروشی، اغلب به جای یکدیگر به کار می‌روند، اما تفاوت‌هایی با هم دارند: تن‌فروشی مفهومی عام‌تر دارد و شامل هر نوع رابطهٔ جنسی فردی و مقطعی در ازای دریافت پول می‌شود، اما روسپی‌گری به فعالیتی سازمان‌یافته گفته می‌شود که به‌عنوان یک شغل در نظر گرفته می‌شود.

در جامعه‌شناسی، روسپی‌گری به معاملهٔ جنسی در ازای کسب درآمد تعریف شده است. در جرم‌شناسی نیز، این اصطلاح بیشتر به زنانی اطلاق می‌شود که تنها از این راه امرار معاش می‌کنند و پیشهٔ دیگری ندارند.

روسپی‌گری به‌عنوان یکی از شاخه‌های صنعت سکس محسوب می‌شود و روسپیان به‌عنوان یک طبقهٔ جنسیتی در میان طبقات اجتماعی جای می‌گیرند؛ ازاین‌رو، این پدیده با نظام‌های فرهنگی و اجتماعی جوامع پیوند دارد. اگرچه در نگاه عمومی، روسپی به زنان اطلاق می‌شود، اما در واقع مردان و کودکان نیز برای کسب درآمد به این کار روی می‌آورند.

پیشینه تاریخ روسپی‌گری

یونان باستان؛ جوانی که کیفی را به هتایرا (زن روسپی) می‌دهد

خاستگاه و جوامع باستانی

روسپی‌گری به‌عنوان حرفه‌ای برای کسب درآمد، در پژوهش‌های تاریخی اغلب با پدیده‌هایی مانند شهرنشینی، مالکیت خصوصی و محدودیت روابط جنسی پیش‌از ازدواج مرتبط دانسته شده است. در یونان باستان، این پدیده رواج داشت و در شهر آتن، روسپیان بخشی از فعالیت‌های اقتصادی به‌‌شمار می‌رفتند، اما همواره با انگ اجتماعی و محرومیت از حقوق مدنی روبرو بودند. برخی پژوهشگران نیز خاستگاه روسپی‌گری را با برده‌داری و بهره‌کشی از زنان اسیر پیوند داده‌اند.

دوران مسیحیت و روم باستان

با گسترش مسیحیت، روابط جنسی خارج از چارچوب دینی ممنوع اعلام شد، اما روسپی‌گری به‌صورت پنهانی و به‌عنوان شرّ ضروری ادامه یافت. در امپراتوری روم، برای نخستین بار به روسپی‌ها و روسپی‌خانه‌ها رسماً مجوز داده شد.

تحولات در اروپا

از سدهٔ هجدهم و نوزدهم میلادی، با رشد شهرنشینی، صنعت و رسانه‌های نوین، اشکال تازه‌تری از روسپی‌گری در اروپا پدیدار شد. به‌ویژه در فرانسهٔ قرن هجدهم، فحشا گستردگی زیادی یافت؛ به‌گونه‌ای که تعداد روسپی‌خانه‌ها از کلیساها بیشتر بود.

نقش اقتصادی و سیاسی

بر پایهٔ پژوهش‌های تاریخی، روسپی‌گری نه‌تنها منبع مهم اقتصادی، بلکه ابزاری برای سلطهٔ حاکمان و متولیان دینی نیز به‌ شمار می‌رفته است. داده‌ها نشان می‌دهد که در طول تاریخ، رقابتی جدی میان کاهنان و سلاطین برای تصاحب زنان روسپی و بهره‌جویی از آنان وجود داشته است. کاهنان با ایجاد فحشای مقدس از جسم زنان استفاده می‌کردند و سلاطین نیز از روسپیان فرهیخته برای پیشبرد اهداف سیاسی بهره می‌گرفتند.

روسپی‌گری در ایران

براساس برخی منابع تاریخی، روسپی‌گری در ایران باستان نسبت به دیگر تمدن‌ها محدودتر بوده است. این امر را به سخت‌گیری‌های دینی در آیین زرتشت و سپس احکام اسلامی نسبت داده‌اند. بااین‌حال گزارش‌هایی از گسترش آن در دوره‌هایی مانند خلافت عباسی و حکومت غزنویان وجود دارد. براساس پژوهش‌ها، هستهٔ مرکزی روسپی‌گری در ایران معاصر، محله‌ای به نام قلعهٔ شهر نو در تهران بود. این محله در زمان محمدعلی شاه قاجار بنیان‌گذاری شد. در دورهٔ پهلوی، با نوسازی و سازماندهی این محله، روسپی‌گری افزایش یافت و حتی با تأسیس هتل عشق، به زنان روسپی و مردان عیاش اجازه داده می‌شد که آزادانه به کار خود بپردازند. این محله در بهمن‌ماه ۱۳۵۷ش تعطیل و تخریب شد و پس‌از آن، روسپی‌گری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران ممنوع و جرم انگاری شد. امروزه بوستان رازی در محل آن ساخته شده است.

