نصرت الهی
نصرت الهی؛ مددرسانی خداوند به افراد، گروهها و جوامع در صورت تحقق شرایطی چون تلاش و استقامت.
نصرت الهی یکی از سنتهای الهی و بدین معنا است که افراد، گروهها و جوامعی که تلاش کنند و استقامت بورزند از امداد الهی برخوردار خواهند شد. نصرت الهی شامل حال همهٔ انسانها میشود، خواه مسلمان باشند خواه کافر. البته امداد الهی برای کفار، دنیایی بوده و هلاکت آنها را به دنبال دارد. اما امداد الهی برای مؤمنان هم دنیایی و هم اخروی است و موجب هدایت آنها است. نصرت الهی گاهی با اسباب و علل طبیعی صورت میگیرد و گاهی امدادهای غیبی و نیروهای ماورائی برای یاری افراد حضور مییابند. نمونههای فراوانی از نصرت الهی در طول تاریخ و دوره معاصر وجود دارد که قابل انکار نیست.
تعریف نصرت الهی
قوانین جامعهشناختی را با اقتباس از قرآن میتوان سنتهای الهی در تدبیر جوامع نامید. نصرت الهی یکی از سنتهای الهی اجتماعی است. سنتهای الهی به معنایی عامتر، همان ضوابط حاکم بر افعال الهی یا روشهایی است که خداوند برای اداره امور عالم و آدم تدبیر میکند.[۱] ریشه «نصر» بر انجام خیر دلالت دارد.[۲] نصرت یعنی پیروز کردن چیزی بر چیزی.[۳] نصرت الهی، عامترین، کاملترین و کلیترین سنتی است که در جامعه ظهور مییابد؛ زیرا خداوند هم کسانی را که طالب دنیا و کمالات مادی و دنیوی باشند و در راه باطل و شر گام گذارند یاری میکند و هم کسانی را که جویا و خواستار آخرت و کمالات معنوی و اخروی باشند و در طریق حق و خیر قدم نهند.[۴]
خداوند وسایل پیشرفت و نیل به هدف را برای پیروان حق و باطل فراهم میسازد. البته امدادهای الهی به مؤمنان، بهمراتب، بیش از یاریهایی است که به غیرمؤمنان میرسد و از اسباب و علل عادی هم درمیگذرد و مددهای غیبی و فوقطبیعی را نیز شامل میشود.[۵] امداد الهی به معنای یاریرسانی تمام نیروهای طبیعی و ماورائی است.[۶] نصرت الهی میتواند در زمینههای متنوعی چون نظامی، علمی و تبلیغی صورت گیرد.[۷] چه بسیار گروههای اندکی که با یاری خدا بر گروههای بسیاری غلبه کردند.[۸]
ویژگی نصرت الهی
ویژگی اصلی سنت نصرت الهی، قطعیت آن است. در آیه «انا لننصر رسلنا»،[۹] کلمه «ان» دلالت بر یقینی بودن و حرف لام در «لننصر» تأکید بر قطعیت دارد؛ یعنی نصرت ما حتمی و قطعی است. همچنین آیاتی که وعده الهی را غیرقابل تخلف میدانند،[۱۰] دلیلی دیگر بر حتمی بودن نصرت الهی است؛ بنابراین در امداد الهی تردیدی وجود ندارد.[۱۱]
البته نصرت الهی به معنای یاری تکتک افراد نیست. بلکه گاهی پیروزی تدریجی است. یک نسل تلاش میکنند و ضرباتی به دشمن وارد میکنند و به شهادت یا اسارت میرسند. این شهادت و اسارت الهامبخش نسل بعدی میشود و با تلاش آنها پیروزی نهایی حاصل میشود.[۱۲]
بنابراین نصرت الهی و دستیابی به پیروزی به این معنی نیست که صدمه، آسیب و شهادت در جبهه حق نخواهد بود. از اینرو شهادت رهبران مقاومت در سالهای اخیر منافاتی با یاری خداوند و پیروزی ندارد، چراکه هر مجاهدی پرچم را به دیگری میسپارد تا در نهایت پیروزی نصیب جبهه حق شود.[۱۳]
شرایط تحقق نصرت الهی
شرایط عام تحقق نصرت الهی
تحقق نصرت الهی شرایط عامی دارد که هرگاه تحقق یابد نصرت الهی شامل حال افراد مؤمن یا کافر میشود:
- تعلق گرفتن اراده الهی: از دیدگاه قرآن کریم شرط اول جذب نصرت الهی این است که اراده الهی به موفقیت گروهی تعلق بگیرد، زیرا هیچ امری در جهان برخلاف خواست خداوند اتفاق نمیافتد.[۱۴]
- انجام وظایف مربوطه: خداوند زندگی مطلوب و موفقیت را برای هیچکس تضمین نکرده است؛ زیرا نصرت الهی و دستیابی به آینده مطلوب تنها با اراده و تلاش خود انسان ساخته میشود.[۱۵] حضرت علی، یکی از دلایل پیروزی سپاه معاویه در جنگ صفین را انجام وظیفهٔ آنها در اصلاح شهر و دیار خود و حفظ اتحاد میدانست، درحالیکه اهالی کوفه از نظر وی با ترک وظیفه دچار تفرقه شده و به فساد مشغول شدند.[۱۶] دفاع و مقابله با دشمن نهتنها امری مشروع است بلکه قرآن به آن ترغیب هم کرده است.[۱۷] اگر در وضعیت جنگی مردم، نیروهای نظامی و دولتمردان به وظایف خود عمل کنند، بنا بر وعده قرآنی[۱۸] تحقق نصرت الهی حتمی خواهد بود و اگر دفاع آنها مومنانه باشد[۱۹] بیشتر مورد توجه و نصرت الهی قرار خواهند گرفت.[۲۰]
- پیروی از رهبری: امام علی، یکی از دلایل پیروزی سپاه معاویه در جنگ صفین را اطاعت آنها از فرمان پیشوای خود در امر باطل و نافرمانی سپاه خود از پیشوای خود در امر حق میشمارد.[۲۱] اطاعت از حجت خدا، نائب خاص یا نائب عام او شرط دیگر جلب یاری خداوند برای مؤمنین است.[۲۲] چه بسا او خود از نصرت الهی برخوردار است؛ سیدعلی خامنهای دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران در آستانه عملیات وعده صادق و موشکباران اسرائیل در ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ش، این شعر را که چند سال پیش با الهام از آیات مربوط به مقابله حضرت موسی با جادوگران فرعون سروده بود، خواند: «توراست معجزه در کف ز ساحران مهراس/ عصا بیفکن و از بیم اژدها مگریز».[۲۳]
- تأمین زمینههای مادی: یاری خداوند شامل حال گروههایی میشود که برای فراهم آوردن بهترین و پیشرفتهترین ابزارها، وسائل و تجهیزات مورد نیاز تلاش کنند و زمینه مادی موفقیت را ایجاد کرده باشند،[۲۴] زیرا انجام امور از طریق اسباب طبیعی آن یکی از سنتهای دائمی الهی است؛ بنابراین باید زمینه مادی یاری خداوند فراهم شود.[۲۵] برای کسب آمادگی هیچ حدی وجود ندارد و باید تا نهایت امکان همه لوازم را فراهم کرد. معیار آمادگی نظامی ایجاد ترس دائمی در دل دشمن است. و این آمادگی اعم از تأمین نیروهای مادی و معنوی است.[۲۶] هرچند تأمین شرایط و ابزار و امکانات مورد نیاز برای جلب یاری خداوند ضروری است، اما مؤمنان در بهترین شرایط هم نباید به این امور امید داشته باشند بلکه تنها باید به خدا اتکا داشته باشند. در این صورت خداوند کمبودها را هم برای آنها جبران میکند.[۲۷]
- صبر و استقامت: شرط صبر و استقامت[۲۸] نوعی امر به صبر است، یعنی شرط دستیابی به موفقیت، صبر و استقامت است.[۲۹] و در این راه باید صبر و استقامت به خرج دهند.[۳۰] صبر و استقامت و پرهیزکاری ازجمله شروط دیگری است که در صورت تحقق، یاری خداوند برای مؤمنین را به پنجهزار فرشته[۳۱] افزایش میدهد. ماء غدق[۳۲] کنایه از حل تمام مشکلات زندگی است. به این معنی که اگر در این راه پافشاری و استقامت کرده و از مسیر مستقیم منحرف نشوند، گرفتاریها و ضعفها برطرف خواهند شد.[۳۳] همه گروههایی که در طول تاریخ در راه حق به یاری خداوند پیروز شدند، سختیها را تحمل کردند و هرچه در توان داشتند به کار گرفتند و آنچه را خداوند به آنها داده بود، صرف اسلام کردند.[۳۴]
شرایط خاص
تحقق نصرت الهی برای مؤمنان، شرایط خاصی هم دارد که در صورت وجود آنها امدادهای ویژه مؤمنین از راه خواهد رسید.
