مدرسه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{درشت|'''مدرسه'''}}؛ محلی برای درس دادن و درس آموختن.{{سخ}}
-[[پرونده:مدرسه (1).jpg|جایگزین=مسجد و مدرسه جامع زنجان|بندانگشتی|مسجد و مدرسه جامع زنجان (مسجد سید یا مسجد جامع سیدسلطانی)؛ بنای دوره اوایل قاجار در جنوب سبزه‌میدان زنجان]]
+[[پرونده:مدرسه (1).jpg|جایگزین=مسجد و مدرسه جامع زنجان|بندانگشتی|مسجد و مدرسه جامع زنجان (مسجد سید یا مسجد جامع سیدسلطانی)؛ بنای دوره اوایل [[قاجاریه]] در جنوب سبزه‌میدان زنجان]]
-مدرسه مکانی برای تدریس و یادگیری است که پیشینه آن در ایران به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد و آموزش از زمان اختراع خط آغاز شد. در دوره‌های هخامنشیان و ساسانیان، مدارس ویژهٔ طب و علوم مختلف برپا بود و پس از اسلام، مساجد و حلقه‌های درسی، بنیان مدارس دینی و علمی را شکل دادند. در دوره‌های سلجوقی، غزنوی، تیموری، صفوی و قاجار، مدارس باشکوهی با معماری ویژه ساخته شد. تأسیس دارالفنون توسط امیرکبیر نقطه عطف آموزش نوین ایران بود و مدارس خصوصی و دولتی با رشته‌ها و مقاطع متنوع پس از آن شکل گرفتند. مدارس دخترانه از دوره مشروطه به بعد تأسیس شدند و آموزش بانوان رونق گرفت. اصول طراحی مدرسه شامل سازمان‌دهی کلاس‌ها، فضاهای عمومی و باز، راهروها و ارتباط با محیط پیرامون است تا فرایند آموزشی به‌صورت منظم و کارآمد انجام شود. مدارس ایران امروز ترکیبی از سنت و نوآوری در آموزش و معماری هستند.
+مدرسه مکانی برای تدریس و یادگیری است که پیشینه آن در ایران به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد و آموزش از زمان اختراع خط آغاز شد. در دوره‌های هخامنشیان و ساسانیان، مدارس ویژهٔ طب و علوم مختلف برپا بود و پس از اسلام، مساجد و حلقه‌های درسی، بنیان مدارس دینی و علمی را شکل دادند. در دوره‌های سلجوقی، غزنوی، تیموری، [[صفوی]] و [[قاجاریه]]، مدارس باشکوهی با معماری ویژه ساخته شد. تأسیس [[دارالفنون]] توسط امیرکبیر نقطه عطف آموزش نوین ایران بود و مدارس خصوصی و دولتی با رشته‌ها و مقاطع متنوع پس از آن شکل گرفتند. مدارس دخترانه از دوره [[مشروطه]] به بعد تأسیس شدند و آموزش بانوان رونق گرفت. اصول طراحی مدرسه شامل سازمان‌دهی کلاس‌ها، فضاهای عمومی و باز، راهروها و ارتباط با محیط پیرامون است تا فرایند آموزشی به‌صورت منظم و کارآمد انجام شود. مدارس ایران امروز ترکیبی از سنت و نوآوری در آموزش و معماری هستند.
 === واژه‌شناسی مدرسه ===
@@ خط ۱۰: / خط ۱۰: @@
 === مدارس در ایران پیش از اسلام ===
-در دوره مادها و هخامنشیان، بناهایی باز در نزدیکی عمارات حکومتی برای آموزش وجود داشت.<ref>گزنفون، کوروش‌نامه، 1342ش، ص10.</ref> داریوش اول، مدرسه طب را در مصر برای آموزش شیوه طبابت مصری، بنیان نهاد.<ref>سلطان‌زاده، تاریخ مدارس ایران (از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون)، 1364ش، ص19.</ref> در دوره هخامنشیان، مدارس زیادی در سراسر مقر حکومتی برپا بوده که بر سنت‌های آموزشی سلوکیان و سپس [[اشکانیان]] نیز تأثیر گذاشت. [[ساسانیان]]، دارای نهاد آموزش و پرورش بودند که مدارس معروف ادسا و نصیبین و مدرسه عالی گندی‌شاپو از آن جمله‌اند.<ref>تکمیل همایون، نظام و نهادهای آموزشی در ایران باستان، 1382ش، ص56.</ref> آموزش در آن دوران، ویژهٔ افرادی خاص از دربار و اطرافیان آن‌ها بود.<ref>فردوسی، شاهنامه، ج4، 1374ش، ص1925.</ref>
+در دوره [[مادها]] و [[هخامنشیان]]، بناهایی باز در نزدیکی عمارات حکومتی برای آموزش وجود داشت.<ref>گزنفون، کوروش‌نامه، 1342ش، ص10.</ref> داریوش اول، مدرسه طب را در مصر برای آموزش شیوه طبابت مصری، بنیان نهاد.<ref>سلطان‌زاده، تاریخ مدارس ایران (از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون)، 1364ش، ص19.</ref> در دوره هخامنشیان، مدارس زیادی در سراسر مقر حکومتی برپا بوده که بر سنت‌های آموزشی سلوکیان و سپس [[اشکانیان]] نیز تأثیر گذاشت. [[ساسانیان]]، دارای نهاد آموزش و پرورش بودند که مدارس معروف ادسا و نصیبین و مدرسه عالی گندی‌شاپو از آن جمله‌اند.<ref>تکمیل همایون، نظام و نهادهای آموزشی در ایران باستان، 1382ش، ص56.</ref> آموزش در آن دوران، ویژهٔ افرادی خاص از دربار و اطرافیان آن‌ها بود.<ref>فردوسی، شاهنامه، ج4، 1374ش، ص1925.</ref>
 === مدارس در ایران پس از اسلام ===
@@ خط ۱۷: / خط ۱۷: @@
 === نهادینه‌سازی آموزش: از بیت‌الحکمه تا مدارس مستقل ===
-در سده دوم هجری پس از تأسیس «بیت‌الحکمه»، رسم برپایی مراکز ویژهٔ یادگیری علوم، رایج شد و مدرسه فراوانی در نقاط مختلف سرزمین اسلامی ساخته شد.<ref>تکمیل همایون، آموزش و پرورش در ایران، 1385ش، ص42.</ref> مانند مدرسه نیشابور (توسط طاهریان)، مدرسه آمل (توسط علویان)، مدرسه [[بلخ]] و [[بخارا]] (توسط سامانیان)، مدارس [[اصفهان]]، [[شیراز]] و بغداد (توسط آل‌بویه)، مدرسه دربستیان (در غزنین)، مدرسه فخریه (در سبزوار) و مدرسه دارالسنه (در نیشابور) توسط غزنویان، و مدارسی که در خوارزم توسط خوارزمشاهیان بنا گردید.<ref>سلطان‌زاده، تاریخ مدارس ایران (از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون)، 1364ش، ص108.</ref> در این دوره، سوادآموزی به کودکان نیز توسعه یافت.
+در سده دوم هجری پس از تأسیس «بیت‌الحکمه»، رسم برپایی مراکز ویژهٔ یادگیری علوم، رایج شد و مدرسه فراوانی در نقاط مختلف سرزمین اسلامی ساخته شد.<ref>تکمیل همایون، آموزش و پرورش در ایران، 1385ش، ص42.</ref> مانند مدرسه نیشابور (توسط طاهریان)، مدرسه آمل (توسط علویان)، مدرسه [[بلخ]] و [[بخارا]] (توسط سامانیان)، مدارس [[اصفهان]]، [[شیراز]] و بغداد (توسط آل‌بویه)، مدرسه دربستیان (در غزنین)، مدرسه فخریه (در سبزوار) و مدرسه دارالسنه (در نیشابور) توسط غزنویان، و مدارسی که در خوارزم توسط [[خوارزمشاهیان]] بنا گردید.<ref>سلطان‌زاده، تاریخ مدارس ایران (از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون)، 1364ش، ص108.</ref> در این دوره، سوادآموزی به کودکان نیز توسعه یافت.
 === دوران پس از هجوم مغول: ویرانی و بازسازی ===
-[[پرونده:مدرسه (2).jpg|جایگزین=مدرسه غیاثیه خرگرد خواف خراسان|بندانگشتی|مدرسه غیاثیه خرگرد خواف خراسان]]با هجوم مغولان به ایران، بسیاری از مدارس ویران شد، اما پس از چندی برخی از مدارس آموزش عالی، مانند مدرسه ترکان‌خاتون در [[کرمان]]، گسترش یافته و از نظر امکانات کامل‌تر شدند. در دوره ایلخانیان، چند مدرسه بزرگ مانند مدرسه ربع‌رشیدی تأسیس شد.<ref>بروشکی، بررسی روش اداری و آموزشی ربع‌رشیدی، 1365ش، ص75.</ref> تیموریان، چندین مدرسه باشکوه مانند مدرسه غیاثیه در خواف و مدرسه پریزاد در [[مشهد]] را بنا کردند.<ref>رویمر، تاریخ تیموریان، 1382ش، ص370.</ref>
+[[پرونده:مدرسه (2).jpg|جایگزین=مدرسه غیاثیه خرگرد خواف خراسان|بندانگشتی|مدرسه غیاثیه خرگرد خواف [[خراسان]]]]
+با هجوم مغولان به ایران، بسیاری از مدارس ویران شد، اما پس از چندی برخی از مدارس آموزش عالی، مانند مدرسه ترکان‌خاتون در [[کرمان]]، گسترش یافته و از نظر امکانات کامل‌تر شدند. در دوره [[ایلخانان]]، چند مدرسه بزرگ مانند مدرسه ربع‌رشیدی تأسیس شد.<ref>بروشکی، بررسی روش اداری و آموزشی ربع‌رشیدی، 1365ش، ص75.</ref> تیموریان، چندین مدرسه باشکوه مانند مدرسه غیاثیه در خواف و مدرسه پریزاد در [[مشهد]] را بنا کردند.<ref>رویمر، تاریخ تیموریان، 1382ش، ص370.</ref>
 === عصر صفویه و قاجار: رونق مدارس دینی و معماری ===
-در دوره [[صفویه]] پس از رسمی‌شدن مذهب شیعه در ایران، مدارسی در شهرهای بزرگ به‌ویژه اصفهان، [[تبریز]]، مشهد و شیراز ساخته شد.<ref>سیوری، ایران عصر صفوی، 1376ش، ص220.</ref> قاجاریان نیز به تأسیس مدارس توجه شایانی داشتند و مدرسه خواجو، مدرسه دارالشفا و مدرسه مروی (فخریه) یادگار آن دوره است.<ref>تکمیل همایون، تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران (از آغاز تا دارالخلافه ناصری)، ج1، 1377ش، ص150.</ref>
+در دوره [[صفویه]] پس از رسمی‌شدن مذهب [[شیعه]] در ایران، مدارسی در شهرهای بزرگ به‌ویژه [[اصفهان]]، [[تبریز]]، [[مشهد]] و [[شیراز]] ساخته شد.<ref>سیوری، ایران عصر صفوی، 1376ش، ص220.</ref> [[قاجاریه]] نیز به تأسیس مدارس توجه شایانی داشتند و مدرسه خواجو، مدرسه دارالشفا و مدرسه مروی (فخریه) یادگار آن دوره است.<ref>تکمیل همایون، تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران (از آغاز تا دارالخلافه ناصری)، ج1، 1377ش، ص150.</ref>
 === تأسیس دارالفنون و آموزش نوین به‌عنوان نقطه عطف ===
@@ خط ۳۰: / خط ۳۱: @@
 == مدارس نوین در ایران ==
 [[پرونده:مدرسه (4).jpg|جایگزین=تبدیل مدرسه دخترانه به لابراتوار دندان‌سازی - مدرسه دخترانه ناموس|بندانگشتی|تبدیل مدرسه دخترانه «ناموس» در تهران به لابراتوار دندان‌سازی در دوران رضاشاه]]
-قانون تعلیم و تربیت رایگان در ایران، در دوره مشروطیت و در سال ۱۳۲۹ق، در دومین مجلس شورای ملی ایران به تصویب رسید. پس از آن، تأسیس مدارس گوناگون تحت نظارت وزارت معارف رونق یافت.
+قانون تعلیم و تربیت رایگان در ایران، در دوره [[مشروطیت]] و در سال ۱۳۲۹ق، در دومین [[مجلس شورای ملی]] به تصویب رسید. پس از آن، تأسیس مدارس گوناگون تحت نظارت وزارت معارف رونق یافت.
 نظام آموزش و پرورش ایران و همچنین شیوه ساخت مدارس در دوره پهلوی دچار تغییرات گسترده‌ای شد. تأسیس مدارس با شیوه‌های نوین در دستور کار قرار گرفت و آغاز تعلیم از سن ۷ سالگی در ایران اجباری شد. در این دوره، کم‌کم از رونق مکتب‌خانه‌ها کاسته شد. در ۱۳۲۲ش، قانون تعلیمات اجباری در ایران تصویب شد.<ref>صدیق، «آموزش و پرورش» در دانشنامه اسلام و ایران، ج1، 1356ش، ص199.</ref> شکل و معماری مدارس نیز که همانند مدارس علمیه و مشابه با مساجد بود، هم‌زمان با دوره پهلوی، دگرگون شد. بنای مدارس امروزی، به‌صورت ساختمانی با یک سرسرای مرکزی، دالان‌های جانبی و کلاس‌هایی در دو طرف آن است.<ref>مساوات، «مدارس و مراکز آموزش در سال‌های 1300 تا 1320»، 1382ش، ص32.</ref>
@@ خط ۳۶: / خط ۳۷: @@
 == اولین مدارس نوین در ایران ==
 === دارالفنون ===
-[[پرونده:مدرسه (3).jpg|جایگزین=دارالفنون|بندانگشتی|سردر ساختمان دارالفنون]]مدرسه‌ای متوسطه بود که به‌دستور و ابتکار امیرکبیر ساخته شد. امیرکبیر، ۷ معلم در رشته‌های مختلف را برای تدریس در این مدرسه، از اتریش به [[تهران]] دعوت کرد. رشته‌های تحصیلی دارالفنون شامل پیاده‌نظام، سواره‌نظام، توپ‌خانه، پزشکی و جراحی، داروسازی و کانی‌شناسی بود. در این مدرسه، علاوه بر [[زبان فارسی]]، زبان‌های فرانسه، انگلیسی و روسی نیز تدریس می‌شد.{{سخ}}'''مدرسه مقدسه تربیت'''
+[[پرونده:مدرسه (3).jpg|جایگزین=دارالفنون|بندانگشتی|سردر ساختمان دارالفنون]]
+مدرسه‌ای متوسطه بود که به‌دستور و ابتکار [[امیرکبیر]] ساخته شد. امیرکبیر، ۷ معلم در رشته‌های مختلف را برای تدریس در این مدرسه، از اتریش به [[تهران]] دعوت کرد. رشته‌های تحصیلی دارالفنون شامل پیاده‌نظام، سواره‌نظام، توپ‌خانه، پزشکی و جراحی، داروسازی و کانی‌شناسی بود. در این مدرسه، علاوه بر [[زبان فارسی]]، زبان‌های فرانسه، انگلیسی و روسی نیز تدریس می‌شد.
-این مدرسه در ۱۳۲۶ش، در شیراز، هم‌زمان با انقلاب مشروطه و به‌دست «آقا ملا علی‌رضا تربیت» بنا شد. وی، در ۱۳۳۸ نیز مدرسه‌ای مخصوص بانوان با نام «مدرسه تربیت نسوان» به‌صورت جداگانه تأسیس کرد. در این مدرسه، علاوه بر علومی مانند قرآن، ادبیات فارسی و ریاضیات، به تدریس علوم طبیعی و جغرافیا، زبان‌های انگلیسی و فرانسه نیز پرداختند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/101211/تاریخچه-تاسیس-نخستین-مدارس-جدید-در-ایران «تاریخچه: تأسیس نخستین مدارس جدید در ایران»، سایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref>
+===مدرسه مقدسه تربیت===
+این مدرسه در ۱۳۲۶ش، در [[شیراز]]، هم‌زمان با [[انقلاب مشروطه]] و به‌دست «آقا ملا علی‌رضا تربیت» بنا شد. وی، در ۱۳۳۸ نیز مدرسه‌ای مخصوص بانوان با نام «مدرسه تربیت نسوان» به‌صورت جداگانه تأسیس کرد. در این مدرسه، علاوه بر علومی مانند قرآن، ادبیات فارسی و ریاضیات، به تدریس علوم طبیعی و جغرافیا، زبان‌های انگلیسی و فرانسه نیز پرداختند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/101211/تاریخچه-تاسیس-نخستین-مدارس-جدید-در-ایران «تاریخچه: تأسیس نخستین مدارس جدید در ایران»، سایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref>
 === مدرسه رشدیه ===
@@ خط ۶۳: / خط ۶۵: @@
 == مدارس ویژهٔ دختران ==
-تا پیش از دوره مشروطه، مدرسه‌ای ویژهٔ بانوان و دختران وجود نداشت و تحصیل دختران، در فرهنگ عمومی، ناپسند بود. اما پس از مشروطه، حمایت‌ها از [[تحصیل دختران]] آغاز شد. اولین مدرسه دخترانه که در سال ۱۲۸۲ش در تهران و با نام «مدرسه پرورش» افتتاح شد تنها ۴ روز دوام آورد و در اثر مخالفت‌های اجتماعی بسته شد.<ref>[https://www.ettelaat.com/etiran/?p=74864 «مدارس قدیمی ایران»، روزنامه اطلاعات، تاریخ بارگذاری: 7 مهر 1393ش.]</ref> پس از چند سال، مدرسه‌ای دیگر به‌نام «مدرسه ناموس» برپا شد که فعالیت خود را با سوادآموزی بانوان شروع کرد و سپس قرآن و تعالیم مذهبی و علم حدیث نیز به برنامه درسی آن اضافه شد. استخدام اساتید مرد در این مدرسه ممنوع بود. اولین دبیرستان دخترانه در تهران و در ۱۳۰۷ش تأسیس شد.
+تا پیش از دوره [[مشروطه]]، مدرسه‌ای ویژهٔ بانوان و دختران وجود نداشت و تحصیل دختران، در فرهنگ عمومی، ناپسند بود. اما پس از مشروطه، حمایت‌ها از [[تحصیل دختران]] آغاز شد. اولین مدرسه دخترانه که در سال ۱۲۸۲ش در تهران و با نام «مدرسه پرورش» افتتاح شد تنها ۴ روز دوام آورد و در اثر مخالفت‌های اجتماعی بسته شد.<ref>[https://www.ettelaat.com/etiran/?p=74864 «مدارس قدیمی ایران»، روزنامه اطلاعات، تاریخ بارگذاری: 7 مهر 1393ش.]</ref> پس از چند سال، مدرسه‌ای دیگر به‌نام «مدرسه ناموس» برپا شد که فعالیت خود را با سوادآموزی بانوان شروع کرد و سپس قرآن و تعالیم مذهبی و علم حدیث نیز به برنامه درسی آن اضافه شد. استخدام اساتید مرد در این مدرسه ممنوع بود. اولین دبیرستان دخترانه در تهران و در ۱۳۰۷ش تأسیس شد.
 == انواع مدرسه ==
-[[پرونده:مدرسه.jpg|300px|thumb|left|افتتاح مدرسه‌ای در تبریز با مشارکت خیرین]]
+[[پرونده:مدرسه.jpg|300px|thumb|left|افتتاح مدرسه‌ای در [[تبریز]] با مشارکت خیرین]]
 === از نظر مقطع تحصیلی ===