تفاهمنامه اسلامآباد
 مسعود پزشکیان، در تهران یادداشت تفاهم امضاشده با دونالد ترامپ را به نمایش گذاشت. | |
پادکست مقاله | 🡇
|
تفاهمنامه اسلامآباد؛ توافقی چارچوبی با میانجیگری پاکستان برای پایان جنگ و آغاز مذاکرات جامع میان ایران و آمریکا.
تفاهمنامۀ اسلامآباد (Islamabad Memorandum of Understanding) سندی دیپلماتیک است که در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵م (۱۸ ژوئن ۲۰۲۶م) با میانجیگری پاکستان و با همکاری قطر، مصر و ترکیه، بهصورت الکترونیکی میان رئیس جمهوری اسلامی ایران و رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا به امضا رسید. این تفاهمنامه که حاصل نزدیک به سه ماه مذاکره پس از جنگ رمضان است، بهعنوان چارچوبی موقت برای پایاندادن به درگیریهای نظامی و آغاز مذاکرات جامع دربارۀ برنامه هستهای ایران، تنگه هرمز و آزادسازی داراییهای ایران طراحی شده است. این توافق با استقبال گسترده کشورهای اروپایی، چین، ژاپن، روسیه و کشورهای منطقه همراه شد و همزمان نارضایتی شدید اسرائیل و انتقاداتی در محافل سیاسی آمریکا را بههمراه داشت. امضای این تفاهم، چالشهایی ازجمله تداوم حملات اسرائیل به لبنان و نقض آتشبس را در پی داشت که روند اجرای آن را با اختلال مواجه کرد و مذاکرات بعدی را تحت تأثیر قرار داد.
مفهومشناسی
در نظام حقوق بینالملل، اسناد بیندولتی بر اساس میزان الزامآوری به سطوح متفاوتی تقسیم میشوند. معاهده (به انگلیسی: Treaty) بالاترین سطح را دارد و تعهدات حقوقی الزامآور ایجاد میکند. همچنین توافقنامه (به انگلیسی: Agreement) با تشریفات سادهتر، برای موضوعات اجرایی و همکاریهای کوتاهمدت کاربرد دارد؛ در حالی که تفاهمنامه (به انگلیسی: Memorandum of Understanding) سندی غیرالزامآور و انعطافپذیر محسوب میشود که بیشتر برای اعتمادسازی و ترسیم چارچوب گفتوگوها به کار میرود.[۱] تفاهمنامۀ اسلامآباد با وجود آنکه در ظاهر یک سند غیرالزامآور است، اما بهدلیل کاربرد واژگانی نظیر «تعهد» و تصریح به تکالیف مشخص، از نظر برخی حقوقدانان به توافقی حقوقی نزدیکتر است.[۲]
زمینهها
زمینههای شکلگیری این تفاهمنامه به جنگ رمضان بازمیگردد؛ جنگی که در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش با حملات گسترده آمریکا و اسرائیل علیه اهدافی از جمله بیت رهبر جمهوری اسلامی ایران، کاخ ریاستجمهوری و شورایعالی امنیت ملی آغاز شد و نقاطی در ۲۴ استان ایران را هدف قرار داد.[۳] ایران نیز در ساعت ۱۲ ظهر همان روز،[۴] با شلیک موشک به اهدافی در اسرائیل و پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس، پاسخ متقابل داد.[۵] این جنگ تا ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش بهطور فعال ادامه داشت.[۶] تغییر رژیم و نابودی توان نظامی و هستهای ایران، از اهداف اعلامی آمریکا و اسرائیل برای این جنگ بود، اما با طولانیترشدن جنگ، ناتوانی آنها در دستیابی به این اهداف، نمایان شد.[۷]
به باور تحلیلگران، تجمعات شبانه مردم ایران در کنار نیروهای مسلح، معادلات میدانی را بهگونهای تغییر داد که دشمن با وجود برخورداری از تجهیزات پیشرفته، در دستیابی به اهداف خود ناکام ماند.[۸] ازاینرو، امضای تفاهمنامه از سوی تحلیلگران سیاسی ایران بهعنوان نماد استیصال آمریکا و شکست راهبرد فشار حداکثری در برابر مقاومت مردم و اقتدار نظامی ایران تلقی شده است.[۹]
تاریخچه
در خلال جنگ رمضان، درخواستهای مکرر برای آتشبس از سوی آمریکا با وساطت پاکستان، قطر و فرانسه مطرح شد، اما ایران با رد این درخواستها، تصریح کرد که این جنگ نباید به آتشبسی ساده تبدیل شود.[۱۰]
در ۵ فروردین ۱۴۰۵ش، مقامات پاکستانی طرحی پانزدهبندی را از سوی ایالات متحده، به ایران منتقل کردند. این طرح شامل موضوعاتی نظیر کاهش تحریمها، محدودیتهای هستهای و موشکی و تضمین تردد کشتیها در تنگه هرمز بود.[۱۱] ایران این پیشنهاد را نپذیرفت و در مقابل، پنج شرط را برای توقف جنگ مطرح کرد.[۱۲] در ۱۱ فروردین، پاکستان و چین نیز ابتکاری پنجمادهای برای صلح ارائه کردند که بر توقف فوری تمامی درگیریها و امکان ارسال کمکهای بشردوستانه به منطقه تأکید داشت.[۱۳]
در بامداد ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش، آتشبسی دو هفتهای برقرار شد.[۱۴] پذیرش پایان جنگ از سوی ایران منوط به پذیرش اصول طرح دهمادهای این کشور در مذاکرات نهایی شد که شامل توقف جنگ در همه جبههها از جمله لبنان، لغو کلیه تحریمها، خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه، پذیرش حق غنیسازی ایران، پرداخت خسارت و خاتمه قطعنامههای شورای حکام و شورای امنیت بود.[۱۵] ایالات متحده این شروط را مبنایی قابل اجرا برای مذاکره دانست.[۱۶]
در ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ش، با میانجیگری قطر و هماهنگی ایالات متحده، مذاکراتی در تهران برگزار شد که طی آن، اختلافات اصلی درباره سه موضوع کلیدی شامل آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، بازگشایی تنگه هرمز و چارچوب برنامه هستهای ایران به میزان قابلتوجهی کاهش یافت. در ۲۴ خرداد، دو طرف اعلام کردند که به توافق پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز رسیدهاند.[۱۷]
امضای تفاهمنامه
این تفاهمنامه که حاصل مذاکرات هیأت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی[۱۸] و هیأت آمریکایی به ریاست جیدی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، بود[۱۹] در بامداد ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش، بهصورت الکترونیکی توسط مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران و دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، امضا شد. دونالد ترامپ این سند را در کاخ ورسای در فرانسه امضا کرد و مسعود پزشکیان نیز بهطور همزمان در تهران نسخهٔ کاغذی آن را امضا نمود. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، نیز بهعنوان میانجی، سند را تأیید کرد.[۲۰]
سابقۀ مذاکرات ایران و آمریکا از ۱۹۷۹م تا کنون، از توافق الجزایر در ۱۹۸۱م ماجرای ایران-کنترا در میانه جنگ، همکاری در افغانستان پس از ۲۰۰۱م و مذاکرات محرمانه عمان در ۲۰۱۲م تا توافق برجام در ۲۰۱۵ و سپس فراز و فرودهای پس از خروج ترامپ از برجام، همواره مسیری پرنوسان و همراه با فشار و تهدید را از سوی آمریکا علیه ایران طی کرده است. این مذاکرات بهویژه در دوره دوم ترامپ در سالهای ۲۰۲۵م و ۲۰۲۶م با تشدید سیاست فشار حداکثری، محاصره دریایی و حملات نظامی اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای ایران همراه بود.[۲۱]
متن تفاهمنامه
متن کامل این یادداشت تفاهم مشتمل بر ۱۴ بند است و محتوای اصلی آن چهار محور را شامل میشود:
- محور نظامی-امنیتی: خاتمه فوری و دائمی عملیاتهای نظامی در تمامی جبههها از جمله لبنان، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، رفع محاصره دریایی و خروج نیروهای آمریکایی از حوزه پیرامونی ایران، و تردد کشتیهای تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز.
- محور هستهای و تحریمها: تعهد ایران به عدم تولید یا خرید سلاح هستهای و حلوفصل وضعیت مواد غنیشده از طریق رقیقسازی در محل تحت نظارت آژانس؛ تعهد آمریکا به خاتمه تمامی تحریمهای یکجانبه و بینالمللی و نیز آزادسازی وجوه مسدودشده.
- محور اقتصادی و بازسازی: تعهد آمریکا به ایجاد برنامهای برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران با تأمین حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار.
- محور اجرایی و نهایی: مذاکرات برای توافق نهایی ظرف ۶۰ روز، تشکیل سازوکار نظارت بر اجرا و تأیید توافق نهایی با قطعنامه الزامآور شورای امنیت سازمان ملل متحد.[۲۲]
میانجیگری کشورها
پاکستان بهعنوان میانجی اصلی و تسهیلگر این تفاهمنامه، نقش محوری در برقراری ارتباط میان ایران و ایالات متحده و نهاییسازی توافق ایفا کرد. بر اساس گزارشها، رابطه شخصی نزدیک بین دونالد ترامپ و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و نیز وابستگی پاکستان به واردات انرژی از خلیج فارس، از عوامل کلیدی در پذیرش نقش میانجیگری از سوی اسلامآباد بود.[۲۳] در کنار پاکستان، کشورهای قطر، ترکیه، مصر و عربستان سعودی نیز با هماهنگی با میانجی اصلی، تلاشهایی را برای کمک به پیشبرد مذاکرات انجام دادند.[۲۴]
اهمیت
از دیدگاه تحلیلگران، تفاهمنامۀ اسلامآباد فراتر از یک متن فنی و چارچوب حقوقی، تصویری جدید از موازنه قدرت در منطقه غرب آسیا ارائه میکند. مهمترین دستاورد این تفاهم را باید در سطحی فراتر از مفاد فنی آن جستوجو کرد؛ جایی که آمریکا ناچار به کنارگذاشتن بخشی از خواستههای اولیه از جمله سناریوی «تسلیم بیقیدوشرط» شده و چارچوبی مبتنی بر پیشنهادهای اولیه ایران و واقعیتهای جدید میدانی را پذیرفته است. به اعتقاد ناظران، خطوط قرمز ترسیمشده از جمله خارجماندن پرونده موشکی و عدم محدودسازی فعالیتهای منطقهای، از دستاوردهای راهبردی محسوب میشود.[۲۵]
بازتابهای رسانهای
خبرگزاریهای رویترز، آسوشیتدپرس و انبیسی نیوز، تفاهمنامه اسلامآباد را گامی برای پایانبخشیدن به دوره تنش ارزیابی کردند. فایننشال تایمز و یورونیوز، سیانان و آکسیوس به بازگشایی تنگه هرمز و کاهش قیمت نفت پرداختند.[۲۶] رسانههای عربی الجزیره، المیادین و العربی و روزنامههای الاخبار و القدس العربی به کاهش حملات اسرائیل به لبنان در آستانه امضای توافق اشاره نمودند.[۲۷] رسانههای واشینگتنپست، اسکاینیوز و روزنامه داون، میانجیگری پاکستان را عامل کلیدی در دستیابی به تفاهم دانستند.[۲۸] رسانههای اسرائیل این تفاهمنامه را توافقی نامطلوب و تهدیدآمیز برای منافع تلآویو ارزیابی کردند و ازجمله روزنامه معاریو ضمن اذعان به برتری راهبردی ایران، نتانیاهو را مهرهای شکستخورده توصیف کرد. همچنین هاآرتص گزارش داد که هیچیک از اهداف جنگی اسرائیل در این توافق لحاظ نشده است.[۲۹]
واکنشها
در ایران، سید مجتبی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی، در پیامی با وجود داشتن نظر متفاوت، بهدلیل تعهد رئیسجمهور مبنی بر پاسداشت حقوق ملت و جبهه مقاومت، با این تفاهم موافقت کرد، اما تأکید نمود که از این پس ملت ایران منتظر تحقق شروط مذکور خواهند بود و در صورت زیادهخواهی طرف آمریکایی، زیر بار آن نخواهند رفت.[۳۰] مسعود پزشکیان این تفاهمنامه را سندی تاریخی و پیامی از ایران مقتدر توصیف کرد[۳۱] و محمدباقر قالیباف، آن را گامی بلند به سوی پیروزی نهایی نامید.[۳۲] حسن روحانی و سید محمد خاتمی، رئیسانجمهور پیشین ایران، نیز از تفاهمنامه اسلامآباد استقبال کردند.[۳۳][۳۴] احزاب و جریانهای سیاسی، ازجمله جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی، حزب ندای ایرانیان، حزب توسعۀ ملی، حزب کارگزاران و حزب اعتدال و توسعه نیز بر لزوم حمایت از تیم مذاکرهکننده و حفظ وحدت ملی تأکید کردند.[۳۵]
در آستانه امضای این تفاهمنامه، در تجمعات شبانه ایرانیان، انتقادهایی به رویکرد هیأت مذاکرهکننده ایران شکل گرفت که با حمایت برخی چهرههای سیاسی و نمایندگان مجلس همراه شد. این اعتراضات از دیدگاه برخی تحلیلگران، نماد مقاومت در برابر باجخواهی آمریکا تلقی شد.[۳۶] با این حال، پس از انتشار پیام رهبر جمهوری اسلامی ایران که در آن تفاهمنامه نه بهمعنای قبول صددرصدی و نه مخالفت صددرصدی، بلکه نوعی قبول مشروط با نظارت دانسته شد، فضای تجمعات تغییر یافت و مردم حمایت خود را از موضع رهبری اعلام کردند.[۳۷][۳۸]
در سطح بینالمللی، چهار کشور اروپایی شامل بریتانیا، فرانسه، آلمان و ایتالیا، در بیانیهای مشترک که ۳۵ کشور دیگر ازجمله ژاپن، کانادا، استرالیا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز به آن پیوستند، از تفاهمنامه اسلامآباد استقبال کردند.[۳۹][۴۰] مارک روته، دبیرکل ناتو و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، کشورهای چین، ژاپن،[۴۱] ارمنستان، جمهوری آذربایجان،[۴۲] روسیه،[۴۳] عربستان سعودی،[۴۴] نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان،[۴۵] شماری از شخصیتهای سیاسی، دانشگاهی و مذهبی افغانستان[۴۶] و طالبان نیز این تفاهمنامه را تحولی مثبت، ارزیابی کردند.[۴۷]
اسرائیل بهعنوان یکی از طرفین درگیر در جنگ، این توافق را نامناسب توصیف کرد. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به ترامپ اعلام کرد که اسرائیل خود را ملزم به رعایت مفاد این توافق نمیداند[۴۸] و در عمل نیز حملات هوایی و توپخانهای اسرائیل به جنوب لبنان در بامداد ۱۹ ژوئن دستکم ۱۸ نفر از جمله زنان و کودکان لبنانی جان باختند.[۴۹]
در میان مقامات آمریکایی، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با اعلام لغو محاصره دریایی، از دستیابی به توافق پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز خبر داد؛[۵۰] اما آدام اسمیت، عضو ارشد دموکرات کمیته نیروهای مسلح در مجلس نمایندگان آمریکا، اظهار داشت که برخلاف ادعای ترامپ، این توافق «تسلیم بیقیدوشرط» ایران نیست.[۵۱] نانسی پلوسی، رئیس پیشین مجلس نمایندگان آمریکا از حزب دموکرات، نیز در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به توافق ماهرانه دولت اوباما با ایران، جنگ ترامپ و پیامدهای نظامی و اقتصادی آن را نکوهش کرد.[۵۲]
پیامدها
با امضای تفاهمنامه، بهای نفت خام با کاهش حدود ۲ درصدی به ۷۵ تا ۷۸ دلار در هر بشکه رسید که بیانگر بازگشت آرامش به بازارهای انرژی و افزایش عرضه نفت بود.[۵۳] دونالد ترامپ اعتراف کرد که اگر توافق نمیکردیم، ذخایر استراتژیک نفت ۴ هفته دیگر تمام میشد.[۵۴] امضای تفاهمنامه به کاهش قیمت طلا در جهان[۵۵] و همچنین کاهش نرخ ارز و طلا در بازار داخلی ایران نیز منجر شد.[۵۶]
بر اساس نظرسنجی دانشگاه عبری اورشلیم، ۹۲درصد از اسرائیلیها ایران را پیروز میدان میدانند و اکثریت مردم دیدگاه منفی به توافق ایران و آمریکا دارند. محبوبیت بنیامین نتانیاهو بهشدت کاهش یافته و به نظر تحلیلگران، آینده سیاسی او در انتخابات آتی چندان روشن به نظر نمیرسد.[۵۷]
آغاز رسمی مذاکرات
هیأت مذاکرهکننده ایران در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵ش با هدف پیگیری اجرای تعهدات طرف آمریکایی و تأکید بر توقف کامل جنگ در لبنان، به سوئیس سفر کرد.[۵۸] نخستین نشست رسمی مذاکرات ایران و آمریکا در ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ش در بورگن اشتوک سوئیس آغاز شد. این نشست چهارجانبه با حضور هیأتهای ایران و آمریکا و نخستوزیران پاکستان و قطر، برگزار شد.[۵۹][۶۰] جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، این نشست را تاریخی خواند[۶۱] و محمدباقر قالیباف بر اجرای تعهدات آمریکا از جمله توقف کامل جنگ در لبنان به عنوان پیششرط آغاز مذاکرات تأکید کرد.[۶۲] در این دور از مذاکرات بر ایجاد سازوکار نظارتی با حضور ایران برای تثبیت آتشبس در لبنان، تثبیت حاکمیت ایران بر تنگۀ هرمز از طریق ایجاد خط تماس و نیز صدور اسناد رفع تحریمهای نفتی، پتروشیمی و مشتقات توسط وزارت خزانهداری آمریکا به مدت ۶۰ روز، توافق شد. همچنین یادداشت تفاهم اجرای آزادسازی اموال بلوکهشدۀ ایران میان ایران و قطر به امضا رسید و مقرر شد کارگروههای سهگانه پس از اجرای کامل بند ۱۳ تفاهمنامه فعالیت خود را آغاز کنند.[۶۳]
چالشها
تحلیلگران یکی از چالشهای اساسی در مسیر اجرای تفاهمنامه اسلامآباد را تداوم نقض آتشبس توسط اسرائیل در لبنان میدانند که بارها روند مذاکرات را با اختلال مواجه کرده است.[۶۴] با وجود اینکه برقراری آتشبس فوری و پایدار در همه جبههها از جمله لبنان، یکی از شروط اصلی ایران برای آغاز مذاکرات بود،[۶۵] اسرائیل از پذیرش این شرط سر باز زد و با شدت بیشتری به حملات هوایی به مناطق مسکونی جنوب لبنان ادامه داد.[۶۶]
به باور تحلیلگران، یکی دیگر از چالشهای اساسی، بیاعتمادی عمیق و دیرپای میان ایران و ایالات متحده است که ریشه در سابقه نقض تعهدات از سوی واشنگتن، بهویژه خروج یکجانبه دونالد ترامپ از برجام در ۲۰۱۸ دارد. تکرار تهدیدات نظامی از سوی ترامپ پس از امضای تفاهمنامه، نشاندهنده عدم پایبندی آمریکا به روح توافق است.[۶۷]
پانویس
- ↑ «تفاهمنامه ایران و آمریکا چه تفاوتی با توافقنامه دارد و به چه سرنوشتی میتواند دچار شود؟»، یورو نیوز.
