سیدجواد حسینی خامنهای؛ از فقیهان شیعه و پدر سید علی خامنهای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران.
 سید جواد خامنهای | |
پادکست مقاله | 🡇
| |
| نام | سید جواد |
|---|---|
| نام خانوادگی | حسینی خامنهای |
| مدفن | رواق پشت ضریح امام رضا، دارالفیض، مشهد |
| محل زندگی | مشهد |
| ملیت | ایرانی |
| تحصیلات | تحصیلات حوزوی |
| محل تحصیل | تبریز مشهد نجف |
| شناختهشده برای | فقیه و مجتهد شیعه امامت جماعت در مشهد پدر سید علی خامنهای |
| آثار | حاشیه استدلالی بر شرایع الاسلام حواشی بر رسائل و مکاسب تقریرات دروس میرزای نائینی حاشیه بر کفایه آخوند خراسانی |
| منصب | امام جماعت مسجد صدیقیها (مسجد آذربایجانیها) امام جماعت صبح مسجد جامع گوهرشاد |
| همسر(ها) | همسر اول (نامبردهنشده) سیده خدیجه میردامادی |
| فرزندان | علویه بتول فاطمهسلطان محمد علی بدرالسادات هادی محمدحسن |
| پدر | سید حسین خامنهای |
| خویشاوندان | سید علی خامنهای (فرزند) محمد (فرزند) هادی (فرزند) محمدحسن (فرزند) بدرالسادات (فرزند) |
سید جواد حسینی خامنهای (۱۶ آذر ۱۲۷۴ش – ۱۴ تیر ۱۳۶۵ش) از علما و مجتهدان شیعه و پدر سید علی خامنهای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران است. وی که نسبش به امام سجاد میرسد، در نجف زاده شد و پس از گذراندن دوران کودکی در تبریز، تحصیلات حوزوی خود را در تبریز، مشهد و نجف پی گرفت. او پس از دریافت اجازهٔ اجتهاد از محمدحسین نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی، به ایران بازگشت و با سکونت در مشهد، به فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی مانند امامت جماعت در مساجدی ازجمله مسجد گوهرشاد پرداخت. وی با سید روحالله خمینی رابطهٔ دوستانه داشت و با حکومت پهلوی همراهی نکرد. سید جواد خامنهای با وجود آنکه برخی فرزندانش به مقامات عالی در جمهوری اسلامی ایران دست یافتند و ازجمله سید علی خامنهای بهعنوان رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد، همواره سادهزیستی را حفظ کرد.
نسب و خاندان
نسب سید جواد خامنهای به سادات حسینی از شاخه سادات افطسی و سلطان سید احمد میرسد که با پنج واسطه، فرزند امام سجاد است.[۱] سلطان سید احمد که برای در امان ماندن از تعقیب نیروهای بنیعباس، به ارتفاعات روستای هزاوه در نزدیکی تفرش پناه برده بود، در سال ۳۶۰ق به شهادت رسید و همانجا به خاک سپرده شد.[۲] از نسل وی، سید محمد فرزند سید محمدتقی از تفرش به آذربایجان مهاجرت کرد و در شهر خامنه ساکن شد و خاندان خامنهای شکل گرفت.[۳] پس از وی، فرزندش سید حسین خامنهای که از فقیهان دانشآموخته حوزه علمیه نجف بود با تصدی امامت جماعت در مسجد جامع تبریز، هدایت مردم را بر عهده گرفت. وی که پدر سید جواد بود، در سال ۱۳۲۵ق رحلت کرد.[۴]
از ولادت تا جوانی
سید جواد خامنهای در ۱۶ آذر ۱۲۷۴ش در نجف متولد شد. او در سن سهسالگی بههمراه خانواده از نجف به تبریز مهاجرت کرد. وی در کودکی (سال ۱۳۲۵ق) پدر خود را از دست داد. سید جواد خامنهای در دوران نوجوانی که همزمان با آغاز جنبش مشروطیت بود، تحصیلات مقدماتی علوم دینی را در تبریز آغاز کرد. او در این دوران، از نزدیک شاهد رویدادهای تلخ و سرنوشتسازی مانند به دار آویختن جمعی از بزرگان تبریز به دست نیروهای روسی در روز عاشورا بود. وی در دوران جوانی دو سفر انجام داد: یکی به عتبات عالیات و دیگری به مشهد. در سفر دوم تحت تأثیر فضای معنوی مشهد و همجواری با حرم امام رضا قرار گرفت و تصمیم گرفت برای اقامت دائم در این شهر بماند.[۵]
همسر و فرزندان
در آستانه چهارمین دهه از زندگی سید جواد خامنهای، همسر او درگذشت. او سپس با سیده خدیجه میردامادی دختر سید هاشم میردامادی نجفآبادی ازدواج کرد. حاصل ازدواج اول سید جواد خامنهای سه دختر به نام علویه، بتول و فاطمهسلطان بود.[۶] سید جواد خامنهای از سیده خدیجه میردامادی دارای چهار پسر و یک دختر به نامهای محمد، علی، بدرالسادات، هادی و محمدحسن شد. خدیجه میردامادی در ۱۵ مرداد سال ۱۳۶۸ش بر اثر سکته قلبی درگذشت و در حرم امام رضا به خاک سپرده شد.[۷] سید علی خامنهای، فرزند دوم سیدجواد، در تاریخ ۹ اسفند ۱۴۰۴ش هدف حمله تروریستی اسرائیل و آمریکا قرار گرفت و به شهادت رسید.[۸]
اساتید و سوابق علمی
سید جواد خامنهای پس از گذراندن آموزشهای مقدماتی در تبریز، در سال ۱۳۳۶ق در سن ۲۳ سالگی راهی مشهد شد و سالهای پایانی دورهٔ قاجار را در این شهر گذراند. وی در مشهد نزد سید حسین قمی، میرزا محمد آقازاده خراسانی، حاج فاضل خراسانی و میرزا مهدی اصفهانی، دانش آموخت و در سال ۱۳۴۵ق برای فراگیری دورههای تکمیلی علوم دینی به نجف رفت و در مجالس درس محمدحسین نائینی، آقا ضیاءالدین عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی حضور یافت.[۹] پس از حدود پنج سال حضور در حوزهٔ علمیه نجف، او در سال ۱۳۵۰ق و در سن ۳۷ سالگی، موفق به دریافت اجازه اجتهاد و روایت از شیخ محمدحسین غروی اصفهانی و محمدحسین نائینی شد. اجازه نائینی توسط عبدالکریم حائری یزدی بنیانگذار حوزهٔ علمیه قم تأیید و حاشیهنویسی شد. نائینی در این اجازه از وی با القاب برجستهای چون العالم العامل، الفاضل الکامل، عمادالعلماء الاتقیاء، مروج الاحکام و ثقةالاسلام یاد کرده است.[۱۰]
از سید جواد خامنهای، دستنوشتههای علمی مانند حاشیه استدلالی بر شرایع الاسلام، حواشی بر رسائل و مکاسب، تقریرات دروس میرزای نائینی، حاشیهای مفصل بر کفایه از آخوند خراسانی باقی مانده است.[۱۱]
ویژگیهای فردی و شخصیتی
سید جواد خامنهای فردی پرهیزگار، بیتوجه به امور دنیوی و دارای زندگی زاهدانه توصیف شده است. به گفته سید موسی شبیری زنجانی، وی از بزرگان و افراد بسیار باتقوا بهشمار میرفت، در گفتار بسیار محتاط بود و تقوای او بر مراتب علمیاش برتری داشت. او همچنین مراقبت ویژهای به انجام مستحبات و نوافل داشت؛ بهگونهای که با کسب اجازه از مأمومین، هشت رکعت نافله عصر را در مسجد و پیش از برپایی نماز جماعت عصر به جا میآورد.[۱۲]
وی در محلهای فقیرنشین در مشهد سکونت داشت؛ خانه محقر او ابتدا شامل یک اتاق و یک زیرزمین بود که بعدها برای گنجایش خانواده پرجمعیتش، دو اتاق دیگر به آن اضافه شد. از دیگر ویژگیهای اخلاقی وی مهماننوازی و مردمداری بود. سید جواد خامنهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز با وجود رسیدن فرزندانش به مقامات عالی سیاسی و اجرایی، شیوهٔ زندگی ساده خود را تغییر نداد و به دلیل برخورداری از کمالات انسانی، همواره مورد وثوق و احترام مردم بود.[۱۳]
فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی
سید جواد خامنهای در مشهد، بهجای تدریس عمومی، به تربیت خصوصی شاگردان مانند میرزا نصرالله شبستری و میرزا حسین عبایی پرداخت. او حدود چهل سال امامت جماعت مسجد صدیقیها معروف به مسجد آذربایجانیها در بازار سرشور مشهد را بر عهده داشت و پس از نمازهای مغرب و عشا، اغلب به بیان مباحث توحید و معاد از کتاب کفایة الموحدین میپرداخت. وی همچنین نماز صبح را در یکی از شبستانهای مسجد جامع گوهرشاد اقامه میکرد. او جلسات مباحثه علمی هفتگی معروف به جلسات کمپانی با حضور علمایی چون سید محمدهادی میلانی، سید علیاکبر خویی پدر سید ابولقاسم خویی، شیخ غلامحسین تبریزی و میرزا حبیب ملکی تبریزی برگزار میکرد.[۱۴] وی با سید محمدحسین طباطبایی و هاشم قزوینی نیز ارتباط نزدیک داشته است.[۱۵]
فعالیتهای سیاسی
در عرصه سیاسی، سید جواد خامنهای از طریق حفظ فاصله خود با حکومت پهلوی از آن مشروعیتزدایی میکرد. او هرگز در مراسمها و دعوتهای رسمی حکومتی، از جمله تشریفات آستان قدس رضوی شرکت نمیکرد. سیدجواد خامنهای، آشنایی و رفاقت دیرینه با سید روحالله خمینی داشت و با علمای مشهد در مبارزه با حکومت پهلوی، همراهی میکرد. با آغاز انقلاب اسلامی و ورود فرزندانش به عرصهٔ مبارزه با حکومت پهلوی، منزل وی تحت مراقبت و فشار ساواک قرار گرفت، اما او از سخنرانیهای ضد رژیم فرزندش سید علی خامنهای حمایت میکرد. او همچنین در اوایل دهه چهل خورشیدی، اعلامیههای علمای مشهد علیه دستگاه حکومتی را امضا میکرد. پس از تبعید امام خمینی در سال ۱۳۴۳ش، سید جواد خامنهای در زمرهٔ پیشنمازانی بود که در اقدامی اعتراضی، برپایی نماز جماعت را برای مدتی تعطیل کرد.[۱۶]
وی سالها در برابر فشارهای شهربانی و ساواک برای تکمیل فرمهای اطلاعاتی مقاومت کرد و تنها پس از تهدیدهای مکرر در اواخر دههٔ چهل شمسی، پاسخهایی بسیار کوتاه و بیاعتنا به آنها داد. بر اساس اسناد ساواک، نعمتالله نصیری در نامهای محرمانه او را یکی از ۱۹ روحانی منتقد مشهد برشمرد که مراسمهای ملی مانند سالروز کودتای ۲۸ مرداد و تاجگذاری را تحریم کرده و در مجامع خصوصی از دولت انتقاد میکردند.[۱۷]
در گذشت
سید جواد خامنهای در ۱۴ تیر سال ۱۳۶۵ش برابر با (۲۷ شوال ۱۴۰۶ق) درگذشت.[۱۸] ابوالحسن شیرازی (۱۲۹۳–۱۳۷۹ش) امام جمعه مشهد، بر او نماز گزارد و در رواق پشت ضریح امام رضا جنب دارالفیض به خاک سپرده شد.[۱۹] امام خمینی در پیام تسلیتی به سید علی خامنهای به مناسبت درگذشت سید جواد خامنهای، او را عالمی باتقوا و متعهد برشمرد.[۲۰]
یادمانها و آثار دربارهٔ او
دربارهٔ سید جواد خامنهای، آثاری به نگارش درآمده است؛ کتاب «زندگی اینجاست» به قلم مهدی قزلی، دربرگیرندهٔ روایتهایی کوتاه از سبک زندگی، منش اجتماعی و ویژگیهای اخلاقی وی، بهویژه زهد، سادهزیستی و مردمداری او در طول ۹۳ سال از زندگی سید جواد خامنهای است. این کتاب همزمان با سالگرد درگذشت وی، طی مراسمی در مسجد جامع تبریز رونمایی شد. در حاشیه معرفی این اثر، از دو سند تاریخی جدید رونمایی شد که تأییدکنندهٔ مقام اجتهاد سید جواد خامنهای است.[۲۱]
پانویس
- ↑ شریفرازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران: اسلامیه، ج۷، ص۱۲۷-۱۲۹؛ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی شهید سیدعلی حسینی خامنهای»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سیدعلی خامنهای.
- ↑ «از زادگاه امیرکبیر تا قطب گردشگری مذهبی؛ روایت هزاوه تاریخی»، خبرگزاری تسنیم؛ «امامزاده سلطان سید احمد – هزاوه»، پایگاه علمی فرهنگی اعتقادی الشیعه.
- ↑ شریفرازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران: اسلامیه، ج۷، ص ۱۲۷؛ «امامزاده محمد تفرش ظرفیت تبدیل به قطب فرهنگی منطقه را دارد»، وبسایت قدس آنلاین.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص۱۵.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش؛ «سید جواد خامنهای»، وبسایت شورای عالی حوزه علمیه خراسان.
- ↑ «زندگینامه خانم سیده فاطمهسلطان حسینی خامنهای»، وبسایت صدای میانه.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی شهید سیدعلی حسینی خامنهای»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سیدعلی خامنهای.
- ↑ «آیتالله خامنهای به شهادت رسید/ اعلام 40 روز عزای عمومی و یک هفته تعطیلی»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ مختاری، «درباره جایگاه علمی مرحوم آیتالله حاج سیدجواد خامنهای»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سید علی خامنهای؛ بهبودی، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص15.
- ↑ مختاری، «درباره جایگاه علمی مرحوم آیتالله حاج سیدجواد خامنهای»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سید علی خامنهای.
- ↑ مختاری، «درباره جایگاه علمی مرحوم آیتالله حاج سیدجواد خامنهای»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سید علی خامنهای.
- ↑ مختاری، «درباره جایگاه علمی مرحوم آیتالله حاج سیدجواد خامنهای»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سید علی خامنهای.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی شهید سیدعلی حسینی خامنهای»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص۱6؛ زنگنه، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج ۱، ص ۷۷.
- ↑ «خاطرات و روابط مشترک امام و پدر رهبر انقلاب عالم، متعهد، باتقوا»، وبسایت جامع امام خمینی.
- ↑ «خاطرات و روابط مشترک امام و پدر رهبر انقلاب عالم، متعهد، باتقوا»، وبسایت جامع امام خمینی.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص7-21.
- ↑ حائری، روزشمار شمسی، ۱۳۸۶ش، ص۲۵۴.
- ↑ زنگنه، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج ۱، ص ۷۷.
- ↑ خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۸ش، ج ۲۰، ص ۷۱.
- ↑ «رونمایی از کتاب «زندگی اینجاست»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سید علی خامنهای.
منابع
- «آیتالله خامنهای به شهادت رسید/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی و یک هفته تعطیلی»، وبسایت عصر ایران. تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «از زادگاه امیرکبیر تا قطب گردشگری مذهبی؛ روایت هزاوه تاریخی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «امامزاده محمد تفرش ظرفیت تبدیل به قطب فرهنگی منطقه را دارد»، وبسایت قدس آنلاین، تاریخ بارگذاری مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۴ش.
- بهبودی، هدایتالله، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش.
- حائری، علی، روزشمار شمسی، قم، دفتر عقل، ۱۳۸۶ش.
- «خاطرات و روابط مشترک امام و پدر رهبر انقلاب عالم، متعهد، باتقوا»، وبسایت جامع امام خمینی، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
- خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸ش.
- «رونمایی از کتاب «زندگی اینجاست»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سید علی خامنهای، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۴ تیر ۱۴۰۲ش.
- «زندگینامه خانم سیده فاطمهسلطان حسینی خامنهای»، وبسایت صدای میانه، تاریخ بارگذاری مطلب: ۴ فروردین ۱۳۹۴ش.
- زنگنه، ابراهیم و دیگران، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۸۶ش.
- «سید جواد خامنهای»، وبسایت شورای عالی حوزه علمیه خراسان، تاریخ بازدید: ۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
- شریفرازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران، اسلامیه، بیتا.
- مختاری، محمدرضا، «دربارهٔ جایگاه علمی مرحوم آیتالله حاج سیدجواد خامنهای»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سید علی خامنهای، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۰ش.
- «نگاهی گذرا به زندگینامه حضرت آیتاللهالعظمی شهید سیدعلی حسینی خامنهای»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سیدعلی خامنهای، تاریخ بارگذاری: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش.