قلعه بابک

قلعه بابک؛ قلعه‌ای تاریخی بر فراز قله‌ای کوهستانی در شهر کلیبر.

قلعه بابک یا قلعه جمهور، قلعه‌ای تاریخی است که در 60 کیلومتری شهرستان اهر استان آذربایجان شرقی قرار دارد و محل فرمانروایی بابک خرمدین سردار مشهور ایرانی بوده است. این دژ باستانی بر فراز قله‌ای کوهستانی قرار گرفته و اطراف آن را دره‌های عمیق و جنگل‌های انبوه ارسباران احاطه کرده است. قلعه بابک در سال ۱۳۴۵ش در فهرست آثار ملی، تاریخی و فرهنگی ایران ثبت شده است.

نام‌گذاری

نام این قلعه از نام بابک خرمدین گرفته شده است. ^[۱] از دیگر نام‌های این قلعه می‌توان به «دژ بابک»، «بذ» و «قلعه جمهور» اشاره کرد.^[۲]

جغرافیا

موقعیت جغرافیایی: قلعه تاریخی بابک در 60 کیلومتری شهرستان اهر و در 5 کیلومتری غرب شهر کلیبر ^[۳] در استان آذربایجان شرقی قرار دارد.^[۴]
آب‌و‌هوا: این منطقه، دارای آب‌و‌هوای کوهستانی است.^[۵]

پیشینه

بر اساس کاوش‌های باستانی، قدمت این قلعه به دورۀ ساسانیان بر می‌گردد.^[۶] این قلعه 20 سال محل فرمانروایی^[۷] و زندگی بابک خرمدین، از معروف‌ترین سرداران ایرانی، بوده ^[۸] و از آن، به‌منظور حمله به لشکریان خلفای عباسی استفاده می‌کرد. ^[۹] همچنین در این منطقه تعدادی سکه مسی مربوط به دوران اتابکان آذربایجان و هزارسیبان (قرون ششم و هفتم هجری) کشف شده است.^[۱۰]

معماری

قلعه بابک قلعه‌ای باستانی با سبک معماری شبیه به مجموعه «تخت سلیمان» است ^[۱۱] و در بقایای آن، سبک معماری دوره‌های اشکانی و ساسانی دیده می‌شد.^[۱۲] قلعه بابک از «دژ دو و سه طبقه»،^[۱۳] «چهار جایگاه دیده‌بانی» ^[۱۴] و «یک راه ورودی یا دروازه اصلی» تشکیل شده است.^[۱۵] در چهار طرف قلعه و در تکیه‌گاه‌های طبیعی دیواره‌های کوه،^[۱۶] چهار جایگاه دیده‌بانی به‌شکل نیمه استوانه که جایگاه سربازان قلعه بوده، وجود دارد.^[۱۷] ورود به دژ اصلی قلعه مستلزم عبور از پلکان‌های نامنظم است.^[۱۸] در دو طرف این دژ دو ستون کاذب قرار گرفته است. ^[۱۹] در بخش شرقی قلعه، تأسیساتی مانند اتاق‌ها و آب‌انبارها وجود دارد.^[۲۰] در معماری سقف این آب‌انبارها از طاق جناغی و گهواره‌ای استفاده شده است. ^[۲۱] محوطه داخلی این آب‌انبار‌ها با ساروج، نفوذناپذیر شده تا در زمستان با برف و باران پر شود و آب ذخیره شده در تابستان و شرایط محاصره مورد استفاده قرار گیرد. ^[۲۲] از جمله مصالح به‌کار رفته در ساخت این قلعه می‌توان به «سنگ‌های زبره تراش»، «اندود دیوارها با نوعی گچ‌ و خاک» و همین طور «ساروج» اشاره کرد.^[۲۳] همچنین در سمت شمال غربی این قلعه، بقایایی از پلکان‌هایی سرتاسری وجود دارد که تنها راه صعود به بخش‌های مرتفع‌تر قلعه بوده است.^[۲۴]

خطرات پیش روی

دسترسی به قلعه بابک مستلزم عبور از گردنه‌ها و گذر‌گاه‌های خطرناک است.^[۲۵] همچنین برای رسیدن به این مسیر لازم است از یک معبر سنگی با فضای عبور یک یا دو نفر گذر کرد.^[۲۶]

مرمت و بازسازی

قلعه بابک در قرون دوم و سوم و تا چند قرن پس از آن نیز مورد تعمیر و مرمت قرار گرفته و تغییراتی در آن ایجاد شده است.^[۲۷] از جمله مرمت‌هایی که در دوران بابک خرمدین بر روی قلعه صورت گرفته، ترمیم قسمت‌های اصلی و افزودن بخش‌هایی به این قلعه بوده است.^[۲۸] تازه‌ترین بازسازی قلعه بابک از سال 1376ش تحت نظارت اداره کل میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی آغاز شد.^[۲۹]