- ↑ حسینی، «تفاهمنامه ایران و آمریکا از نگاه یک حقوقدان»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله..
- ↑ “US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran”, Al Jazeera.
- ↑ «747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت»، خبرگزاری تسنیم..
- ↑ «آتشبس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتیهای تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ “The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier”, Carnegie Endowment.
- ↑ «امام جمعه پاکدشت: توافق اسلامآباد محصول ایستادگی ملت ایران است»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «امضای تفاهم نامه نشان دهنده استیصال آمریکا و حامیان او در نبرد با ایران اسلامی است؛ مرعشی: تفاهمنامه اسلامآباد نمادی از پایداری و اقتدار ایران است»، خبرگزاری رسمی حوزه؛ خبرگزاری مهر.
- ↑ «پیروزی قاطع ایران در جنگ رمضان / عزیزی: آمریکا شکست خورد و دو هفته التماس آتشبس کرد/شروط پنجگانه ایران برای مذاکره با آمریکا / آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار و خروج کامل نظامیان از منطقه»، وبسایت عدالت پارس.
- ↑ “Iran receives a US ceasefire plan, officials say, as strikes batter the Middle East”, The Washington Post.
- ↑ “US 'very close' to meeting main goals in Iran, White House says, as Tehran rejects peace plan”, BBC News.
- ↑ «ابتکار پنج مادهای چین و پاکستان برای بازگرداندن صلح و ثبات در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «آغاز آتشبس دو هفتهای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، وبسایت یورونیوز.
- ↑ «جزئیات طرح ۱۰ بندی پیشنهادی ایران»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ “Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline”, Politico website.
- ↑ «آشنایی با جزئیات تفاهمنامه اسلامآباد»، همشهری آنلاین..
- ↑ «اسامی هیات ایرانی در سفر به پاکستان برای مذاکره»، وبسایت تابناک.
- ↑ «اعضای تیمهای مذاکره کننده ایران آمریکا در پاکستان چه کسانی هستند؟»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «یادداشت تفاهم اسلامآباد توسط ترامپ و پزشکیان امضا شد»، خبرگزاری مهر.
- ↑ فدائی، «روند مذاکرات چهل و هفت ساله جمهوری اسلامی و ایالات متحد امریکا»، وبسایت بهپیش.
- ↑ «متن یادداشت تفاهم اسلامآباد بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا»، خبرگزاری تسینم.
- ↑ «هدف پاکستان از میانجیگری میان ایران و آمریکا چیست؟»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «میانجی اصلی بین ایران و آمریکا کدام کشور است؟/ معاون دفتر پزشکیان: همه منطقه و حتی عربستان هم کمکهایی میکنند»، خبر آنلاین.
- ↑ «تفاهم اسلامآباد؛ حاصل اقتدار میدانی و دیپلماسی هوشمند/ شکست فشار حداکثری در قاب یک توافق»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «بازتاب جهانی تفاهم اسلامآباد | از استقبال محتاطانه اروپا تا نگرانی تلآویو»، خبرگزاری شهر آرا.
- ↑ «بازتاب گسترده تفاهمنامه ایران و آمریکا/ رسانهها، افراد و محافل سیاسی چه گفتند؟»، وبسایت نور نیوز.
- ↑ «بازتاب جهانی «تفاهم اسلامآباد» | از استقبال محتاطانه اروپا تا نگرانی تلآویو»، خبرگزاری شهر آرا.
- ↑ «رسانههای عبری: ایران در توافق با آمریکا پیروز میدان است»، وبسایت شبکه العالم.
- ↑ «پیام مهم رهبر معظم انقلاب درباره تفاهمنامه روسای جمهور ایران و آمریکا»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «واکنش پزشکیان به امضای تفاهم اسلام آباد: این یک سند تاریخی و پیامی از ایران مقتدر است»، خبرگزاری شهر آرا.
- ↑ «پیام قالیباف پس از اعلام توافق با آمریکا»، وبسایت تباناک.
- ↑ «واکنش روحانی به امضای تفاهم نامه ایران و آمریکا/ تمجید از صلابت، درایت و حکمت رهبر معظم انقلاب»، وبسایت تابناک.
- ↑ «خشنودی سیدمحمد خاتمی از ﺗﻔﺎﻫﻢ اﻳﺮان و آﻣﺮﻳﻜﺎ»، وبسایت تباناک.
- ↑ «برداشت آزاد احزاب از تفاهم اسلامآباد/ حفظ «اتحاد مقدس» حرف مشترک حزبیها»، برگزرای ایرنا.
- ↑ «پشت پرده تجمعات شبانه تهران»، برگزرای فرارو.
- ↑ «خواندن پیام رهبر انقلاب در شب ۱۱۰ تجمعات شهرکرد»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «حمایت مردم از تفاهمنامه اسلامآباد در چارچوب نظر رهبری»، خبرگزاری فارس.
- ↑ ««حمایت ۳۹ کشور از توافق ایران و آمریکا و آمادگی برای رفع تحریمها»، خبرگزاری موج»، خبرگزاری موج.
- ↑ «گسترش حمایت جهانی از توافق ایران و آمریکا؛ ۲۵ کشور به بیانیه اروپا پیوستند»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «واکنشهای جهانی به یادداشت تفاهم اسلامآباد»، برگزرای فارس.
- ↑ «واکنشهای جهانی به یادداشت تفاهم اسلامآباد»، برگزرای فارس.
- ↑ «واکنش روسیه به امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا»، خبر آنلاین.
- ↑ «تماس تلفنی سران پاکستان و عربستان درباره مذاکرات بین ایران و آمریکا»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.
- ↑ «نعیم قاسم: ایران از جنگ، قویتر خارج شد»، وبسایت تابناک.
- ↑ «استقبال چهرههای سیاسی افغانستان از توافق ایران و امریکا»، خبرگزاری سریع.
- ↑ «طالبان: توافق ایران و آمریکا تحول مثبت است»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «واکنشهای جهانی به یادداشت تفاهم اسلامآباد»، برگزرای فارس.
- ↑ «ادامه بمباران لبنان توسط اسرائیل علیرغم توافق ایران و آمریکا؛ 18 نفر جان باختند»، خبرگزاری اناتولی.
- ↑ «تفاهمنامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا نهایی شد؛ ترامپ دستور لغو محاصره دریایی را صادر کرد»، وبسایت یورو نیوز.
- ↑ «واکنشهای جهانی به یادداشت تفاهم اسلامآباد»، برگزرای فارس.
- ↑ «واکنشها در ایران به تفاهمنامه ایران و آمریکا؛ از حمایت دو رئیس جمهور سابق تا «سکوت آن یک نفر»، وبسایت بی بی سی فارسی.
- ↑ «سقوط بیشتر قیمت نفت همزمان با امضای توافق پایان جنگ ایران توسط ترامپ و پزشکیان»، وبسایت یورو نیوز.
- ↑ «اگر توافق نمیکردیم ذخایر استراتژیک نفت ۴ هفته دیگر تمام میشد»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «رویترز: طلا در انتظار جزئیات توافق آمریکا و ایران کاهش یافت/ قیمت فلز زرد ۰.۱۴ درصد کاهش یافت و به ۴۳۲۵.۲ دلار برای هر اونس رسید»، وبسایت روزنامۀ انتخاب.
- ↑ «واکنش بازارها به امضای تفاهمنامه ایران و آمریکا/ دلار ریخت/ قیمت طلا و سکه کاهش یافت»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد..
- ↑ «نتانیاهو از پیروزی میگوید اما بیشتر اسرائیلیها ایران را پیروز میدانند»، وبسایت بی بی سی فارسی..
- ↑ «آخرین اخبار از تحولات پس از تفاهمنامه؛ سفر هیئت مذاکره کننده ایران به سوئیس»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «مذاکرات مقامات ارشد ایران و آمریکا در سوئیس»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.
- ↑ «آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «ونس در آغاز مذاکره با ایران: این یک نشست تاریخی است»، وبسایت بی بی سی فارسی.
- ↑ «آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «۵ نکته مهم توافقات انجامشده بیانیه پایانی دور اول مذاکرات سوئیس»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «اسرائیل دست از نقض مکرر آتشبس نمیکشد!»، وبسایت تابناک.
- ↑ «مذاکرات مقامات ارشد ایران و آمریکا در سوئیس»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.
- ↑ «اسرائیل دست از نقض مکرر آتشبس نمیکشد!»، وبسایت تابناک.
- ↑ «موسویان: اقیانوسی از بیاعتمادی میان تهران و واشنگتن وجود دارد»، وبسایت تجارت نیوز.
منابع
- «آتشبس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتیهای تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود». خبرگزاری تابناک. ۲۹ فروردین ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ تیر ۱۴۰۵.
- «آخرین اخبار از تحولات پس از تفاهمنامه؛ سفر هیئت مذاکره کننده ایران به سوئیس». خبرگزاری فرارو. ۳۰ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «آشنایی با جزئیات تفاهمنامه اسلامآباد». همشهری آنلاین. ۲۵ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- ««آغاز آتشبس دو هفتهای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، خبرگزاری یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ آوریل ۲۰۲۶م». خبرگزاری یورو نیوز. ۸ آوریل ۲۰۲۶. دریافتشده در ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶.
- «آغاز نشست چهارجانبه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در سوئیس». خبرگزاری فارس. ۳۱ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «ابتکار پنج مادهای چین و پاکستان برای بازگرداندن صلح و ثبات در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه». خبرگزاری ایرنا. ۱۱ فروردین ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «ادامه بمباران لبنان توسط اسرائیل علیرغم توافق ایران و آمریکا؛ 18 نفر جان باختند». خبرگزاری آناتولی. ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- «استقبال چهرههای سیاسی افغانستان از توافق ایران و امریکا». خبرگزاری سریع. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- «اسرائیل دست از نقض مکرر آتشبس نمیکشد!». وبسایت تابناک. ۲۲ فروردین ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «اعضای تیمهای مذاکره کننده ایران آمریکا در پاکستان چه کسانی هستند؟». وبسایت عصر ایران. ۲۰ فروردین ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- «اگر توافق نمیکردیم ذخایر استراتژیک نفت ۴ هفته دیگر تمام میشد». خبرگزاری فارس. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «امام جمعه پاکدشت: توافق اسلامآباد محصول ایستادگی ملت ایران است». خبرگزاری فارس. ۲۹ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ تیر ۱۴۰۵.
- «امضای تفاهم نامه نشان دهنده استیصال آمریکا و حامیان او در نبرد با ایران اسلامی است». خبرگزاری رسمی حوزه. ۲۹ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ تیر ۱۴۰۵.
- «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران». خبرگزاری دویچه وله. ۹ اسفند ۱۴۰۴. دریافتشده در ۳ تیر ۱۴۰۵.
- «بازتاب جهانی «تفاهم اسلامآباد | از استقبال محتاطانه اروپا تا نگرانی تلآویو». خبرگزاری شهر آرا. ۲۸ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۳ تیر ۱۴۰۵.
- «بازتاب گسترده تفاهمنامه ایران و آمریکا/ رسانهها، افراد و محافل سیاسی چه گفتند؟»،». وبسایت نور نیوز. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «برداشت آزاد احزاب از تفاهم اسلامآباد/ حفظ «اتحاد مقدس» حرف مشترک حزبیها». خبرگزرای ایرنا. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «پشت پرده تجمعات شبانه تهران». خبرگزرای فرارو. ۲۵ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «پیام قالیباف پس از اعلام توافق با آمریکا»، و تاریخ درج مطلب: 2ش». وبسایت تباناک. ۵ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «پیام مهم رهبر معظم انقلاب دربارهٔ تفاهمنامه روسای جمهور ایران و آمریکا». خبرگزاری تسنیم. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «پیروزی قاطع ایران در جنگ رمضان / عزیزی: آمریکا شکست خورد و دو هفته التماس آتشبس کرد/شروط پنجگانه ایران برای مذاکره با آمریکا / آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار و خروج کامل نظامیان از منطقه». وبسایت عدالت پارس. ۱۹ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ تیر ۱۴۰۵.
- «تفاهمنامه ایران و آمریکا از نگاه یک حقوقدان». خبرگزاری فارس. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ تیر ۱۴۰۵.
- «تفاهمنامه ایران و آمریکا چه تفاوتی با توافقنامه دارد و به چه سرنوشتی میتواند دچار شود؟». وبسایت یورو نیوز. ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶. دریافتشده در ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶.
- «تفاهم اسلامآباد؛ حاصل اقتدار میدانی و دیپلماسی هوشمند/ شکست فشار حداکثری در قاب یک توافق». خبرگزاری ایرنا. ۲۵ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- «تفاهمنامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا نهایی شد؛ ترامپ دستور لغو محاصره دریایی را صادر کرد». وبسایت یورو نیوز. ۱۴ ژوئن ۲۰۲۶. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- «تماس تلفنی سران پاکستان و عربستان دربارهٔ مذاکرات بین ایران و آمریکا». وبسایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد. ۲۹ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- ««جزئیات طرح ۱۰ بندی پیشنهادی ایران»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ش.». وبسایت یورو نیوز. ۱۹ فروردین ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «حمایت مردم از تفاهمنامه اسلامآباد در چارچوب نظر رهبری». خبرگزرای فارس. ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «حمایت ۳۹ کشور از توافق ایران و آمریکا و آمادگی برای رفع تحریمها». خبرگزرای موج. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «خواندن پیام رهبر انقلاب در شب ۱۱۰ تجمعات شهرکرد». خبرگزرای فارس. ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «خشنودی سیدمحمد خاتمی از تفاهم ایران و آمریکا». وبسایت تابناک. ۲۵ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «رسانههای عبری: ایران در توافق با آمریکا پیروز میدان است». وبسایت شبکه العالم. ۲۴ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «روند مذاکرات چهل و هفت ساله جمهوری اسلامی و ایالات متحد امریکا». وبسایت بهپیش. ۱۵ آوریل ۲۰۲۶. دریافتشده در ۷ خرداد ۱۴۰۵.
- «رویترز: طلا در انتظار جزئیات توافق آمریکا و ایران کاهش یافت/ قیمت فلز زرد ۰٫۱۴ درصد کاهش یافت و به ۴۳۲۵٫۲ دلار برای هر اونس رسید». وبسایت روزنامهٔ انتخاب. ۲۷ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «سقوط بیشتر قیمت نفت همزمان با امضای توافق پایان جنگ ایران توسط ترامپ و پزشکیان». وبسایت یورو نیوز. ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «طالبان: توافق ایران و آمریکا تحول مثبت است». خبرگزاری فارس. ۲۶ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- «گسترش حمایت جهانی از توافق ایران و آمریکا؛ ۲۵ کشور به بیانیه اروپا پیوستند». خبرگزاری ایرنا. ۲۶ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «متن یادداشت تفاهم اسلامآباد بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا». خبرگزاری تسنیم. ۲۷ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- «مذاکرات مقامات ارشد ایران و آمریکا در سوئیس». وبسایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد. ۱ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- «موسویان: اقیانوسی از بیاعتمادی میان تهران و واشینگتن وجود دارد». وبسایت تجارت نیوز. ۱ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «میانجی اصلی بین ایران و آمریکا کدام کشور است؟ / معاون دفتر پزشکیان: همه منطقه و حتی عربستان هم کمکهایی میکنند». خبر آنلاین. ۲۷ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- «نتانیاهو از پیروزی میگوید اما بیشتر اسرائیلیها ایران را پیروز میدانند». وبسایت بیبیسی فارسی. ۱ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «نعیم قاسم: ایران از جنگ، قویتر خارج شد». وبسایت تابناک. ۳۱ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «واکنش بازارها به امضای تفاهمنامه ایران و آمریکا/ دلار ریخت/ قیمت طلا و سکه کاهش یافت». وبسایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «واکنش پزشکیان به امضای تفاهم اسلامآباد: این یک سند تاریخی و پیامی از ایران مقتدر است». خبرگزاری شهر آرا. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «واکنش روحانی به امضای تفاهم نامه ایران و آمریکا/ تمجید از صلابت، درایت و حکمت رهبر معظم انقلاب». وبسایت تابناک. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «واکنش روسیه به امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا». خبر آنلاین. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «واکنشها در ایران به تفاهمنامه ایران و آمریکا؛ از حمایت دو رئیسجمهور سابق تا «سکوت آن یک نفر». وبسایت بیبیسی فارسی. ۲۸ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «واکنشهای جهانی به یادداشت تفاهم اسلامآباد». خبرگزرای فارس. ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶م. دریافتشده در ۳ خرداد ۱۴۰۵.
- «ونس در آغاز مذاکره با ایران: این یک نشست تاریخی است». وبسایت بیبیسی فارسی. ۳۱ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «هدف پاکستان از میانجیگری میان ایران و آمریکا چیست؟». خبرگزاری فرارو. ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ بهمن ۱۴۰۵.
- «۵ نکته مهم توافقات انجامشده بیانیه پایانی دور اول مذاکرات سوئیس». خبرگزاری فارس. ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- «747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت». خبرگزاری تسنیم. ۹ اسفند ۱۴۰۴. دریافتشده در ۴ خرداد ۱۴۰۵.
- "Iran receives a US ceasefire plan, officials say, as strikes batter the Middle East". AP News (به انگلیسی). March 25, 2026. Retrieved 25 June 2026.
- ""The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier". Carnegie Endowment (به انگلیسی). 25 March 2026. Retrieved 25 June 2026.
- "US 'very close' to meeting main goals in Iran, White House says, as Tehran rejects peace plan". BBC News (به انگلیسی). March 25, 2026. Retrieved 25 June 2026.
- "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran". Al Jazeera (به انگلیسی). 28 Feb 2026. Retrieved 25 June 2026.
- "Trump announces Iran ceasefire ahead of 8 p.m. deadline". Politico website (به انگلیسی). April 8, 2026. Retrieved 25 June 2026.