انواع روسپی‌گری

پژوهشگران روسپی‌گری را بر پایهٔ معیارهای گوناگونی دسته‌بندی کرده‌اند که از مهم‌ترین آنها می‌توان به شیوهٔ فعالیت، شیوهٔ یافتن مشتری و میزان اختیار فرد اشاره کرد. بر پایهٔ شیوهٔ فعالیت، روسپی‌گری به شکل فردی یا سازمان‌یافته، مبتنی بر منزل شخصی، از طریق تلفن یا در پوشش مشاغل دیگر صورت می‌گیرد. از سوی دیگر، براساس شیوهٔ یافتن مشتری، گونه‌هایی مانند خیابانی، تلفنی، اینترنتی، دوستانه یا فامیلی و از طریق خانه‌های تیمی قابل تشخیص هستند. همچنین بر پایهٔ میزان اختیار، روسپی‌گری به دو نوع توافقی و اجباری تقسیم می‌شود که نوع اخیر در برخی منابع با عنوان بردگی جنسی یاد می‌شود.

در دسته‌بندی‌های جدیدتر، گونه‌های نوینی نیز مطرح شده‌اند که شامل روسپیان بی‌خانمان، افراد وابسته به پاتوق‌های مصرف مواد (محل‌های تجمع معتادان)، روسپیان خیابانی، روسپی‌گری شبکه‌ای و روسپی‌گری اینترنتی می‌شود. افزون‌بر این، در برخی پژوهش‌ها، ازدواج‌های شوگرمامی و شوگرددی نیز به‌عنوان گونه‌های مرتبط با این پدیده بررسی شده‌اند.

شگردهای تن‌فروشان

تن‌فروشان برای انجام کار خود از سه دسته شگرد استفاده می‌کنند: دوستانه، سازگارانه و کجروانه.

1. شگردهای دوستانه: این شگردها به روش‌های جذب مشتری مربوط می‌شوند و عبارتند از: جلوه‌گری و بدن‌نمایی (استفاده از ظاهر به‌عنوان سرمایهٔ جنسی)، بی‌پروایی و جسارت در برخورد با مشتری و دریافت دستمزد، رهابودگی و پایبند نبودن به ارزش‌های اجتماعی.
2. شگردهای سازگارانه: این شگردها راهکارهایی هستند که افراد برای کاهش آسیب و مقابله با تنش‌های ناشی از تن‌فروشی به کار می‌برند. مهم‌ترین آنها عبارتند از: ترجیح تن‌فروشی فردی به‌جای کار گروهی، انتخاب گزینشی مشتریان و در مواردی، انتخاب مشتری از میان شبکهٔ حمایتی خود مثل افراد آشنا یا مطمئن.
3. شگردهای کجروانه: این شگردها به رفتارهای نادرستی گفته می‌شود که برخی زنان تن‌فروش در حین کار مرتکب می‌شوند. رایج‌ترین آنها عبارتند از: سرقت از مشتری، تلکه کردن مانند گرفتن دستمزد بدون اجازهٔ تماس جنسی با مشتری و یا اغتشاش‌گری و ایجاد درگیری یا مزاحمت.

عوامل گرایش به روسپی‌گری

پژوهش‌ها عوامل متعددی را در شکل‌گیری و گسترش روسپی‌گری مؤثر دانسته‌اند که در سه دستهٔ کلی فردی و خانوادگی، اجتماعی، و فرهنگی و رسانه‌ای قابل بررسی هستند:

انواع	عوامل گرایش
عوامل فردی و خانوادگی	فقدان هدف و عزت‌نفس، استقلال‌طلبی، اعتیاد، فرار از خانه، تحصیلات پایین، ضعف اعتقادات مذهبی، نابسامانی روابط عاطفی، اعتیاد والدین، سابقهٔ سوءاستفادهٔ جنسی در کودکی (۵۵ تا ۹۰درصد موارد)، ازدواج اجباری، تفاوت سنی زیاد والدین و فرزندان، بی‌توجهی به تربیت دینی، طلاق، نظارت افراطی بر رفتار فرزندان، عدم تأمین نیازهای اولیه توسط خانواده، اجبار زنان توسط همسر یا خانواده به تن‌فروشی، نارضایتی جنسی در روابط زناشویی و تنوع‌طلبی در افراد متأهل.
عوامل اجتماعی	فقر، بیکاری و اعتیاد، مهاجرت و ضعف پیوندهای اجتماعی، انگیزهٔ اصلی: کسب درآمد برای تأمین معاش، تنها ۸درصد به‌دلیل لذت‌جویی، احساس ناکامی طبقهٔ محروم در جامعهٔ ثروتمند، روی‌آوردن مردان به‌دلیل فقر، بیکاری یا کسب درآمد بیشتر، معاشرت با افراد منحرف (۸۳.۳درصد در یک مطالعه)، حضور فرد روسپی در میان دوستان، بر عهده‌داشتن بار تکفل خانواده، سابقهٔ بازداشت، آزار جنسی، اجبار به روسپی‌گری، مصرف موادمخدر توسط والدین، وقوع بیشتر در مناطق دارای نزاع، فقر، بی‌ثباتی اجتماعی و اقتصادی و کار کودک.
عوامل فرهنگی و رسانه‌ای	تغییر ارزش‌های فرهنگی، تضعیف نهاد خانواده و حجاب، ترویج الگوهای غربی، گسترش و تسهیل ارتباطات از طریق فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی (تلگرام، اینستاگرام).

رویکردها به روسپی‌گری

یک میلیون برده جنسی، ارمغان حضور ۶۰ ساله نظامیان آمریکا در کره جنوبی

رویکرد حقوقی

مواجهۀ قانونی با تن‌فروشی در کشورهای گوناگون تفاوت‌های چشمگیری دارد. در برخی کشورها، این عمل جرم محسوب شده و مشمول پیگرد قانونی است؛ در برخی دیگر، به‌عنوان شغلی قانونی شناخته می‌شود و در مواردی نیز، رفتارهای خشونت‌آمیز علیه تن‌فروشان در چارچوب خشونت علیه زنان بررسی می‌شود. نظام‌های حقوقی سه رویکرد اصلی در قبال روسپی‌گری اتخاذ کرده‌اند:

1. رویکر ممنوعیت کامل: در این رویکرد روسپی‌گری جرم و تمامی مرتبطین با آن مجرم دانسته می‌شوند. در نروژ، بریتانیا و ایسلند روسپی‌گری جرم محسوب می‌شود. ایران نیز ازجمله کشورهای دارای چنین نظام حقوقی است.
2. رویکرد آزادی کامل: در این الگو روسپی‌گری مانند سایر مشاغل به رسمیت شناخته می‌شود، آلمان، استرالیا و نیوزیلند ازجمله کشورهای پیرو این نظام حقوقی بوده و بر این امر تأکید دارند که روسپی‌گری نوعی سبک زندگی و شغل است و زنان حق دارند زندگی و حرفۀ خود را انتخاب کنند.
3. رویکرد بینابینی: این رویکرد عمدتاً از کنوانسیون ۱۹۴۹م، سازمان ملل متحد راجع به مبارزه با قاچاق انسان و بهره‌کشی از روسپی‌گری الهام گرفته است. در این نظام، روسپی‌گری جرم نیست، اما تبلیغ، عرضه کردن خود و قوادی (واسطه‌گری)، جرم محسوب می‌شود. فرانسه از کشورهایی است که از این نظام پیروی می‌کرد اما براساس مصوبات جدید مجلس فرانسه، روسپی‌گری در این کشور جرم معرفی شده و مجرمان ملزم به پرداخت جریمهٔ نقدی و حضور در کلاس آموزشی هستند. در سوئد نیز روسپی‌گری قانونی است ولی پااندازی، تأسیس فاحشه‌خانه و برپایی نمایش زندۀ سکس غیرقانونی است و مشتری نیز علاوه‌بر عاملان، مجازات می‌شوند. سوئد تنها کشوری است که خرید سکس در آن جرم بوده ولی فروش آن جرم تلقی نمی‌شود.

برخی پژوهشگران معتقدند که جوامع غربی، دو راهکار کلان حقوقی را برای کاهش بهره‌کشی جنسی از تن‌فروشی تجربه کرده‌اند: اول؛ جرم‌زدایی و قانونی‌سازی با این شرط که ساماندهی آن بر عهدهٔ دولت باشد و فعالیت‌های سازمان‌یافتهٔ غیردولتی جرم تلقی شود و دوم؛ غیرقانونی‌سازی کامل که در آن هم خریدار و هم فروشندهٔ خدمات جنسی مجرم شناخته می‌شوند. به باور این محققان، هیچ‌یک از این دو رویکرد تأثیر جدی در کاهش بهره‌کشی جنسی در غرب نداشته و حتی به تشدید قاچاق زنان و شکل‌گیری بازارهای پنهان تن‌فروشی انجامیده است. امروزه کشورهای غربی تلاش دارند تا از رویکردی که صرفاً بر مقابله با بهره‌کشی جنسی متمرکز است، به‌سمت ساماندهی این پدیده حرکت کنند.

رویکرد دینی

در ادیان توحیدی، تن‌فروشی از گناهان کبیره محسوب می‌شود و کسب درآمد از این راه برای زنان و مردان نشانهٔ بی‌غیرتی و از انحرافات آخرالزمانی دانسته شده است. در قرآن، انجیل و تورات به‌صراحت از ممنوعیت روسپی‌گری سخن رفته است.

در اسلام، خداوند در قرآن از فساد و فحشا نهی کرده و بر مقابله با هرگونه بی‌بندوباری جنسی تأکید دارد. براساس آموزه‌های قرآنی، حفظ کرامت و حرمت بدن انسان واجب است و انسان باید با بهره‌گیری از عقل، به کارهای نیک بپردازد و از آلودگی‌هایی چون تن‌فروشی و هم‌جنس‌بازی دوری کند. ارضای غریزهٔ جنسی خارج از چارچوب ازدواج، از گناهان بزرگ شمرده شده و قرآن چنین افرادی را متجاوز و ظالم نامیده است. همچنین واسطه‌گری برای عمل منافی عفت، گناهی بزرگ محسوب می‌شود و در روایات، جایگاه چنین فردی دوزخ معرفی شده است. از منظر فقه اسلامی، روسپی‌گری در شرایط خاصی از مصادیق افساد فی‌الارض دانسته می‌شود.

رویکرد فمینیستی

در میان فمینیست‌ها، مواضع گوناگونی نسبت به روسپی‌گری وجود دارد:

• فمینیست‌های ضدسکس: سکس را سلطه مردانه و روسپی‌گری را نتیجه مردسالاری و ستم علیه زنان می‌دانند.
• فمینیست‌های طرفدار سکس: روسپی‌گری را موجب محرومیت زن از لذت سکس و تبدیل شدن زن به ابزار تمایلات جنسی می‌شمارند.
• فمینیست‌های رومانتیسیت: روسپی‌گری، تباه‌کنندۀ سکس مثبت است؛ زیرا سکس تداعی کننده عشق و عاطفه است و روسپی‌گری خشونت علیه زنان را برانگیخته و جامعه را آلوده می‌سازد.

برخی شاخه‌های فمینیسم نیز به بهانهٔ دفاع از حقوق زنان، آزادی و حق آنان بر کنترل بدن خویش، رویکردی موافق با روسپی‌گری دارند. سیمون دوبوار معتقد است که فحشا راهی برای رهایی زنان از وابستگی به مردان است و در این فرایند، زن نه‌تنها قربانی نمی‌شود، بلکه به سلطه نیز دست می‌یابد. کارول پیتمن نیز مالکیت مرد بر زن روسپی را توهم می‌داند و بر مالکیت زن بر مرد تأکید دارد و فاحشه را نه یک قربانی مظلوم، بلکه خمیرمایهٔ زن آزادشده معرفی می‌کند.

رویکرد سیاسی-اقتصادی

برخی تحلیلگران معتقدند که نظام‌های سرمایه‌داری با مشغول کردن جوامع به لذت‌های کاذب جنسی و جسمی، به‌دنبال انحراف افکار عمومی از مسائل اساسی هستند. این نظام‌ها با طرح نظریه‌های روان‌شناسی و جامعه‌شناسی و ایجاد شبکه‌های بین‌المللی جنسی، ضرورت وجود صنعت جنسی را توجیه می‌کنند. صنایع مشروبات الکلی، رژیم غذایی، لوازم آرایشی، پورنوگرافی، فاحشه‌خانه‌ها، بارها و کاباره‌ها از روسپی‌گری سود می‌برند و قدرت می‌گیرند. پس‌از انقلاب جنسی دههٔ ۱۹۶۰ میلادی در آمریکا، قبح‌زدایی از ناهنجارهای اجتماعی مانند روسپی‌گری در دستور کار نهادهای حقوقی قرار گرفت تا زمینهٔ گسترش این پدیده تسهیل شود. از آن زمان، تلاش شد تا ناهنجاری‌هایی مانند روسپی‌گری در قالب قانون رسمیت پیدا کنند.

مبانی روسپی‌گری

۵۰ هزار کودک بدون پدر، ثمره گردشگران جنسی غربی در فلیپین تا سال ۱۳۹۲م

داشتن حق کنترل و تملک بر بدن خویش: از دیدگاه اومانیستی و لیبرالیستی، هر فرد مالکیت بدن خود را داشته و حق دارد هرگونه استفاده‌ای از آن داشته باشد، حتی اگر آن فعالیت مضر یا غیرعقلانی باشد و به جسم یا روان او آسیب برساند. براساس این نگرش، رفتارهایی مانند لزبینیسم یا روسپی‌گری مجاز شمرده می‌شوند. در مقابل، آموزه‌های اخلاقی بر این باورند که انسان در برابر جسم خویش مسئول است و هرگونه آسیب فردی، در نهایت به جامعه نیز سرایت کرده و پیامدهای اجتماعی به دنبال دارد.

شغل‌انگاری: تن‌فروشان اغلب با این ادعا که کارشان ارائه خدمتی اجتماعی به مشتریان است، کجروی خود را توجیه کرده و تن‌فروشی را یک حرفه جلوه می‌دهند. بر مبنای نظریه کنش متقابل، بازار تن‌فروشی تابع عرضه و تقاضا است و هرجا تقاضا وجود داشته باشد، عرضه نیز پدید می‌آید. نظریه مبادله نیز به این امر اشاره دارد که طرفین رابطه چیزی را برای مبادله عرضه می‌کنند و در صورت رضایت دو طرف، مبادله انجام می‌شود. این دیدگاه با نقد نظریه هنجارهای اجتماعی بر این امر تأکید دارد که افراد تا زمانی خود را با هنجارهای اجتماعی تطبیق می‌دهند که آنها را به نفع خود تصور کنند. بر این مبنا در شکل‌گیری پدیده تن‌فروشی، فروشنده و خریدار به یک اندازه نقش دارند؛ منتها در افکار عمومی عمدتاً زن مقصر تلقی شده و فحشای مرد نادیده گرفته می‌شود.

آمار و گستره جهانی

تظاهرات زنان روسپی فرانسه در اعتراض به جریمه مشتریان

براساس پژوهشی که در سال ۱۳۹۹ش انجام شده است، در جهان حدود چهارده‌میلیون روسپی وجود دارد؛ چین با پنج‌میلیون، هند سه‌میلیون، کره‌جنوبی بیش از یک‌میلیون، فیلیپین هشت‌صدهزار و مکزیک پانصدهزار نفر بالاترین آمار را از نظر تعداد افراد روسپی به خود اختصاص داده‌اند. کشورهای نیوزیلند با ۳۵۰۰، دانمارک ۳۲۰۰ و ایرلند با ۱۰۰۰ روسپی، کمترین آمار را از نظر تعداد روسپی دارند.

آمار در کشورهای توسعه‌یافته

آمارهای رسمی و غیررسمی از افزایش روسپی‌گری در آمریکا و اروپا حکایت دارند. در آمریکا افراد عمدتاً از سن ۱۲ تا ۱۴ سالگی به روسپی‌گری کشیده می‌شوند! این گزارش‌ها همچنین تأکید دارند که در آمریکا تا ۲ میلیون انسان در حوزۀ روسپی‌گری فعالیت دارند. در آلمان، تنها در سال ۲۰۲۲م. تعداد روسپی‌ها تا ۱۹٫۱٪ افزایش یافته است، برخی تخمین‌ها حاکی از این است که تا ۴۰۰ هزار نفر در این کشور به تن‌فروشی مشغول هستند. در اسپانیا نیز بیش از ۳۵۰ هزار زن به روسپی‌گری مشغول هستند. براساس داده‌های رسمی، در بریتانیا و هلند، به ترتیب ۷۲ هزار و ۲۵ هزار نفر روسپی هستند.

وضعیت در کشورهای درحال توسعه

روسپی‌گری در بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه غیرقانونی است، این فحشا در فاحشه‌خانه‌های مخفیانه انجام می‌شود. حدود ۲۸۰ خانۀ فساد در تل‌آویو مشغول به فعالیت هستند که همین امر اسراییل را به یکی از ۱۰ مکان دارنده بیشترین تعداد خانهٔ فساد تبدیل کرده است. به گزارش دیلی‌بیست، تل‌آویو شهری پر از کلوپ‌های شبانه مخصوص همجنس‌گرایان، قمارخانه‌های فراوان، ساحل‌ها و هتل‌های مخصوص همجنس‌گرایان است.

در ایران

گزارش کیهان از اغفال دختران در شهرنو

به‌علت موانع فرهنگی و قانونی، رشد روسپی‌گری در ایران کمتر از دیگر کشورها است. در تحقیقات مختلف تا سال ۱۳۸۹ش، سن شروع روسپی‌گری بین ۱۶ تا ۲۴ سال در نوسان بوده است. بااین‌حال بعضی گزارش‌ها در سال ۱۳۹۵ش نشان از کاهش سن روسپی‌گری در ایران و رسیدن به حدود ۱۲ تا ۱۸ سالگی است. بازار روسپی‌گری مانند فروش موادمخدر، از تمرکز نسبی جغرافیایی برخوردار است و بیشتر در خیابان‌های خاصی از شهر اتفاق می‌افتد.

در سال۱۳۸۱ش. از تعداد ۵۷۸۹ نفر زندانی زن، ۱۲۵۸ یعنی حدود ۲۰٪ آن‌ها روسپی‌گری می‌کردند. ۱۴٪ روسپیان قبل‌از ۱۴ سالگی مجبور به انجام فعالیت جنسی شده‌اند. در ایام تابستان به‌دلیل افزایش امکان تردد و عبورومرور آمار فحشا افزایش می‌یابد و زنان شهرستانی برای این کار به شهرهای بزرگ می‌روند.

پیامدها و آسیب‌های روسپی‌گری

روسپی‌گری پیامدهای گسترده و زیان‌باری برای افراد درگیر، خانواده‌های آنان و جامعه به همراه دارد. این پیامدها در حوزه‌های جسمانی، روانی، اجتماعی و خانوادگی قابل دسته‌بندی است:

1. پیامدهای جسمانی: روسپی‌گری با افزایش چشمگیر خطر ابتلا به بیماری‌های مقاربتی خطرناک مانند ایدز، سوزاک، سیفلیس، زخم‌های دستگاه تناسلی، زگیل تناسلی، ویروس پاپیلوما، خارشک و تریکومونیازیس همراه است. علاوه‌بر بیماری‌های مقاربتی، روسپیان اغلب در معرض آسیب‌های جسمی ناشی از خشونت مشتریان قرار می‌گیرند. در بسیاری موارد، مشتریان از روسپیان عکس و فیلم تهیه کرده، آنان را تهدید کرده و به اخاذی جنسی می‌پردازند. همچنین گزارش‌هایی از اجبار روسپیان به مصرف موادمخدر و مشروبات الکلی توسط مشتریان وجود دارد که در حالت ناهوشیاری، ارتباط جنسی برقرار شده و آسیب جدی فیزیکی به فرد وارد می‌شود.
2. پیامدهای روانی: روسپیان به‌دلیل احساس حقارت دائمی، فقدان کرامت انسانی و شرایط کاری نامساعد، در معرض انواع اختلالات روانی مانند اعتیاد، افزایش افکار منفی، اختلالات روانی و آشفتگی هیجانی، افسردگی، اختلال شخصیت و استرس مزمن هستند که موجب انزوای اجتماعی و سقوط شخصیتی آنها می‌شود.
3. پیامدهای اجتماعی: روسپی‌گری آثار مخربی بر بافت جامعه دارد که مهم‌ترین آنها عبارتند از؛ خشونت فیزیکی علیه زنان، شیءانگاری و ابزاری دیدن زنان، آزار زبانی و جنسی، خدشه‌دارشدن هویت زنان در جامعه، ناامنی جامعه، انزوای اجتماعی زنان، دزدی و قتل و گسترش کارتن‌خوابی زنان.
4. پیامدهای خانوادگی: روسپی‌گری حیثیت و آبروی افراد و خانواده‌های آنان را مخدوش می‌سازد و در جوامع سنتی، زمینه‌ساز پدیدهٔ قتل‌های ناموسی می‌شود. براساس تخمین صندوق کمک به مشکلات جمعیتی سازمان ملل متحد (UNFPA)، سالانه حدود پنج‌هزار زن در سراسر جهان توسط بستگان خود به بهانهٔ حفظ ناموس به قتل می‌رسند. در جوامع سنتی اسلامی، خودکشی به‌دلیل بی‌آبرویی و قتل به‌منظور حفظ آبرو تاحدی با عرف جامعه سازگار تلقی می‌شود. کاهش سن ازدواج، افزایش سقط جنین و رونق یافتن صنعت سکس، گسترش طلاق و افزایش خشونت خانگی از دیگر پیامدهای روسپی‌گری در جامعه است. تولد کودکان خیابانی نیز از پیامدهای تجارت روسپی‌گری به‌شمار می‌آید.

کنترل و مدیریت روسپی‌گری

روسپی‌گری به‌عنوان پدیده‌ای آسیب‌زا، سلامت و امنیت جامعه را در ابعاد گوناگون تهدید می‌کند و نیازمند تدابیر پیشگیرانه و برنامه‌های بازپروری است. راهکارهای پیشگیرانه شامل آموزش خانواده‌ها، برگزاری دوره‌های آموزشی توسط مؤسسات مردمی، گنجاندن آموزش تربیت فرزندان در برنامه‌های انجمن اولیا و مربیان، و تولید و پخش محتوای آموزشی از طریق رسانه‌ها است. همچنین توانمندسازی اقتصادی از طریق آموزش مهارت‌های شغلی برای کسب درآمد و استقلال مالی، تأمین شغل و مسکن برای خانواده‌های کم‌درآمد و پرجمعیت، و مبارزه با اعتیاد و مشاغل کاذب از دیگر اقدامات مؤثر است.

در حوزهٔ حمایت‌های اجتماعی، ایجاد مؤسساتی برای ساماندهی زنان بی‌پناه، شناسایی خانواده‌های بدسرپرست و خارج کردن دختران و کودکان از شرایط نامناسب، واگذاری سرپرستی کودکان بدسرپرست به خانواده‌های مستعد و حمایت مالی از زنان سرپرست خانواده توصیه شده است. بااین‌حال، عواملی نظیر فقدان حمایت‌های قانونی و اجتماعی، هویت‌یابی از طریق مصرف‌گرایی و مشکلات اقتصادی، از موانع اصلی خروج زنان از این پدیده محسوب می‌شوند. در زمینهٔ اقدامات قانونی و اجتماعی، همکاری دولت‌ها و سازمان‌های غیردولتی برای کاهش تقاضا، اعمال سیاست‌های حقوقی و قضائی مناسب، توانمندسازی زنان آسیب‌پذیر در حوزه‌های روانی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، و مدیریت و سالم‌سازی فضاهای اجتماعی و تفریحی و شهوت‌زدایی از فضای بصری جامعه، ازجمله راهکارهای مؤثر شناخته شده است.

از منظر دینی، اسلام با تأکید بر الگوسازی رابطهٔ زنان و مردان بر مبنای فرهنگ عفاف و حجاب، تقویت فرهنگ دینی را به‌عنوان مهم‌ترین راهکار پیشگیرانه مطرح می‌کند و ترویج و فرهنگ‌سازی ازدواج آسان و ساده را از عوامل مؤثر در پیشگیری می‌داند. در حوزهٔ بازپروری، شناسایی زودهنگام دختران فراری و ارائه آموزش‌های مهارتی و روان‌شناختی، درمان اعتیاد به موادمخدر یا الکل، شناسایی باندهای سازمان‌یافته برای جلوگیری از گسترش فعالیت آنان، مراقبت و پیگیری پس‌از خروج از مراکز بازپروری و تلاش برای پرورش دوبارهٔ زنان روسپی، از راه‌های مقابله با این پدیده به‌شمار می‌آید.

منابع

• قرآن کریم.
• باقری، معصومه و دیگران، «تجربهٔ زیستهٔ زنان در گرایش به روسپیگری و رفتارهای جنسی پرخطر»، فصلنامهٔ علوم اجتماعی، دورهٔ ۲۸، شمارهٔ ۹۲، ۱۴۰۰ش.
• بحری خمامی، مهدیه، «آمار تکان دهنده از زنان و دختران روسپی»، ۱۳۹۵ش، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مرداد ۱۳۹۵ش.
• بهاری، رقیه و گلشن فومنی، محمدرسول، «وضعیت مشارکت اجتماعی در میان روسپیان (مطالعه‌ای تطبیقی در شهرهای تهران، اصفهان، شیراز، کرمانشاه، و رشت)»، در سال ۱۳۹۰ش.»، فصلنامه پژوهش اجتماعی، سال ششم، بهار ۱۳۹۲ش.
• «پشت‌پرده افزایش آمارهای روسپی‌گری در آمریکا و اروپا چیست؟»، وب‌سایت جهان‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
• حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل‌البیت، ۱۴۰۹ق.
• حریرچی، امیرمحمود، «درآمد روزانه زنان و مردان تن‌فروش چقدر است؟»، وب‌سایت رویداد24، تاریخ درج مطلب: ۱۱ شهریور ۱۳۹۸ش.
• حسینی، سیدرضا و دیگران، «بررسی معضل روسپیگری در گفتگو با صاحبنظران»، مطالعات راهبردی زنان، شمارهٔ ۱۶، ۱۳۸۱ش.
• دانشمندی، رضا، «نقش قانون‌گذاری در مقابله با تن‌فروشی»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۹ شهریور ۱۳۹۷ش.
• درخشان، فاطمه و پرچمی، داوود، «مطالعه تطبیقی روسپی‌گری و راهکارهای کاهش آن با تأکید بر ایران»، فصلنامه علوم‌ اجتماعی، شماره ۱۰۵، تیر ۱۴۰۳ش.
• دستغیب، عبدالحسین، گناهان کبیره، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۸۸ش.
• دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۲ش.
• «راز جسدهای میان دیوار محلهٔ تن‌فروشان چه بود»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 15 بهمن 1403ش.
• ربانی خوراسگانی، علی و قانع عزآبادی، فرزانه، بررسی تجارب زیستهٔ زنان روسپی (مورد مطالعه: شهرهای یزد و اصفهان)، پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۴ش.
• «روسپی‌گری چیست»، وب‌سایت فیلیا، تاریخ بازدید مطلب: ۲۳ شهریور ۱۴۰۴ش.
• «روسپی‌گری در فرانسه جرم شد»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۳۹۵ش.
• «روسپی‌گری یا کارگری جنسی؟»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۹ دی ۱۳۹۴ش.
• «روسپی‌گری»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دی ۱۳۹۸ش.
• «روسپی‌گری؛ سیر تاریخی و تحول در عصر روشن‌گری - قسمت اول»، وب‌سایت روزنامهٔ ۸صبح، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۹۶ش.
• زرین‌پناه، سپیده، «شهرنو؛ روایتی دیگر از زنان تن‌فروش»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دی ۱۳۹۱ش.
• زمردیان، نسترن و اکبری، حسین، «شروط مؤثر بر شکل‌گیری، تداوم و خروج از روسپیگری؛ یک مطالعه کیفی»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، دورهٔ ۱۱، شمارهٔ ۴، ۱۴۰۱ش.
• سنایی، کامیار، «روسپیگری چیست»، وب‌سایت دکتر کامیار سنایی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۴۰۱ش.
• عباس‌پور، ابراهیم، «فراتحلیل کیفی مقالات علمی ناظر بر آسیب‌های جنسی در ایران»، معرفت فرهنگی اجتماعی، شمارهٔ ۵۰، ۱۴۰۱ش.
• علیزاده، بهار، «روابط پنهانی مردان تن‌فروش با زنان خیابانی چگونه است؟»، وب‌سایت مجله اینترنتی جوان ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۴۰۱ش.
• غلامی، علی، هویت و نقش‌های جنسیتی زن در اسلام، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۴۰۲ش.
• «فحشای اینترنتی در ایران»، وب‌سایت صراط، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آبان ۱۳۹۴ش.
• «فرزندان بدون پدر، هدیه توریست‌های غربی به دختران فیلیپینی»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۱۷ خرداد ۱۳۹۵ش.
• فلاحتی شهاب‌الدینی، علی، «روسپی‌گری و سکوت سنگین قانون»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۲، ۱۳۸۲ش.
• فولادیان، مجید و کابلی، عاطفه، «سنخ‌شناسی الگوهای روسپیگری در مشهد»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، دورهٔ ۱۱، شمارهٔ ۴، ۱۴۰۱ش.
• قربانی، اسماعیل و دیگران، «روسپی‌گری: تحمیل اجتماعی یا انتخاب شخصی؛ ارائه یک تحلیل کیفی»، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، شماره ۱۲، شهریور ۱۳۹۶ش.
• لاریجانی، مهسا و میرحسینی، زهرا، «نیمهٔ پنهان زندگی زنان تن‌فروش»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۸ش.
• محمدی سیف، معصومه، «خانواده به کجا می‌رود؟»، مجلهٔ پیام زن، شمارهٔ ۲۶۲، ۱۳۹۲ش.
• مدنی قهفرخی، سعید، جامعه‌شناسی روسپی‌گری و آسیب‌های اجتماعی، تهران، پارسه، ۱۳۹۵ش.
• مدنی قهفرخی، سعید و دیگران، «بازار تن‌فروشی خیابانی زنان در کلان‌شهر تهران» مطالعات اجتماعی ایران، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۱ش.
• مدنی‌ قهفرخی، سعید و روشن‌فکر، پیام، «ویژگی‌های مشتریان تن‌فروشی از دیدگاه زنان تن‌فروش خیابانی شهر تهران»، رفاه اجتماعی، شماره ۳۴، سال ۱۳۸۸ش.
• «مردان تن‌فروش و حساب‌های پر پول!»، وب‌سایت رویداد24، تاریخ درج مطلب: ۱۵ شهریور ۱۳۹۸ش.
• «مرکز فساد دنیا کجاست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۴ اسفند۱۳۹۱ش.
• مظاهری، حسین، حریم‌های اخلاق در آیینهٔ احکام، اصفهان، حدیث راه عشق، ۱۳۸۷ش.
• مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
• مکنون، ثریا و عطایی‌ آشتیانی، زهره، «فمینیسم و روسپی‌گری»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۸، سال ۱۳۸۴ش.
• ملیسا فارلی و دیگران، «روسپیگری، خشونت و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)»، ترجمه مهدیس کامکار، رفاه اجتماعی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۵، ۱۳۸۱ش.
• موحد مجد، مجید و دیگران، «کاوش معنایی تن‌فروشی در تجربه زیسته زنان تن‌فروش: یک مطالعه کیفی (مطالعه موردی زنان مراجعه کننده D.I.C. خانه خورشید تهران)»، فصلنامه زن و جامعه، شماره ۴۲، تیر ۱۳۹۹ش.
• موزرم‌پور، محمد، داغ ننگ روسپیگری، تهران، ندای کارآفرین، ۱۳۹۷ش.
• موسوی‌فرد، سید محمدرضا و دیگران، «مروری جامعه‌شناختی و جرم‌شناختی نسبت به پدیدهٔ روسپی‌گری در نظام بین‌الملل و ایران با تأکید بر آموزه‌های جرم‌شناسی اسلامی»، تمدن حقوقی، شمارهٔ 12، پاییز ۱۴۰۱ش.
• میرآبی، سعیده و فولادیان، مجید، «شناسایی علل و فرآیندهای مؤثر بر پدیدهٔ روسپی‌گری (مورد مطالعه: شهر مشهد)»، جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، شمارهٔ 1، ۱۳۹۸ش.
• نوبهار، رحیم، «قاچاق زنان برای روسپیگری از منظر آموزه‌های اسلامی با نگاه به مقررات بین‌المللی و حقوق ایران»، مدرس علوم انسانی، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۳، ۱۳۸۵ش.
• وروایی، اکبر و دیگران، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی بر گرایش به نابهنجاری اجتماعی و راهکارهای انتظامی اجتماعی پیشگیری از آن»، انتظام اجتماعی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۱، ۱۳۸۹ش.
• وروایی، اکبر و دیگران، «عوامل خانوادگی مؤثر بر گرایش به نابهنجاری اجتماعی و راه کارهای پیشگیری از آن»، مطالعات مدیریت انتظامی، سال پنجم، شمارهٔ ۴، ۱۳۸۹ش.
• هاشملو، جعفر، «نگاهی به پدیده روسپی‌گری و تن‌فروشی»، وب‌سایت روان‌شناسی هاشملو، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۰ش.
• هاشمی‌فرد، فاطمه‌سادات و حسنی، علی‌رضا، «روسپیگری در سیاست کیفری ایران»، فصلنامه بین‌المللی قانون‌یار، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۱۴، ۱۳۹۹ش.