ویژگی

قلعه بابک در ارتفاع 2300 متری از سطح دریا^[۳۰] و بر فراز کوه^[۳۱] قرار گرفته و اطراف آن را دره‌‌ای به عمق 400 تا 600 متر احاطه کرده است. ^[۳۲] از دیگر ویژگی‌های قلعه، مسیر صعب‌العبور آن و مشرف بودن به دره‌ای با جنگل‌های تنک است.^[۳۳]

کارکرد

قلعه بابک به‌دلیل داشتن طبیعت بکر، شرایط مناسبی برای اکوتوریسم دارد.^[۳۴]

جاذبه‌های گردشگری

قلعه بابک از مناطق گردشگری و ژئوتوریستی مهم ایران است.^[۳۵] از جمله جاذبه‌های دیدنی قلعه بابک، «منطقۀ ارسباران» است که در فصل‌های بهار و پاییز این منطقه مملو از مه سنگین است.^[۳۶] همچنین از دیگر جاذبه‌های دیدنی این منطقه سکونت عشایر^[۳۷] و سیاه چادرهای ایل شاهسون در کوه‌های اطراف قلعه بابک است.^[۳۸] این قلعه به‌عنوان یکی از جاذبه‌های معروف کوهنوردی و تاریخی آذربایجان شهرت دارد.^[۳۹] گذرگاه پلکانی صعود به قلعه بابک، شکوه خاص قلعه و موقعیت فوق‌العاده آن نیز از دیگر جاذبه‌های حیرت‌آور این منطقه به‌شمار می‌رود.^[۴۰]

امکانات رفاهی

از جمله امکانات رفاهی در این منطقه به منظور اقامت، استفاده از اقامتگاه‌های بوم‌گردی و هتل‌های موجود در شهر کلیبر است. همچنین علاقه‌مندان به طبیعت‌گردی می‌توانند از امکانات کمپینگ در این محل استفاده کنند.^[۴۱]

مسیر دسترسی

برای سفر به قلعه بابک می‌توان از شهرستان کلیبر با طی‌کردن 5 کیلومتر مسافت و عبور از جنگل‌های انبوه ارسباران به قلعه بابک رسید.^[۴۲]

پانویس

منابع

مختاری، داود و همکاران، «ارزیابی ارزش تفریحی و ژئوتوریستی محدودۀ قلعۀ بابک با استفاده از روش ارزش‌گذاریCVM مشروط»،کنفرانس بین‌المللی توسعه پایدار، راهکارها و چالش‌ها با محوریت کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری، 1393ش.
«مطالعه معماری قلعه بابک»، وب‌سایت خانه معماری، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.
«قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.
«آشنایی با قلعه بابک دژی رازآلود در ارسباران»، وب‌سایت کارناوال، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.
«قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[1] . «مطالعه معماری قلعه بابک»، وب‌سایت خانه معماری، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[2] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[3] . مختاری و همکاران، «ارزیابی ارزش تفریحی و ژئوتوریستی محدودۀ قلعۀ بابک با استفاده از روش ارزش گذاری CVM مشروط»، 1393ش، ص1.

[4] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[5] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[6] . «مطالعه معماری قلعه بابک»، وب‌سایت خانه معماری، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[7] . «آشنایی با قلعه بابک | دژی رازآلود در ارسباران»، وب‌سایت کارناوال، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[8] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[9] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[10] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[11] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[12] . «آشنایی با قلعه بابک دژی رازآلود در ارسباران»، وب‌سایت کارناوال، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[13] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[14] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[15] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[16] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[17] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[18] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[19] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[20] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[21] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[22] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[23] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[24] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[25] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[26] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[27] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[28] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[29] . «آشنایی با قلعه بابک دژی رازآلود در ارسباران»، وب‌سایت کارناوال، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[30] . «مطالعه معماری قلعه بابک»، وب‌سایت خانه معماری، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[31] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[32] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[33] . «قلعه بابک کلیبر»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[34] . مختاری و همکاران، «ارزیابی ارزش تفریحی و ژئوتوریستی محدودۀ قلعۀ بابک با استفاده از روش ارزش گذاری CVM مشروط»، 1393ش، ص1.

[35] . مختاری و همکاران، «ارزیابی ارزش تفریحی و ژئوتوریستی محدودۀ قلعۀ بابک با استفاده از روش ارزش گذاری CVM مشروط»، 1393ش، ص1.

[36] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[37] . «آشنایی با قلعه بابک دژی رازآلود در ارسباران»، وب‌سایت کارناوال، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[38] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[39] . «آشنایی با قلعه بابک دژی رازآلود در ارسباران»، وب‌سایت کارناوال، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[40] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[41] . «قلعه بابک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 3 مهر 1401ش.

[42] . مختاری و همکاران، «ارزیابی ارزش تفریحی و ژئوتوریستی محدودۀ قلعۀ بابک با استفاده از روش ارزش گذاری CVMمشروط»، 1393ش، ص1.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]

[۲۸]

[۲۹]

[۳۰]

[۳۱]

[۳۲]

[۳۳]

[۳۴]

[۳۵]

[۳۶]

[۳۷]

[۳۸]

[۳۹]

[۴۰]

[۴۱]

[۴۲]