- ایمان به خداوند و یاری او: ایمان به خداوند ازجمله شروط مهم دستیابی به نصرت الهی است؛ زیرا ایمان به خدا عامل تحقق شروط دیگر تحقق نصرت الهی مثل دعا، استقامت و اطاعتپذیری است.[۳۵] کسی که خدای متعال و وعدههای او را باور ندارد، نصرت الهی شامل حال او نخواهد شد.[۳۶] از دیدگاه قرآن عامل اصلی پیروزی، نصرت الهی است و آنچه موجب امداد الهی میشود، ایمان و توکل به خدا و تضرع به خدای متعال است.[۳۷] باور به وعده الهی به ادعا نیست بلکه در لحظات حساس زندگی و میدان مبارزه خود را نشان میدهد و در این شرایط مؤمن واقعی از افراد سست ایمان و منافق بازشناخته میشود.[۳۸]
- نیت یاری کردن خدا: برای دریافت نصرت الهی، فرد یا گروه باید قصد یاری کردن خداوند را داشته باشد.[۳۹] هدف باید سربلندی کلمه حق باشد، نه دستیابی به سلطه، غنیمت و نشان دادن قدرت و شجاعت.[۴۰] نصرت الهی برای اهل حق، هنگامی رخ میدهد که افراد دین خدا را یاری کنند.[۴۱] روشن است که خداوند بینیاز از یاری دیگران است و مقصود از یاری کردن خداوند، یاری کردن آیین، پیامبر، شریعت و تعلیمات او[۴۲] و دفاع از ارزشهای الهی،[۴۳] انبیاء و اولیای الهی است.[۴۴] یاری کسانی که در راه خدا میجنگند[۴۵] و تلاش برای تحقق دین خدا در زندگی فردی و اجتماعی از طرقی مثل آموزش و تبلیغ است. هرگونه فعالیت اجتماعی برای ایجاد تغییر مثبت در جامعه نیز یاری خداوند محسوب میشود.[۴۶]
- طلب یاری از خداوند: برای دریافت امدادهای الهی باید به درگاه خدواند با تضرع[۴۷] به استغاثه پرداخت.[۴۸]
موانع نصرت الهی
در برخی منابع دینی، عواملی مانند تنبلی، بیعملی، توهمپردازی، ترجیح منافع فردی یا گروهی بر مصالح عمومی، پیروی از هوای نفس و کنارهگیری از میدان عمل، از موانع تحقق «نصرت الهی» شمرده شدهاند.[۴۹] همچنین غرور، غفلت از قدرت الهی و اتکای بیش از حد به امکانات و تواناییهای انسانی، از دیگر موانع بهرهمندی از این یاری دانسته میشود؛[۵۰] از اینرو بر ضرورت هوشیاری، فروتنی و احساس نیاز مستمر به امداد الهی در همه شرایط تأکید شده است.[۵۱]
میزان نصرت الهی
خداوند هم دنیاطلبان را که در راه باطل گام برمیدارند، یاری میکند و هم افرادی که خواهان آخرت و کمالات معنوی هستند را کمک میکند، اما میزان یاری خداوند برای این دو گروه متفاوت است.[۵۲]
امدادهای الهی برای جویندگان دنیا محدود است؛ زیرا میلهای اهل دنیا متزاحم و متعارض است و برآوردن همه آنها نه ممکن است و نه موافق مصلحت و حکمت. اما خواستههای اهل آخرت تزاحم و تعارضی ندارد و مشروط به اینکه از هیچ کوششی برای کسب معرفت، نیت خالص و عمل بهتر فروگذار نکنند، با یاری خداوند به هر چه میخواهند میرسند.[۵۳]
در مورد نسبت کمکی که افراد به دین خدا میکنند و امدادی که از سوی خداوند شامل حال آنها میشود، بسیار متفاوت است. فرد یا گروهی یک قدم برای خدا برمیدارد و در مقابل خداوند صد یا هزار قدم آنها را جلو میبرد،[۵۴] اما بهطور کلی خداوند به اندازه نیاز و شایستگی مردم به آنها کمک میکند.[۵۵] وعده خداوند مبنی بر ارسال فرشتههای بیشتر و بیشمار بر این معیار دلالت دارد.[۵۶]
مصادیق نصرت الهی
نصرت الهی شامل امور مادی و معنوی میشود. امداد الهی شامل پیروزی در میدان نبرد، یا موفقیت در پروژههای علمی و اقتصادی میشود.[۵۷] همچنین امداد الهی موجب الفت و استواری در دلها،[۵۸] الهام به مؤمنان،[۵۹] استجابت دعا،[۶۰] اعطای معجزه و استدلال،[۶۱] ثمربخشی فعالیتها، نفوذ کلام،[۶۲] اعطای حکومت، میشود.[۶۳]
ایجاد ترس و وحشت در دل دشمن،[۶۴] هلاکت دشمن،[۶۵] خنثی کردن حیلهها،[۶۶] نجات از خطرها،[۶۷] پیروزی در جنگ،[۶۸] اعطای آرامش،[۶۹] قدرت بخشی به اراده مؤمنین و تغییر مسیر حوادث به نفع مؤمنین، ازجمله مصادیق دیگر نصرت الهی است.[۷۰]
شیوههای نصرت الهی
نصرت الهی با فراهم آوردن وسایل پیشرفت و نیل به هدف برای افرادی که شرایط امداد الهی را دارند، تحقق مییابد.[۷۱] منظور از نصرت الهی فعل مستقیم و بیواسطه خداوند نیست، بلکه ممکن است اسباب و علل زیادی اعم از طبیعی و ماورائی در کار باشد و در عین حال فعل به خداوند منسوب شود.[۷۲] این وسایل همه اسباب و علل عادی و طبیعی، نیروهای موجود در طبیعت و نیروهای ماوراء طبیعی را در بر میگیرد.[۷۳] امدادهای غیبی،[۷۴] ارسال فرشتگان یا ارسال باد و طوفان شن، ازجمله مصادیق شیوههای امداد الهی است.[۷۵] بهعنوان نمونه خداوند برای شکست اهل باطل شیوههای متفاوتی را برمیانگیزد. القای رعب و ترس در قلوب اهل باطل، اعطای آرامش به اهل حق، دخالت عوامل طبیعی مثل باد و باران، عوامل فوق طبیعی مثل لشکریان نادیدنی و فرشتگان، از آن جمله است.[۷۶] در همین زمینه مولانا چنین سروده است:[۷۷]
نمونههایی تاریخی از نصرت الهی
نصرت الهی در تاریخ انبیاء
آیات قرآن نمونههای فراوانی از امدادهای الهی را در مورد انبیاء و پیروان آنها مطرح کرده است. نجات حضرت نوح،[۷۸] حضرت ابراهیم،[۷۹] حضرت لوط،[۸۰] حضرت یوسف،[۸۱] حضرت شعیب،[۸۲] حضرت صالح،[۸۳] حضرت هود،[۸۴] حضرت موسی،[۸۵] حضرت عیسی،[۸۶] حضرت محمد،[۸۷] و اهل ایمان نمونههایی از امدادهای الهی است که در طول تاریخ محقق شده است.[۸۸]
نصرت الهی در ایران
ایستادگی جامعه ایران در دهههای پس از انقلاب، بهویژه در سالهای اخیر، بهعنوان نشانهای از یاری دین و مصداقی از نصرت الهی تفسیر شده است. در این چارچوب، مشروعیت دفاع و استمرار تلاش و مقاومت مردم، بر پایه وعدههای الهی، عامل امید به حمایت الهی و آیندهای مطلوب برای ایران اسلامی دانسته میشود. با این حال، تحقق چنین نصرتی مشروط به عواملی همچون استمرار حضور و همبستگی اجتماعی در برابر اقدامات دشمن، آمادگی و کارآمدی نیروهای نظامی و امنیتی، تلاش مسئولان برای بهبود شرایط زندگی مردم و اتکای عمومی به باورهای دینی و توکل به خداوند معرفی شده است.[۸۹]
۱. پیروزی انقلاب اسلامی
پیروزی انقلاب اسلامی ایران و برپایی نظام جمهوری اسلامی بهعنوان یکی از مصادیق نصرت الهی معرفی شده است؛ رخدادی که در آن مردم ایران با اتکا به باورهای دینی، مجاهدت و فداکاری توانستند بر حکومت پهلوی، که از حمایت برخی قدرتهای بینالمللی برخوردار بود، غلبه کنند.[۹۰] امام خمینی نیز اتحاد گسترده مردم در این مبارزه، از شهرهای بزرگ تا مناطق روستایی و مشارکت اقشار مختلف جامعه از جمله روشنفکران، کارگران، زنان و مردان، و گروههای سنی گوناگون را نشانهای از توجه و یاری الهی در پیروزی انقلاب دانسته است.[۹۱]
۲. حوادث پساز انقلاب
برخی رخدادهای سالهای آغازین پس از انقلاب اسلامی بهعنوان مواردی از نصرت الهی تفسیر شدهاند. از جمله این رخدادها میتوان به ناکامی عملیات نظامی ایالات متحده در صحرای طبس و نابودی بخشی از تجهیزات آن در طوفان شن و نیز کشف تسلیحات در زیرزمین خانهای در تهران در جریان بازرسی نیروهای سپاه پاسداران اشاره کرد که بنا بر روایتها با مداخله یک سگ صورت گرفت.[۹۲] همچنین عبور نظام سیاسی از بحران ترورهای اوایل انقلاب،[۹۳] بهویژه ترور مسئولین، را در چارچوب سنت نصرت الهی تبیین شده است.[۹۴]
۳. حوادث مربوط به جنگ ایران و عراق
فتوحات نیروهای ایرانی در جریان جنگ ایران و عراق، از جمله عملیات فتحالمبین، از رخدادهای مهم نظامی این جنگ بهشمار میرود.[۹۵] این عملیات در شرایطی انجام شد که عراق از حمایت برخی کشورهای غربی و عربی برخوردار بود و به تجهیزات نظامی گستردهای دسترسی داشت. در جریان این عملیات، شمار قابلتوجهی از نیروهای عراقی به اسارت درآمدند.[۹۶] این تحولات در حالی رخ داد که در آغاز جنگ، بسیاری از تحلیلگران و ناظران بینالمللی برتری و پیروزی عراق به رهبری صدام را پیشبینی میکردند.[۹۷]
۴. حوادث مربوط به جنگ ۱۲ روزه
سیدجعفر شبیری زنجانی، پیروزی در جنگ دوازده روزه را نمونهای از تحقق وعده یاری الهی در صورت پایداری جامعه اسلامی دانسته و بر نقش حوزههای علمیه و مرجعیت دینی در تقویت انسجام دینی و ملی تأکید کرده است.[۹۸] در همین چارچوب، سیدعلی خامنهای با استناد به آیه «وَلَیَنصُرَنَّ اللّهُ مَن یَنصُرُه»، مقاومت و آمادگی جامعه برای مقابله با دشمنان، همراه با مشارکت و همبستگی عمومی، از جلوههای نصرت الهی در این جنگ معرفی شده است.[۹۹]
5. حوادث مربوط به جنگ رمضان
برخی تحلیلها جنگ ایران و ایالات متحده و اسرائیل را فراتر از یک منازعه صرفاً نظامی دانسته و آن را رویارویی دو رویکرد سلطه و مقاومت توصیف میکنند. در این چارچوب، رویدادهایی مانند ترور رهبر جمهوری اسلامی، آغاز حمله در بحبوحه مذاکرات، بسیج و همبستگی اجتماعی در داخل کشور، حملات به زیرساختها و پیامدهای انسانی آن، گسترش درگیری به پایگاههای منطقهای، استمرار توان نظامی ایران با وجود تحریمها، ناکامی در تحقق سناریوی فروپاشی سریع، بروز اختلاف نظر در میان برخی رسانهها و سیاستمداران غربی، شکلگیری بخشی از همدلی افکار عمومی جهانی با ایران، تغییر نگرش برخی منتقدان نسبت به مداخله نظامی خارجی و نقش ژئوپولیتیکی تنگه هرمز در چارچوب مفاهیمی دینی همچون نصرت الهی تفسیر میشوند.[۱۰۰]
نصرت الهی در جنگ ۳۳ روزه لبنان
در برخی روایتها و تفسیرهای دینی از جنگ ۳۳روزه لبنان (۲۰۰۶م)، پیروزی حزبالله لبنان در برابر اسرائیل بهعنوان جلوهای از نصرت الهی تبیین شده است. در این دیدگاه، مقاومت نیروهای حزبالله با وجود برتری تسلیحاتی اسرائیل و شرایط دشوار میدانی، نشانهای از یاری الهی و کارآمدی ایمان، صبر و جهاد در برابر قدرت نظامی برتر دانسته میشود.[۱۰۱] همچنین در برخی روایتهای نقلشده از سید حسن نصرالله، رخدادهایی غیرمنتظره در میدان نبرد بهعنوان مصادیقی از این نصرت تفسیر شده و این جنگ در گفتمان دینی بهعنوان نمونهای از تحقق وعده الهی در حمایت از نیروهای مقاومت مطرح شده است.[۱۰۲]
پانویس
- ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، 1391ش، ص469.
- ↑ ابنفارس، معجم مقاییس اللغه، 1404ق، ج5، ص435.
- ↑ خامنهای، شرح بخشهایی از نهج البلاغه، 1398ش، ص76.
- ↑ سوره بنیاسرائیل، آیات 18 تا 20.
- ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، 1391ش، ص480.
- ↑ خامنهای، «مراسم فارغالتحصیلی دانشآموختگان ارتش»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ مصباح یزدی، «دین؛ معیار ارزیابی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ سوره بقره، آیه 249.
- ↑ سوره غافر، آیه 51.
- ↑ سوره ابراهیم، آیه 47.
- ↑ عیسیزاده، «سنتهای الهی در نصرت حق از منظر قرآن کریم»، 1404ش، ص9.
- ↑ خامنهای، بیانات، بیتا، ج18، ص14.
- ↑ عزتی بخشایشی، «سنت نصرت الهی در یاری جبهه حق از منظر قرآن»، 1404ش، ص25.
- ↑ سوره آل عمران، آیه 126.
- ↑ سوره رعد، آیه 11؛ سوره انفال، آیه 53.
- ↑ نهجالبلاغه، خطبه 25.
- ↑ سوره حج، آیات 39 و 40؛ سوره بقره، آیه 251.
- ↑ سوره حج، آیه 39.
- ↑ سوره انفال، آیه 19.
- ↑ مصباح یزدی، «عوامل پیروزی و شکست در جنگ»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ نهجالبلاغه، خطبه 25.
- ↑ مصباح یزدی، «عوامل پیروزی و شکست در جنگ»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ پاکنیای تبریزی، «نمونههایی از امدادهای غیبی در انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ سوره انفال، آیه 60.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۷۸ش، ج1، ص124.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۰ش، ج7، ص222.
- ↑ مصباح یزدی، «عوامل پیروزی و شکست در جنگ»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ سوره انفال، آیه 65.
- ↑ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج15، ص504.
- ↑ مصباح یزدی، «عوامل پیروزی و شکست در جنگ»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ سوره آلعمران، آیه 125
- ↑ سوره جن، آیه 16.
- ↑ خامنهای، «بیانات در ارتباط تصویری با مردم آذربایجان شرقی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ مصباح یزدی، «عوامل پیروزی و شکست در جنگ»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ عیسیزاده، «سنتهای الهی در نصرت حق از منظر قرآن کریم»، 1404ش، ص14.
- ↑ سوره حج، آیه 40.
- ↑ عیسیزاده، «سنتهای الهی در نصرت حق از منظر قرآن کریم»، 1404ش، ص14؛ سوره توبه آیه 25.
- ↑ هاشمی نشلجی، «سنت نصرت الهی و تأثیر آن بر پایداری و مقاومت»، 1404ش، ص64.
- ↑ سوره حج، آیه 40.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج18، ص229.
- ↑ سوره محمد، آیه 7.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۰ش، ج21، ص425.
- ↑ خامنهای، تفسیر سوره صف، 1402ق، ص85.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، 1389ش، ج4، ص545.
- ↑ المراغی، تفسیر المراغی، بیتا، ج17، ص119.
- ↑ خامنهای، «بیانات در مراسم هفدهمین سالگرد رحلت امام خمینی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ مصباح یزدی، «عوامل پیروزی و شکست در جنگ»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ سوره انفال، آیه 9.
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام به مناسبت عید سعید فطر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ سوره توبه، آیه 25.
- ↑ مصباح یزدی، «عوامل پیروزی و شکست در جنگ»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، 1391ش، ص480.
- ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن، 1391ش، ص481.
- ↑ خامنهای، بیانات، بیتا، ج28، ص11.
- ↑ مصباح یزدی، «عوامل پیروزی و شکست در جنگ»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ سوره آلعمران، آیه 124.
- ↑ خامنهای، بیانات، بیتا، ج32، ص49.
- ↑ سوره انعام، آیه 11.
- ↑ سوره قصص، آیه 7.
- ↑ سوره انبیاء، آیات 76، 84، 88، 90 و سوره شوری، آیه 26.
- ↑ سوره حدید، آیه 25.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج21، ص426.
- ↑ سوره نساء، آیه 54.
- ↑ سوره حشر، آیه 2.
- ↑ سوره اعراف، آیه 136.
- ↑ سوره انفال، آیه 18.
- ↑ سوره عنکبوت، آیه 15.
- ↑ سوره توبه، آیه 25.
- ↑ سوره توبه، آیه 40.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج21، ص426.
- ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، 1391ش، ص480.
- ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، 1391ش، ص470.
- ↑ خامنهای، «مراسم فارغالتحصیلی دانشآموختگان ارتش»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ سوره آلعمران، آیه 124.
- ↑ موسوی خمینی، صحیفه امام، ۱۳۶۱ش، ج12، ص380.
- ↑ مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، 1391ش، ص497.
- ↑ مولانا، مثنوی معنوی، دفتر چهارم، بخش ۳۲، وبسایت گنجور.
- ↑ سوره یونس، آیه 73.
- ↑ سوره انبیاء، آیه 69.
- ↑ سوره صافات، آیه 134.
- ↑ سوره یوسف، آیه 56.
- ↑ سوره هود، آیه 94.
- ↑ سوره هود، آیه 66.
- ↑ سوره هود، آیه 58.
- ↑ سوره شعرا، آیه 65.
- ↑ سوره آلعمران، آیه 55.
- ↑ سوره فتح، آیه 1.
- ↑ سوره آل عمران، آیه 123.
- ↑ مصباح یزدی، «دین؛ معیار ارزیابی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ خامنهای، بیانات، 1396ش.
- ↑ موسوی خمینی، صحیفه امام، ۱۳۶۱ش، ج6، ص489.
- ↑ موسوی خمینی، صحیفه امام، ۱۳۶۱ش، ج13، ص98.
- ↑ «دهه حماسه و مظلومیت»، وبسایت روزنامۀ کیهان.
- ↑ «راز ایستادگی ایران به روایت دکتر حقانی»، وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر.
- ↑ موسوی خمینی، صحیفه نور، ۱۳۶۱ش، ج16، ص130.
- ↑ موسوی خمینی، صحیفه امام، ۱۳۶۱ش، ج16، ص275.
- ↑ خامنهای، بیانات، بیتا، ج31، ص 26.
- ↑ شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «ملت در جنگ کار بزرگی کرد نصرت الهی برای ایران تضمین شده است»، وبسایت روزنامه کیهان.
- ↑ «جلوههای نصرت الهی در جنگ رمضان»، وبسایت تبیان.
- ↑ خامنهای، «پیام تبریک به حجتالاسلام والمسلمین سیدحسن نصرالله به مناسبت پیروزی مقاومت اسلامی در جنگ ۳۳ روزه»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ مصباحیزدی، «دین؛ معیار ارزیابی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
منابع
- قرآن کریم.
- ابنفارس، ابوالحسین احمد، معجم مقاییس اللغه، مکتبه الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
- پاکنیای تبریزی، عبدالکریم، «نمونههایی از امدادهای غیبی در انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۴۰۳ش.
- «جلوههای نصرت الهی در جنگ رمضان»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، اسراء، ۱۳۸۹ش.
- خامنهای، سیدعلی، «بیانات در ارتباط تصویری با مردم آذربایجان شرقی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ سخنرانی: ۲۹ بهمن ۱۳۹۹ش.
- خامنهای، سیدعلی، «بیانات در مراسم هفدهمین سالگرد رحلت امام خمینی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ سخنرانی: ۱۴ خرداد ۱۳۸۵ش.
- خامنهای، سیدعلی، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام به مناسبت عید سعید فطر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ سخنرانی: ۲ آبان ۱۳۸۵ش.
- خامنهای، سیدعلی، بیانات، تهران، انقلاب اسلامی، بیتا.
- خامنهای، سیدعلی، «بیانات در مراسم فارغالتحصیلی دانشآموختگان ارتش»، تاریخ سخنرانی: ۱۹ آبان ۱۳۸۹ش.
- خامنهای، سید علی، «پیام تبریک به حجتالاسلام والمسلمین سیدحسن نصرالله به مناسبت پیروزی مقاومت اسلامی در جنگ ۳۳ روزه»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: 26 مرداد 1385ش.
- خامنهای سیدعلی، تفسیر سوره صف، تهران، انقلاب اسلامی، ۱۴۰۲ق.
- خامنهای سیدعلی، شرح بخشهایی از نهج البلاغه، تهران، انقلاب اسلامی، ۱۳۹۸ش.
- «دهه حماسه و مظلومیت»، وبسایت روزنامهٔ کیهان، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهریور ۱۴۰۱ش.
«راز ایستادگی ایران به روایت دکتر حقانی»، وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۴ش.
- شبیری زنجانی، سید جعفر، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 12 مرداد 1404ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- عزتی بخشایش، محمد، «سنت نصرت الهی در یاری جبهه حق از منظر قرآن»، نشریه ره توشه، ش۵۳، پاییز ۱۴۰۴ش.
- عیسیزاده، عیسی، «سنتهای الهی در نصرت حق از منظر قرآن کریم»، نشریه ره توشه، ش۱۵۲، تابستان ۱۴۰۴ش.
- فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ ۳، ۱۴۲۰ق.
- المراغی، احمدمصطفی، تفسیر المراغی، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- مصباح یزدی، محمدتقی، «دین؛ معیار ارزیابی انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی، تاریخ سخنرانی: ۱۳ دی ۱۳۹۷ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی، «عوامل پیروزی و شکست در جنگ»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی، تاریخ سخنرانی: ۲۹ مهر ۱۳۶۷ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۰ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ۱۳۷۸ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ۱۰، ۱۳۷۰ش و ۱۳۷۴ش.
- موسوی خمینی، سید روحالله، صحیفه نور، تهران، مرکز نشر آثار امام خمینی، ۱۳۶۱ش.
- مولانا، مثنوی معنوی، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «ملت در جنگ کار بزرگی کرد نصرت الهی برای ایران تضمین شده است»، وبسایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۵ تیر ۱۴۰۴ش.
- نهجالبلاغه.
- هاشمی نشلجی، سیدعلی، «سنت نصرت الهی و تأثیر آن بر پایداری و مقاومت»، نشریه ره توشه، ش۱۵۰، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش.