امام علی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۵۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر = | | تصویر = | ||
| زیرنویس تصویر =مرقد و بارگاه امام علی (ع) در نجف | | زیرنویس تصویر =مرقد و بارگاه امام علی (ع) در [[نجف]] | ||
| image_alt = | | image_alt = | ||
| فایل پادکست =امام علی.ogg | | فایل پادکست =امام علی.ogg | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
== تولد و خانواده == | == تولد و خانواده == | ||
امام علی بن ابیطالب، بنابر منابع تاریخی، در روز جمعه<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۵ و ۸|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۲۷۳|ج=۱}}</ref> | امام علی بن ابیطالب، بنابر منابع تاریخی، در روز جمعه<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۵ و ۸|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۲۷۳|ج=۱}}</ref> [[۱۳ رجب]]، سی سال پس از [[عام الفیل]]، در [[کعبه]] و در [[مکه]] متولد شد.<ref>{{پک|طبرسی|۱۳۹۰|ک=إعلام الوری بأعلام الهدی|ص=۱۵۳|ج=۱}}</ref> پدر او ابیطالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف بن قصی بن کلاب<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۵|ج=۱}}</ref> و مادرش فاطمه بنت اسد بن هاشم بن عبد مناف بود.<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۲|ج=۱}}</ref> بر پایه این منابع، [[ازدواج]] [[ابوطالب]] و [[فاطمه بنت اسد]] نخستین [[ازدواج]] میان [[زن]] و مردی از [[بنیهاشم]] بهشمار میرفت و علی نخستین فردی بود که از سوی پدر و مادر [[هاشمی]] محسوب میشد.<ref>{{پک|جمعی از نویسندگان (به سرپرستی علیاکبر رشاد)|۱۳۸۰|ک=دانشنامه امام علی(ع)|ص=۶۸|ج=۸}}</ref> | ||
امام علی با فاطمه | امام علی با [[فاطمه زهرا]]، دختر [[پیامبر اکرم]]، در سال دوم هجرت ازدواج کرد. درباره زمان این ازدواج، گزارشهای متفاوتی نقل شده و [[۱ ذیالحجه]] سال دوم هجری، ماه [[شوال]] و [[۲۱ محرم]] از تاریخهای ذکرشده در منابع است. حاصل این ازدواج پنج فرزند به نامهای [[امام حسن|حسن]]، [[امام حسین|حسین]]، [[حضرت زینب|زینب]]، [[امکلثوم]]<ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۳۵۱|ج=۱}}</ref> و [[محسن]] بود که بنابر گزارشهای [[شیعه]]، محسن پیش از تولد [[سقط]] شد.<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۳۵۴-۳۵۵|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|اربلی|۱۳۸۱|ک=کشف الغمه|ص=۶۷|ج=۲}}</ref> امام علی در زمان زندگی و ازدواج با [[فاطمهزهرا]] همسر دیگری اختیار نکرد. پس از درگذشت فاطمه، او ازدواجهای دیگری داشت که از آنها فرزندانی نیز برای او گزارش شده است.<ref>{{پک|عباس|۱۴۰۳|ک=پایاننامه کارشناسیارشد، جامعه المصطفی العالمیه|ف=بررسی تاریخی شخصیت و زندگانی همسران حضرت امام علی علیهالسلام|ص=۱}}</ref> | ||
== '''نام، کنیه و القاب''' == | |||
نام او، علی است و کنیههای مشهور او ابوالحسن و ابوتراب است.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۲۳|ج=}}</ref> در منابع روایی و تاریخی از شیعه و اهلسنت، بین ۲۰۰ تا ۵۹۰ لقب برای او ذکر شده است<ref>{{پک|شکوهی قوچانی|۱۳۸۵|ک=اسماء و القاب امیرالمومنین|ص=|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابن وزیر|۱۳۸۷|ک=البروج فی اسماء امیرالمؤمنین|ص=|ج=}}</ref><ref>{{پک|ثابتی|۱۳۷۷|ک=القاب و صفات مولای متقیان|ص=|ج=}}</ref><ref>{{پک|شوشتری|۱۴۰۹|ک=احقاق الحق|ص=۴-۱۰|ج=۴}}</ref> که امیرالمؤمنین، حیدر، اسدالله، مرتضی، هادی، صدیق و فاروق از مشهورترین آنها بهشمار میروند.<ref>{{پک|شهرانی فراهانی|۱۳۸۶|ک=سفینه|ف=علی علیهالسلام در آیینه نامها، کنیهها و القاب|ص=۶۵-۸۲}}</ref><ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۲۳|ج=}}</ref> | |||
== جایگاه امام در قرآن و روایات == | == جایگاه امام در قرآن و روایات == | ||
در منابع | در منابع اسلامی، شماری از [[آیات قرآن]] به امام علی مرتبط دانسته شدهاند که معمولاً در دو دستهٔ کلی، یعنی آیات مربوط به [[امامت]] و آیات مربوط به فضائل، بررسی میشوند.<ref>{{پک|قطبی|۱۳۸۹|ک=فرهنگ کوثر|ف=علی(ع) در آیینه قرآن|ص=بدون صفحه}}</ref> در منابع شیعه، دستهٔ نخست شامل آیاتی از جمله آیات ولایت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۵۵|ج=}}</ref> ابلاغ رسالت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۶۷|ج=}}</ref> اتمام نعمت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۳|ج=}}</ref> اولی الامر،<ref>{{پک|سوره نساء||ک=|ص=آیه ۵۹|ج=}}</ref> صادقین،<ref>{{پک|سوره توبه||ک=|ص=آیه ۱۱۹|ج=}}</ref> قربی،<ref>{{پک|سوره شوری||ک=|ص=آیه ۲۳|ج=}}</ref> است که برای اثبات امامت خاصه و جایگاه علی به آنها استناد شده است. دستهٔ دوم نیز آیاتی از جمله تطهیر،<ref>{{پک|سوره احزاب||ک=|ص=آیه ۳۳|ج=}}</ref> مباهله،<ref>{{پک|سوره آلعمران||ک=|ص=آیه ۶۱|ج=}}</ref> مؤدت،<ref>{{پک|سوره شوری||ک=|ص=آیه ۲۳|ج=}}</ref> اطعام ایتام و مساکین<ref>{{پک|سوره دهر/انسان||ک=|ص=آیات ۹-۵|ج=}}</ref> و ایثار و بذل جان<ref>{{پک|سوره بقره||ک=|ص=آیه ۲۰۷|ج=}}</ref> را دربرمیگیرد که در منابع اسلامی برای بیان فضائل و منزلت علی(ع) مورد استناد قرار گرفتهاند.<ref>{{پک|قطبی|۱۳۸۹|ک=فرهنگ کوثر|ف=علی(ع) در آیینه قرآن|ص=بدون صفحه}}</ref> از اینرو، فضائل منسوب به علی از نظر منشأ، به فضائل قرآنی و روایی نیز تقسیم شدهاند. در همین زمینه، [[ابنعباس]] نزول بیش از ۳۰۰ [[آیه]] از قرآن را دربارهٔ علی دانسته است.<ref>{{پک|گنجی شافعی|۱۴۰۴|ک=کفایة الطالب|ص=۲۳۱|ج=}}</ref> | ||
این آیات، در منابع [[شیعه]] برای تبیین جایگاه علی پس از [[پیامبر اکرم]] و شایستگی او برای رهبری جامعهٔ اسلامی نیز استفاده شده است.<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۱|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۲|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۰|ج=}}</ref><ref>{{پک|آلکاظمی|۱۴۱۵|ک=امام علی در قرآن|ص=۱۴۷|ج=}}</ref> دربارهٔ اینکه این آیات بهطور خاص دربارهٔ علی نازل شدهاند یا تطبیق آنها بر او از سوی مفسران و عالمان صورت گرفته است، میان مفسران و مذاهب اسلامی اختلاف نظر وجود دارد. [[سید روحالله خمینی]] در کتاب [[کشفالاسرار]]، به نقل از [[غایةالمرام]]، تعداد آیاتی را که دربارهٔ علی و [[امامت]] او دانسته شدهاند، تا ۱۴۰ [[آیه]] ذکر میکند. وی سپس آیاتی را که به گفتهٔ او میان عالمان [[شیعه]] و [[اهلسنت]] دربارهٔ ارتباط آنها با علی اتفاق نظر وجود دارد، به تفصیل مطرح کرده است.<ref>{{پک|قطبی|۱۳۸۹|ک=فرهنگ کوثر|ف=علی(ع) در آیینه قرآن|ص=بدون صفحه}}</ref> | |||
در روایتی از [[پیامبر اکرم]]، [[فضائل امام علی]] به سبب فراوانی، غیرقابل شمارش دانسته شدهاند.<ref>{{پک|ابن شاذان|۱۴۰۷|ک=مائة منقبة|ص=۱۷۷|ج=}}</ref> در روایات اسلامی، پیامبر اکرم، علی را از داناترین، فقیهترین و زاهدترین مسلمانان صدر اسلام معرفی کرده است. همچنین در شماری از روایات، علی همراه حق دانسته شده و جایگاه او نسبت به پیامبر به جایگاه [[هارون]] نسبت به [[موسی]] تشبیه شده است.<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۹۲|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۹۷|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۳۲ و ۴۵-۳۴|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۲۷۹ و ۲۹۵|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۴-۲۰۵|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|آلکاظمی|۱۴۱۵|ک=امام علی در قرآن|ص=۱۴۱-۱۴۲ و ۱۴۵|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۲-۵۳|ج=}}</ref> در روایات دیگری، پیامبر خود را شهر علم و علی را دروازهٔ آن معرفی کرده و او را برادر خود در دنیا و [[آخرت]] خوانده است.<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۱۸۴-۱۸۵ و ۲۶۹ و ۲۹۲ و ۲۹۷|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۳۲|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۱ و ۲۰۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۲|ج=}}</ref> در حدیثی دیگر نیز پیوند میان خود و علی را با تعبیر علی از من است و من از علی هستم بیان کرده است.<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۹۳|ج=}}</ref> در روایات مربوط به واقعهٔ [[غدیر خم]]، پیامبر، امام علی را مولای کسانی معرفی کرده است که خود مولای آنان است.<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۱۰۰ و ۱۰۵|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۶۳|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۱ و ۲۶۲-۲۶۰|ج=۱}}</ref> همچنین در برخی منابع حدیثی، علی عزیزترین<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۱۳۶|ج=}}</ref> و محبوبترین فرد نزد پیامبر(ص) معرفی شده است.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۲|ج=۲}}</ref> | |||
== ویژگیهای ظاهری، اخلاقی و فردی == | |||
در منابع مختلف، امام علی مردی میانهبالا با چشمانی سیاه و گشاده، ابروهایی کشیده و پیوسته، صورتی زیبا، چهرهای گندمگون و ریشی انبوه توصیف شده است. همچنین شانههای پهن و اندامی نیرومند برای او گزارش شده<ref>{{پک|امین|۱۳۷۶|ک=سیره معصومان|ص=۱۳|ج=۲}}</ref> و در برخی منابع، از او با تعبیر بَطین در اشاره به دانش فراوانش یاد شده است.<ref>{{پک|طوسی|۱۴۱۴|ک=الأمالی|ص=۲۹۳|ج=}}</ref> در منابع اسلامی، زهد،<ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۲۸۶ و ۲۹۶|ج=۱}}</ref> نجابت، شجاعت، جوانمردی، نیرومندی،<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۱۵۳|ج=۱}}</ref> سخاوت، بخشندگی، خوشخلقی، فصاحت و عبادتپیشگی از برجستهترین ویژگیهای اخلاقی و فردی امام علی برشمرده شده است.<ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۲۸۵، ۲۸۸-۲۹۰، ۲۹۲و ۲۹۵|ج=۱}}</ref> | |||
== ادوار زندگی امام علی == | |||
زندگی امام علی را میتوان به پنج بخش تقسیم کرد.<ref>{{پک|خلیلیان|۱۳۸۸|ک=فرهنگ کوثر|ف=امام علی(ع) و پیروی از پیامبر(ص)|ص=۶۴}}</ref> | |||
=== ولادت تا بعثت === | |||
امام علی در ششسالگی، به خانهٔ [[پیامبراکرم]] رفت و تحت سرپرستی او بزرگ شد.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۴۸|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۱۵۵|ج=۱}}</ref> در آغاز [[بعثت]]، در حدود دهسالگی، نخستین مردی بود که [[اسلام]] آورد<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۳|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۴۸|ج=}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۹ و ۳۵-۳۴|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۱۵۴-۱۵۵ و ۱۶۶|ج=۱}}</ref> و با پیامبر [[نماز]] خواند.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۲۳|ج=}}</ref><ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۱۹۲ (معروف به قاصعه) و خطبه ۱۳۱|ج=}}</ref><ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۵۵ و ۵۹|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابناثیر|۱۳۹۹|ک=الکامل فی التاریخ|ص=۵۷|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۱۹۹|ج=۲}}</ref> | |||
=== بعثت تا هجرت پیامبر === | |||
امام علی در ماجرای دعوت خویشاوندان نزدیک پیامبر با نام [[یومالانذار]] یا واقعه [[یوم الدار]] در سال سوم بعثت نیز از او حمایت کرد و در گزارشهای این واقعه، پیامبر علی را برادر، وصی و جانشین خود معرفی کرده است.<ref>{{پک|معادیخواه|۱۳۷۷|ک=تاریخ اسلام (عصر بعثت)|ص=۸۰|ج=}}</ref><ref>{{پک|سوره شعراء||ک=|ص=آیه ۲۱۴|ج=}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۰-۱۱ و ۴۴|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۱۶۲-۱۶۴|ج=۱}}</ref> علی در دورهٔ محاصره [[بنیهاشم]] در [[شعب ابیطالب]] در کنار پیامبر بود. پس از درگذشت [[ابوطالب]] در حدود سه سال پیش از هجرت، فشار بر [[مسلمانان]] افزایش یافت و پیامبر تصمیم به هجرت گرفت؛ علی در شب [[۱ ربیعالاول]] سال چهاردهم بعثت که به شب [[لیلهالمبیت]] مشهور است، در بستر پیامبر خوابید<ref>{{پک|شهیدی|۱۳۸۰|ک=زیستنامه امام علی(ع)، در دانشنامه امام علی(ع)|ص=۱۴|ج=۸}}</ref><ref name=":0">{{پک|سوره بقره||ک=|ص=آیه ۲۰۷|ج=}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۴۵-۴۶|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۱۷۳-۱۷۴|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|ابن ابیالحدید|۱۳۷۸|ک=شرح نهجالبلاغه|ص=۲۶۲|ج=۱۳}}</ref> و پس از اداکردن دیون و امانتهای او، چند روز بعد همراه [[حضرت فاطمه|فاطمه]]، [[فاطمه بنت اسد]] و گروهی دیگر به [[مدینه]] هجرت کرد.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۲۳-۲۴|ج=}}</ref><ref>{{پک|معادیخواه|۱۳۷۷|ک=تاریخ اسلام (عصر بعثت)|ص=۱۵۵-۱۵۸|ج=}}</ref> در منابع، از پیروی کامل علی از پیامبر، نگاه او به پیامبر بهعنوان الگو،<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۱۶۰|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۳۴۷|ج=۲}}</ref> التزام به اطاعت از وی<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۱۳۱|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۳۵۰|ج=۲}}</ref> و جایگاه ویژه او در میان یاران پیامبر یاد شده است.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۳۴۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۴۸|ج=}}</ref> | |||
=== هجرت تا رحلت پیامبر === | |||
پس از هجرت پیامبر به مدینه، پیامبر در جریان [[عقد اخوت]] میان [[مسلمانان]]، علی را بهعنوان برادر خود معرفی کرد.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۲۴|ج=}}</ref> بر اساس مستندات روایی و تاریخی، علی در ۱۱ مورد از ۲۹ [[غزوه]] پیامبر پرچمدار بوده است؛ همچنین از میان ۹ غزوهٔ مهمی ازجمله [[بدر]]، [[احد]]، [[خندق]]، بنیقریظه، بنیمصطلق، [[خیبر]]، [[فتح مکه]]، [[حنین]] و طائف که به نبرد انجامید، در ۶ نبرد این مسئولیت را بر عهده داشته است.<ref name=":02">{{پک|روحی برندق|احمدی|۱۳۹۷|ک=تاریخ اسلام|ف=تحلیل روایی تاریخیِ پرچم داری امیرمؤمنان علی(ع) در غزوات پیامبر اکرم(ص)|ص=۳۰}}</ref> علاوه بر حضور در غزوات،<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۲۳-۲۶|ج=}}</ref> از مهمترین مسئولیتهای علی، کتابت پیمان [[صلح حدیبیه]] بود. در فتح مکه حضور یافت و در شکستن بتهای [[کعبه]] به پیامبر یاری رساند. در [[غزوه تبوک]]، پیامبر او را در [[مدینه]] جانشین خود قرار داد و در پاسخ به نگرانیاش دربارهٔ شایعات، [[حدیث منزلت]] را دربارهٔ جایگاه او بیان کرد. علی در همان سال مأمور ابلاغ آیات برائت به مشرکان [[مکه]] شد و در [[مباهله]] با نجران نیز همراه [[پیامبر]]، [[فاطمه]]، [[حسن]] و [[حسین]] حضور یافت. در سال دهم هجری نیز به فرمان پیامبر برای دعوت به [[اسلام]] و رسیدگی به امور [[مسلمانان]] به [[یمن]] رفت و سپس در [[مکه]] به پیامبر در [[حجةالوداع]] پیوست. پس از بازگشت از [[حج]]، واقعهٔ [[غدیر خم]] رخ داد که بر پایهٔ روایات شیعه، پیامبر در آن علی را به جانشینی و وصایت خود معرفی کرد و این رویداد به غدیر شهرت یافت.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۲۴-۲۶|ج=}}</ref> [[شیعیان]] بر این باورند که [[پیامبر اکرم]] در مناسبتهای مختلف، مانند [[یومالانذار]]، غزوات [[احد]]، [[احزاب]]، [[خیبر]]، [[حنین]] و [[تبوک]]، [[صلح حدیبیه]]، [[غدیر خم]] و نیز در جریان اعلام برادری میان خود و علی، با گفتار و رفتار خود بر جایگاه، وصایت و جانشینی علی پس از خویش تأکید کرده و زمینه معرفی او بهعنوان جانشین پیامبر را فراهم ساخته است.<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۸۱-۲۸۲|ج=۱}}</ref> | |||
=== رحلت پیامبر و دوران خلفا تا خلافت === | |||
پیامبر در [[۲۸:صفر]] سال ۱۱ هجری درگذشت و بنا بر باور شیعیان علی به [[امامت]] رسید. در حالیکه او سرگرم [[کفن]] و [[دفن]] پیامبر بود، گروهی از [[صحابه]] در [[سقیفه بنیساعده]]، [[ابوبکر]] را به [[خلافت]] برگزیدند. پس از این واقعه، امام علی مدتی برای اثبات حق خود در خلافت با برخی از [[صحابه]] به احتجاج پرداخت<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۵|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۳|ج=}}</ref> و در آغاز، رویکردی اعتراضی در پیش گرفت و از [[بیعت]] خودداری کرد.<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۳۴۱|ج=۱}}</ref> بنابر منابع [[شیعه]]، پس از آن برای گرفتن بیعت به خانهٔ علی حمله شد که در جریان آن [[فاطمه]] آسیب دید و [[فرزندش]] [[سقط]] شد و سپس در بستر بیماری درگذشت.<ref>{{پک|طبرسی|۱۴۲۴|ک=الاحتجاج|ص=۱۰۹|ج=۱}}</ref> همچنین ابوبکر [[فدک]] را در اختیار گرفت و علی از فاطمه در دادخواهی دربارهٔ آن حمایت کرد.<ref>{{پک|رهبر|۱۳۷۹|ک=میقات حج|ف=فدک، نماد مظلومیّت اهل بیت(علیهم السلام)|ص=۱۶۶-۱۷۸}}</ref> با این حال، بنابر منابع، در ادامه با توجه به شرایط سیاسی، تبلیغات حکومت علیه خود،<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۷|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۴-۵۷|ج=}}</ref> حفظ [[وحدت]] [[مسلمانان]] و مصالح جامعه اسلامی، سکوت و مدارا با خلفا را برگزید.<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۳۴۷|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۱۱|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۴۴-۴۶|ج=}}</ref> او در عین حفظ روابط خانوادگی و اجتماعی با خلفا و [[صحابه]]،<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۶۰-۶۱|ج=}}</ref> مرجعیت علمی و دینی خود را از طریق [[تفسیر قرآن]]، تبیین [[احکام]]، پاسخ به مسائل فقهی و اعتقادی، رفع شبهات و تربیت شاگردان ادامه داد.<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۹۲-۲۹۳|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۲۸۰|ج=۱}}</ref> | |||
پس از درگذشت [[ابوبکر]] در سال ۱۳ هجری، [[عمر بن خطاب]] به [[وصیت]] او به خلافت رسید. در دورهٔ خلافت عمر، علی در برخی امور سیاسی و قضایی مشارکت داشت؛ از جمله در سالهای ۱۴، ۱۷ و ۱۸ هجری، عمر او را در [[مدینه]] جانشین خود کرد و در تصمیمهایی مانند تعیین هجرت پیامبر بهعنوان مبدأ تاریخ اسلامی از نظر او بهره گرفت.<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۳۵۹|ج=۱}}</ref> همچنین در حل مسائل سیاسی، قضایی و دینی دستگاه [[خلافت]] مشارکت میکرد.<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۹۶ و ۳۵۸|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۸|ج=۲}}</ref> عمر پیش از مرگ در سال ۲۳ هجری شورایی ششنفره برای تعیین خلیفه تشکیل داد که علی نیز عضو آن بود. عبدالرحمن بن عوف خلافت علی را مشروط به عمل به قرآن، سنت پیامبر و سیرهٔ ابوبکر و عمر کرد؛ علی پذیرش سیرهٔ آن دو را نپذیرفت و در نتیجه [[عثمان بن عفان]] با پذیرش این شرط به خلافت رسید.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۴۶-۵۰|ج=}}</ref> | |||
در | علی در دورهٔ عثمان نیز در برخی امور قضایی مشارکت داشت و در سال ۲۵ هجری، بنا بر نقلی، در تدوین و جمعآوری قرآن با او مشورت شد. در سال ۳۵ هجری، در پی نارضایتی از عثمان، خانهٔ او در مدینه محاصره و سرانجام وی کشته شد؛ بنابر برخی منابع، علی پیش از این از مدینه خارج شده بود و بر اساس گزارش منابع اهلسنت، حسنین را برای محافظت از عثمان گماشته بود. پس از کشتهشدن عثمان، مردم با گرد آمدن پیرامون علی، از او خواستند خلافت را بپذیرد.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۵۰-۵۳|ج=}}</ref> | ||
== | === حکومت و خلافت امام علی === | ||
علی در [[ذیالحجه]] سال ۳۵ق، پس از کشتهشدن [[عثمان]]، به [[خلافت]] رسید و بیشتر [[صحابه]] در [[مدینه]] با او [[بیعت]] کردند؛<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۳ (شقشقیه)|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۴۲۲|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۲۷-۲۲۸|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۶۲|ج=}}</ref> بنابر گزارشها، امام علی در آغاز، به دلیل نابسامانیهای سیاسی و اجتماعی جامعه، از پذیرش [[خلافت]] خودداری میکرد<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۹۲|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۲۹-۲۳۱|ج=۲}}</ref> و ترجیح میداد در جایگاه مشاور تا حاکم باشد.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۲۹-۲۳۰|ج=۲}}</ref> با اینحال، گروهی از نزدیکان عثمان و برخی صحابه، معروف به قاعدین، از بیعت خودداری کردند.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۵۹-۹۱|ج=}}</ref> امام علی در آغاز خلافت با مشکلاتی مانند نابرابری اقتصادی،<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۴۰|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۶۶|ج=}}</ref> تبعیض اجتماعی،<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۴۲|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۶۸-۶۹|ج=}}</ref> انحرافهای دینی<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۳۸ و ۱۲۳|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۴۴-۲۴۶|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۷۱-۷۳|ج=}}</ref> و گسترش فساد خصوصاْ فساد اجتماعی روبهرو بود؛<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۱۶|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۴۷|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۷۴|ج=}}</ref> مسائلی که با فعالیت جریان اموی به رهبری [[معاویه]]، عثمانیان در [[بصره]] و [[خوارج]] در [[کوفه]]، ابعاد گستردهتری یافت.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۴۷|ج=۲}}</ref> منابع، اصلاح جامعه بر پایه [[قرآن]] و [[سنت پیامبر]] را مهمترین محور سیاستهای او دانستهاند.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۴۸-۲۴۹|ج=۲}}</ref> در این راستا، وی با تبیین آموزههای دینی، دعوت مردم به بازگشت به قرآن و سنت،<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۴۹ و ۲۵۱|ج=۲}}</ref> هشدار نسبت به دنیاگرایی،<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۱۱۳|ج=}}</ref> ارائه الگوهای اخلاقی در خطبهها و نامهها،<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۱۹۳ (معروف به همّام)|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۷۵-۷۷|ج=}}</ref> اصلاحات اجتماعی و نیز رویارویی با [[ناکثین]]،<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۸۱-۹۰|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۴۳۶-۴۵۳|ج=۱}}</ref> [[قاسطین]]<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۹۱-۱۰۳|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۴۵۶-۴۷۵|ج=۱}}</ref> و [[خوارج]]،<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۱۰۴-۱۰۷|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۴۷۶-۴۸۸|ج=۱}}</ref> درصدد اصلاح اوضاع جامعه برآمد.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۴۸ و ۲۸۲|ج=۲}}</ref> | |||
امام علی | == ابعاد حکومت امام علی == | ||
حکومت امام علی حوزههای مختلفی از اداره سیاسی و اجتماعی جامعه را دربرمیگرفت. مدیریت کارگزاران، اجرای عدالت، نظارت بر عملکرد مسئولان و مشورت از مهمترین ویژگیهای نظام اسلامی و عرصههای حکومت او بود و نامهها و فرمانهای منسوب به وی در نهجالبلاغه از منابع مهم برای بررسی شیوه مدیریت و حکومتداری او به شمار میرود.<ref>{{پک|بینام|۱۳۸۴|ک=ضمیمه خردنامه همشهری|ف=عدالت، نظارت، مشورت/ ویژگیهای نظام اسلامی عادلانه از منظر امام علی(ع)|ص=۱۶}}</ref><ref name=":023">{{پک|مهدویراد|غروی|۱۳۹۱|ک=علوم حدیث|ف=ملاک ارزیابی کارگزاران در نهجالبلاغه|ص=۸۶}}</ref> | |||
== | === سیره سیاسی === | ||
اصول سیاست در سیرهٔ امام علی را میتوان در هشت محور صدقمحوری، قانونمحوری، انتقادپذیری، شایستهمحوری، مردمسالاری، انسانمحوری، تعهد به اصول اخلاقی در اوج قدرت و احترام به آزادیهای معقول خلاصه کرد.<ref>{{پک|سبحانی تبریزی|۱۳۸۰|ک=کتاب نقد|ف=امام علی(ع) و اصول سیاست|ص=۳۶-۴۸}}</ref> در راستای ساختار اداری و مدیریت حکومت امام علی برای اداره مناطق مختلف قلمرو خلافت، والیان و کارگزارانی را منصوب میکرد و برای آنان وظایف و مسئولیتهای مشخصی در زمینه اداره امور سیاسی، مالی، قضایی و اجتماعی تعیین میکرد. در انتخاب کارگزاران، عواملی مانند بینش و تفکر عمیق، شایستگی، تربیت اسلامی، امانتداری، تجربه و توانایی اداره امور، بینش اسلامی ـ اجتماعی، قدرت مدیریت و رهبری، تخصص و نظارت و بازرسی آشکار و پنهان، همراه با نظارت فراگیر مردمی، مورد توجه قرار داشت.<ref name=":025">{{پک|پورطهماسبی|تاجور|۱۳۸۹|ک=پژوهشنامه علوی|ف=ویژگیها و وظایف کارگزاران در نهجالبلاغه|ص=۲۱ و ۴۱-۳۹}}</ref><ref name=":03">{{پک|دلشاد تهرانی|امین ناجی|باقرپور|۱۳۹۵|ک=مدیریت سازمانهای دولتی|ف=اصول عزل و نصب کارگزاران با رویکرد اندیشه سیاسی امام علی(ع) در نهجالبلاغه|ص=۱۴۴-۱۴۵}}</ref> چگونگی گزینش و انتخاب این نیروها در مناصب گوناگون سیاسی، نظامی، مالی، قضایی و اداری، آشنا نمودن آنان با دستورالعملهای مدیریتی، شیوه زمامداری و رفتار با مردم و نظارت بر عملکرد و مدیریت آنان، از جمله اقداماتی بود که امام علی برای حسن اجرای امور انجام میداد و زمینه تأمین امنیت جامعه، رضایت عمومی مردم و استحکام و ثبات حکومت را فراهم میکرد.<ref>{{پک|ثواقب|۱۳۸۰|ک=حکومت اسلامی|ف=امام علی(ع) کارگزاران حکومت و راهکارهای اصلاحات|ص=۱۴۷}}</ref> | |||
== | === سیره اجتماعی === | ||
=== | ==== عدالت ==== | ||
در اندیشه امام علی، عدالت در قلمروهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حقوقی و قضایی قابل بررسی است. در این سه حوزه، عدالت با مفاهیمی مانند برابری، انصاف و شایستگی ارتباط دارد و در همه آنها با اخلاق نیز پیوند قابل ملاحظهای دارد. | |||
* '''عدالت سیاسی:''' در عرصه سياسی، امام عدالت را بهمعنای برابری و برابری را معادل انصاف ميدانند. از ديدگاه او، انصاف بهمعنای اتخاذ روشهای بیطرفانه در اعمال قدرت و جلوگيری از تبعيض در همه حوزههای سياسی، اقتصادی و اجتماعی جامعه است. | |||
* '''عدالت اجتماعی:''' در عرصه اجتماعی، برابری معادل شایستگی است. در نظام تقسیم کار اجتماعی، حق افراد متناسب با شایستگی آنان در انجام وظایف محوله تعیین میشود. از این دیدگاه، نیکوکار و بدکار، دانا و نادان، خیانتکار و امانتدار با یکدیگر برابر نیستند. منش امام علی در اعمال قدرت بر مردم نیز نشان میدهد که او بر موازین اسلامی، سادهزیستی، دوری از خویشاوندگرایی و تأکید بر رفع تبعیض در هر شکل و صورت اصرار داشته است. | |||
* '''عدالت اقتصادی:''' در عرصه اقتصادی، برابری به معنای مساوات در برخورداری از اموال عمومی و رفع نیازهای افراد جامعه است.<ref>{{پک|معمار|۱۳۹۳|ک=شیعهشناسی|ف=تحلیل جامعهشناختی مفهوم عدالت از دیدگاه حضرت علی(ع)|ص=۷۴}}</ref><ref>{{پک|غلام علی خمسه|۱۴۰۳|ک=کنفرانس ملی پژوهشهای مدیریت و علوم انسانی در ایران|ف=تحلیل فلسفی مفهوم «عدالت» در اسلام و تاثیر آن بر سیاست و حکومت بر مبنای نهجالبلاغه|ص=۱۶۹۸-۱۶۹۹}}</ref> | |||
* '''عدالت حقوقی و قضایی:''' در عرصه قضایی، امام راه نجات و بقای اسلام را در اصلاح دستگاه عدالت میدانست و در این راستا، در تدوین قوانین شرع، تقویت قضات عادل و آموزش و تربیت دادرسان اهتمام داشت.<ref name=":026">{{پک|موسوی بجنورد|صفایی|۱۳۸۸|ک=پژوهشنامه متین|ف=حقوق متقابل مردم و حکومت اسلامی از دیدگاه امیرالمؤمنین علی(ع)|ص=۱۶}}</ref> | |||
== حکومت امام علی == | ==== آزادی ==== | ||
آزادی از اصول حکومت اسلامی و به معنای اختیار انسان در انتخاب و رفتار است و حوزههایی مانند عقیده، بیان، اجتماع و کار را دربرمیگیرد. این آزادی ریشه در فطرت و آزادی تکوینی انسان دارد و همه افراد در برخورداری از آن برابرند. در سخنی منسوب به امام علی آمده است؛ بنده دیگری مباش، زیرا خداوند تو را آزاد آفریده است و همچنین امام بر اصل آزادی انسان تأکید دارد.<ref>{{پک|معرفت|۱۳۸۰|ک=کتاب نقد|ف=امام علی(ع) و حقوق متقابل مردم و حکومت|ص=بدون صفحه}}</ref> | |||
* '''آزادی اندیشه و بیان:''' اندیشه و بیان آزاد دانسته شده و گفتوگو و مناظره برای دستیابی به حقیقت و رفع سوءتفاهم مورد تأکید است. گفتوگوهای امام علی با مخالفان از نمونههای این رویکرد دانسته شده، هرچند در موارد همراه با توطئه و تهدید نظام سیاسی، برخورد با آن مجاز تلقی شده است. | |||
امام علی در | * '''آزادی عقیده و دین:''' پیروان ادیان دیگر میتوانند شعائر و آیین خود را در چارچوب نظم عمومی جامعه اسلامی انجام دهند، بدون آنکه این امر به معنای پذیرش حقانیت یکسان همه ادیان باشد. غیرمسلمانان از حمایت حکومت برخوردارند و مشرکان نیز در شرایطی از امنیت برخوردارند. درباره ارتداد نیز دیدگاهی مطرح شده که مجازات شدید را در صورت همراهشدن ارتداد با محاربه و اقدام علیه اسلام قابل اعمال میداند. | ||
* '''آزادی رفتار و کردار:''' مسلمانان و غیرمسلمانان ساکن حکومت اسلامی از حقوق اجتماعی برخوردارند و در برابر قوانین عمومی برابرند؛ در تأیید این دیدگاه، روایتی از امام صادق درباره برابری دیه اهل ذمه با مسلمانان نقل شده است.<ref>{{پک|معرفت|۱۳۸۰|ک=کتاب نقد|ف=امام علی(ع) و حقوق متقابل مردم و حکومت|ص=بدون صفحه}}</ref> | |||
=== | ==== مشورت ==== | ||
در | مشورت در حکومت امام علی دو جنبه داشت: برای حاکمان تکلیف و برای مردم حق بود. ازاینرو سیاستگذاری امور عمومی باید با مشارکت مردم یا نمایندگان و کارشناسان شایسته، باتجربه، خردمند، مؤمن، پارسا و خیرخواه انجام میگرفت. این اصل بر آیاتی چون «و شاورهم فی الأمر» و «و أمرهم شوری بینهم» و نیز روایاتی درباره مشورت با صاحبنظران استوار دانسته شده و مقصود از آن، دستیابی به رأی صواب از طریق سنجش دیدگاههای گوناگون و پرهیز از تصمیمگیری فردی بوده است. در این دیدگاه، رهبر پس از مشورت باید بر اساس رأی حاصل از آن اقدام کند و مشورت با افراد شایسته، افزون بر افزایش احتمال درستی تصمیم، در صورت خطا عذر موجهی برای تصمیمگیرنده فراهم میکند.<ref>{{پک|معرفت|۱۳۸۰|ک=کتاب نقد|ف=امام علی(ع) و حقوق متقابل مردم و حکومت|ص=بدون صفحه}}</ref> | ||
== | === سیره اقتصادی و مالی === | ||
در | دولت علوی افزون بر رفاه عمومی، سعادت مردم و اجرای احکام و آموزههای الهی را دنبال میکرد و برقراری عدالت اجتماعی را مهمترین هدف سیاستهای اقتصادی خود قرار داده بود. با کاهش درآمدهای دولت و افزایش هزینهها بر اثر درگیریهای نظامی، بسط عدالت و رفع فقر، امام علی افزایش منابع دولت را هدف قرار نداد و در جمعآوری مالیات، مصلحت مردم را مقدم دانست. دولت علوی در امور دفاعی و عمومی بر ایجاد امنیت، عدالت قضایی و نظارت بر کارگزاران و در امور اجتماعی بر فعالیت گسترده تأکید داشت؛ اما در اقتصاد، بیشتر به نظارت و تنظیم بازار، حمایت از بخش خصوصی و رفع موانع تولید میپرداخت.<ref>{{پک|گیلک حکیمآبادی|۱۳۸۰|ک=کتاب نقد|ف=امام علی(ع)، دولت و سیاستهای اقتصادی|ص=۱۶۴-۱۶۵}}</ref> | ||
از وظایف دولت علوی، احقاق حقوق مظلومان، مبارزه با انحرافها، بدعتها و رانتها، آموزش و تربیت، تأمین اجتماعی، ایجاد رفاه و حمایت از رشد تولید بود. این دولت در جمعآوری و حفظ بیتالمال و جلوگیری از حیف و میل آن دقت داشت و در سیاستهای اقتصادی خود به عمران، رشد، حفظ سطح زندگی مردم و ثبات قیمتها توجه میکرد. در مالیاتهای ثابت مانند زکات، بر اجرای صحیح، اعتماد به مردم و جلب مشارکت آنان از طریق خودارزیابی و خودتشخیصی، همراه با رفتار مناسب عاملان و رعایت قوانین تأکید میشد. در مالیات املاک دولتی و زمینهای خراجیه نیز رشد و تولید و وضعیت مردم مورد توجه بود و از سنگینی بار مالیات نهی میشد. بخش خصوصی مورد اعتماد بود و رابطه دولت و مردم بر همیاری و مشارکت استوار بود.<ref>{{پک|گیلک حکیمآبادی|۱۳۸۰|ک=کتاب نقد|ف=امام علی(ع)، دولت و سیاستهای اقتصادی|ص=۱۶۴-۱۶۵}}</ref> | |||
== | === سیره نظامی === | ||
در | امام جنگ را آخرین راه مقابله با دشمنان میدانست و پیش از آغاز نبرد میکوشید آنان را از ورود به جنگ بازدارد تا صلح و امنیت در جامعه حکمفرما باشد. ازاینرو، با شیوههایی مانند ارسال نامه، اعزام سفیر و گفتوگوی مستقیم با سران و دیگر افراد، از طریق روشنگریهای خود آنان را به بازنگری در موضع خود و پرهیز از جنگ دعوت میکرد. در این رویکرد، حتی اگر تلاشهای امام به انصراف دشمن از نبرد نمیانجامید، اتمام حجت با آنان پیش از آغاز جنگ صورت میگرفت. در مواردی هم دشمن به مسیر انحرافی خویش پیبرده است و دست از مقابله و پیکار برداشته است.<ref>{{پک|حاجیزاده|۱۴۰۱|ک=جستارهای تاریخ اسلام|ف=جایگاه جنگ در مواجهه با دشمن در سیره نظامی امام علی(ع)|ص=۱۳۹}}</ref> | ||
== شهادت == | === سیره سیاست خارجی === | ||
امام علی در | در سیره امام علی، سیاست خارجی بر مبانیای چون اصل دعوت، ظلمستیزی و حمایت از محرومان و وحدت امت اسلامی استوار است؛ اصل دعوت با هدف هدایت انسان و تأمین سعادت او از طریق گفتوگو، موعظه، مکاتبه و ارسال پیام دنبال میشود و جنگ راهکار نخست نیست. ظلمستیزی و حمایت از محرومان نیز از اهداف حکومت دانسته شده و وحدت امت اسلامی برای تقویت عزت، اقتدار، امنیت و رفاه مسلمانان مورد تأکید است. اهداف سیاست خارجی شامل حفظ و گسترش ارزشهای دینی، اصلاح روابط انسانی و ایجاد امنیت اجتماعی است. در اجرای این سیاستها، ابزارهایی مانند دیپلماسی و مذاکره، انعقاد پیمانهای سیاسی با دولتهای غیرمتخاصم و ابزار اقتصادی تألیف قلوب به کار گرفته میشود و پیمانشکنی، فریب و نقض عهد جایگاهی ندارد. در مجموع، سیاست خارجی امام علی نه جنگمحور و نه صلحمحور مطلق، بلکه صلحگرا و مبتنی بر استفاده از جنگ بهعنوان راهکاری استثنایی پس از ناکامی روشهای مسالمتآمیز است.<ref>{{پک|سجادی|۱۳۷۹|ک=علوم سیاسى|ف=سیاست خارجى دولت اسلامى از دیدگاه امام على(ع)|ص=بدون صفحه}}</ref> | ||
== ویژگیها و پیامدهای حکومت امام علی == | |||
در منابع، [[زهد]] و [[سادهزیستی]]،<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۳۱۹|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۳۴۱|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۱۱۴|ج=}}</ref> توجه به محرومان،<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۱۱۴|ج=}}</ref> نظارت بر کارگزاران و مقابله با تخلفات آنان،<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۳۴۳|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۱۱۶|ج=}}</ref> عدالتمحوری، برابری در اجرای قانون و نفی تبعیض<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۳۲۸|ج=۱}}</ref> از مهمترین ویژگیهای حکومت امام علی برشمرده شده است. برخی پژوهشگران، حکومت او را الگویی از حکمرانی در حد [[مدینه فاضله]] دانستهاند و سیره عملی وی را از برجستهترین الگوهای مدیریتی و اخلاقی در تاریخ اسلام معرفی کردهاند.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۳۴۱|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۱۱۳|ج=}}</ref> | |||
حکومت او آثار و محورهای اساسی و دستاوردهای زیادی داشته است که میتوان آنها را به دو دسته کلی تقسیم کرد:<ref name=":022">{{پک|امینی|دشتی|۱۳۹۱|ک=پژوهشنامه علوی|ف=پیامدها و دستاوردهای حکومت امام علی(ع)|ص=۲۷}}</ref> | |||
* '''آثار و پیامدهای بدیع:''' تعیین حدود آزادی بین فرد و جامعه، برجستهکردن نقش مردم، مشارکت سیاسی-اجتماعی زنان، صراحت در برابر مردم، سنت حسابپسدهی دولتمردان و کارگزاران حکومتی به مردم، توسعه شاخصهای محکزنی حکومتها، عدالت فراگیر و همهگیر، افزایش امید به امکان تحقق جامعه عدل، توجه به افکار عمومی. | |||
* '''آثار و پیامدهای تکاملی:''' تحول ماهیت دولت در نظر عامه، تعیین ملاکهای شایستهسالاری در گزینش کارگزاران، رویکرد سیستمی به اداره امور، حسابپسدهی در سلسلهمراتب اداری، نگاه به حکومت بهمثابهٔ وسیلهای برای خدمت.<ref name=":024">{{پک|امینی|دشتی|۱۳۹۱|ک=پژوهشنامه علوی|ف=پیامدها و دستاوردهای حکومت امام علی(ع)|ص=۲۷-۲۸}}</ref> | |||
== آثار علمی == | |||
'''مصحف امام علی:''' بنا بر روایات، نسخهای از قرآن بود که امام علی پس از درگذشت پیامبر آن را گردآوری کرد و سورهها را بر اساس ترتیب نزول تنظیم نمود؛ این مصحف امروزه در دسترس نیست.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۷۶|ک=قرآن در اسلام|ص=۱۱۳|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابن ندیم|۱۳۴۶|ک=الفهرست|ص=۳۰|ج=}}</ref> در برخی روایات، شأن نزول آیات<ref>{{پک|صفار|۱۴۰۲|ک=بصائر الدرجات|ص=۱۹۳|ج=}}</ref> و ناسخ و منسوخ نیز در حاشیه آن ثبت شده بود<ref>{{پک|رامیار|۱۳۶۹|ک=تاریخ قرآن|ص=۳۷۰-۳۷۱|ج=}}</ref> و بنابر باور شیعیان، این مصحف در اختیار امامان شیعه قرار داشته و اکنون نزد امام مهدی است.<ref>{{پک|خرمشاهی|۱۳۸۹|ک=قرآن پژوهی|ص=۴۶۹|ج=۲}}</ref>{{ اصلی|نهج البلاغه}} | |||
'''نهجالبلاغه:''' مهمترین میراث مکتوب برجایمانده از امام علی، [[نهجالبلاغه]] است؛ مجموعهای از خطبهها، نامهها و حکمتهای منسوب به او که در میان عالمان [[شیعه]] و [[اهلسنت]] جایگاه ویژهای یافته و شرحها و تفسیرهای فراوانی بر آن نگاشته شده است. از مشهورترین خطبههای این کتاب میتوان به خطبه شقشقیه،<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۳|ج=}}</ref> درباره رخدادهای پس از رحلت پیامبر و مسئله خلافت، [[خطبه قاصعه]]،<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۱۹۲|ج=}}</ref> درباره [[توحید]]، [[آفرینش]] و رابطه انسان با خدا، و [[خطبه همام]]،<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=خطبه ۱۹۳|ج=}}</ref> در توصیف ویژگیهای پرهیزگاران، اشاره کرد. همچنین نامه به [[امام حسن]]،<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=نامه ۳۱|ج=}}</ref> با مضامین اخلاقی و تربیتی، و نامه به [[مالک اشتر]]، مشهور به [[عهدنامه مالک]]، درباره اصول حکومتداری، عدالت و شیوه اداره جامعه، از مهمترین نامههای نهجالبلاغه بهشمار میروند.<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهجالبلاغه|ص=نامه ۵۳|ج=}}</ref> | |||
'''روایات و احادیث:''' در منابع حدیثی اهلسنت، شمار روایات منقول از امام علی را ۵۳۷ حدیث دانستند.<ref name=":1">{{پک|مجلسی|۱۴۲۳|ک=زاد المعاد|ص=۴۲۸|ج=}}</ref> در منابع شیعه، سیدحسن قبانچی در ''مسند الإمام علی'' روایات او را از منابع شیعه و اهلسنت گرد آورده و شمار آنها را بیش از ۱۱٬۴۵۱ روایت دانسته است.<ref name=":2">{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۳۶۵-۴۰۵|ج=۱}}</ref> همچنین در برخی پایگاههای جامع حدیثی شیعه، ۱۷٬۴۳۱ روایت به امام علی نسبت داده شده است.<ref name=":3">{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۴۷|ج=}}</ref> | |||
'''دعا و مناجات:''' در منابع دعایی، دعاها و مناجاتهای منسوب به امام علی در آثاری همچون کتب ادعیه ثبت شدهاند. از جمله آنها میتوان به استغفار هفتادبندی،<ref>{{پک|کفعمی|۱۴۱۸|ک=البلد الامین|ص=۳۶|ج=}}</ref> حرز یمانی،<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۲۴۰ و ۲۴۶|ج=۹۲}}</ref><ref>{{پک|آقابزرگ تهرانی|۱۴۰۳|ک=الذریعه|ص=۱۹۰|ج=۶}}</ref><ref>{{پک|آقابزرگ تهرانی|۱۴۰۳|ک=الذریعه|ص=۲۳۵|ج=۱۲}}</ref> دعای صباح،<ref>{{پک|حسینی|۱۳۷۷|ک=«ترجمه دعای صباح»|ص=۲۳۱|ج=}}</ref><ref>{{پک|آقابزرگ تهرانی|۱۴۰۳|ک=الذریعه|ص=۲۵۲-۲۵۶|ج=۱۳}}</ref> دعای صنمی قریش،<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۲۳۵ و ۲۶۰|ج=۸۲}}</ref><ref>{{پک|کفعمی|۱۳۴۹|ک=المصباح - جنه الامان الواقيه و جنه الايمان الباقيه|ص=۵۵۲|ج=}}</ref> دعای عشرات،<ref>{{پک|ابنطاووس|۱۳۳۰|ک=جمال الاسبوع|ص=۴۵۳-۴۶۴|ج=}}</ref> دعای مشلول،<ref>{{پک|کفعمی|۱۴۱۸|ک=البلد الامین|ص=۳۳۷|ج=}}</ref><ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۲۸۲|ج=۹۲}}</ref> دعای کمیل،<ref>{{پک|طوسی|۱۴۱۸|ک=مصباح المتهجد|ص=۵۸۴|ج=}}</ref> مناجات شعبانیه،<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۹۷|ج=۹۱}}</ref> الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة،<ref>{{پک|سماهیجی|۱۳۹۶|ک=صحیفه علویه|ص=۱۶|ج=}}</ref> مناجات امام علی در مسجد کوفه<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۴۱۹-۴۲۰|ج=۹۷}}</ref><ref>{{پک|کفعمی|۱۴۱۸|ک=البلد الامین|ص=۳۱۹-۳۲۰|ج=}}</ref> و مناجات منظوم امام علی<ref name=":13">{{پک|مجلسی|۱۴۲۳|ک=زاد المعاد|ص=۴۲۸|ج=}}</ref> اشاره کرد. | |||
'''کتابها:''' امام علی در طول زندگی خود آثاری پدید آورد یا آثاری به وی منسوب شده است که از جمله آنها کتاب جامعه یا کتاب علی، «صحیفه امام علی، الملاحم یا صحیفه الدوله، مصحف امام علی، جفر و دیوان شعر را میتوان نام برد. همچنین شماری از آثار فقهی و قضایی که به روایت یا املای او و توسط اصحابش تدوین شدهاند شامل القضایا و الاحکام، السنن و الاحکام و القضایا، قضایا امیرالمؤمنین، کتاب فی فنون الفقه، کتاب فی نکات الحیوانات، کتاب میثم تمار و کتاب الدیات است.<ref name=":4">{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۳-۱۴|ج=۱}}</ref> | |||
== اصحاب == | |||
در منابع رجالی و پژوهشی، شمار زیادی از اصحاب، راویان و کارگزاران امام علی معرفی شدهاند؛ در ''رجال طوسی'' حدود ۴۶۰ نفر،<ref>{{پک|طوسی|۱۴۱۵|ک=رجال|ص=۵۷|ج=}}</ref> در ''اصحاب امام علی'' ۱۱۰۰ نفر<ref>{{پک|ناظمزاده قمی|۱۳۸۵|ک=اصحاب امام علی(ع)|ص=|ج=}}</ref> و در ''اصحاب الامام امیرالمؤمنین'' ۱۴۰۱ نفر از یاران و راویان آن حضرت ثبت شدهاند.<ref>{{پک|امینی نجفی|۱۴۱۲|ک=اصحاب الامام امیرالمؤمنین(ع)|ص=|ج=}}</ref> | |||
== شهادت و حرم == | |||
امام علی در [[۱۹ رمضان]] سال ۴۰ هجری، بر اثر ضربت شمشیر [[عبدالرحمن ابنملجم مرادی]] در [[مسجد کوفه]] مجروح شد و دو روز بعد، در [[۲۱ رمضان]]، در ۶۳ سالگی به [[شهادت]] رسید.<ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۳۲۰|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۴۹۳-۴۹۵|ج=۱}}</ref><ref name=":32">{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۴۷|ج=}}</ref><ref name=":42">{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۳-۱۴|ج=۱}}</ref> | |||
حرم امام علی در نجف محل دفن امام است که پس از شهادت وی در سال ۴۰ق، بنا بر وصیتش، بهصورت مخفیانه در غریین دفن شد و قبر او حدود یک قرن پنهان ماند.<ref>{{پک|ثقی کوفی|۱۳۵۳|ک=الغارات|ص=۸۳۵-۸۳۷|ج=۲}}</ref> پس از افول امویان، محل قبر آشکار شد و بر اساس گزارشهای تاریخی، امام صادق در دوره عباسیان آن را زیارت و به شیعیان معرفی کرد، هرچند درباره زمان دقیق آشکار شدن قبر اختلاف وجود دارد.<ref>{{پک|حکیم|۱۳۴۷|ک=المفصل فی تاریخ النجف الأشرف|ص=۲۹-۳۱|ج=۲}}</ref> در مزار شریف افغانستان نیز زیارتگاهی منسوب به امام علی وجود دارد که به زیارت سخی معروف است.<ref>{{پک|خواندمیر|۱۳۸۰|ک=حبیب السیر|ص=۱۷۲-۱۷۴|ج=۴}}</ref> آرامگاه در دورههای مختلف تاریخی توسعه و بازسازی شد و در دوره عباسیان، دیلمیان، ایلخانیان، صفویان و افشاریان اقداماتی برای ساخت، بازسازی یا تزیین آن انجام گرفت.<ref>{{پک|فرطوسی|۱۳۹۳|ک=تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)|ص=۲۹۰-۳۵۱|ج=}}</ref><ref>{{پک|عقیلی|۱۴۰۴|ک=علم و تمدن در اسلام|ف=تغییر و تحول تاریخی بافت شهری نجف و حرم امام علی(ع) (از پیدایش تا دوره معاصر)|ص=۷۸-۸۰}}</ref> بنای کنونی حرم شامل روضه و ضریح،<ref>{{پک|فرطوسی|۱۳۹۳|ک=تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)|ص=۴۲۲-۴۲۵ و ۴۳۷-۴۳۴|ج=}}</ref> رواقها، ایوانها، صحن، منارهها،<ref>{{پک|فرطوسی|۱۳۹۳|ک=تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)|ص=۳۸۷-۴۱۳|ج=}}</ref> حسینیه صحن، مسجد الرأس، مدرسه علوم دینی و مقام امام صادق است.<ref>{{پک|علوی|۱۳۸۹|ک=راهنمای مصور سفر زیارتی عراق|ص=۱۲۰-۱۲۳|ج=}}</ref> از بناهای پیرامون حرم که برخی از آنها بهعلت توسعه خیابانهای اطراف حرم و خود حرم از بین رفته است<ref>{{پک|فرطوسی|۱۳۹۳|ک=تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)|ص=۳۶۲-۳۷۰|ج=}}</ref> شامل مسجد عمران بن شاهین،<ref>{{پک|علوی|۱۳۸۹|ک=راهنمای مصور سفر زیارتی عراق|ص=۱۱۹|ج=}}</ref> مسجد الخضراء،<ref>{{پک|علوی|۱۳۸۹|ک=راهنمای مصور سفر زیارتی عراق|ص=۱۲۱|ج=}}</ref> حسینیه آلزینی، کتابخانه الروضه و تکیه فرقه بکتاشیه میباشد.<ref>{{پک|فرطوسی|۱۳۹۳|ک=تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)|ص=۳۷۴-۳۷۵ و ۳۷۹|ج=}}</ref> در بخشهای مختلف آن شمار زیادی از عالمان و مراجع شیعه دفن شدهاند.<ref>{{پک|مجلسی|۱۳۸۴|ک=حیوة القلوب|ص=۲۲۳|ج=۱}}</ref> فضای کلی حرم در دوره معاصر، با اجرای طرح صحن حضرت فاطمه تا ۱۴۰ هزار مترمربع گسترش یافته است.<ref>{{پک|علوی|۱۳۸۹|ک=راهنمای مصور سفر زیارتی عراق|ص=۱۲۶|ج=}}</ref> همچنین پروژههای مرمت، زیرسازی، مقاومسازی، سنگکاری و توسعه بخشهای مختلف حرم اجرا شده است.<ref>{{پک/بن|علی۰۵|ک=وبسایت ستاد بازسازی عتبات عالیات|ف=زیرسازی، مقاومسازی و سنگکاری کف و دیوار اطراف ضریح مطهر امام علی(علیهالسلام)}}</ref> | |||
حرم امام علی در شکلگیری و دگرگونی بافت شهری نجف نیز از عوامل مؤثر بوده و در پیوند با بازار، قبرستان و نواحی مسکونی، بر مناسبات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و تمدنی شهر اثر گذاشته است. از دوره صفوی، با تقویت ارتباط ایران و عراق و توجه ایرانیان به ساخت، توسعه و تزیین حرمهای شیعی، از جمله حرم امام علی، روند زیارت، مهاجرت طلاب و گسترش مراکز علمی و اقتصادی پیرامون حرم افزایش یافت و این ارتباط متقابل میان حرم و بافت شهری نجف در دورههای بعد نیز ادامه پیدا کرد.<ref>{{پک|عقیلی|۱۴۰۴|ک=علم و تمدن در اسلام|ف=تغییر و تحول تاریخی بافت شهری نجف و حرم امام علی(ع) (از پیدایش تا دوره معاصر)|ص=۸۶-۸۷}}</ref> | |||
== '''ارتباط امام''' '''علی با ایرانیان''' == | |||
=== امام و تشیع ایرانیان === | |||
تشیع ایرانیان در آغاز بیشتر دارای جنبه سیاسی دانسته شده و شکلگیری تشیع اعتقادی آنان فرایندی تدریجی تلقی شده است. بر اساس این دیدگاه، اخلاق الهی و سیره امام علی حلقه واسطه میان تشیع سیاسی و اعتقادی ایرانیان است که سبب شد ایرانیان فارغ از گرایشات سیاسی به علویان، مجذوب سیره اخلاقی امام شوند.<ref name=":04">{{پک|عارفینیا|محمدی|زارعی کلویی|۱۴۰۲|ک=پژوهشنامه فرهنگ و معارف دینی|ف=اخلاق امام علی(ع) پُلی میان تشیع سیاسی و اعتقادی ایرانیان|ص=۱}}</ref> | |||
=== امام علی و زبان ایرانیان === | |||
در دوره خلافت امام، با انتقال مرکز خلافت به عراق، جمعیت قابلتوجهی از ایرانیان در شهرهای عراق حضور داشتند و بخشی از آنان از یاران و حامیان او بودند؛ این ایرانیان ضمن حفظ زبان و فرهنگ خود، آشنایی محدودی با زبان عربی داشتند. بر پایه برخی پژوهشها، تدوین مباحث نحو عربی به دست امام و ابوالاسود دوئلی، افزون بر ساماندهی زبان عربی، میتوانسته در آشنا کردن ایرانیان با عربی و تسهیل ارتباط آنان با جامعه عربزبان عراق نیز نقش داشته باشد.<ref>{{پک|قنوات|۱۴۰۲|ک=پژوهشنامه علوی|ف=امام علی(ع) و مشکل زبان ایرانیان|ص=۲۱۱}}</ref> | |||
=== حقوق ''ایرانیان'' در دوران خلافت امام === | |||
در این دوره، امام علی با طرح حقوق متقابل حاکم و مردم، گفتمان نوینی در خصوص حقوق مردم مطرح ساختند اما اجرای این ایده، بهویژه درباره موالی ایرانی در کوفه و نواحی آن، با مخالفت اشراف عرب و بخشهایی از جامعه قبیلهای روبهرو شد. این رویکرد، با وجود تداوم نیافتن پس از خلافت وی، در تبیین حقوق مردم و شیوه تعامل حاکم با گروههای قومی و مذهبی، از جمله ایرانیان، در چارچوب الگوی مطرحشده در قرآن و سنت اهمیت یافت.<ref>{{پک|شاهرخی|۱۴۰۱|ک=شیعهشناسی|ف=بررسی تأثیر نظریه حقوق متقابل حاکم و مردم امام علی(ع) بر حقوق ایرانیان در دوران خلافتش|ص=۶۵}}</ref> | |||
== '''امام''' '''علی در فرهنگ ایرانیان''' == | |||
در فرهنگ عامه ایران، نام و شخصیت امام علی در آیینها و باورهای مردمی، از جمله کاربرد عبارتهایی مانند یا علی و یا علی مدد، با یاریرسانی و توانبخشی پیوند یافته است.<ref>{{پک/بن|علی۲۴|ک=وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان|ف=یاریرسانی نام امام علی(ع) در فرهنگ ایرانی}}</ref> | |||
=== '''آیینهای ولادت و شهادت''' === | |||
سالروز ولادت امام علی در ایران با برگزاری آیینهای مذهبی و فرهنگی مانند [[آذینبندی]] و [[چراغانی]] [[مسجد|مساجد]]، [[تکیه|تکایا]]، [[حسینیه|حسینیهها]]، [[بقاع متبرکه]] و [[حرم|حرمها]] و نیز [[شعرخوانی]]، [[مولودیخوانی]] و توزیع [[شیرینی]]، [[شربت]] و [[نذر|نذورات]] مردمی همراه است.<ref>{{پک/بن|علی۰۶|ک=وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان|ف=آیینهای جشن میلاد امام علی(ع) و روز بزرگداشت مقام پدر}}</ref> آیینهای گرامیداشت میلاد امام علی شامل برگزاری همایشهای علمی، فرهنگی و ترویجی، جشنوارههای هنری، شبهای شعر علوی، مسابقات حفظ خطبه غدیر و کتابخوانی، نمایشگاههای محصولات فرهنگی و مراسم جشن در امامزادهها و بقاع متبرکه است. همچنین در این مناسبت، پویشهای اجتماعی و فرهنگی، اهدای بستههای معیشتی و بهداشتی به مناطق کمبرخوردار، اهدای هدیه به والدین فرزندانی با نام علی، تجلیل از فعالان فضای مجازی و خانوادههای شهدا و دیگر برنامههای فرهنگی برگزار میشود.<ref>{{پک/بن|علی۰۷|ک=خبرگزاری شبستان|ف=اجرای دهها ویژهبرنامه به مناسبت سالروز ولادت امیرالمومنین علی(ع)}}</ref> | |||
در سالروز شهادت، بهویژه از شب نوزدهم تا بیستوسوم رمضان و همزمان با شبهای قدر، آیینهای سوگواری شامل سینهزنی و زنجیرزنی، سخنرانی، روضهخوانی و نوحهسرایی در مساجد، حسینیهها، تکایا، بقاع متبرکه و محافل عمومی و خانوادگی برگزار میشود و اطعام روزهداران و نیازمندان و توزیع نذری و افطاری نیز از برنامههای این ایام است. در برخی مناطق ایران، تعطیلی کسبوکار و فعالیتهای کشاورزی از شب شهادت تا شام غریبان، از جمله رها کردن آب مزارع و باغها به صورت مشاع برای بهرهمندی دیگر موجودات، از سنتهای مرتبط با این مناسبت به شمار میرود.<ref>{{پک/بن|علی۰۸|ک=وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان|ف=آیینهای سوگواری شهادت امام علی(ع) برگزار شد}}</ref> | |||
=== '''پویشهای مردمی''' === | |||
بر پایه گزارش رسانههای مختلف، هر سال در ایام ولادت یا شهادت امام علی، پویشهای مردمی مختلفی با رویکرد فرهنگیاجتماعی و مذهبی برگزار میشود؛ از جمله؛ پویش سهگانه نذر قربانی، اطعام علوی، به عشق علی،<ref>{{پک/بن|علی۱۱|ک=پایگاه خبری تحلیلی تابناک|ف=اجرای پویشهای سهگانه در دهه ولایت و امامت}}</ref> پویش همبستگی و امدادرسانی خادمان حرم امام علی،<ref>{{پک/بن|علی۱۲|ک=خبرگزاری ایکنا|ف=آغاز پویش همبستگی خادمان حرم امام علی(ع) با ملت ایران}}</ref> سومین پویش ملی من شیعه علیام،<ref>{{پک/بن|علی۱۶|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=آغاز سومین پویش ملی «من شیعه علیام»}}</ref> پویش ملی در پناه علی علیهالسلام،<ref>{{پک/بن|علی۱۹|ک=خبرگزاری بسیج|ف=پویش ملی «در پناه علی علیهالسلام» توسط رئیس سازمان بسیج مستضعفین رونمایی شد}}</ref> پویش سراسری جشن ملی بیعت با علی در ۳۱ استان کشور،<ref>{{پک/بن|علی۲۱|ک=وبسایت گیتی آنلاین|ف=برگزاری پویش سراسری «جشن ملی بیعت با علی(ع)» در ۳۱ استان کشور / مشارکت بیش از ۱۱۰۰ نوجوان و مددجو}}</ref> پویش به نام پدر،<ref>{{پک/بن|علی۱۳|ک=وبسایت اصلی آستان قدس رضوی|ف=برگزاری پویش «به نام پدر» جهت آزادی پدران دارای جرایم غیرعمد از زندان}}</ref> پویش دُرّ نجف،<ref>{{پک/بن|علی۱۴|ک=پایگاه خبری کانون نیوز|ف=برگزاری پویش درّ نجف با هدف ترویج گفتمان حضرت علی علیهالسلام}}</ref> پویش به حرمت حضرت علی میبخشم،<ref>{{پک/بن|علی۱۵|ک=خبرگزاری برنا|ف=آغاز پویش به حرمت حضرت علی(ع) میبخشم در سراسر کشور}}</ref> پویش حرمت مولا،<ref>{{پک/بن|علی۱۷|ک=خبرگزاری مهر|ف=همه به سوگ مولا دعوتید/ پویش بزرگ «حرمت مولا» در مازندران}}</ref> پویش مردمی علی یاوران در ۳۰ استان،<ref>{{پک/بن|علی۱۸|ک=خبرگزاری ایکنا|ف=برگزاری پویش مردمی «علی یاوران» در ۳۰ استان / توزیع ۱۳۰ هزار پرس غذا میان نیازمندان}}</ref> پویش به حساب علی.<ref>{{پک/بن|علی۲۰|ک=خبرگزاری مهر|ف=راهاندازی پویش «به حساب علی(ع)» در شهرستان فسا}}</ref> | |||
در برخی شهرها، عید غدیر نیز با برگزاری جشنهای مردمی و خیابانی، مهمانیهای کیلومتری، برپایی موکبهای پذیرایی و فرهنگی، اطعام و توزیع نذری و اجرای برنامههای فرهنگی و هنری در نقاط مختلف کشور گرامی داشته میشود. علاوه براین، مراسم عید غدیر در سال ۱۴۰۴ش، تجلی اراده ملی مردم ایران برای انتقام و اقتدار از رژیم اسرائیل بود.<ref>{{پک/بن|علی۲۲|ک=خبرگزاری تسنیم|ف=غدیر ۱۴۰۴؛ تجلی اراده ملی برای انتقام و اقتدار}}</ref><ref>{{پک/بن|علی۲۳|ک=خبرگزاری تسنیم|ف=جزئیات مهمانی ۱۰ کیلومتری عید غدیر در خیابان ولیعصر(عج)}}</ref> همچنین در برخی مناطق، برگزاری [[مراسم عقد]] و ازدواج بهصورت نمادین یا جمعی و بزرگداشت پدران آسمانی در این مناسبت گزارش شده است.<ref>{{پک/بن|علی۰۶|ک=وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان|ف=آیینهای جشن میلاد امام علی(ع) و روز بزرگداشت مقام پدر}}</ref> | |||
=== '''نامگذاری فرزندان''' === | |||
اسامی و القاب علی بیشترین انتخاب نام ایرانیان برای فرزندان پسر بوده است.<ref>{{پک/بن|علی۰۹|ک=وبسایت مگایران|ف=نام علی و القاب علی(ع) بیشترین انتخاب ایرانیان برای نام فرزندان}}</ref> بر اساس دادههای پایگاه اطلاعات جمعیتی سازمان ثبت احوال کشور، نام علی با بیش از ۲٫۵ میلیون نفر، علیرضا با ۹۴۱ هزار نفر و امیرعلی با ۴۸۱ هزار نفر از رایجترین نامهای مرتبط با نام امام علی در ایران هستند. در ۹ ماه نخست سال ۱۴۰۴ نیز ۷۷۳۲ نوزاد با نام علی، ۶۳۹۷ نوزاد با نام امیرعلی و ۲۲۴۰ نوزاد با نام علیرضا نامگذاری شدهاند.<ref>{{پک/بن|علی۱۰|ک=پایگاه خبری تحلیلی تابناک|ف=نامگذاری بیش از دو و نیم میلیون نفر در کشور با نام علی}}</ref> | |||
نام علی در فرهنگ اسلامی و بهویژه در جامعه ایران، افزون بر یک نام شخصی، با شخصیت امام، مفاهیمی چون فضیلت، عدالت، شجاعت و معنویت و نیز هویت دینی و فرهنگی پیوند یافته است. این نام در کشورهای مسلمان نیز رواج گسترده دارد و در خارج از جهان اسلام نیز تا حدی با مهاجرت مسلمانان و انتقال فرهنگی مرتبط دانسته شده است. از منظر جامعهشناختی، استمرار و گستردگی نام علی را میتوان بازتابی از نامگذاری بهعنوان کنشی هویتی و نمادین دانست که در آن، برکتجویی، تعلق دینی، پیوند با سنت خانوادگی و انتقال ارزشها میان نسلها نقش دارد؛ در عین حال، کوتاهی، خوشآوایی و امکان ترکیب آن با نامهای دیگر نیز به رواج و ماندگاری آن در جوامع گوناگون کمک کرده است.<ref>{{پک/بن|علی۳۱|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=نام «علی» در کدام کشورها بیشترین طرفدار را دارد؟}}</ref> | |||
=== '''نامگذاری فضاهای شهری''' === | |||
نام امام علی در ایران برای شماری از مساجد، حسینیه، کانون فرهنگی هنری، معابر، بزرگراهها، میدانها، مراکز آموزشی و درمانی و دیگر فضاهای عمومی بهکار رفته است. بر اساس آمار ثبتشده در نرمافزار مسجدیاب در سال ۱۳۹۶ش، ۱٬۴۸۲ مسجد و حسینیه در ایران به نام امام علی یا القاب او، از جمله امیرالمؤمنین، علیبنابیطالب و حیدر کرار، نامگذاری شدهاند؛ این نام پس از امام حسین در رتبه دوم نامگذاری مساجد و حسینیهها قرار دارد.<ref>{{پک/بن|علی۳۰|ک=خبرگزاری ایکنا|ف=نام علی(ع) و فاطمه(س) بيشترين نام مساجد كشور}}</ref> همچنین بر اساس آمار اعلامشده در سال ۱۴۰۱ش، در ایران ۱٬۰۶۴ کانون فرهنگی هنری، ۱٬۱۳۷ مسجد و ۶۵۸ مجموعه مسجد و کانون فرهنگی هنری به صورت مشترک با نام یا القاب امام علی فعالیت میکنند.<ref>{{پک/بن|علی۲۹|ک=خبرگزاری شبستان|ف=روایت آماری از مساجد و کانونهای فرهنگی هنری منتسب به نام و القاب امام علی(ع)}}</ref> علاوه براین، از نمونههای شاخص سایر فضاهای شهری میتوان به بزرگراه امام علی در تهران،<ref>{{پک/بن|علی۲۵|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=بزرگراه امام علی(ع) از فرجام تا پل آغاز در تهران افتتاح شد}}</ref> میدان امام علی در اصفهان،<ref>{{پک/بن|علی۲۶|ک=وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان|ف=افتتاح رسمی میدان امام علی(ع) اصفهان با حضور رئیس مجلس شورای اسلامی}}</ref> بلوار امام علی در پردیسان قم،<ref>{{پک/بن|علی۲۷|ک=خبرگزاری تسنیم|ف=بلوار امام علی(ع) پردیسان قم بازگشایی شد}}</ref> خیابان امام علی<ref>{{پک/بن|علی۳۳|ک=خبرگزاری فارس|ف=خیابان امام علی(ع) شهرضا بعد از ۱۳ سال افتتاح میشود}}</ref> و دانشگاه افسری امام علی ارتش<ref>{{پک/بن|علی۲۸|ک=خبرگزاری صدا و سیما|ف=دانشگاه افسری امام علی(ع)، انسانسازترین دانشگاه کشور}}</ref> اشاره کرد. همچنین مراکز درمانی متعددی در شهرهای مختلف با این نام فعالیت میکنند.<ref>{{پک/بن|علی۳۲|ک=خبرگزاری مهر|ف=بهرهبرداری از ۲۱۱ طرح/ بیمارستان امیرالمومنین رسماْ افتتاح میشود}}</ref><ref>{{پک/بن|علی۳۴|ک=پایگاه خبری تحلیلی تابناک|ف=بیمارستان امیرالمؤمنین(ع) اصفهان در شرایط کرونایی}}</ref> | |||
=== '''آثار هنری دربارهٔ امام''' '''علی''' === | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۸۶: | خط ۱۷۹: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
* قرآن | * {{یادکرد کتاب|عنوان=قرآن کریم}} | ||
* ابن | * {{یادکرد وب|عنوان=آغاز پویش به حرمت حضرت علی(ع) میبخشم در سراسر کشور|نشانی=https://borna.news/fa/news/2052380/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1|تاریخ=۱۰ بهمن ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۱۵}}|وبگاه=خبرگزاری برنا}} | ||
* | * {{یادکرد وب|عنوان=آغاز پویش همبستگی خادمان حرم امام علی(ع) با ملت ایران|نشانی=https://iqna.ir/fa/news/4351560/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D9%85%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B9-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|تاریخ=۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۱۲}}|وبگاه=خبرگزاری ایکنا}} | ||
* ابن | * {{یادکرد وب|عنوان=آغاز سومین پویش ملی «من شیعه علیام»|نشانی=https://www.irna.ir/news/86169755/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%85%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%85|تاریخ=۱۰ خرداد ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۱۶}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}} | ||
** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=اربلی|نام=علی بن عیسی|عنوان=کشف الغمه فی معرفة الائمة|سال=۱۳۸۱|مکان=تبریز|ناشر=بنیهاشمی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=آقابزرگ تهرانی|نام=محمدمحسن|عنوان=الذریعة الی تصانیف الشیعه|سال=۱۴۰۳|مکان=بیروت|ناشر=دار الاضواء|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=آلکاظمی|نام=علی|عنوان=امام علی در قرآن|سال=۱۳۸۵|مکان=تهران|ناشر=دفتر نشر معارف|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=آلوسی|نام=سید محمود|عنوان=روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی|سال=۱۴۱۵|مکان=بیروت|ناشر=دارالکتب العلمیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | * {{یادکرد وب|عنوان=آیینهای جشن میلاد امام علی (ع) و روز بزرگداشت مقام پدر|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/6873543/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%BE%D8%AF%D8%B1|تاریخ=۱ فروردین ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۰۶}}|وبگاه=وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان}} | ||
* | * {{یادکرد وب|عنوان=آیینهای سوگواری شهادت امام علی(ع) برگزار شد|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/6133367/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%DA%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|تاریخ=۲۸ خرداد ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۰۸}}|وبگاه=وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن أبیالحدید|نام=عبدالحمید|عنوان=شرح نهجالبلاغه|سال=۱۳۷۸|مکان=قاهره|ناشر=دار إحیاء الکتب العربیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابنأثیر|نام=ضیاءالدین|عنوان=الکامل فی التاریخ|سال=۱۳۹۹|مکان=بیروت|ناشر=دار صادر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن شاذان|نام=محمد بن احمد|عنوان=مائة منقبة من مناقب امیرالمؤمنین و الائمه|سال=۱۴۰۷|مکان=قم|ناشر=مدرسة الامام المهدی عجل الله تعالی فرجهالشریف|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابنطاووس|نام=علی بن موسی|عنوان=جمال الاسبوع بکمال المشروع|سال=۱۳۳۰|مکان=قم|ناشر=دار الرضی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن عبدالبر|نام=یوسف بن عبد الله|عنوان=الإستیعاب فی معرفه الأصحاب|سال=۱۳۲۸|مکان=بیروت|ناشر=دار إحیاء التراث العربی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابنندیم|نام=محمد بن اسحاق|عنوان=الفهرست|سال=۱۳۴۶|مکان=تهران|ناشر=بانک بازرگانی ایران (چاپخانه)|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمدرضا تجدد|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن وزیر|نام=هادی بن ابراهیم|عنوان=البروج فی اسماء امیرالمؤمنین|سال=۱۳۷۸|مکان=قم|ناشر=دانشگاه ادیان و مذاهب|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=اجرای پویشهای سهگانه در دهه ولایت و امامت|نشانی=https://ostanha.tabnak.ir/fa/news/1222880/%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA|تاریخ=۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۱۱}}|وبگاه=پایگاه خبری تحلیلی تابناک}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=اجرای دهها ویژهبرنامه به مناسبت سالروز ولادت امیرالمومنین علی(ع)|نشانی=https://www.shabestan.news/news/1148117/%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9|تاریخ=۲۴ بهمن ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۰۷}}|وبگاه=خبرگزاری شبستان}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=اربلی|نام=علی بن عیسی|عنوان=کشف الغمه فی معرفة الائمة|سال=۱۳۸۱|مکان=تبریز|ناشر=بنیهاشمی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=افتتاح رسمی میدان امام علی(ع) اصفهان با حضور رئیس مجلس شورای اسلامی|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/4520858/%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C|تاریخ=۳۰ مرداد ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۲۶}}|وبگاه=وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=امین|نام=سید محسن|عنوان=سیره معصومان|سال=۱۳۷۶|مکان=تهران|ناشر=سروش|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=علی حجتی|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=امینی|نام۱=علیاکبر|تاریخ=۱۳۹۱|عنوان=پیامدها و دستاوردهای حکومت امام علی(ع)|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1008182/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9|ژورنال=پژوهشنامه علوی|دوره=سوم|شماره=اول|صفحات=۲۳-۴۶|نام۲=فرزانه|نام خانوادگی۲=دشتی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=امینی|نام=محمدهادی|عنوان=اصحاب الامام امیرالمؤمنین و الروات عنه|سال=۱۴۱۲|مکان=بیروت|ناشر=دار الکتاب الاسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=برگزاری پویش «به نام پدر» جهت آزادی پدران دارای جرایم غیرعمد از زندان|نشانی=https://www.razavi.ir/fa/363659/%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%C2%AB%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%BE%D8%AF%D8%B1%C2%BB-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D8%B9%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86|تاریخ=۲۴ دی ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۱۳}}|وبگاه=وبسایت اصلی آستان قدس رضوی}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=برگزاری پویش درّ نجف با هدف ترویج گفتمان حضرت علی علیهالسلام|نشانی=https://www.kanoonnews.ir/news/352872/%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%AC%D9%81-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|تاریخ=۹ اسفند ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۱۴}}|وبگاه=پایگاه خبری کانون نیوز}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=برگزاری پویش مردمی «علی یاوران» در ۳۰ استان / توزیع ۱۳۰ هزار پرس غذا میان نیازمندان|نشانی=https://iqna.ir/fa/news/3897079/%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-30-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B9-130-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D8%B3-%D8%BA%D8%B0%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86|تاریخ=۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۱۸}}|وبگاه=خبرگزاری ایکنا}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=برگزاری پویش سراسری «جشن ملی بیعت با علی(ع)» در ۳۱ استان کشور / مشارکت بیش از ۱۱۰۰ نوجوان و مددجو|نشانی=https://gitionline.ir/%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%84/|تاریخ=۱۳ خرداد ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۲۱}}|وبگاه=وبسایت گیتی آنلاین}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=بزرگراه امام علی(ع) از فرجام تا پل آغاز در تهران افتتاح شد|نشانی=https://www.irna.ir/news/7698861/%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%D9%84-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D8%B4%D8%AF|تاریخ=۸ اسفند ۱۳۸۵|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۲۵}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=بلوار امام علی(ع) پردیسان قم بازگشایی شد|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1398/06/09/2087221/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%82%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF|تاریخ=۹ شهریور ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۲۷}}|وبگاه=خبرگزاری تسنیم}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=بهرهبرداری از ۲۱۱ طرح/ بیمارستان امیرالمومنین رسماْ افتتاح میشود|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5005630/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DB%B2%DB%B1%DB%B1-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%85%DB%8C|تاریخ=۲ شهریور ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۳۲}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=بیمارستان امیرالمؤمنین(ع) اصفهان در شرایط کرونایی|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/972311/%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%B9-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C|تاریخ=۲۶ فروردين ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۳۴}}|وبگاه=پایگاه خبری تحلیلی تابناک}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=بینام|نام۱=|تاریخ=۱۳۸۴|عنوان=عدالت، نظارت، مشورت/ ویژگیهای نظام اسلامی عادلانه از منظر امام علی(ع)|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/113549/%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9|ژورنال=ضمیمه خردنامه همشهری|دوره=سوم|شماره=شصت و دوم|صفحات=۱۶}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=پورطهماسبی|نام۱=سیاوش|تاریخ=۱۳۸۹|عنوان=ویژگیها و وظایف کارگزاران در نهجالبلاغه|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/885599/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87|ژورنال=پژوهشنامه علوی|دوره=اول|شماره=دوم|صفحات=۲۱-۴۲|نام۲=آذر|نام خانوادگی۲=تاجور|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=پویش ملی «در پناه علی علیهالسلام» توسط رئیس سازمان بسیج مستضعفین رونمایی شد|نشانی=https://basijnews.ir/fa/news/9747372/%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D9%86%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B3%DB%8C%D8%AC-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B6%D8%B9%D9%81%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF|تاریخ=۲۸ بهمن ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۱۹}}|وبگاه=خبرگزاری بسیج}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ثابتی|نام=فرزین|عنوان=القاب و صفات مولای متقیان علی بن ابیطالب(ع)|سال=۱۳۷۷|مکان=تهران|ناشر=سبحان|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ثقفی كوفی|نام=ابواسحاق ابراهیم بن محمد|عنوان=الغارات|سال=۱۳۵۳|مکان=تهران|ناشر=انجمن آثار ملی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=جلالالدین حسینی ارموی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=ثواقب|نام۱=جهانبخش|تاریخ=۱۳۸۰|عنوان=امام علی(ع) کارگزاران حکومت و راهکارهای اصلاحات|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/209824/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA|ژورنال=حکومت اسلامی|دوره=ششم|شماره=بیست و دوم|صفحات=۱۴۷-۱۷۷}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=جزئیات مهمانی ۱۰ کیلومتری عید غدیر در خیابان ولیعصر(عج)|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1401/04/15/2739649/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-10-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%AC|تاریخ=۱۵ تیر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۲۳}}|وبگاه=خبرگزاری تسنیم}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جعفریان|نام=رسول|عنوان=تاریخ سیاسی اسلام، تاریخ خلفا|سال=۱۳۸۳|مکان=قم|ناشر=دلیل ما|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جعفریان|نام=رسول|عنوان=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|سال=۱۳۸۷|مکان=قم|ناشر=انصاریان|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جمعی از نویسندگان|نام=(به سرپرستی علیاکبر رشاد)|عنوان=دانشنامه امام علی(ع)|سال=۱۳۸۰|مکان=تهران|ناشر=پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جمعی از نویسندگان|نام=(به سرپرستی علیاکبر رشاد)|عنوان=دانشنامه امام علی(ع)|سال=۱۳۸۰|مکان=تهران|ناشر=پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | * {{یادکرد وب|عنوان=چند حدیث از امام علی(ع) در کتب حدیثی اهلسنت آمده است؟|نشانی=https://www.hawzahnews.com/news/877416/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB%DB%8C-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|تاریخ=۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۱ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۰۱}}|وبگاه=خبرگزاری رسمی حوزه}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=حاجیزاده|نام۱=یدالله|تاریخ=۱۴۰۱|عنوان=جایگاه جنگ در مواجهه با دشمن در سیره نظامی امام علی(ع)|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/570021/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-|ژورنال=جستارهای تاریخ اسلام|دوره=دوم|شماره=چهارم|صفحات=۱۲۱-۱۴۱}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حسینی|نام=سید محمدرضا|عنوان=«ترجمه دعای صباح» در میراث حدیث شیعه، دفتر اول|سال=۱۳۷۷|مکان=قم|ناشر=مؤسسه فرهنگی دار الحدیث|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=مهدی مهریزی و علی صدرائی خوئی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حکیم|نام=حسن عیسی|عنوان=المفصل فی تاریخ النجف الأشرف|سال=۱۳۸۵|مکان=قم|ناشر=المکتبة الحیدریة|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=خرمشاهی|نام=بهاءالدین|عنوان=قرآن پژوهی|سال=۱۳۸۹|مکان=تهران|ناشر=شرکت انتشارات علمی فرهنگی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=خلیلیان|نام۱=مهدی|تاریخ=۱۳۸۸|عنوان=امام علی(ع) و پیروی از پیامبر(ص)|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/449343/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%B5|ژورنال=فرهنگ کوثر|دوره=دوازدهم|شماره=هفتاد و نهم|صفحات=۶۴-۷۰}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=خواندمیر|نام=غیاثالدین بن همامالدین|عنوان=حبیب السیر فی اخبار افراد بشر|سال=۱۳۸۰|مکان=تهران|ناشر=خيام|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=محمد دبیرسیاقی، جلالالدین همایی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=خیابان امام علی(ع) شهرضا بعد از ۱۳ سال افتتاح میشود|نشانی=https://farsnews.ir/Marziyeh_aliasgari/1764835411579779914/%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%DB%B1%DB%B3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF|تاریخ=۱۳ آذر ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۳۳}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=دانشگاه افسری امام علی(ع)، انسانسازترین دانشگاه کشور|نشانی=https://www.irib-news.ir/fa/news/3149479/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1|تاریخ=۷ تیر ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۲۸}}|وبگاه=خبرگزاری صدا و سیما}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=دستهبندی احادیث بر اساس نام معصوم|نشانی=https://www.hadithlib.com/guides|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۱ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۰۲}}|وبگاه=وبسایت کتابخانه احادیث شیعه}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=دلشاد تهرانی|نام۱=مصطفی|تاریخ=۱۳۹۵|عنوان=اصول عزل و نصب کارگزاران با رویکرد اندیشه سیاسی امام علی(ع) در نهجالبلاغه|پیوند=https://ipom.journals.pnu.ac.ir/article_3605.html|ژورنال=مدیریت سازمانهای دولتی|دوره=پنجم|شماره=یکم، پیاپی هفدهم|صفحات=۱۳۷-۱۵۰|نام۲=محمدهادی|نام خانوادگی۲=امین ناجی|نام۳=سیدمعصوم|نام خانوادگی۳=باقرپور}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=رامیار|نام=محمود|عنوان=تاریخ قرآن|سال=۱۳۶۹|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=راهاندازی پویش «به حساب علی(ع)» در شهرستان فسا|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6495593/%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B3%D8%A7|تاریخ=۲۱ خرداد ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۲۰}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=روایت آماری از مساجد و کانونهای فرهنگی هنری منتسب به نام و القاب امام علی(ع)|نشانی=https://www.shabestan.news/news/1168610/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B3%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A8|تاریخ=۳ اردیبهشت ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۲۹}}|وبگاه=خبرگزاری شبستان}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=روحی برندق|نام۱=کاووس|تاریخ=۱۳۹۷|عنوان=تحلیل روایی تاریخیِ پرچم داری امیرمؤمنان علی(ع) در غزوات پیامبر اکرم(ص)|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/385463/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C%D9%90-%D9%BE%D8%B1%DA%86%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%85-%D8%B5-|ژورنال=تاریخ اسلام|دوره=نوزدهم|شماره=دوم|صفحات=۷-۴۰|نام۲=علی|نام خانوادگی۲=احمدی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رهبر|نام۱=محمدتقی|تاریخ=۱۳۷۹|عنوان=فدک، نماد مظلومیّت اهل بیت(علیهم السلام)|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/938227/%D9%81%D8%AF%DA%A9-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B8%D9%84%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%B9|ژورنال=میقات حج|دوره=نهم|شماره=سی و چهارم|صفحات=۱۵۸-۱۸۵}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=زیرسازی، مقاومسازی و سنگکاری کف و دیوار اطراف ضریح مطهر امام علی(علیه السلام)|نشانی=https://atabat.org/fa/news/322/%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%81-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%B6%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|تاریخ=۲۲ آبان ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۰۵}}|وبگاه=وبسایت ستاد بازسازی عتبات عالیات}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=سبحانی تبریزی|نام۱=جعفر|تاریخ=۱۳۸۰|عنوان=امام علی(ع) و اصول سیاست|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/61919/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85-%d8%b9%d9%84%db%8c-%d8%b9-%d9%88-%d8%a7%d8%b5%d9%88%d9%84-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%d8%aa|ژورنال=کتاب نقد|دوره=ششم|شماره=هجدهم|صفحات=۳۰-۴۹}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=سجادی|نام۱=سیدعبدالقیوم|تاریخ=۱۳۷۹|عنوان=سیاست خارجى دولت اسلامى از دیدگاه امام على(ع) (مقاله پژوهشی حوزه)|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/62584/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%89-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B9-|ژورنال=علوم سیاسی|دوره=سوم|شماره=یازدهم|صفحات=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سماهیجی|نام=عبدالله بن صالح|عنوان=الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة|سال=۱۳۹۶|مکان=تهران|ناشر=اسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=سیدهاشم رسولی محلاتی|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سیدرضی|نام=|عنوان=نهجالبلاغه|سال=۱۳۶۸|مکان=تهران|ناشر=سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=سیدجعفر شهیدی|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شاهرخی|نام۱=سید علاالدین|تاریخ=۱۴۰۱|عنوان=بررسی تأثیر نظریه حقوق متقابل حاکم و مردم امام علی(ع) بر حقوق ایرانیان در دوران خلافتش|پیوند=https://www.shiitestudies.com/article_701496.html|ژورنال=شیعهشناسی|دوره=بیست|شماره=هفتاد و هفت|صفحات=۶۵-۹۰}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شکوهی قوچانی|نام=علیاصغر|عنوان=اسماء و القاب امیرالمومنین علی بن ابیطالب(ع)|سال=۱۳۸۵|مکان=مشهد|ناشر=بنیاد پژوهشهای اسلامی استان قدس رضوی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شوشتری|نام=قاضی نورالله|عنوان=احقاق الحق و ازهاق الباطل|سال=۱۴۰۹|مکان=قم|ناشر=مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شهرانی فراهانی|نام۱=زهرا|تاریخ=۱۳۸۶|عنوان=علی علیهالسلام در آیینه نامها، کنیه ها و القاب|پیوند=https://safinahmagazine.ir/article-1-1323-fa.html|ژورنال=سفینه|دوره=چهارم|شماره=چهاردهم|صفحات=۶۵-۸۴}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شهیدی|نام=سیدجعفر|عنوان=زیستنامه امام علی(ع)، در دانشنامه امام علی(ع)|سال=۱۳۸۰|مکان=تهران|ناشر=مرکز نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=صفار|نام=محمد بن حسن|عنوان=بصائر الدرجات|سال=۱۴۰۲|مکان=قم|ناشر=مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم)|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=جواد قیومی اصفهانی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طباطبایی|نام=سید محمدحسین|عنوان=قرآن در اسلام|سال=۱۳۷۶|مکان=تهران|ناشر=دار الکتب الاسلامیة|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=محمدباقر بهبودی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبرسی|نام=احمد بن علی|عنوان=الاحتجاج|سال=۱۴۲۴|مکان=قم|ناشر=سازمان اوقاف و امور خیریه، انتشارات اسوه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=جعفر سبحانی تبریزی، ابراهیم بهادری، محمد هادی به|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبرسی|نام=فضل بن حسن|عنوان=إعلام الوری بأعلام الهدی|سال=۱۳۹۰|مکان=تهران|ناشر=دارالکتب الإسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبرسی|نام=فضل بن حسن|عنوان=إعلام الوری بأعلام الهدی|سال=۱۳۹۰|مکان=تهران|ناشر=دارالکتب الإسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طوسی|نام=محمد بن حسن|عنوان=الأمالی|سال=۱۴۱۴|مکان=قم|ناشر=دار الثقافه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طوسی|نام=محمد بن حسن|عنوان=رجال طوسی|سال=۱۴۱۵|مکان=قم|ناشر=مؤسسه نشر اسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طوسی|نام=محمد بن حسن|عنوان=مصباح المتهجد|سال=۱۴۱۸|مکان=بیروت|ناشر=چاپ علاءالدین اعلمی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=فرطوسی|نام=صلاح مهدی|عنوان=تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)|سال=۱۳۹۳|مکان=تهران|ناشر=مشعر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=حسین طهنیا|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قبانچی|نام=سیدحسن|عنوان=مسند الامام علی|سال=۱۴۲۱|مکان=بیروت|ناشر=مؤسسة الاعلی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=شیخ طاهر اسلامی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=قطبی|نام۱=هادی|تاریخ=۱۳۸۹|عنوان=علی(ع) در آیینه قرآن|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/58908/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86|ژورنال=فرهنگ کوثر|دوره=سیزدهم|شماره=هشتاد و یکم|صفحات=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قمی|نام=عباس|عنوان=منتهی الآمال|سال=۱۳۷۱|مکان=قم|ناشر=هجرت|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قمی|نام=عباس|عنوان=منتهی الآمال|سال=۱۳۷۱|مکان=قم|ناشر=هجرت|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* معروف | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=قنوات|نام۱=عبدالرحیم|تاریخ=۱۴۰۲|عنوان=امام علی(ع) و مشکل زبان ایرانیان|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2262240/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D9%88-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86|ژورنال=پژوهشنامه علوی|دوره=چهاردهم|شماره=دوم|صفحات=۲۱۱-۲۲۹}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=عارفینیا|نام۱=حسین|تاریخ=۱۴۰۲|عنوان=اخلاق امام علی(ع) پُلی میان تشیع سیاسی و اعتقادی ایرانیان|پیوند=https://rjcis.sku.ac.ir/article_11425.html|ژورنال=پژوهشنامه فرهنگ و معارف دینی|دوره=سوم|شماره=اول، پیاپی ششم|صفحات=۱-۱۲|نام۲=مسلم|نام خانوادگی۲=محمدی|نام۳=فاطمه|نام خانوادگی۳=زارعی کلویی}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=عباس|نام۱=قیصر|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=بررسی تاریخی شخصیت و زندگانی همسران حضرت امام علی علیهالسلام|پیوند=|ژورنال=پایاننامه کارشناسیارشد، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی امام خمینی(ره) - مدرسه عالی تاریخ و ادیان|دوره=|شماره=|صفحات=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=عقیلی|نام۱=سیداحمد|تاریخ=۱۴۰۴|عنوان=تغییر و تحول تاریخی بافت شهری نجف و حرم امام علی(ع) (از پیدایش تا دوره معاصر)|پیوند=https://mag.mpte.ir/article_232283.html|ژورنال=علم و تمدن در اسلام|دوره=هفتم|شماره=بیست و پنجم|صفحات=۷۱-۹۰}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=علوی|نام=احمد|عنوان=راهنمای مصور سفر زیارتی عراق|سال=۱۳۸۹|مکان=قم|ناشر=معروف|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=غدیر ۱۴۰۴؛ تجلی اراده ملی برای انتقام و اقتدار|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/03/24/3335515/%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-1404-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1|تاریخ=۲۴ خرداد ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۲۲}}|وبگاه=خبرگزاری تسنیم}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=غلام علی خمسه|نام۱=مجتبی|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=تحلیل فلسفی مفهوم «عدالت» در اسلام و تاثیر آن بر سیاست و حکومت بر مبنای نهجالبلاغه|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2416618/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%DB%8C-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87|ژورنال=کنفرانس ملی پژوهشهای مدیریت و علوم انسانی در ایران|دوره=|شماره=|صفحات=۱۶۹۰-۱۷۰۰}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کفعمی|نام=ابراهیم بن علی|عنوان=المصباح - جنة الأمان الواقية و جنة الإيمان الباقية|سال=۱۳۴۹|مکان=نجف|ناشر=دارالکتب العلمیة|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کفعمی|نام=ابراهیم بن علیعامل|عنوان=البلد الامین و الدرع الحصین|سال=۱۴۱۷|مکان=بیروت|ناشر=مؤسسه الاعلمی للمطبوعات|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=گیلک حکیمآبادی|نام۱=محمد تقی|تاریخ=۱۳۸۰|عنوان=امام علی(ع)، دولت و سیاستهای اقتصاد|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/61932/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C|ژورنال=کتاب نقد|دوره=ششم|شماره=نوزدهم|صفحات=۱۱۶-۱۷۷}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=گنجی شافعی|نام=محمد بن یوسف|عنوان=کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابیطالب|سال=۱۴۰۴|مکان=تهران|ناشر=دار احیاء التراث اهلالبیت|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=محمدهادی امینی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مجلسی|نام=محمدباقر|عنوان=بحار الأنوار|سال=۱۴۰۳|مکان=بیروت|ناشر=دار احیاء التراث العربی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مجلسی|نام=محمدباقر|عنوان=زاد المعاد|سال=۱۴۲۳|مکان=بیروت|ناشر=مؤسسة الأعلمی للمطبوعات|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مجلسی|نام=محمدباقر|عنوان=حیوة القلوب|سال=۱۳۸۴|مکان=قم|ناشر=سرور|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=معاديخواه|نام=عبدالمجيد|عنوان=تاریخ اسلام (عصر بعثت)|سال=۱۳۷۷|مکان=تهران|ناشر=ذره|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=معرفت|نام۱=محمدهادی|تاریخ=۱۳۸۰|عنوان=امام علی(ع) و حقوق متقابل مردم و حکومت|پیوند=https://ensani.ir/fa/article/68210/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D9%85%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA|ژورنال=کتاب نقد|دوره=ششم|شماره=هجدهم|صفحات=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=معروف حسنی|نام=هاشم|عنوان=زندگی دوازده امام|سال=۱۳۸۹|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمد مقدس|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=معمار|نام۱=ثریا|تاریخ=۱۳۹۵|عنوان=تحلیل جامعهشناختی مفهوم عدالت از دیدگاه حضرت علی(ع)|پیوند=https://www.shiitestudies.com/article_18709.html|ژورنال=شیعهشناسی|دوره=دوازدهم|شماره=چهل و هفتم|صفحات=۴۷-۷۸}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مفید|نام=محمد بن نعمان|عنوان=الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد|سال=۱۳۶۴|مکان=تهران|ناشر=کتابفروشی اسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمدباقر ساعدی|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مفید|نام=محمد بن نعمان|عنوان=الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد|سال=۱۳۶۴|مکان=تهران|ناشر=کتابفروشی اسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمدباقر ساعدی|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=منتظرالقائم|نام=اصغر|عنوان=تاریخ امامت|سال=۱۳۹۶|مکان=قم|ناشر=دفتر نشر معارف|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=موسوی بجنوردی|نام۱=سیدمحمد|تاریخ=۱۳۸۸|عنوان=حقوق متقابل مردم و حکومت اسلامی از دیدگاه امیرالمؤمنین علی(ع)|پیوند=https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_63552.html|ژورنال=پژوهشنامه متین|دوره=یازدهم|شماره=چهل و چهارم|صفحات=۱-۲۶|نام۲=راحله|نام خانوادگی۲=صفایی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مهدویراد|نام۱=محمدعلی|تاریخ=۱۳۹۱|عنوان=ملاک ارزیابی کارگزاران در نهجالبلاغه|پیوند=https://hadith.riqh.ac.ir/article_2256.html?lang=fa|ژورنال=علوم حدیث|دوره=هفدهم|شماره=شصت و سوم|صفحات=۸۶-۱۱۰|نام۲=سعیده|نام خانوادگی۲=غروی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=عبدالمجید|نام۱=ناصری|تاریخ=۱۳۸۲|عنوان=سیری در زندگانی امام اول شیعیان|پیوند=https://ensani.ir/fa/article/45129/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ژورنال=شیعهشناسی|دوره=اول|شماره=سوم و چهارم|صفحات=۴۳-۵۸}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ناظمزاده قمی|نام=سیداصغر|عنوان=اصحاب امام علی|سال=۱۳۸۵|مکان=قم|ناشر=بوستان کتاب|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=نام «علی» در کدام کشورها بیشترین طرفدار را دارد؟|نشانی=https://www.isna.ir/news/1405031408231/%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B7%D8%B1%D9%81%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|تاریخ=۱۴ خرداد ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۳۱}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=نام علی و القاب علی(ع) بیشترین انتخاب ایرانیان برای نام فرزندان|نشانی=https://www.magiran.com/article/2402761|تاریخ=۲۶ آبان ۱۳۹۰|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۰۹}}|وبگاه=وبسایت مگایران}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=نام علی(ع) و فاطمه(س) بيشترين نام مساجد كشور|نشانی=https://isfahan.iqna.ir/fa/news/3633849/%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D8%B9-%D9%88-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87%D8%B3-%D8%A8%D9%8A%D8%B4%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D9%83%D8%B4%D9%88%D8%B1|تاریخ=۱ شهریور ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۳۰}}|وبگاه=خبرگزاری ایکنا}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=نامگذاری بیش از دو و نیم میلیون نفر در کشور با نام علی|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1349638/%D9%86%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88-%D9%88-%D9%86%DB%8C%D9%85-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C|تاریخ=۱۳ دی ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۱۰}}|وبگاه=پایگاه خبری تحلیلی تابناک}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=نسائی|نام=احمد|عنوان=خصائص أمیرالمؤمنین علی بن أبیطالب|سال=۱۳۸۰|مکان=تهران|ناشر=آفاق|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=همه به سوگ مولا دعوتید/ پویش بزرگ «حرمت مولا» در مازندران|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6066074/%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%88%DA%AF-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86|تاریخ=۱۲ فروردین ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۱۷}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=یاریرسانی نام امام علی(ع) در فرهنگ ایرانی|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/amp/news/8965636|تاریخ=۳۱ خرداد ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۴ شهریور ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|علی۲۴}}|وبگاه=وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان}} | |||
{{شیعه-افقی}} | {{شیعه-افقی}} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۴ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۱۸
پادکست مقاله | 🡇
|
امام علی؛ علی بن ابیطالب بن عبدالمطلب و نخستین امام شیعیان دوازدهامامی.
تولد و خانواده
امام علی بن ابیطالب، بنابر منابع تاریخی، در روز جمعه[۱][۲] ۱۳ رجب، سی سال پس از عام الفیل، در کعبه و در مکه متولد شد.[۳] پدر او ابیطالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف بن قصی بن کلاب[۴] و مادرش فاطمه بنت اسد بن هاشم بن عبد مناف بود.[۵] بر پایه این منابع، ازدواج ابوطالب و فاطمه بنت اسد نخستین ازدواج میان زن و مردی از بنیهاشم بهشمار میرفت و علی نخستین فردی بود که از سوی پدر و مادر هاشمی محسوب میشد.[۶]
امام علی با فاطمه زهرا، دختر پیامبر اکرم، در سال دوم هجرت ازدواج کرد. درباره زمان این ازدواج، گزارشهای متفاوتی نقل شده و ۱ ذیالحجه سال دوم هجری، ماه شوال و ۲۱ محرم از تاریخهای ذکرشده در منابع است. حاصل این ازدواج پنج فرزند به نامهای حسن، حسین، زینب، امکلثوم[۷] و محسن بود که بنابر گزارشهای شیعه، محسن پیش از تولد سقط شد.[۸][۹] امام علی در زمان زندگی و ازدواج با فاطمهزهرا همسر دیگری اختیار نکرد. پس از درگذشت فاطمه، او ازدواجهای دیگری داشت که از آنها فرزندانی نیز برای او گزارش شده است.[۱۰]
نام، کنیه و القاب
نام او، علی است و کنیههای مشهور او ابوالحسن و ابوتراب است.[۱۱] در منابع روایی و تاریخی از شیعه و اهلسنت، بین ۲۰۰ تا ۵۹۰ لقب برای او ذکر شده است[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵] که امیرالمؤمنین، حیدر، اسدالله، مرتضی، هادی، صدیق و فاروق از مشهورترین آنها بهشمار میروند.[۱۶][۱۷]
جایگاه امام در قرآن و روایات
در منابع اسلامی، شماری از آیات قرآن به امام علی مرتبط دانسته شدهاند که معمولاً در دو دستهٔ کلی، یعنی آیات مربوط به امامت و آیات مربوط به فضائل، بررسی میشوند.[۱۸] در منابع شیعه، دستهٔ نخست شامل آیاتی از جمله آیات ولایت،[۱۹] ابلاغ رسالت،[۲۰] اتمام نعمت،[۲۱] اولی الامر،[۲۲] صادقین،[۲۳] قربی،[۲۴] است که برای اثبات امامت خاصه و جایگاه علی به آنها استناد شده است. دستهٔ دوم نیز آیاتی از جمله تطهیر،[۲۵] مباهله،[۲۶] مؤدت،[۲۷] اطعام ایتام و مساکین[۲۸] و ایثار و بذل جان[۲۹] را دربرمیگیرد که در منابع اسلامی برای بیان فضائل و منزلت علی(ع) مورد استناد قرار گرفتهاند.[۳۰] از اینرو، فضائل منسوب به علی از نظر منشأ، به فضائل قرآنی و روایی نیز تقسیم شدهاند. در همین زمینه، ابنعباس نزول بیش از ۳۰۰ آیه از قرآن را دربارهٔ علی دانسته است.[۳۱]
این آیات، در منابع شیعه برای تبیین جایگاه علی پس از پیامبر اکرم و شایستگی او برای رهبری جامعهٔ اسلامی نیز استفاده شده است.[۳۲][۳۳][۳۴][۳۵] دربارهٔ اینکه این آیات بهطور خاص دربارهٔ علی نازل شدهاند یا تطبیق آنها بر او از سوی مفسران و عالمان صورت گرفته است، میان مفسران و مذاهب اسلامی اختلاف نظر وجود دارد. سید روحالله خمینی در کتاب کشفالاسرار، به نقل از غایةالمرام، تعداد آیاتی را که دربارهٔ علی و امامت او دانسته شدهاند، تا ۱۴۰ آیه ذکر میکند. وی سپس آیاتی را که به گفتهٔ او میان عالمان شیعه و اهلسنت دربارهٔ ارتباط آنها با علی اتفاق نظر وجود دارد، به تفصیل مطرح کرده است.[۳۶]
در روایتی از پیامبر اکرم، فضائل امام علی به سبب فراوانی، غیرقابل شمارش دانسته شدهاند.[۳۷] در روایات اسلامی، پیامبر اکرم، علی را از داناترین، فقیهترین و زاهدترین مسلمانان صدر اسلام معرفی کرده است. همچنین در شماری از روایات، علی همراه حق دانسته شده و جایگاه او نسبت به پیامبر به جایگاه هارون نسبت به موسی تشبیه شده است.[۳۸][۳۹][۴۰][۴۱][۴۲][۴۳][۴۴] در روایات دیگری، پیامبر خود را شهر علم و علی را دروازهٔ آن معرفی کرده و او را برادر خود در دنیا و آخرت خوانده است.[۴۵][۴۶][۴۷][۴۸] در حدیثی دیگر نیز پیوند میان خود و علی را با تعبیر علی از من است و من از علی هستم بیان کرده است.[۴۹] در روایات مربوط به واقعهٔ غدیر خم، پیامبر، امام علی را مولای کسانی معرفی کرده است که خود مولای آنان است.[۵۰][۵۱][۵۲] همچنین در برخی منابع حدیثی، علی عزیزترین[۵۳] و محبوبترین فرد نزد پیامبر(ص) معرفی شده است.[۵۴]
ویژگیهای ظاهری، اخلاقی و فردی
در منابع مختلف، امام علی مردی میانهبالا با چشمانی سیاه و گشاده، ابروهایی کشیده و پیوسته، صورتی زیبا، چهرهای گندمگون و ریشی انبوه توصیف شده است. همچنین شانههای پهن و اندامی نیرومند برای او گزارش شده[۵۵] و در برخی منابع، از او با تعبیر بَطین در اشاره به دانش فراوانش یاد شده است.[۵۶] در منابع اسلامی، زهد،[۵۷] نجابت، شجاعت، جوانمردی، نیرومندی،[۵۸] سخاوت، بخشندگی، خوشخلقی، فصاحت و عبادتپیشگی از برجستهترین ویژگیهای اخلاقی و فردی امام علی برشمرده شده است.[۵۹]
ادوار زندگی امام علی
زندگی امام علی را میتوان به پنج بخش تقسیم کرد.[۶۰]
ولادت تا بعثت
امام علی در ششسالگی، به خانهٔ پیامبراکرم رفت و تحت سرپرستی او بزرگ شد.[۶۱][۶۲] در آغاز بعثت، در حدود دهسالگی، نخستین مردی بود که اسلام آورد[۶۳][۶۴][۶۵][۶۶] و با پیامبر نماز خواند.[۶۷][۶۸][۶۹][۷۰][۷۱]
بعثت تا هجرت پیامبر
امام علی در ماجرای دعوت خویشاوندان نزدیک پیامبر با نام یومالانذار یا واقعه یوم الدار در سال سوم بعثت نیز از او حمایت کرد و در گزارشهای این واقعه، پیامبر علی را برادر، وصی و جانشین خود معرفی کرده است.[۷۲][۷۳][۷۴][۷۵] علی در دورهٔ محاصره بنیهاشم در شعب ابیطالب در کنار پیامبر بود. پس از درگذشت ابوطالب در حدود سه سال پیش از هجرت، فشار بر مسلمانان افزایش یافت و پیامبر تصمیم به هجرت گرفت؛ علی در شب ۱ ربیعالاول سال چهاردهم بعثت که به شب لیلهالمبیت مشهور است، در بستر پیامبر خوابید[۷۶][۷۷][۷۷][۷۸][۷۹][۸۰][۸۱] و پس از اداکردن دیون و امانتهای او، چند روز بعد همراه فاطمه، فاطمه بنت اسد و گروهی دیگر به مدینه هجرت کرد.[۸۲][۸۳] در منابع، از پیروی کامل علی از پیامبر، نگاه او به پیامبر بهعنوان الگو،[۸۴][۸۵] التزام به اطاعت از وی[۸۶][۸۷] و جایگاه ویژه او در میان یاران پیامبر یاد شده است.[۸۸][۸۹]
هجرت تا رحلت پیامبر
پس از هجرت پیامبر به مدینه، پیامبر در جریان عقد اخوت میان مسلمانان، علی را بهعنوان برادر خود معرفی کرد.[۹۰] بر اساس مستندات روایی و تاریخی، علی در ۱۱ مورد از ۲۹ غزوه پیامبر پرچمدار بوده است؛ همچنین از میان ۹ غزوهٔ مهمی ازجمله بدر، احد، خندق، بنیقریظه، بنیمصطلق، خیبر، فتح مکه، حنین و طائف که به نبرد انجامید، در ۶ نبرد این مسئولیت را بر عهده داشته است.[۹۱] علاوه بر حضور در غزوات،[۹۲] از مهمترین مسئولیتهای علی، کتابت پیمان صلح حدیبیه بود. در فتح مکه حضور یافت و در شکستن بتهای کعبه به پیامبر یاری رساند. در غزوه تبوک، پیامبر او را در مدینه جانشین خود قرار داد و در پاسخ به نگرانیاش دربارهٔ شایعات، حدیث منزلت را دربارهٔ جایگاه او بیان کرد. علی در همان سال مأمور ابلاغ آیات برائت به مشرکان مکه شد و در مباهله با نجران نیز همراه پیامبر، فاطمه، حسن و حسین حضور یافت. در سال دهم هجری نیز به فرمان پیامبر برای دعوت به اسلام و رسیدگی به امور مسلمانان به یمن رفت و سپس در مکه به پیامبر در حجةالوداع پیوست. پس از بازگشت از حج، واقعهٔ غدیر خم رخ داد که بر پایهٔ روایات شیعه، پیامبر در آن علی را به جانشینی و وصایت خود معرفی کرد و این رویداد به غدیر شهرت یافت.[۹۳] شیعیان بر این باورند که پیامبر اکرم در مناسبتهای مختلف، مانند یومالانذار، غزوات احد، احزاب، خیبر، حنین و تبوک، صلح حدیبیه، غدیر خم و نیز در جریان اعلام برادری میان خود و علی، با گفتار و رفتار خود بر جایگاه، وصایت و جانشینی علی پس از خویش تأکید کرده و زمینه معرفی او بهعنوان جانشین پیامبر را فراهم ساخته است.[۹۴]
رحلت پیامبر و دوران خلفا تا خلافت
پیامبر در ۲۸:صفر سال ۱۱ هجری درگذشت و بنا بر باور شیعیان علی به امامت رسید. در حالیکه او سرگرم کفن و دفن پیامبر بود، گروهی از صحابه در سقیفه بنیساعده، ابوبکر را به خلافت برگزیدند. پس از این واقعه، امام علی مدتی برای اثبات حق خود در خلافت با برخی از صحابه به احتجاج پرداخت[۹۵][۹۶] و در آغاز، رویکردی اعتراضی در پیش گرفت و از بیعت خودداری کرد.[۹۷] بنابر منابع شیعه، پس از آن برای گرفتن بیعت به خانهٔ علی حمله شد که در جریان آن فاطمه آسیب دید و فرزندش سقط شد و سپس در بستر بیماری درگذشت.[۹۸] همچنین ابوبکر فدک را در اختیار گرفت و علی از فاطمه در دادخواهی دربارهٔ آن حمایت کرد.[۹۹] با این حال، بنابر منابع، در ادامه با توجه به شرایط سیاسی، تبلیغات حکومت علیه خود،[۱۰۰][۱۰۱] حفظ وحدت مسلمانان و مصالح جامعه اسلامی، سکوت و مدارا با خلفا را برگزید.[۱۰۲][۱۰۳][۱۰۴] او در عین حفظ روابط خانوادگی و اجتماعی با خلفا و صحابه،[۱۰۵] مرجعیت علمی و دینی خود را از طریق تفسیر قرآن، تبیین احکام، پاسخ به مسائل فقهی و اعتقادی، رفع شبهات و تربیت شاگردان ادامه داد.[۱۰۶][۱۰۷]
پس از درگذشت ابوبکر در سال ۱۳ هجری، عمر بن خطاب به وصیت او به خلافت رسید. در دورهٔ خلافت عمر، علی در برخی امور سیاسی و قضایی مشارکت داشت؛ از جمله در سالهای ۱۴، ۱۷ و ۱۸ هجری، عمر او را در مدینه جانشین خود کرد و در تصمیمهایی مانند تعیین هجرت پیامبر بهعنوان مبدأ تاریخ اسلامی از نظر او بهره گرفت.[۱۰۸] همچنین در حل مسائل سیاسی، قضایی و دینی دستگاه خلافت مشارکت میکرد.[۱۰۹][۱۱۰] عمر پیش از مرگ در سال ۲۳ هجری شورایی ششنفره برای تعیین خلیفه تشکیل داد که علی نیز عضو آن بود. عبدالرحمن بن عوف خلافت علی را مشروط به عمل به قرآن، سنت پیامبر و سیرهٔ ابوبکر و عمر کرد؛ علی پذیرش سیرهٔ آن دو را نپذیرفت و در نتیجه عثمان بن عفان با پذیرش این شرط به خلافت رسید.[۱۱۱]
علی در دورهٔ عثمان نیز در برخی امور قضایی مشارکت داشت و در سال ۲۵ هجری، بنا بر نقلی، در تدوین و جمعآوری قرآن با او مشورت شد. در سال ۳۵ هجری، در پی نارضایتی از عثمان، خانهٔ او در مدینه محاصره و سرانجام وی کشته شد؛ بنابر برخی منابع، علی پیش از این از مدینه خارج شده بود و بر اساس گزارش منابع اهلسنت، حسنین را برای محافظت از عثمان گماشته بود. پس از کشتهشدن عثمان، مردم با گرد آمدن پیرامون علی، از او خواستند خلافت را بپذیرد.[۱۱۲]
حکومت و خلافت امام علی
علی در ذیالحجه سال ۳۵ق، پس از کشتهشدن عثمان، به خلافت رسید و بیشتر صحابه در مدینه با او بیعت کردند؛[۱۱۳][۱۱۴][۱۱۵][۱۱۶] بنابر گزارشها، امام علی در آغاز، به دلیل نابسامانیهای سیاسی و اجتماعی جامعه، از پذیرش خلافت خودداری میکرد[۱۱۷][۱۱۸] و ترجیح میداد در جایگاه مشاور تا حاکم باشد.[۱۱۹] با اینحال، گروهی از نزدیکان عثمان و برخی صحابه، معروف به قاعدین، از بیعت خودداری کردند.[۱۲۰] امام علی در آغاز خلافت با مشکلاتی مانند نابرابری اقتصادی،[۱۲۱][۱۲۲] تبعیض اجتماعی،[۱۲۳][۱۲۴] انحرافهای دینی[۱۲۵][۱۲۶][۱۲۷] و گسترش فساد خصوصاْ فساد اجتماعی روبهرو بود؛[۱۲۸][۱۲۹][۱۳۰] مسائلی که با فعالیت جریان اموی به رهبری معاویه، عثمانیان در بصره و خوارج در کوفه، ابعاد گستردهتری یافت.[۱۳۱] منابع، اصلاح جامعه بر پایه قرآن و سنت پیامبر را مهمترین محور سیاستهای او دانستهاند.[۱۳۲] در این راستا، وی با تبیین آموزههای دینی، دعوت مردم به بازگشت به قرآن و سنت،[۱۳۳] هشدار نسبت به دنیاگرایی،[۱۳۴] ارائه الگوهای اخلاقی در خطبهها و نامهها،[۱۳۵][۱۳۶] اصلاحات اجتماعی و نیز رویارویی با ناکثین،[۱۳۷][۱۳۸] قاسطین[۱۳۹][۱۴۰] و خوارج،[۱۴۱][۱۴۲] درصدد اصلاح اوضاع جامعه برآمد.[۱۴۳]
ابعاد حکومت امام علی
حکومت امام علی حوزههای مختلفی از اداره سیاسی و اجتماعی جامعه را دربرمیگرفت. مدیریت کارگزاران، اجرای عدالت، نظارت بر عملکرد مسئولان و مشورت از مهمترین ویژگیهای نظام اسلامی و عرصههای حکومت او بود و نامهها و فرمانهای منسوب به وی در نهجالبلاغه از منابع مهم برای بررسی شیوه مدیریت و حکومتداری او به شمار میرود.[۱۴۴][۱۴۵]
سیره سیاسی
اصول سیاست در سیرهٔ امام علی را میتوان در هشت محور صدقمحوری، قانونمحوری، انتقادپذیری، شایستهمحوری، مردمسالاری، انسانمحوری، تعهد به اصول اخلاقی در اوج قدرت و احترام به آزادیهای معقول خلاصه کرد.[۱۴۶] در راستای ساختار اداری و مدیریت حکومت امام علی برای اداره مناطق مختلف قلمرو خلافت، والیان و کارگزارانی را منصوب میکرد و برای آنان وظایف و مسئولیتهای مشخصی در زمینه اداره امور سیاسی، مالی، قضایی و اجتماعی تعیین میکرد. در انتخاب کارگزاران، عواملی مانند بینش و تفکر عمیق، شایستگی، تربیت اسلامی، امانتداری، تجربه و توانایی اداره امور، بینش اسلامی ـ اجتماعی، قدرت مدیریت و رهبری، تخصص و نظارت و بازرسی آشکار و پنهان، همراه با نظارت فراگیر مردمی، مورد توجه قرار داشت.[۱۴۷][۱۴۸] چگونگی گزینش و انتخاب این نیروها در مناصب گوناگون سیاسی، نظامی، مالی، قضایی و اداری، آشنا نمودن آنان با دستورالعملهای مدیریتی، شیوه زمامداری و رفتار با مردم و نظارت بر عملکرد و مدیریت آنان، از جمله اقداماتی بود که امام علی برای حسن اجرای امور انجام میداد و زمینه تأمین امنیت جامعه، رضایت عمومی مردم و استحکام و ثبات حکومت را فراهم میکرد.[۱۴۹]
سیره اجتماعی
عدالت
در اندیشه امام علی، عدالت در قلمروهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حقوقی و قضایی قابل بررسی است. در این سه حوزه، عدالت با مفاهیمی مانند برابری، انصاف و شایستگی ارتباط دارد و در همه آنها با اخلاق نیز پیوند قابل ملاحظهای دارد.
- عدالت سیاسی: در عرصه سياسی، امام عدالت را بهمعنای برابری و برابری را معادل انصاف ميدانند. از ديدگاه او، انصاف بهمعنای اتخاذ روشهای بیطرفانه در اعمال قدرت و جلوگيری از تبعيض در همه حوزههای سياسی، اقتصادی و اجتماعی جامعه است.
- عدالت اجتماعی: در عرصه اجتماعی، برابری معادل شایستگی است. در نظام تقسیم کار اجتماعی، حق افراد متناسب با شایستگی آنان در انجام وظایف محوله تعیین میشود. از این دیدگاه، نیکوکار و بدکار، دانا و نادان، خیانتکار و امانتدار با یکدیگر برابر نیستند. منش امام علی در اعمال قدرت بر مردم نیز نشان میدهد که او بر موازین اسلامی، سادهزیستی، دوری از خویشاوندگرایی و تأکید بر رفع تبعیض در هر شکل و صورت اصرار داشته است.
- عدالت اقتصادی: در عرصه اقتصادی، برابری به معنای مساوات در برخورداری از اموال عمومی و رفع نیازهای افراد جامعه است.[۱۵۰][۱۵۱]
- عدالت حقوقی و قضایی: در عرصه قضایی، امام راه نجات و بقای اسلام را در اصلاح دستگاه عدالت میدانست و در این راستا، در تدوین قوانین شرع، تقویت قضات عادل و آموزش و تربیت دادرسان اهتمام داشت.[۱۵۲]
آزادی
آزادی از اصول حکومت اسلامی و به معنای اختیار انسان در انتخاب و رفتار است و حوزههایی مانند عقیده، بیان، اجتماع و کار را دربرمیگیرد. این آزادی ریشه در فطرت و آزادی تکوینی انسان دارد و همه افراد در برخورداری از آن برابرند. در سخنی منسوب به امام علی آمده است؛ بنده دیگری مباش، زیرا خداوند تو را آزاد آفریده است و همچنین امام بر اصل آزادی انسان تأکید دارد.[۱۵۳]
- آزادی اندیشه و بیان: اندیشه و بیان آزاد دانسته شده و گفتوگو و مناظره برای دستیابی به حقیقت و رفع سوءتفاهم مورد تأکید است. گفتوگوهای امام علی با مخالفان از نمونههای این رویکرد دانسته شده، هرچند در موارد همراه با توطئه و تهدید نظام سیاسی، برخورد با آن مجاز تلقی شده است.
- آزادی عقیده و دین: پیروان ادیان دیگر میتوانند شعائر و آیین خود را در چارچوب نظم عمومی جامعه اسلامی انجام دهند، بدون آنکه این امر به معنای پذیرش حقانیت یکسان همه ادیان باشد. غیرمسلمانان از حمایت حکومت برخوردارند و مشرکان نیز در شرایطی از امنیت برخوردارند. درباره ارتداد نیز دیدگاهی مطرح شده که مجازات شدید را در صورت همراهشدن ارتداد با محاربه و اقدام علیه اسلام قابل اعمال میداند.
- آزادی رفتار و کردار: مسلمانان و غیرمسلمانان ساکن حکومت اسلامی از حقوق اجتماعی برخوردارند و در برابر قوانین عمومی برابرند؛ در تأیید این دیدگاه، روایتی از امام صادق درباره برابری دیه اهل ذمه با مسلمانان نقل شده است.[۱۵۴]
مشورت
مشورت در حکومت امام علی دو جنبه داشت: برای حاکمان تکلیف و برای مردم حق بود. ازاینرو سیاستگذاری امور عمومی باید با مشارکت مردم یا نمایندگان و کارشناسان شایسته، باتجربه، خردمند، مؤمن، پارسا و خیرخواه انجام میگرفت. این اصل بر آیاتی چون «و شاورهم فی الأمر» و «و أمرهم شوری بینهم» و نیز روایاتی درباره مشورت با صاحبنظران استوار دانسته شده و مقصود از آن، دستیابی به رأی صواب از طریق سنجش دیدگاههای گوناگون و پرهیز از تصمیمگیری فردی بوده است. در این دیدگاه، رهبر پس از مشورت باید بر اساس رأی حاصل از آن اقدام کند و مشورت با افراد شایسته، افزون بر افزایش احتمال درستی تصمیم، در صورت خطا عذر موجهی برای تصمیمگیرنده فراهم میکند.[۱۵۵]
سیره اقتصادی و مالی
دولت علوی افزون بر رفاه عمومی، سعادت مردم و اجرای احکام و آموزههای الهی را دنبال میکرد و برقراری عدالت اجتماعی را مهمترین هدف سیاستهای اقتصادی خود قرار داده بود. با کاهش درآمدهای دولت و افزایش هزینهها بر اثر درگیریهای نظامی، بسط عدالت و رفع فقر، امام علی افزایش منابع دولت را هدف قرار نداد و در جمعآوری مالیات، مصلحت مردم را مقدم دانست. دولت علوی در امور دفاعی و عمومی بر ایجاد امنیت، عدالت قضایی و نظارت بر کارگزاران و در امور اجتماعی بر فعالیت گسترده تأکید داشت؛ اما در اقتصاد، بیشتر به نظارت و تنظیم بازار، حمایت از بخش خصوصی و رفع موانع تولید میپرداخت.[۱۵۶]
از وظایف دولت علوی، احقاق حقوق مظلومان، مبارزه با انحرافها، بدعتها و رانتها، آموزش و تربیت، تأمین اجتماعی، ایجاد رفاه و حمایت از رشد تولید بود. این دولت در جمعآوری و حفظ بیتالمال و جلوگیری از حیف و میل آن دقت داشت و در سیاستهای اقتصادی خود به عمران، رشد، حفظ سطح زندگی مردم و ثبات قیمتها توجه میکرد. در مالیاتهای ثابت مانند زکات، بر اجرای صحیح، اعتماد به مردم و جلب مشارکت آنان از طریق خودارزیابی و خودتشخیصی، همراه با رفتار مناسب عاملان و رعایت قوانین تأکید میشد. در مالیات املاک دولتی و زمینهای خراجیه نیز رشد و تولید و وضعیت مردم مورد توجه بود و از سنگینی بار مالیات نهی میشد. بخش خصوصی مورد اعتماد بود و رابطه دولت و مردم بر همیاری و مشارکت استوار بود.[۱۵۷]
سیره نظامی
امام جنگ را آخرین راه مقابله با دشمنان میدانست و پیش از آغاز نبرد میکوشید آنان را از ورود به جنگ بازدارد تا صلح و امنیت در جامعه حکمفرما باشد. ازاینرو، با شیوههایی مانند ارسال نامه، اعزام سفیر و گفتوگوی مستقیم با سران و دیگر افراد، از طریق روشنگریهای خود آنان را به بازنگری در موضع خود و پرهیز از جنگ دعوت میکرد. در این رویکرد، حتی اگر تلاشهای امام به انصراف دشمن از نبرد نمیانجامید، اتمام حجت با آنان پیش از آغاز جنگ صورت میگرفت. در مواردی هم دشمن به مسیر انحرافی خویش پیبرده است و دست از مقابله و پیکار برداشته است.[۱۵۸]
سیره سیاست خارجی
در سیره امام علی، سیاست خارجی بر مبانیای چون اصل دعوت، ظلمستیزی و حمایت از محرومان و وحدت امت اسلامی استوار است؛ اصل دعوت با هدف هدایت انسان و تأمین سعادت او از طریق گفتوگو، موعظه، مکاتبه و ارسال پیام دنبال میشود و جنگ راهکار نخست نیست. ظلمستیزی و حمایت از محرومان نیز از اهداف حکومت دانسته شده و وحدت امت اسلامی برای تقویت عزت، اقتدار، امنیت و رفاه مسلمانان مورد تأکید است. اهداف سیاست خارجی شامل حفظ و گسترش ارزشهای دینی، اصلاح روابط انسانی و ایجاد امنیت اجتماعی است. در اجرای این سیاستها، ابزارهایی مانند دیپلماسی و مذاکره، انعقاد پیمانهای سیاسی با دولتهای غیرمتخاصم و ابزار اقتصادی تألیف قلوب به کار گرفته میشود و پیمانشکنی، فریب و نقض عهد جایگاهی ندارد. در مجموع، سیاست خارجی امام علی نه جنگمحور و نه صلحمحور مطلق، بلکه صلحگرا و مبتنی بر استفاده از جنگ بهعنوان راهکاری استثنایی پس از ناکامی روشهای مسالمتآمیز است.[۱۵۹]
ویژگیها و پیامدهای حکومت امام علی
در منابع، زهد و سادهزیستی،[۱۶۰][۱۶۱][۱۶۲] توجه به محرومان،[۱۶۳] نظارت بر کارگزاران و مقابله با تخلفات آنان،[۱۶۴][۱۶۵] عدالتمحوری، برابری در اجرای قانون و نفی تبعیض[۱۶۶] از مهمترین ویژگیهای حکومت امام علی برشمرده شده است. برخی پژوهشگران، حکومت او را الگویی از حکمرانی در حد مدینه فاضله دانستهاند و سیره عملی وی را از برجستهترین الگوهای مدیریتی و اخلاقی در تاریخ اسلام معرفی کردهاند.[۱۶۷][۱۶۸]
حکومت او آثار و محورهای اساسی و دستاوردهای زیادی داشته است که میتوان آنها را به دو دسته کلی تقسیم کرد:[۱۶۹]
- آثار و پیامدهای بدیع: تعیین حدود آزادی بین فرد و جامعه، برجستهکردن نقش مردم، مشارکت سیاسی-اجتماعی زنان، صراحت در برابر مردم، سنت حسابپسدهی دولتمردان و کارگزاران حکومتی به مردم، توسعه شاخصهای محکزنی حکومتها، عدالت فراگیر و همهگیر، افزایش امید به امکان تحقق جامعه عدل، توجه به افکار عمومی.
- آثار و پیامدهای تکاملی: تحول ماهیت دولت در نظر عامه، تعیین ملاکهای شایستهسالاری در گزینش کارگزاران، رویکرد سیستمی به اداره امور، حسابپسدهی در سلسلهمراتب اداری، نگاه به حکومت بهمثابهٔ وسیلهای برای خدمت.[۱۷۰]
آثار علمی
مصحف امام علی: بنا بر روایات، نسخهای از قرآن بود که امام علی پس از درگذشت پیامبر آن را گردآوری کرد و سورهها را بر اساس ترتیب نزول تنظیم نمود؛ این مصحف امروزه در دسترس نیست.[۱۷۱][۱۷۲] در برخی روایات، شأن نزول آیات[۱۷۳] و ناسخ و منسوخ نیز در حاشیه آن ثبت شده بود[۱۷۴] و بنابر باور شیعیان، این مصحف در اختیار امامان شیعه قرار داشته و اکنون نزد امام مهدی است.[۱۷۵]
نهجالبلاغه: مهمترین میراث مکتوب برجایمانده از امام علی، نهجالبلاغه است؛ مجموعهای از خطبهها، نامهها و حکمتهای منسوب به او که در میان عالمان شیعه و اهلسنت جایگاه ویژهای یافته و شرحها و تفسیرهای فراوانی بر آن نگاشته شده است. از مشهورترین خطبههای این کتاب میتوان به خطبه شقشقیه،[۱۷۶] درباره رخدادهای پس از رحلت پیامبر و مسئله خلافت، خطبه قاصعه،[۱۷۷] درباره توحید، آفرینش و رابطه انسان با خدا، و خطبه همام،[۱۷۸] در توصیف ویژگیهای پرهیزگاران، اشاره کرد. همچنین نامه به امام حسن،[۱۷۹] با مضامین اخلاقی و تربیتی، و نامه به مالک اشتر، مشهور به عهدنامه مالک، درباره اصول حکومتداری، عدالت و شیوه اداره جامعه، از مهمترین نامههای نهجالبلاغه بهشمار میروند.[۱۸۰]
روایات و احادیث: در منابع حدیثی اهلسنت، شمار روایات منقول از امام علی را ۵۳۷ حدیث دانستند.[۱۸۱] در منابع شیعه، سیدحسن قبانچی در مسند الإمام علی روایات او را از منابع شیعه و اهلسنت گرد آورده و شمار آنها را بیش از ۱۱٬۴۵۱ روایت دانسته است.[۱۸۲] همچنین در برخی پایگاههای جامع حدیثی شیعه، ۱۷٬۴۳۱ روایت به امام علی نسبت داده شده است.[۱۸۳]
دعا و مناجات: در منابع دعایی، دعاها و مناجاتهای منسوب به امام علی در آثاری همچون کتب ادعیه ثبت شدهاند. از جمله آنها میتوان به استغفار هفتادبندی،[۱۸۴] حرز یمانی،[۱۸۵][۱۸۶][۱۸۷] دعای صباح،[۱۸۸][۱۸۹] دعای صنمی قریش،[۱۹۰][۱۹۱] دعای عشرات،[۱۹۲] دعای مشلول،[۱۹۳][۱۹۴] دعای کمیل،[۱۹۵] مناجات شعبانیه،[۱۹۶] الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة،[۱۹۷] مناجات امام علی در مسجد کوفه[۱۹۸][۱۹۹] و مناجات منظوم امام علی[۲۰۰] اشاره کرد.
کتابها: امام علی در طول زندگی خود آثاری پدید آورد یا آثاری به وی منسوب شده است که از جمله آنها کتاب جامعه یا کتاب علی، «صحیفه امام علی، الملاحم یا صحیفه الدوله، مصحف امام علی، جفر و دیوان شعر را میتوان نام برد. همچنین شماری از آثار فقهی و قضایی که به روایت یا املای او و توسط اصحابش تدوین شدهاند شامل القضایا و الاحکام، السنن و الاحکام و القضایا، قضایا امیرالمؤمنین، کتاب فی فنون الفقه، کتاب فی نکات الحیوانات، کتاب میثم تمار و کتاب الدیات است.[۲۰۱]
اصحاب
در منابع رجالی و پژوهشی، شمار زیادی از اصحاب، راویان و کارگزاران امام علی معرفی شدهاند؛ در رجال طوسی حدود ۴۶۰ نفر،[۲۰۲] در اصحاب امام علی ۱۱۰۰ نفر[۲۰۳] و در اصحاب الامام امیرالمؤمنین ۱۴۰۱ نفر از یاران و راویان آن حضرت ثبت شدهاند.[۲۰۴]
شهادت و حرم
امام علی در ۱۹ رمضان سال ۴۰ هجری، بر اثر ضربت شمشیر عبدالرحمن ابنملجم مرادی در مسجد کوفه مجروح شد و دو روز بعد، در ۲۱ رمضان، در ۶۳ سالگی به شهادت رسید.[۲۰۵][۲۰۶][۲۰۷][۲۰۸]
حرم امام علی در نجف محل دفن امام است که پس از شهادت وی در سال ۴۰ق، بنا بر وصیتش، بهصورت مخفیانه در غریین دفن شد و قبر او حدود یک قرن پنهان ماند.[۲۰۹] پس از افول امویان، محل قبر آشکار شد و بر اساس گزارشهای تاریخی، امام صادق در دوره عباسیان آن را زیارت و به شیعیان معرفی کرد، هرچند درباره زمان دقیق آشکار شدن قبر اختلاف وجود دارد.[۲۱۰] در مزار شریف افغانستان نیز زیارتگاهی منسوب به امام علی وجود دارد که به زیارت سخی معروف است.[۲۱۱] آرامگاه در دورههای مختلف تاریخی توسعه و بازسازی شد و در دوره عباسیان، دیلمیان، ایلخانیان، صفویان و افشاریان اقداماتی برای ساخت، بازسازی یا تزیین آن انجام گرفت.[۲۱۲][۲۱۳] بنای کنونی حرم شامل روضه و ضریح،[۲۱۴] رواقها، ایوانها، صحن، منارهها،[۲۱۵] حسینیه صحن، مسجد الرأس، مدرسه علوم دینی و مقام امام صادق است.[۲۱۶] از بناهای پیرامون حرم که برخی از آنها بهعلت توسعه خیابانهای اطراف حرم و خود حرم از بین رفته است[۲۱۷] شامل مسجد عمران بن شاهین،[۲۱۸] مسجد الخضراء،[۲۱۹] حسینیه آلزینی، کتابخانه الروضه و تکیه فرقه بکتاشیه میباشد.[۲۲۰] در بخشهای مختلف آن شمار زیادی از عالمان و مراجع شیعه دفن شدهاند.[۲۲۱] فضای کلی حرم در دوره معاصر، با اجرای طرح صحن حضرت فاطمه تا ۱۴۰ هزار مترمربع گسترش یافته است.[۲۲۲] همچنین پروژههای مرمت، زیرسازی، مقاومسازی، سنگکاری و توسعه بخشهای مختلف حرم اجرا شده است.[۲۲۳]
حرم امام علی در شکلگیری و دگرگونی بافت شهری نجف نیز از عوامل مؤثر بوده و در پیوند با بازار، قبرستان و نواحی مسکونی، بر مناسبات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و تمدنی شهر اثر گذاشته است. از دوره صفوی، با تقویت ارتباط ایران و عراق و توجه ایرانیان به ساخت، توسعه و تزیین حرمهای شیعی، از جمله حرم امام علی، روند زیارت، مهاجرت طلاب و گسترش مراکز علمی و اقتصادی پیرامون حرم افزایش یافت و این ارتباط متقابل میان حرم و بافت شهری نجف در دورههای بعد نیز ادامه پیدا کرد.[۲۲۴]
ارتباط امام علی با ایرانیان
امام و تشیع ایرانیان
تشیع ایرانیان در آغاز بیشتر دارای جنبه سیاسی دانسته شده و شکلگیری تشیع اعتقادی آنان فرایندی تدریجی تلقی شده است. بر اساس این دیدگاه، اخلاق الهی و سیره امام علی حلقه واسطه میان تشیع سیاسی و اعتقادی ایرانیان است که سبب شد ایرانیان فارغ از گرایشات سیاسی به علویان، مجذوب سیره اخلاقی امام شوند.[۲۲۵]
امام علی و زبان ایرانیان
در دوره خلافت امام، با انتقال مرکز خلافت به عراق، جمعیت قابلتوجهی از ایرانیان در شهرهای عراق حضور داشتند و بخشی از آنان از یاران و حامیان او بودند؛ این ایرانیان ضمن حفظ زبان و فرهنگ خود، آشنایی محدودی با زبان عربی داشتند. بر پایه برخی پژوهشها، تدوین مباحث نحو عربی به دست امام و ابوالاسود دوئلی، افزون بر ساماندهی زبان عربی، میتوانسته در آشنا کردن ایرانیان با عربی و تسهیل ارتباط آنان با جامعه عربزبان عراق نیز نقش داشته باشد.[۲۲۶]
حقوق ایرانیان در دوران خلافت امام
در این دوره، امام علی با طرح حقوق متقابل حاکم و مردم، گفتمان نوینی در خصوص حقوق مردم مطرح ساختند اما اجرای این ایده، بهویژه درباره موالی ایرانی در کوفه و نواحی آن، با مخالفت اشراف عرب و بخشهایی از جامعه قبیلهای روبهرو شد. این رویکرد، با وجود تداوم نیافتن پس از خلافت وی، در تبیین حقوق مردم و شیوه تعامل حاکم با گروههای قومی و مذهبی، از جمله ایرانیان، در چارچوب الگوی مطرحشده در قرآن و سنت اهمیت یافت.[۲۲۷]
امام علی در فرهنگ ایرانیان
در فرهنگ عامه ایران، نام و شخصیت امام علی در آیینها و باورهای مردمی، از جمله کاربرد عبارتهایی مانند یا علی و یا علی مدد، با یاریرسانی و توانبخشی پیوند یافته است.[۲۲۸]
آیینهای ولادت و شهادت
سالروز ولادت امام علی در ایران با برگزاری آیینهای مذهبی و فرهنگی مانند آذینبندی و چراغانی مساجد، تکایا، حسینیهها، بقاع متبرکه و حرمها و نیز شعرخوانی، مولودیخوانی و توزیع شیرینی، شربت و نذورات مردمی همراه است.[۲۲۹] آیینهای گرامیداشت میلاد امام علی شامل برگزاری همایشهای علمی، فرهنگی و ترویجی، جشنوارههای هنری، شبهای شعر علوی، مسابقات حفظ خطبه غدیر و کتابخوانی، نمایشگاههای محصولات فرهنگی و مراسم جشن در امامزادهها و بقاع متبرکه است. همچنین در این مناسبت، پویشهای اجتماعی و فرهنگی، اهدای بستههای معیشتی و بهداشتی به مناطق کمبرخوردار، اهدای هدیه به والدین فرزندانی با نام علی، تجلیل از فعالان فضای مجازی و خانوادههای شهدا و دیگر برنامههای فرهنگی برگزار میشود.[۲۳۰]
در سالروز شهادت، بهویژه از شب نوزدهم تا بیستوسوم رمضان و همزمان با شبهای قدر، آیینهای سوگواری شامل سینهزنی و زنجیرزنی، سخنرانی، روضهخوانی و نوحهسرایی در مساجد، حسینیهها، تکایا، بقاع متبرکه و محافل عمومی و خانوادگی برگزار میشود و اطعام روزهداران و نیازمندان و توزیع نذری و افطاری نیز از برنامههای این ایام است. در برخی مناطق ایران، تعطیلی کسبوکار و فعالیتهای کشاورزی از شب شهادت تا شام غریبان، از جمله رها کردن آب مزارع و باغها به صورت مشاع برای بهرهمندی دیگر موجودات، از سنتهای مرتبط با این مناسبت به شمار میرود.[۲۳۱]
پویشهای مردمی
بر پایه گزارش رسانههای مختلف، هر سال در ایام ولادت یا شهادت امام علی، پویشهای مردمی مختلفی با رویکرد فرهنگیاجتماعی و مذهبی برگزار میشود؛ از جمله؛ پویش سهگانه نذر قربانی، اطعام علوی، به عشق علی،[۲۳۲] پویش همبستگی و امدادرسانی خادمان حرم امام علی،[۲۳۳] سومین پویش ملی من شیعه علیام،[۲۳۴] پویش ملی در پناه علی علیهالسلام،[۲۳۵] پویش سراسری جشن ملی بیعت با علی در ۳۱ استان کشور،[۲۳۶] پویش به نام پدر،[۲۳۷] پویش دُرّ نجف،[۲۳۸] پویش به حرمت حضرت علی میبخشم،[۲۳۹] پویش حرمت مولا،[۲۴۰] پویش مردمی علی یاوران در ۳۰ استان،[۲۴۱] پویش به حساب علی.[۲۴۲]
در برخی شهرها، عید غدیر نیز با برگزاری جشنهای مردمی و خیابانی، مهمانیهای کیلومتری، برپایی موکبهای پذیرایی و فرهنگی، اطعام و توزیع نذری و اجرای برنامههای فرهنگی و هنری در نقاط مختلف کشور گرامی داشته میشود. علاوه براین، مراسم عید غدیر در سال ۱۴۰۴ش، تجلی اراده ملی مردم ایران برای انتقام و اقتدار از رژیم اسرائیل بود.[۲۴۳][۲۴۴] همچنین در برخی مناطق، برگزاری مراسم عقد و ازدواج بهصورت نمادین یا جمعی و بزرگداشت پدران آسمانی در این مناسبت گزارش شده است.[۲۴۵]
نامگذاری فرزندان
اسامی و القاب علی بیشترین انتخاب نام ایرانیان برای فرزندان پسر بوده است.[۲۴۶] بر اساس دادههای پایگاه اطلاعات جمعیتی سازمان ثبت احوال کشور، نام علی با بیش از ۲٫۵ میلیون نفر، علیرضا با ۹۴۱ هزار نفر و امیرعلی با ۴۸۱ هزار نفر از رایجترین نامهای مرتبط با نام امام علی در ایران هستند. در ۹ ماه نخست سال ۱۴۰۴ نیز ۷۷۳۲ نوزاد با نام علی، ۶۳۹۷ نوزاد با نام امیرعلی و ۲۲۴۰ نوزاد با نام علیرضا نامگذاری شدهاند.[۲۴۷]
نام علی در فرهنگ اسلامی و بهویژه در جامعه ایران، افزون بر یک نام شخصی، با شخصیت امام، مفاهیمی چون فضیلت، عدالت، شجاعت و معنویت و نیز هویت دینی و فرهنگی پیوند یافته است. این نام در کشورهای مسلمان نیز رواج گسترده دارد و در خارج از جهان اسلام نیز تا حدی با مهاجرت مسلمانان و انتقال فرهنگی مرتبط دانسته شده است. از منظر جامعهشناختی، استمرار و گستردگی نام علی را میتوان بازتابی از نامگذاری بهعنوان کنشی هویتی و نمادین دانست که در آن، برکتجویی، تعلق دینی، پیوند با سنت خانوادگی و انتقال ارزشها میان نسلها نقش دارد؛ در عین حال، کوتاهی، خوشآوایی و امکان ترکیب آن با نامهای دیگر نیز به رواج و ماندگاری آن در جوامع گوناگون کمک کرده است.[۲۴۸]
نامگذاری فضاهای شهری
نام امام علی در ایران برای شماری از مساجد، حسینیه، کانون فرهنگی هنری، معابر، بزرگراهها، میدانها، مراکز آموزشی و درمانی و دیگر فضاهای عمومی بهکار رفته است. بر اساس آمار ثبتشده در نرمافزار مسجدیاب در سال ۱۳۹۶ش، ۱٬۴۸۲ مسجد و حسینیه در ایران به نام امام علی یا القاب او، از جمله امیرالمؤمنین، علیبنابیطالب و حیدر کرار، نامگذاری شدهاند؛ این نام پس از امام حسین در رتبه دوم نامگذاری مساجد و حسینیهها قرار دارد.[۲۴۹] همچنین بر اساس آمار اعلامشده در سال ۱۴۰۱ش، در ایران ۱٬۰۶۴ کانون فرهنگی هنری، ۱٬۱۳۷ مسجد و ۶۵۸ مجموعه مسجد و کانون فرهنگی هنری به صورت مشترک با نام یا القاب امام علی فعالیت میکنند.[۲۵۰] علاوه براین، از نمونههای شاخص سایر فضاهای شهری میتوان به بزرگراه امام علی در تهران،[۲۵۱] میدان امام علی در اصفهان،[۲۵۲] بلوار امام علی در پردیسان قم،[۲۵۳] خیابان امام علی[۲۵۴] و دانشگاه افسری امام علی ارتش[۲۵۵] اشاره کرد. همچنین مراکز درمانی متعددی در شهرهای مختلف با این نام فعالیت میکنند.[۲۵۶][۲۵۷]
آثار هنری دربارهٔ امام علی
پانویس
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۵ و ۸.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۷۳.
- ↑ طبرسی، إعلام الوری بأعلام الهدی، ۱: ۱۵۳.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۵.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۲.
- ↑ جمعی از نویسندگان (به سرپرستی علیاکبر رشاد)، دانشنامه امام علی(ع)، ۸: ۶۸.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۳۵۱.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۳۵۴-۳۵۵.
- ↑ اربلی، کشف الغمه، ۲: ۶۷.
- ↑ عباس، «بررسی تاریخی شخصیت و زندگانی همسران حضرت امام علی علیهالسلام»، پایاننامه کارشناسیارشد، جامعه المصطفی العالمیه، ۱.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۳.
- ↑ شکوهی قوچانی، اسماء و القاب امیرالمومنین.
- ↑ ابن وزیر، البروج فی اسماء امیرالمؤمنین.
- ↑ ثابتی، القاب و صفات مولای متقیان.
- ↑ شوشتری، احقاق الحق، ۴: ۴-۱۰.
- ↑ شهرانی فراهانی، «علی علیهالسلام در آیینه نامها، کنیهها و القاب»، سفینه، ۶۵-۸۲.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۳.
- ↑ قطبی، «علی(ع) در آیینه قرآن»، فرهنگ کوثر، بدون صفحه.
- ↑ سوره مائده، آیه ۵۵.
- ↑ سوره مائده، آیه ۶۷.
- ↑ سوره مائده، آیه ۳.
- ↑ سوره نساء، آیه ۵۹.
- ↑ سوره توبه، آیه ۱۱۹.
- ↑ سوره شوری، آیه ۲۳.
- ↑ سوره احزاب، آیه ۳۳.
- ↑ سوره آلعمران، آیه ۶۱.
- ↑ سوره شوری، آیه ۲۳.
- ↑ سوره دهر/انسان، آیات ۹-۵.
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۰۷.
- ↑ قطبی، «علی(ع) در آیینه قرآن»، فرهنگ کوثر، بدون صفحه.
- ↑ گنجی شافعی، کفایة الطالب، ۲۳۱.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۲.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۰.
- ↑ آلکاظمی، امام علی در قرآن، ۱۴۷.
- ↑ قطبی، «علی(ع) در آیینه قرآن»، فرهنگ کوثر، بدون صفحه.
- ↑ ابن شاذان، مائة منقبة، ۱۷۷.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۹۲.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۹۷.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۳۲ و ۴۵-۳۴.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۷۹ و ۲۹۵.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۴-۲۰۵.
- ↑ آلکاظمی، امام علی در قرآن، ۱۴۱-۱۴۲ و ۱۴۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۲-۵۳.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۸۴-۱۸۵ و ۲۶۹ و ۲۹۲ و ۲۹۷.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۳۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۱ و ۲۰۴.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۲.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۹۳.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۱۰۰ و ۱۰۵.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۶۳.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۱ و ۲۶۲-۲۶۰.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۱۳۶.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۲.
- ↑ امین، سیره معصومان، ۲: ۱۳.
- ↑ طوسی، الأمالی، ۲۹۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۸۶ و ۲۹۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۵۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۸۵، ۲۸۸-۲۹۰، ۲۹۲و ۲۹۵.
- ↑ خلیلیان، «امام علی(ع) و پیروی از پیامبر(ص)»، فرهنگ کوثر، ۶۴.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۸.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۵۵.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۳.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۸.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۹ و ۳۵-۳۴.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۵۴-۱۵۵ و ۱۶۶.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲ (معروف به قاصعه) و خطبه ۱۳۱.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۵۵ و ۵۹.
- ↑ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۲: ۵۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۱۹۹.
- ↑ معادیخواه، تاریخ اسلام (عصر بعثت)، ۸۰.
- ↑ سوره شعراء، آیه ۲۱۴.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۰-۱۱ و ۴۴.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۶۲-۱۶۴.
- ↑ شهیدی، زیستنامه امام علی(ع)، در دانشنامه امام علی(ع)، ۸: ۱۴.
- ↑ ۷۷٫۰ ۷۷٫۱ سوره بقره، آیه ۲۰۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۴.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۴۵-۴۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۷۳-۱۷۴.
- ↑ ابن ابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ۱۳: ۲۶۲.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۳-۲۴.
- ↑ معادیخواه، تاریخ اسلام (عصر بعثت)، ۱۵۵-۱۵۸.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۶۰.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۷.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۳۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۵۰.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۴.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۸.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۴.
- ↑ روحی برندق و احمدی، «تحلیل روایی تاریخیِ پرچم داری امیرمؤمنان علی(ع) در غزوات پیامبر اکرم(ص)»، تاریخ اسلام، ۳۰.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۳-۲۶.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۴-۲۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۸۱-۲۸۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۳.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۴۱.
- ↑ طبرسی، الاحتجاج، ۱: ۱۰۹.
- ↑ رهبر، «فدک، نماد مظلومیّت اهل بیت(علیهم السلام)»، میقات حج، ۱۶۶-۱۷۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۷.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۴-۵۷.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۴۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۱۱.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۴۴-۴۶.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۰-۶۱.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۹۲-۲۹۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۸۰.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۵۹.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۹۶ و ۳۵۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۸.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۴۶-۵۰.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۵۰-۵۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۳ (شقشقیه).
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۲۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۷-۲۲۸.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۲.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۹۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۹-۲۳۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۹-۲۳۰.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۵۹-۹۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۰.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۶.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۲.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۸-۶۹.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۳۸ و ۱۲۳.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۴-۲۴۶.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۷۱-۷۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۶.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۷.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۷۴.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۸-۲۴۹.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۹ و ۲۵۱.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۱۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۳ (معروف به همّام).
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۷۵-۷۷.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۸۱-۹۰.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۳۶-۴۵۳.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۹۱-۱۰۳.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۵۶-۴۷۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۰۴-۱۰۷.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۷۶-۴۸۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۸ و ۲۸۲.
- ↑ بینام، «عدالت، نظارت، مشورت/ ویژگیهای نظام اسلامی عادلانه از منظر امام علی(ع)»، ضمیمه خردنامه همشهری، ۱۶.
- ↑ مهدویراد و غروی، «ملاک ارزیابی کارگزاران در نهجالبلاغه»، علوم حدیث، ۸۶.
- ↑ سبحانی تبریزی، «امام علی(ع) و اصول سیاست»، کتاب نقد، ۳۶-۴۸.
- ↑ پورطهماسبی و تاجور، «ویژگیها و وظایف کارگزاران در نهجالبلاغه»، پژوهشنامه علوی، ۲۱ و ۴۱-۳۹.
- ↑ دلشاد تهرانی، امین ناجی و باقرپور، «اصول عزل و نصب کارگزاران با رویکرد اندیشه سیاسی امام علی(ع) در نهجالبلاغه»، مدیریت سازمانهای دولتی، ۱۴۴-۱۴۵.
- ↑ ثواقب، «امام علی(ع) کارگزاران حکومت و راهکارهای اصلاحات»، حکومت اسلامی، ۱۴۷.
- ↑ معمار، «تحلیل جامعهشناختی مفهوم عدالت از دیدگاه حضرت علی(ع)»، شیعهشناسی، ۷۴.
- ↑ غلام علی خمسه، «تحلیل فلسفی مفهوم «عدالت» در اسلام و تاثیر آن بر سیاست و حکومت بر مبنای نهجالبلاغه»، کنفرانس ملی پژوهشهای مدیریت و علوم انسانی در ایران، ۱۶۹۸-۱۶۹۹.
- ↑ موسوی بجنورد و صفایی، «حقوق متقابل مردم و حکومت اسلامی از دیدگاه امیرالمؤمنین علی(ع)»، پژوهشنامه متین، ۱۶.
- ↑ معرفت، «امام علی(ع) و حقوق متقابل مردم و حکومت»، کتاب نقد، بدون صفحه.
- ↑ معرفت، «امام علی(ع) و حقوق متقابل مردم و حکومت»، کتاب نقد، بدون صفحه.
- ↑ معرفت، «امام علی(ع) و حقوق متقابل مردم و حکومت»، کتاب نقد، بدون صفحه.
- ↑ گیلک حکیمآبادی، «امام علی(ع)، دولت و سیاستهای اقتصادی»، کتاب نقد، ۱۶۴-۱۶۵.
- ↑ گیلک حکیمآبادی، «امام علی(ع)، دولت و سیاستهای اقتصادی»، کتاب نقد، ۱۶۴-۱۶۵.
- ↑ حاجیزاده، «جایگاه جنگ در مواجهه با دشمن در سیره نظامی امام علی(ع)»، جستارهای تاریخ اسلام، ۱۳۹.
- ↑ سجادی، «سیاست خارجى دولت اسلامى از دیدگاه امام على(ع)»، علوم سیاسى، بدون صفحه.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۱۹.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۱.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۴.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۴.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۳.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۲۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۱.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۳.
- ↑ امینی و دشتی، «پیامدها و دستاوردهای حکومت امام علی(ع)»، پژوهشنامه علوی، ۲۷.
- ↑ امینی و دشتی، «پیامدها و دستاوردهای حکومت امام علی(ع)»، پژوهشنامه علوی، ۲۷-۲۸.
- ↑ طباطبایی، قرآن در اسلام، ۱۱۳.
- ↑ ابن ندیم، الفهرست، ۳۰.
- ↑ صفار، بصائر الدرجات، ۱۹۳.
- ↑ رامیار، تاریخ قرآن، ۳۷۰-۳۷۱.
- ↑ خرمشاهی، قرآن پژوهی، ۲: ۴۶۹.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، نامه ۳۱.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، نامه ۵۳.
- ↑ مجلسی، زاد المعاد، ۴۲۸.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۳۶۵-۴۰۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۷.
- ↑ کفعمی، البلد الامین، ۳۶.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ۹۲: ۲۴۰ و ۲۴۶.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۶: ۱۹۰.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۲: ۲۳۵.
- ↑ حسینی، «ترجمه دعای صباح»، ۲۳۱.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۳: ۲۵۲-۲۵۶.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ۸۲: ۲۳۵ و ۲۶۰.
- ↑ کفعمی، المصباح - جنه الامان الواقيه و جنه الايمان الباقيه، ۵۵۲.
- ↑ ابنطاووس، جمال الاسبوع، ۴۵۳-۴۶۴.
- ↑ کفعمی، البلد الامین، ۳۳۷.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ۹۲: ۲۸۲.
- ↑ طوسی، مصباح المتهجد، ۵۸۴.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ۹۱: ۹۷.
- ↑ سماهیجی، صحیفه علویه، ۱۶.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ۹۷: ۴۱۹-۴۲۰.
- ↑ کفعمی، البلد الامین، ۳۱۹-۳۲۰.
- ↑ مجلسی، زاد المعاد، ۴۲۸.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۳-۱۴.
- ↑ طوسی، رجال، ۵۷.
- ↑ ناظمزاده قمی، اصحاب امام علی(ع).
- ↑ امینی نجفی، اصحاب الامام امیرالمؤمنین(ع).
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۳۲۰.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۹۳-۴۹۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۷.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۳-۱۴.
- ↑ ثقی کوفی، الغارات، ۲: ۸۳۵-۸۳۷.
- ↑ حکیم، المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ۲: ۲۹-۳۱.
- ↑ خواندمیر، حبیب السیر، ۴: ۱۷۲-۱۷۴.
- ↑ فرطوسی، تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)، ۲۹۰-۳۵۱.
- ↑ عقیلی، «تغییر و تحول تاریخی بافت شهری نجف و حرم امام علی(ع) (از پیدایش تا دوره معاصر)»، علم و تمدن در اسلام، ۷۸-۸۰.
- ↑ فرطوسی، تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)، ۴۲۲-۴۲۵ و ۴۳۷-۴۳۴.
- ↑ فرطوسی، تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)، ۳۸۷-۴۱۳.
- ↑ علوی، راهنمای مصور سفر زیارتی عراق، ۱۲۰-۱۲۳.
- ↑ فرطوسی، تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)، ۳۶۲-۳۷۰.
- ↑ علوی، راهنمای مصور سفر زیارتی عراق، ۱۱۹.
- ↑ علوی، راهنمای مصور سفر زیارتی عراق، ۱۲۱.
- ↑ فرطوسی، تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع)، ۳۷۴-۳۷۵ و ۳۷۹.
- ↑ مجلسی، حیوة القلوب، ۱: ۲۲۳.
- ↑ علوی، راهنمای مصور سفر زیارتی عراق، ۱۲۶.
- ↑ «زیرسازی، مقاومسازی و سنگکاری کف و دیوار اطراف ضریح مطهر امام علی(علیهالسلام)»، وبسایت ستاد بازسازی عتبات عالیات.
- ↑ عقیلی، «تغییر و تحول تاریخی بافت شهری نجف و حرم امام علی(ع) (از پیدایش تا دوره معاصر)»، علم و تمدن در اسلام، ۸۶-۸۷.
- ↑ عارفینیا، محمدی و زارعی کلویی، «اخلاق امام علی(ع) پُلی میان تشیع سیاسی و اعتقادی ایرانیان»، پژوهشنامه فرهنگ و معارف دینی، ۱.
- ↑ قنوات، «امام علی(ع) و مشکل زبان ایرانیان»، پژوهشنامه علوی، ۲۱۱.
- ↑ شاهرخی، «بررسی تأثیر نظریه حقوق متقابل حاکم و مردم امام علی(ع) بر حقوق ایرانیان در دوران خلافتش»، شیعهشناسی، ۶۵.
- ↑ «یاریرسانی نام امام علی(ع) در فرهنگ ایرانی»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «آیینهای جشن میلاد امام علی(ع) و روز بزرگداشت مقام پدر»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «اجرای دهها ویژهبرنامه به مناسبت سالروز ولادت امیرالمومنین علی(ع)»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ «آیینهای سوگواری شهادت امام علی(ع) برگزار شد»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «اجرای پویشهای سهگانه در دهه ولایت و امامت»، پایگاه خبری تحلیلی تابناک.
- ↑ «آغاز پویش همبستگی خادمان حرم امام علی(ع) با ملت ایران»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ «آغاز سومین پویش ملی «من شیعه علیام»»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «پویش ملی «در پناه علی علیهالسلام» توسط رئیس سازمان بسیج مستضعفین رونمایی شد»، خبرگزاری بسیج.
- ↑ «برگزاری پویش سراسری «جشن ملی بیعت با علی(ع)» در ۳۱ استان کشور / مشارکت بیش از ۱۱۰۰ نوجوان و مددجو»، وبسایت گیتی آنلاین.
- ↑ «برگزاری پویش «به نام پدر» جهت آزادی پدران دارای جرایم غیرعمد از زندان»، وبسایت اصلی آستان قدس رضوی.
- ↑ «برگزاری پویش درّ نجف با هدف ترویج گفتمان حضرت علی علیهالسلام»، پایگاه خبری کانون نیوز.
- ↑ «آغاز پویش به حرمت حضرت علی(ع) میبخشم در سراسر کشور»، خبرگزاری برنا.
- ↑ «همه به سوگ مولا دعوتید/ پویش بزرگ «حرمت مولا» در مازندران»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «برگزاری پویش مردمی «علی یاوران» در ۳۰ استان / توزیع ۱۳۰ هزار پرس غذا میان نیازمندان»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ «راهاندازی پویش «به حساب علی(ع)» در شهرستان فسا»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «غدیر ۱۴۰۴؛ تجلی اراده ملی برای انتقام و اقتدار»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «جزئیات مهمانی ۱۰ کیلومتری عید غدیر در خیابان ولیعصر(عج)»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «آیینهای جشن میلاد امام علی(ع) و روز بزرگداشت مقام پدر»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «نام علی و القاب علی(ع) بیشترین انتخاب ایرانیان برای نام فرزندان»، وبسایت مگایران.
- ↑ «نامگذاری بیش از دو و نیم میلیون نفر در کشور با نام علی»، پایگاه خبری تحلیلی تابناک.
- ↑ «نام «علی» در کدام کشورها بیشترین طرفدار را دارد؟»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «نام علی(ع) و فاطمه(س) بيشترين نام مساجد كشور»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ «روایت آماری از مساجد و کانونهای فرهنگی هنری منتسب به نام و القاب امام علی(ع)»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ «بزرگراه امام علی(ع) از فرجام تا پل آغاز در تهران افتتاح شد»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «افتتاح رسمی میدان امام علی(ع) اصفهان با حضور رئیس مجلس شورای اسلامی»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «بلوار امام علی(ع) پردیسان قم بازگشایی شد»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «خیابان امام علی(ع) شهرضا بعد از ۱۳ سال افتتاح میشود»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «دانشگاه افسری امام علی(ع)، انسانسازترین دانشگاه کشور»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ «بهرهبرداری از ۲۱۱ طرح/ بیمارستان امیرالمومنین رسماْ افتتاح میشود»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «بیمارستان امیرالمؤمنین(ع) اصفهان در شرایط کرونایی»، پایگاه خبری تحلیلی تابناک.
جستارهای وابسته
منابع
- قرآن کریم.
- «آغاز پویش به حرمت حضرت علی(ع) میبخشم در سراسر کشور». خبرگزاری برنا. ۱۰ بهمن ۱۴۰۲. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «آغاز پویش همبستگی خادمان حرم امام علی(ع) با ملت ایران». خبرگزاری ایکنا. ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «آغاز سومین پویش ملی «من شیعه علیام»». خبرگزاری ایرنا. ۱۰ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن (۱۴۰۳). الذریعة الی تصانیف الشیعه. بیروت: دار الاضواء.
- آلکاظمی، علی (۱۳۸۵). امام علی در قرآن. تهران: دفتر نشر معارف.
- آلوسی، سید محمود (۱۴۱۵). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
- «آیینهای جشن میلاد امام علی (ع) و روز بزرگداشت مقام پدر». وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان. ۱ فروردین ۱۳۹۸. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «آیینهای سوگواری شهادت امام علی(ع) برگزار شد». وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۸ خرداد ۱۳۹۶. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- ابن أبیالحدید، عبدالحمید (۱۳۷۸). شرح نهجالبلاغه. قاهره: دار إحیاء الکتب العربیه.
- ابنأثیر، ضیاءالدین (۱۳۹۹). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.
- ابن شاذان، محمد بن احمد (۱۴۰۷). مائة منقبة من مناقب امیرالمؤمنین و الائمه. قم: مدرسة الامام المهدی عجل الله تعالی فرجهالشریف.
- ابنطاووس، علی بن موسی (۱۳۳۰). جمال الاسبوع بکمال المشروع. قم: دار الرضی.
- ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله (۱۳۲۸). الإستیعاب فی معرفه الأصحاب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- ابنندیم، محمد بن اسحاق (۱۳۴۶). الفهرست. ترجمهٔ محمدرضا تجدد. تهران: بانک بازرگانی ایران (چاپخانه).
- ابن وزیر، هادی بن ابراهیم (۱۳۷۸). البروج فی اسماء امیرالمؤمنین. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
- «اجرای پویشهای سهگانه در دهه ولایت و امامت». پایگاه خبری تحلیلی تابناک. ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «اجرای دهها ویژهبرنامه به مناسبت سالروز ولادت امیرالمومنین علی(ع)». خبرگزاری شبستان. ۲۴ بهمن ۱۴۰۰. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- اربلی، علی بن عیسی (۱۳۸۱). کشف الغمه فی معرفة الائمة. تبریز: بنیهاشمی.
- «افتتاح رسمی میدان امام علی(ع) اصفهان با حضور رئیس مجلس شورای اسلامی». وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان. ۳۰ مرداد ۱۳۹۲. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- امین، سید محسن (۱۳۷۶). سیره معصومان. ترجمهٔ علی حجتی. تهران: سروش.
- امینی، علیاکبر؛ دشتی، فرزانه (۱۳۹۱). «پیامدها و دستاوردهای حکومت امام علی(ع)». پژوهشنامه علوی. سوم (اول): ۲۳-۴۶.
- امینی، محمدهادی (۱۴۱۲). اصحاب الامام امیرالمؤمنین و الروات عنه. بیروت: دار الکتاب الاسلامی.
- «برگزاری پویش «به نام پدر» جهت آزادی پدران دارای جرایم غیرعمد از زندان». وبسایت اصلی آستان قدس رضوی. ۲۴ دی ۱۴۰۳. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «برگزاری پویش درّ نجف با هدف ترویج گفتمان حضرت علی علیهالسلام». پایگاه خبری کانون نیوز. ۹ اسفند ۱۴۰۳. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «برگزاری پویش مردمی «علی یاوران» در ۳۰ استان / توزیع ۱۳۰ هزار پرس غذا میان نیازمندان». خبرگزاری ایکنا. ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «برگزاری پویش سراسری «جشن ملی بیعت با علی(ع)» در ۳۱ استان کشور / مشارکت بیش از ۱۱۰۰ نوجوان و مددجو». وبسایت گیتی آنلاین. ۱۳ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «بزرگراه امام علی(ع) از فرجام تا پل آغاز در تهران افتتاح شد». خبرگزاری ایرنا. ۸ اسفند ۱۳۸۵. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «بلوار امام علی(ع) پردیسان قم بازگشایی شد». خبرگزاری تسنیم. ۹ شهریور ۱۳۹۸. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «بهرهبرداری از ۲۱۱ طرح/ بیمارستان امیرالمومنین رسماْ افتتاح میشود». خبرگزاری مهر. ۲ شهریور ۱۳۹۹. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «بیمارستان امیرالمؤمنین(ع) اصفهان در شرایط کرونایی». پایگاه خبری تحلیلی تابناک. ۲۶ فروردين ۱۳۹۹. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵. تاریخ وارد شده در
|تاریخ=را بررسی کنید (کمک) - بینام (۱۳۸۴). «عدالت، نظارت، مشورت/ ویژگیهای نظام اسلامی عادلانه از منظر امام علی(ع)». ضمیمه خردنامه همشهری. سوم (شصت و دوم): ۱۶.
- پورطهماسبی، سیاوش؛ تاجور، آذر (۱۳۸۹). «ویژگیها و وظایف کارگزاران در نهجالبلاغه». پژوهشنامه علوی. اول (دوم): ۲۱-۴۲.
- «پویش ملی «در پناه علی علیهالسلام» توسط رئیس سازمان بسیج مستضعفین رونمایی شد». خبرگزاری بسیج. ۲۸ بهمن ۱۴۰۴. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- ثابتی، فرزین (۱۳۷۷). القاب و صفات مولای متقیان علی بن ابیطالب(ع). تهران: سبحان.
- ثقفی كوفی، ابواسحاق ابراهیم بن محمد (۱۳۵۳). الغارات. به کوشش جلالالدین حسینی ارموی. تهران: انجمن آثار ملی.
- ثواقب، جهانبخش (۱۳۸۰). «امام علی(ع) کارگزاران حکومت و راهکارهای اصلاحات». حکومت اسلامی. ششم (بیست و دوم): ۱۴۷-۱۷۷.
- «جزئیات مهمانی ۱۰ کیلومتری عید غدیر در خیابان ولیعصر(عج)». خبرگزاری تسنیم. ۱۵ تیر ۱۴۰۱. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- جعفریان، رسول (۱۳۸۳). تاریخ سیاسی اسلام، تاریخ خلفا. قم: دلیل ما.
- جعفریان، رسول (۱۳۸۷). حیات فکری سیاسی امامان شیعه. قم: انصاریان.
- جمعی از نویسندگان، (به سرپرستی علیاکبر رشاد) (۱۳۸۰). دانشنامه امام علی(ع). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- «چند حدیث از امام علی(ع) در کتب حدیثی اهلسنت آمده است؟». خبرگزاری رسمی حوزه. ۶ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۱ شهریور ۱۴۰۵.
- حاجیزاده، یدالله (۱۴۰۱). «جایگاه جنگ در مواجهه با دشمن در سیره نظامی امام علی(ع)». جستارهای تاریخ اسلام. دوم (چهارم): ۱۲۱-۱۴۱.
- حسینی، سید محمدرضا (۱۳۷۷). «ترجمه دعای صباح» در میراث حدیث شیعه، دفتر اول. به کوشش مهدی مهریزی و علی صدرائی خوئی. قم: مؤسسه فرهنگی دار الحدیث.
- حکیم، حسن عیسی (۱۳۸۵). المفصل فی تاریخ النجف الأشرف. قم: المکتبة الحیدریة.
- خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۸۹). قرآن پژوهی. تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی.
- خلیلیان، مهدی (۱۳۸۸). «امام علی(ع) و پیروی از پیامبر(ص)». فرهنگ کوثر. دوازدهم (هفتاد و نهم): ۶۴-۷۰.
- خواندمیر، غیاثالدین بن همامالدین (۱۳۸۰). حبیب السیر فی اخبار افراد بشر. به کوشش محمد دبیرسیاقی، جلالالدین همایی. تهران: خيام.
- «خیابان امام علی(ع) شهرضا بعد از ۱۳ سال افتتاح میشود». خبرگزاری فارس. ۱۳ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «دانشگاه افسری امام علی(ع)، انسانسازترین دانشگاه کشور». خبرگزاری صدا و سیما. ۷ تیر ۱۴۰۰. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «دستهبندی احادیث بر اساس نام معصوم». وبسایت کتابخانه احادیث شیعه. دریافتشده در ۱ شهریور ۱۴۰۵.
- دلشاد تهرانی، مصطفی؛ امین ناجی، محمدهادی؛ باقرپور، سیدمعصوم (۱۳۹۵). «اصول عزل و نصب کارگزاران با رویکرد اندیشه سیاسی امام علی(ع) در نهجالبلاغه». مدیریت سازمانهای دولتی. پنجم (یکم، پیاپی هفدهم): ۱۳۷-۱۵۰.
- رامیار، محمود (۱۳۶۹). تاریخ قرآن. تهران: امیرکبیر.
- «راهاندازی پویش «به حساب علی(ع)» در شهرستان فسا». خبرگزاری مهر. ۲۱ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «روایت آماری از مساجد و کانونهای فرهنگی هنری منتسب به نام و القاب امام علی(ع)». خبرگزاری شبستان. ۳ اردیبهشت ۱۴۰۱. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- روحی برندق، کاووس؛ احمدی، علی (۱۳۹۷). «تحلیل روایی تاریخیِ پرچم داری امیرمؤمنان علی(ع) در غزوات پیامبر اکرم(ص)». تاریخ اسلام. نوزدهم (دوم): ۷-۴۰.
- رهبر، محمدتقی (۱۳۷۹). «فدک، نماد مظلومیّت اهل بیت(علیهم السلام)». میقات حج. نهم (سی و چهارم): ۱۵۸-۱۸۵.
- «زیرسازی، مقاومسازی و سنگکاری کف و دیوار اطراف ضریح مطهر امام علی(علیه السلام)». وبسایت ستاد بازسازی عتبات عالیات. ۲۲ آبان ۱۳۹۸. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- سبحانی تبریزی، جعفر (۱۳۸۰). «امام علی(ع) و اصول سیاست». کتاب نقد. ششم (هجدهم): ۳۰-۴۹.
- سجادی، سیدعبدالقیوم (۱۳۷۹). «سیاست خارجى دولت اسلامى از دیدگاه امام على(ع) (مقاله پژوهشی حوزه)». علوم سیاسی. سوم (یازدهم).
- سماهیجی، عبدالله بن صالح (۱۳۹۶). الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة. ترجمهٔ سیدهاشم رسولی محلاتی. تهران: اسلامی.
- سیدرضی (۱۳۶۸). نهجالبلاغه. ترجمهٔ سیدجعفر شهیدی. تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
- شاهرخی، سید علاالدین (۱۴۰۱). «بررسی تأثیر نظریه حقوق متقابل حاکم و مردم امام علی(ع) بر حقوق ایرانیان در دوران خلافتش». شیعهشناسی. بیست (هفتاد و هفت): ۶۵-۹۰.
- شکوهی قوچانی، علیاصغر (۱۳۸۵). اسماء و القاب امیرالمومنین علی بن ابیطالب(ع). مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی استان قدس رضوی.
- شوشتری، قاضی نورالله (۱۴۰۹). احقاق الحق و ازهاق الباطل. قم: مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی.
- شهرانی فراهانی، زهرا (۱۳۸۶). «علی علیهالسلام در آیینه نامها، کنیه ها و القاب». سفینه. چهارم (چهاردهم): ۶۵-۸۴.
- شهیدی، سیدجعفر (۱۳۸۰). زیستنامه امام علی(ع)، در دانشنامه امام علی(ع). تهران: مرکز نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- صفار، محمد بن حسن (۱۴۰۲). بصائر الدرجات. به کوشش جواد قیومی اصفهانی. قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم).
- طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۷۶). قرآن در اسلام. به کوشش محمدباقر بهبودی. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
- طبرسی، احمد بن علی (۱۴۲۴). الاحتجاج. به کوشش جعفر سبحانی تبریزی، ابراهیم بهادری، محمد هادی به. قم: سازمان اوقاف و امور خیریه، انتشارات اسوه.
- طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۹۰). إعلام الوری بأعلام الهدی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
- طوسی، محمد بن حسن (۱۴۱۴). الأمالی. قم: دار الثقافه.
- طوسی، محمد بن حسن (۱۴۱۵). رجال طوسی. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
- طوسی، محمد بن حسن (۱۴۱۸). مصباح المتهجد. بیروت: چاپ علاءالدین اعلمی.
- فرطوسی، صلاح مهدی (۱۳۹۳). تاریخچه آستان مطهر امام علی(ع). ترجمهٔ حسین طهنیا. تهران: مشعر.
- قبانچی، سیدحسن (۱۴۲۱). مسند الامام علی. به کوشش شیخ طاهر اسلامی. بیروت: مؤسسة الاعلی.
- قطبی، هادی (۱۳۸۹). «علی(ع) در آیینه قرآن». فرهنگ کوثر. سیزدهم (هشتاد و یکم).
- قمی، عباس (۱۳۷۱). منتهی الآمال. قم: هجرت.
- قنوات، عبدالرحیم (۱۴۰۲). «امام علی(ع) و مشکل زبان ایرانیان». پژوهشنامه علوی. چهاردهم (دوم): ۲۱۱-۲۲۹.
- عارفینیا، حسین؛ محمدی، مسلم؛ زارعی کلویی، فاطمه (۱۴۰۲). «اخلاق امام علی(ع) پُلی میان تشیع سیاسی و اعتقادی ایرانیان». پژوهشنامه فرهنگ و معارف دینی. سوم (اول، پیاپی ششم): ۱-۱۲.
- عباس، قیصر (۱۴۰۳). «بررسی تاریخی شخصیت و زندگانی همسران حضرت امام علی علیهالسلام». پایاننامه کارشناسیارشد، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی امام خمینی(ره) - مدرسه عالی تاریخ و ادیان.
- عقیلی، سیداحمد (۱۴۰۴). «تغییر و تحول تاریخی بافت شهری نجف و حرم امام علی(ع) (از پیدایش تا دوره معاصر)». علم و تمدن در اسلام. هفتم (بیست و پنجم): ۷۱-۹۰.
- علوی، احمد (۱۳۸۹). راهنمای مصور سفر زیارتی عراق. قم: معروف.
- «غدیر ۱۴۰۴؛ تجلی اراده ملی برای انتقام و اقتدار». خبرگزاری تسنیم. ۲۴ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- غلام علی خمسه، مجتبی (۱۴۰۳). «تحلیل فلسفی مفهوم «عدالت» در اسلام و تاثیر آن بر سیاست و حکومت بر مبنای نهجالبلاغه». کنفرانس ملی پژوهشهای مدیریت و علوم انسانی در ایران: ۱۶۹۰-۱۷۰۰.
- کفعمی، ابراهیم بن علی (۱۳۴۹). المصباح - جنة الأمان الواقية و جنة الإيمان الباقية. نجف: دارالکتب العلمیة.
- کفعمی، ابراهیم بن علیعامل (۱۴۱۷). البلد الامین و الدرع الحصین. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
- گیلک حکیمآبادی، محمد تقی (۱۳۸۰). «امام علی(ع)، دولت و سیاستهای اقتصاد». کتاب نقد. ششم (نوزدهم): ۱۱۶-۱۷۷.
- گنجی شافعی، محمد بن یوسف (۱۴۰۴). کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابیطالب. به کوشش محمدهادی امینی. تهران: دار احیاء التراث اهلالبیت.
- مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الأنوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- مجلسی، محمدباقر (۱۴۲۳). زاد المعاد. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
- مجلسی، محمدباقر (۱۳۸۴). حیوة القلوب. قم: سرور.
- معاديخواه، عبدالمجيد (۱۳۷۷). تاریخ اسلام (عصر بعثت). تهران: ذره.
- معرفت، محمدهادی (۱۳۸۰). «امام علی(ع) و حقوق متقابل مردم و حکومت». کتاب نقد. ششم (هجدهم).
- معروف حسنی، هاشم (۱۳۸۹). زندگی دوازده امام. ترجمهٔ محمد مقدس. تهران: امیرکبیر.
- معمار، ثریا (۱۳۹۵). «تحلیل جامعهشناختی مفهوم عدالت از دیدگاه حضرت علی(ع)». شیعهشناسی. دوازدهم (چهل و هفتم): ۴۷-۷۸.
- مفید، محمد بن نعمان (۱۳۶۴). الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد. ترجمهٔ محمدباقر ساعدی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
- منتظرالقائم، اصغر (۱۳۹۶). تاریخ امامت. قم: دفتر نشر معارف.
- موسوی بجنوردی، سیدمحمد؛ صفایی، راحله (۱۳۸۸). «حقوق متقابل مردم و حکومت اسلامی از دیدگاه امیرالمؤمنین علی(ع)». پژوهشنامه متین. یازدهم (چهل و چهارم): ۱-۲۶.
- مهدویراد، محمدعلی؛ غروی، سعیده (۱۳۹۱). «ملاک ارزیابی کارگزاران در نهجالبلاغه». علوم حدیث. هفدهم (شصت و سوم): ۸۶-۱۱۰.
- عبدالمجید، ناصری (۱۳۸۲). «سیری در زندگانی امام اول شیعیان». شیعهشناسی. اول (سوم و چهارم): ۴۳-۵۸.
- ناظمزاده قمی، سیداصغر (۱۳۸۵). اصحاب امام علی. قم: بوستان کتاب.
- «نام «علی» در کدام کشورها بیشترین طرفدار را دارد؟». خبرگزاری ایسنا. ۱۴ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «نام علی و القاب علی(ع) بیشترین انتخاب ایرانیان برای نام فرزندان». وبسایت مگایران. ۲۶ آبان ۱۳۹۰. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «نام علی(ع) و فاطمه(س) بيشترين نام مساجد كشور». خبرگزاری ایکنا. ۱ شهریور ۱۳۹۶. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «نامگذاری بیش از دو و نیم میلیون نفر در کشور با نام علی». پایگاه خبری تحلیلی تابناک. ۱۳ دی ۱۴۰۴. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- نسائی، احمد (۱۳۸۰). خصائص أمیرالمؤمنین علی بن أبیطالب. تهران: آفاق.
- «همه به سوگ مولا دعوتید/ پویش بزرگ «حرمت مولا» در مازندران». خبرگزاری مهر. ۱۲ فروردین ۱۴۰۳. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
- «یاریرسانی نام امام علی(ع) در فرهنگ ایرانی». وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان. ۳۱ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۴ شهریور ۱۴۰۵.
| شاخهها | |
|---|---|
| باورها و آموزهها | |
| شخصیتهای محوری | |
| رویدادها و مناسبتها | |
| متون و احادیث | |
| آیینها | |
| موضوعات مرتبط | |
