ابرابزار |
ویرایش متن |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران؛}}''' اقدام به کشتن افراد دارای سمت | '''{{درشت|ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران؛}}''' اقدام به کشتن افراد دارای سمت حاکمیتی در نظام جمهوری اسلامی توسط گروههای تروریستی. | ||
ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران، مجموعهای از اقدامات خشونتآمیز سازمانیافته است که از نخستین ماههای پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز شد. این اقدامات ابتدا توسط گروههای تروریستی داخلی از جمله [[گروه فرقان|فرقان]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] و در سالهای اخیر بهطور مستقیم توسط [[اسراییل]] و [[آمریکا|ایالات متحده آمریکا]] صورت گرفته است. طیف گستردهای از شخصیتهای عالیرتبهٔ سیاسی، نظامی، قضایی و علمی؛ ازجمله رئیسجمهور، نخستوزیر، رئیس قوه قضاییه، فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان هستهای و [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]] هدف این ترورها قرار گرفتهاند. تحلیلگران بر این باورند که این اقدامات با اهدافی همچون ایجاد خلأ مدیریتی، تضعیف پشتوانههای فکری | ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران، مجموعهای از اقدامات خشونتآمیز سازمانیافته است که از نخستین ماههای پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] آغاز شد. این اقدامات ابتدا توسط گروههای تروریستی داخلی از جمله [[گروه فرقان|فرقان]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] و در سالهای اخیر بهطور مستقیم توسط [[اسراییل]] و [[آمریکا|ایالات متحده آمریکا]] صورت گرفته است. طیف گستردهای از شخصیتهای عالیرتبهٔ سیاسی، نظامی، قضایی و علمی؛ ازجمله رئیسجمهور، نخستوزیر، رئیس قوه قضاییه، امامان جمعه، فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان هستهای و [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]] هدف این ترورها قرار گرفتهاند. تحلیلگران بر این باورند که این اقدامات با اهدافی همچون ایجاد خلأ مدیریتی، تضعیف پشتوانههای فکری [[نظام جمهوری اسلامی ایران|نظام]]، ایجاد ناامنی و مهار گسترش انقلاب اسلامی طراحی شده است. با این حال، به نظر تحلیلگران، ترورها، پیامدهایی معکوس نسبت به اهداف عاملان بههمراه داشته است. از این منظر، افشای ماهیت مخالفان و تغییر [[افکار عمومی]] به نفع نظام، تبدیل قربانیان به نمادهای ماندگار ملی، کارآمدی ساختار نهادی لایهای در پر کردن سریع جایگاههای خالی، تقویت [[انسجام اجتماعی]] و ارادهٔ جمعی و ناتوانی راهبردی دشمن در رویارویی نظامی، بخشی از پیامدهای [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران]] است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژهٔ ترور (به فرانسوی: ''Terreur)'' بهمعنای ترس و هراسافکنی، در اصطلاح رایج بهمعنای ایجاد وحشت از طریق خشونت و قتل با هدف دستیابی به مقاصد سیاسی است و میتواند توسط افراد، گروهها، احزاب یا دولتها صورت پذیرد.<ref name=":0">نعمتی وروجنی، «بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی»، 1395ش، ص81-82.</ref> پژوهشگران ویژگیهای اصلی ترور را توسل به زور، اقدامات خشونتآمیز، قتل، خونریزی برای ایجاد ترس، اقدام بهصورت غیر مشروع، هدفگذاری بر اساس اهداف سیاسی و ایدئولوژیک و همچنین کسب یا حفظ قدرت دانستهاند.<ref>عبداللهینژاد و عباسپور مقدم، «ترور از دیدگاه فقه»، 1390ش، ص۱۵۶.</ref> برخی محققان، واژههای ذکرشده در متون اسلامی مانند فَتْک، اِغْتِیال، اِرْهاب و محاربه را مترادف با مفهوم ترور میدانند.<ref>برجی، پژوهشی فقهی و حقوقی دربارهٔ ترور و دفاع مقدس، ۱۳۸۶ش، ص۲۸–۳۰؛ حاتمی، «خوانش اسلام از ترور و تروریسم، واکاوی واژگان معادل»، 1394ش، ص۸–۱۰.</ref> مسئول نیز در فرهنگ اسلامی به کسی گفته میشود که مورد سؤال مردم قرار میگیرد و باید پاسخگوی عملکرد خود باشد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=50037 «بیانات در دیدار مسئولان نظام»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.]</ref> بر این اساس ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران مجموعهای از اقدامات خشونتآمیز سازمانیافته توسط گروههای تروریستی،<ref>[https://www.isna.ir/news/1403102920810/بازخوانی-مهمترین-ترورها-پس-از-پیروزی-انقلاب-اسلامی «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> اسراییل و آمریکا<ref>[https://www.habilian.ir/fa/ایران-و-آمریکا-پس-از-انقلاب-اسلامی؛-آمریکاستیزی-و-دیپلماسی-تروریستیhtml دانشور محمدزادگان و شفیعزاده برمی، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان.]</ref> توصیف شده است که با هدف حذف فیزیکی شخصیتهای نظام اسلامی، ایجاد رعب و وحشت در [[جامعه]] و تخریب اماکن حساس دولتی انجام میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403102920810/بازخوانی-مهمترین-ترورها-پس-از-پیروزی-انقلاب-اسلامی «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا]؛ [https://7sobh.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-12/605574-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D9%87%D9%87 «استمرار ترور از دهه ۶۰ تا دهه ۱۴۰۰»، وبسایت روزنامۀ 7 صبح].</ref> | |||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
* نخستین موج ترورهای سازمانیافته از اوایل ۱۳۵۸ش با فعالیت گروه فرقان آغاز شد. این گروه که با شعارهایی همچون [[اسلام منهای روحانیت]] فعالیت میکرد، با بهرهگیری از فضای دانشگاهی و جذب جوانان | * نخستین موج ترورهای سازمانیافته از اوایل ۱۳۵۸ش با فعالیت گروه فرقان آغاز شد. این گروه که با شعارهایی همچون [[اسلام منهای روحانیت]] فعالیت میکرد، با بهرهگیری از فضای دانشگاهی و جذب جوانان سطحینگر، اقدام به ترور شخصیتهای برجستهٔ انقلابی کرد. این مرحله با ترور نخستین فرمانده [[ستاد کل ارتش جمهوری اسلامی ایران]] در [[اردیبهشت]] ۱۳۵۸ش آغاز شد<ref>[https://irdc.ir/fa/news/998/بازخوانی-24-ترور-پس-از-پیروزی-انقلاب-اسلامی «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> و سپس شماری از اعضای [[شورای انقلاب اسلامی|شورای انقلاب]] و روحانیون تأثیرگذار را در بر گرفت. این موج با دستگیری اعضای اصلی گروه فرقان در [[دی (ماه)|دیماه]] همان سال فروکش کرد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/635711/روزی-که-اکبر-گودرزی-سرکرده-گروهک-فرقان-تیرباران-شد «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو.]</ref> | ||
* پس از [[عزل ابوالحسن بنیصدر]] از ریاستجمهوری، سازمان مجاهدین خلق راهبرد مبارزه مسلحانه را در پیش گرفت. این مرحله با ترور نافرجام یکی از شخصیتهای مؤثر انقلاب در [[تیر|تیرماه]] ۱۳۶۰ش آغاز شد و در پی آن، [[انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی]]<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.]</ref> و دفتر نخستوزیری به ترتیب در تیر و [[شهریور]] همان سال، نقطه اوج این ترورها بود که منجر به کشتهشدن جمع زیادی از مقامات عالیرتبه قضایی، اجرایی و نمایندگان [[مجلس شورای اسلامی]] شد. این روند طی دهه شصت با ترور امامان جمعه و پس از پایان [[جنگ عراق با ایران]] در دهه هفتاد با ترور برخی از فرماندهان نظامی و مسئولان قضایی ادامه یافت.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/571983/پرونده-ای-درباره-همۀ-ترورهای-سیاسی-تاریخ-معاصر-ایران «پروندهای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین.]</ref> | * پس از [[عزل ابوالحسن بنیصدر]] از ریاستجمهوری، سازمان مجاهدین خلق راهبرد مبارزه مسلحانه را در پیش گرفت. این مرحله با ترور نافرجام یکی از شخصیتهای مؤثر انقلاب در [[تیر (ماه)|تیرماه]] ۱۳۶۰ش آغاز شد و در پی آن، [[انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی]]<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.]</ref> و دفتر نخستوزیری به ترتیب در تیر و [[شهریور]] همان سال، نقطه اوج این ترورها بود که منجر به کشتهشدن جمع زیادی از مقامات عالیرتبه قضایی، اجرایی و نمایندگان [[مجلس شورای اسلامی]] شد. این روند طی دهه شصت با ترور امامان جمعه و پس از پایان [[جنگ عراق با ایران]] در دهه هفتاد با ترور برخی از فرماندهان نظامی و مسئولان قضایی ادامه یافت.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/571983/پرونده-ای-درباره-همۀ-ترورهای-سیاسی-تاریخ-معاصر-ایران «پروندهای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین.]</ref> | ||
* از اواخر دهه هشتاد، تمرکز [[عملیات تروریستی|عملیاتهای تروریستی]] | * از اواخر دهه هشتاد، تمرکز [[عملیات تروریستی|عملیاتهای تروریستی]] به ترور دانشمندان هستهای و فرماندهان نظامی معطوف شد. این ترورها که با حمایت و هدایت مستقیم سرویسهای اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا صورت میگرفت، طی سالهای ۱۳۸۸ش تا ۱۳۹۹ش شماری از مشاوران و مدیران [[برنامه هستهای ایران]] را هدف قرار داد. نقطه عطف این مرحله، ترور [[قاسم سلیمانی]] فرمانده [[نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] در دیماه ۱۳۹۸ش توسط نیروهای مسلح آمریکا بود که واکنشهای بیسابقهای در پی داشت.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/571983/پرونده-ای-درباره-همۀ-ترورهای-سیاسی-تاریخ-معاصر-ایران «پروندهای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین.]</ref> | ||
* از ۱۴۰۴ش رویکرد ترور بهشکل حملات هماهنگ و گسترده توسط اسرائیل و آمریکا وارد فاز جدیدی شد. این مرحله ابتدا در [[۲۳ خرداد]] ۱۴۰۴ش، در [[جنگ ۱۲ روزه]]، با حملات هوایی اسرائیل به اهداف نظامی در تهران و ترور جمعی از فرماندهان ارشد نیروهای مسلح آغاز شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1311256/شهادت-سرلشکر-باقری-شهادت-سردار-حاجی-زاده-شهادت-سردار-سلامی%C2%A0۷۸-نفر-شهید-و-۳۲۹-تن-مجروحشهادت-۶-دانشمند-هستهای-در-حمله-تروریستی-اسرائیل «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هستهای در حمله تروریستی اسرائیل»، وبسایت تابناک،.]</ref> نقطهٔ اوج این موج ترورها در [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش و با عنوان خشم حماسی از سوی آمریکا و شیر غران از سوی اسرائیل با [[ترور سیدعلی خامنهای|ترور سید علی خامنهای]] [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران]] و شماری از مقامات عالیرتبه نظامی و امنیتی کشور رقم خورد. این حملات که با هدف فروپاشی ساختار حکمرانی طراحی شده بودند، با واکنشهای متقابل گسترده و تغییر معادلات منطقهای همراه شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنهای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک | * از ۱۴۰۴ش رویکرد ترور بهشکل حملات هماهنگ و گسترده توسط اسرائیل و آمریکا وارد فاز جدیدی شد. این مرحله ابتدا در [[۲۳ خرداد]] ۱۴۰۴ش، در [[جنگ ۱۲ روزه]]، با حملات هوایی اسرائیل به اهداف نظامی در تهران و ترور جمعی از فرماندهان ارشد نیروهای مسلح آغاز شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1311256/شهادت-سرلشکر-باقری-شهادت-سردار-حاجی-زاده-شهادت-سردار-سلامی%C2%A0۷۸-نفر-شهید-و-۳۲۹-تن-مجروحشهادت-۶-دانشمند-هستهای-در-حمله-تروریستی-اسرائیل «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هستهای در حمله تروریستی اسرائیل»، وبسایت تابناک،.]</ref> نقطهٔ اوج این موج از ترورها در [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش و با عنوان [[عملیات خشم حماسی|خشم حماسی]] از سوی آمریکا و [[عملیات شیر غران|شیر غران]] از سوی اسرائیل با [[ترور سیدعلی خامنهای|ترور سید علی خامنهای]]، [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران]] و شماری از مقامات عالیرتبه نظامی و امنیتی کشور رقم خورد. این حملات که با هدف فروپاشی ساختار حکمرانی طراحی شده بودند، با واکنشهای متقابل گسترده و تغییر معادلات منطقهای همراه شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنهای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک]؛ {{cite news|url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t|work=BBC|date=2026-02-28|title=Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes}}</ref> | ||
== زمینهها == | == زمینهها و عوامل == | ||
پژوهشگران حوزهٔ مطالعات سیاسی و امنیتی، زمینههای متعددی را برای تبیین ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی مطرح کردهاند. بر اساس یافتههای تحقیقاتی، این ترورها بهطور عمده توسط گروه فرقان، سازمان مجاهدین خلق و همچنین با حمایت و هدایت دستگاههای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل و همچنین خود این کشورها صورت گرفته است. | پژوهشگران حوزهٔ مطالعات سیاسی و امنیتی، زمینههای متعددی را برای تبیین ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی مطرح کردهاند. بر اساس یافتههای تحقیقاتی، این ترورها بهطور عمده توسط گروه فرقان، سازمان مجاهدین خلق و همچنین با حمایت و هدایت دستگاههای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل و همچنین خود این کشورها صورت گرفته است. | ||
=== گروه فرقان === | === گروه فرقان === | ||
به گزارش پژوهشگران تاریخ معاصر، گروه فرقان که در ۱۳۵۶ش به سرکردگی [[اکبر گودرزی]] فعالیت خود را آغاز کرد، از جمله گروههای تروریستی بود که با بهرهگیری از فضای دانشگاهی کشور در سالهای نخست انقلاب، به جذب نیرو از میان دانشجویان فاقد عمق فکری و مطالعاتی کافی، اقدام کرد. بر اساس تحلیلهای ارائه شده، این گروه که در استمرار سازمان مجاهدین خلق شکل گرفته بود، پس از ناکامی در مقابلهٔ تئوریک با روحانیون و انقلابیون، به ترور متوسل شد.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/439618/اولین-گروه-تروریستی-پس-از-پیروزی-انقلاب «اولین گروه تروریستی پس از پیروزی انقلاب»، وبسایت مشرق.]</ref> بر اساس گزارشها اعضای این گروه با شعارهایی نظیر اسلام منهای روحانیت و بر اساس این ادعا که اسلام مکتب مبارزاتی نیست، جوانان سادهاندیش و خام را جذب میکردند. پژوهشگران خاطرنشان کردهاند که سرکردگان این گروه با القاب دینی همچون «امام» خطاب میشدند و تحلیل خود را به نام [[دین]] صورت میدادند. برخی | به گزارش پژوهشگران تاریخ معاصر، [[گروه فرقان]] که در ۱۳۵۶ش به سرکردگی [[اکبر گودرزی]] فعالیت خود را آغاز کرد، از جمله گروههای تروریستی بود که با بهرهگیری از فضای دانشگاهی کشور در سالهای نخست انقلاب، به جذب نیرو از میان دانشجویان فاقد عمق فکری و مطالعاتی کافی، اقدام کرد. بر اساس تحلیلهای ارائه شده، این گروه که در استمرار سازمان مجاهدین خلق شکل گرفته بود، پس از ناکامی در مقابلهٔ تئوریک با روحانیون و انقلابیون، به ترور متوسل شد.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/439618/اولین-گروه-تروریستی-پس-از-پیروزی-انقلاب «اولین گروه تروریستی پس از پیروزی انقلاب»، وبسایت مشرق.]</ref> بر اساس گزارشها اعضای این گروه با شعارهایی نظیر [[اسلام منهای روحانیت]] و بر اساس این ادعا که اسلام مکتب مبارزاتی نیست، جوانان سادهاندیش و خام را جذب میکردند. پژوهشگران خاطرنشان کردهاند که سرکردگان این گروه با القاب دینی همچون «امام» خطاب میشدند و تحلیل خود را به نام [[دین]] صورت میدادند. برخی تحلیلگران، این گروه را مصداق عینی [[خوارج]] توصیف کردهاند؛ زیرا اعضای این گروه با وجود شعارهای تند ضدامپریالیستی در ابتدای انقلاب اسلامی، بعدها خود به دامن امپریالیسم و تفکرات تروریستی پناهنده شدند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/617376/تروریستهای-اول-انقلاب-گروههایی-که-طعمه-افکار-التقاطی-گروهکهای-تروریستی-شدند «تروریستهای اول انقلاب؛ گروههایی که طعمه افکار التقاطی گروهکهای تروریستی شدند!»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
=== سازمان مجاهدین خلق ایران === | === سازمان مجاهدین خلق ایران === | ||
بر اساس پژوهشهای انجام شده، سازمان مجاهدین خلق که فعالیت خود را از دههٔ ۱۳۴۰ش آغاز کرده | بر اساس پژوهشهای انجام شده، [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] که فعالیت خود را از دههٔ ۱۳۴۰ش آغاز کرده بودند<ref>آبراهامیان، تاریخ ایران مدرن، ۱۳۸۹ش، ص۲۶۵.</ref> پس از تغییر ایدئولوژی به [[مارکسیسم]]، راهکار مبارزهٔ مسلحانه را برای پیشبرد اهداف خود برگزید.<ref>آبراهامیان، ایران بین دو انقلاب، ۱۳۸۲ش، ص۶۰۸–۶۰۹؛ بهروز، شورشیان آرمانخواه، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۲.</ref> به گزارش محققان، این سازمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ابتدا خود را وفادار به انقلاب نشان داد، اما با اتکا به این توجیه که حاکمان جدید قادر به تحقق [[جامعه بیطبقه توحیدی|جامعهٔ بیطبقهٔ توحیدی]] نیستند، سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی را هدف نهایی خود قرار داد.<ref>جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۳۴۸.</ref> پژوهشگران معتقدند که مجموعه عواملی از جمله برخی برخوردها میان سازمان مجاهدین خلق و انقلابیهای مذهبی،<ref>جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۴۱۷–۴۵۰.</ref> شرکت نکردن آنان در [[همهپرسی قانون اساسی]]، عدم موافقت [[امامخمینی]] با نامزدی [[مسعود رجوی]] در اولین انتخابات ریاستجمهوری<ref>آبراهامیان، اسلام رادیکال مجاهدین ایرانی، ۱۳۸۶ش، ص252-254.</ref> و عدم موفقیت چشمگیر آنان در اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی، سران این سازمان را به این نتیجه رساند که امکان موفقیت در سطح سیاسی را ندارند.<ref>زال، سازمان مسعود، ۱۳۹۸ش، ص۲۸.</ref> بر اساس این تحلیلها، سازمان مجاهدین خلق از [[۳۰ خرداد]] ۱۳۶۰ش بهصورت عملی وارد سطح درگیری نظامی با جمهوری اسلامی شد و به ترور مسئولان سیاسی و نظامی و حتی شهروندان عادی اقدام کرد.<ref>جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۸۵ش، ص۵۷۲–۵۷۸.</ref> | ||
=== گروههای تجزیهطلب در مناطق مرزی === | === گروههای تجزیهطلب در مناطق مرزی === | ||
منطقهٔ پیرامونی جمهوری اسلامی ایران طی دهههای اخیر همواره یکی از کانونهای فعالیت | منطقهٔ پیرامونی جمهوری اسلامی ایران طی دهههای اخیر همواره یکی از کانونهای فعالیت گروههای تروریستی سازمانیافته بوده است؛ این گروهها از منظر برخی پژوهشگران و صاحبنظران، با حمایت مستقیم و غیرمستقیم قدرتهای خارجی و برخی رژیمهای منطقهای، ناامنی، بیثباتی و کشتار مردم بیگناه را بهمنظور [[تجزیه ایران|تجزیهٔ ایران]] در دستور کار خود قرار دادهاند. [[جنبش آزادیبخش ملی آذربایجان جنوبی]]، [[کومله]]، [[حزب موکرات کردستان]]، [[پژاک]]، [[الاحوازیه]] در تداوم سازمان خلق عرب، [[جیش العدل]] و [[جبهه دموکراتیک خلق عرب اهواز]]، با اقدامات تروریستی، ترور نخبگان، بمبگذاری و حملات مسلحانه، برخی از مسئولین جمهوری اسلامی ایران را ترور کردهاند. کارشناسان این گروهها را که بهطور عمده با هدف تشکیل کشورهای مستقل در مناطق [[سیستان و بلوچستان]]، [[کردستان]] و [[خوزستان]] فعالیت میکنند، نهتنها تهدیدی برای [[امنیت ملی ایران]]، بلکه خطری جدی برای ثبات کل منطقه و ابزاری برای پیشبرد اهداف سیاسی بیگانگان میدانند.<ref>[https://farsnews.ir/Shohadayegepchag/1764595802997032904/گروهک-های-تروریستی-اطراف-ایران-را-بیشتر-بشناسیم «گروهکهای تروریستی اطراف ایران را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
=== آمریکا و اسرائیل === | === آمریکا و اسرائیل === | ||
پژوهشگران روابط بینالملل، علل اقدامات تروریستی آمریکا و اسرائیل در ایران را در چند سطح معرفتی، سیاسی، اقتصادی و منطقهای تحلیل کردهاند. در سطح معرفتشناختی، محققان به تضاد بنیادین میان نظام فکری اسلام مبتنی بر خدامحوری با [[اومانیسم]] و [[سکولاریسم]] غربی اشاره کردهاند. به اعتقاد آنان، موفقیت نظام اسلامی تهدیدی برای نظامهای مبتنی بر اومانیسم تلقی | پژوهشگران روابط بینالملل، علل اقدامات تروریستی آمریکا و اسرائیل در ایران را در چند سطح معرفتی، سیاسی، اقتصادی و منطقهای تحلیل کردهاند. در سطح معرفتشناختی، محققان به تضاد بنیادین میان نظام فکری اسلام مبتنی بر خدامحوری با [[اومانیسم]] و [[سکولاریسم]] غربی اشاره کردهاند. به اعتقاد آنان، موفقیت نظام اسلامی تهدیدی برای نظامهای مبتنی بر اومانیسم تلقی میشود. در سطح سیاسی، از دستدادن بازاری بزرگ برای محصولات آمریکا پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، بههمخوردن توازن و ثبات مدنظر غرب در منطقه و رشد گرایشهای اسلامخواهانه در کشورهای منطقه بهعنوان عوامل مهم نگرانیآفرین ذکر شده است. از منظر اقتصادی، موقعیت ژئوپلیتیک [[ایران]] میان دو منبع انرژی [[دریای خزر]] و [[خلیج فارس]] و امکان خودکفایی ایران در حوزهٔ هستهای، تهدیدی برای منافع حیاتی غرب ارزیابی میشد. در سطح منطقهای، پژوهشگران به حمایتهای مالی و تسلیحاتی آمریکا از گروههای تروریستی مانند سازمان مجاهدین خلق اشاره کردهاند که در [[جنگ عراق با ایران]] علیه غیرنظامیان ایرانی به کار گرفته شدند.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/ایران-و-آمریکا-پس-از-انقلاب-اسلامی؛-آمریکاستیزی-و-دیپلماسی-تروریستیhtml دانشور محمدزادگان و شفیعزاده برمی، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان.]</ref> افزون بر این، تحلیلگران بر این باورند که حمایت جمهوری اسلامی از [[محور مقاومت]]، از جمله [[فلسطین]] و [[حزبالله لبنان]] و نیز تأکید بر آرمانهای عدالتخواهانه و مقابله با سلطهگری، از عوامل اصلی خصومت راهبردی آمریکا و اسرائیل با نظام جمهوری اسلامی محسوب میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/98298/نقش-جمهوری-اسلامی-ایران-در-هویت-بخشی-به-مجموعه-امنیتی-محور-مقاومت?rcids=95379,105832,82996,99053,98308,98318,98313,98314 کرمی، «نقش جمهوری اسلامی ایران در هویت بخشی به مجموعه امنیتی محور مقاومت»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> مجموعهٔ این زمینهها و تضادهای بنیادین، ایالات متحده آمریکا و اسراییل را به این نتیجهگیری راهبردی رسانده است که حذف فیزیکی شخصیتهای تأثیرگذار جمهوری اسلامی میتواند مسیر تضعیف و در نهایت فروپاشی نظام را هموار سازد. به گزارش محققان، [[ترور دانشمندان هستهای ایران]] توسط سرویسهای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، حمایت از [[تجزیهطلبی در ایران]]، بهکارگیری [[تروریسم اقتصادی]] در قالب تحریمهای یکجانبه و ترور شخصیتهای مهم جمهوری اسلامی، از جمله مصادیق اقدامات تروریستی این دو کشور علیه ایران بوده که در همین راستا صورت گرفته است.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/ایران-و-آمریکا-پس-از-انقلاب-اسلامی؛-آمریکاستیزی-و-دیپلماسی-تروریستیhtml دانشور محمدزادگان و شفیعزاده برمی، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان]؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/99386/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%83%D8%A7_%D9%88_%D9%87%D8%AF%D9%81%DB%8C_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%B1_%D8%A7%D8%B2_%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «آمریکا و هدفی فراتر از توافق هسته ای با ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه].</ref> | ||
== | === سرویسهای جاسوسی خارجی === | ||
بر اساس | بر اساس مدارک موجود، سرویسهای اطلاعاتی خارجی در ترور مسئولان و شخصیتهای جمهوری اسلامی پس از پیروزی انقلاب نقش داشتهاند.<ref>[https://farsnews.ir/Shohadayegepchag/1764595802997032904/گروهک-های-تروریستی-اطراف-ایران-را-بیشتر-بشناسیم «گروهکهای تروریستی اطراف ایران را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری فارس.]</ref> اسناد بهدست آمده از [[سفارت آمریکا در تهران]]، معروف به [[اسناد لانه جاسوسی]]، حاکی از ارتباط گروه فرقان با عناصر خارجی است. یک سند محرمانه از سفارت آمریکا به وزارت خارجه این کشور از تماس یک طلبه قدیمی با سفارت و ارائه اطلاعاتی دربارهٔ گروه فرقان و قصد آن برای ترور هفتهای یک روحانی خبر میدهد. همچنین فردی به نام ویکتور تامست بهعنوان رابط سفارت با گروه فرقان معرفی شده که پس از تسخیر سفارت به آمریکا بازگشت.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/vije/vijenameha/Vijenameha/v018_forghan/page06_12.html کتیرایی، «اعتقاد قطعی دارم در ترور شهید مطهری، سیا یا موساد اسرائیل به گروه فرقان خط داده است»، وبسایت هابلیان.]</ref> همچنین اسناد متعددی از ارتباط سازمان مجاهدین خلق ایران با [[فرانسه]]، [[آلمان]]، [[آلبانی]]،<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/108267/خدمتی-اروپایی-ها-به-گروهک-منافقین?rcids=52177,99624,99764,99739,99693,99552,99207,99681,104492,96573,95136,104655 «خدمتی اروپاییها به گروهک منافقین»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> آمریکا و رژیم صهیونیستی پرده برداشته است. نوارهای فیلمبرداری شده از مذاکرات مسعود رجوی با مقامات اطلاعاتی [[عراق]] نشان میدهد که وی به آگاهی [[کاخ سفید]] و [[کاخ الیزه]] از عملیات [[انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی]] در [[۷ تیر]] ۱۳۶۰ش اشاره کرده است. همچنین بر اساس گزارشها، این سازمان برای ادامه عملیاتهای تروریستی خود امکانات مالی وسیعی از سوی سیا دریافت میکرد و عناصر آن تحت آموزشهای تروریستی این سازمان قرار میگرفتند.<ref>فضلزرندی و ابراهیمی، «دیدگاه آیتالله خامنهای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیتهای جهان اسلام»، 1402ش، ص323؛ [https://psri.ir/print.php?id=jsl39ij6 «تأملی در فاجعه هفتم تیر»، وبسایت مؤسسۀ مطالعاتی و پژوهشهای سیاسی].</ref> دربارهٔ گروههای تجزیهطلب نیز حمایتهای خارجی بهویژه کشورهای منطقه گزارش شده است.<ref>[https://farsnews.ir/Shohadayegepchag/1764595802997032904/گروهک-های-تروریستی-اطراف-ایران-را-بیشتر-بشناسیم «گروهکهای تروریستی اطراف ایران را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
== روشها و ابزارها == | |||
بر اساس گزارشهای موجود، ترور شخصیتهای سیاسی و مذهبی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با روشهای متنوعی انجام شده است. مهمترین این روشها عبارتند از: ترور با اسلحه کمری و [[سلاح گرم]]، ترور با رگبار مسلسل، انفجار بمب در محل استقرار، ترور با بمبهای جاسازیشده در وسایل شخصی مانند ضبط صوت، انفجار مواد منفجره کارگذاریشده در ساختمان، ترور با [[نارنجک]]، ترور انتحاری با [[کمربند انفجاری]]، ترور با بمبهای مغناطیسی چسباندهشده به خودرو، انفجار بمب در مسیر عبور، ترور با بمبهای جاسازیشده در موتورسیکلت، ترور با چاقو<ref>[https://www.isna.ir/news/1403102920810/بازخوانی-مهمترین-ترورها-پس-از-پیروزی-انقلاب-اسلامی «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و بمباران منازل، محل کار و استراحت.<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871130/آخرین-جزییات-از-حملات-بامداد-امروز-اسرائیل-به-ایران-ترور-سرلشکر-باقری-سردار-سلامی-سرلشکر-رشید-و-۶-دانشمند-هستهای-نورنیوز-حال-شمخانی-وخیم-است-هدف-قرار-گرفتن-ساختمانهای-مسکونی-در-تهران-مشاهده-پیکر-مادر-و-کودکی-در-فرحزاد-۵-شهید-و-۲۰-مجروح-در-ساختمان-آسیبدیده-نارمک-۲-شهید-و-۶-مجروح-در-سه-مرکز-نظامی-در-آذربایجان-شرقی-یک-شهید-در-پادگان-۲۴-بعثت-بروجرد «آخرین جزییات از حملات بامداد امروز اسرائیل به ایران / ترور سرلشکر باقری، سردار سلامی، سرلشکر رشید و ۶ دانشمند هستهای / نورنیوز: حال شمخانی وخیم است / هدف قرار گرفتن ساختمانهای مسکونی در تهران؛ مشاهده پیکر مادر و کودکی در فرحزاد؛ ۵ شهید و ۲۰ مجروح در ساختمان آسیبدیده نارمک / ۲ شهید و ۶ مجروح در سه مرکز نظامی در آذربایجان شرقی / یک شهید در پادگان ۲۴ بعثت بروجرد»، وبسایت روزنامۀ انتخاب.]</ref> | |||
در سالهای اخیر، با توسعه فناوریهای نوین، روشهای ترور نیز دستخوش تحول اساسی شده و ابزارهای پیشرفتهای از جمله [[اینترنت]]، سامانههای موقعیتیاب ([[جیپیاس|GPS]])، [[هوش مصنوعی]] و تجهیزات کنترل از راه دور به کار گرفته شده است. به گزارش مقامات مسئول، یکی از مسیرهای اصلی ردیابی و شناسایی اهداف، تلفنهای هوشمند بوده است؛ بهگونهای که حتی ضرورت ندارد خود هدف از گوشی هوشمند استفاده کند، بلکه پایش رفتارهای افراد مرتبط از جمله اعضای خانواده، محافظان و افرادی که با هدف در تماس هستند، همراه با ردیابی GPS خودروهای مورد استفاده، از جمله روشهای مورد استفاده سرویسهای اطلاعاتی خارجی برای مکانیابی و ترور شخصیتهای برجسته گزارش شده است.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بازنشر-59/1676563-نقش-تلفن-های-همراه-محافظان-خانواده-ها-در-ترور-فرماندهان-نظامی-معاون-رئیس-جمهوری-حتی-ماشینی-که-با-آن-رفت-وآمد-می-کنند-ممکن-است-دارای-gps-باشد «نقش تلفنهای همراه محافظان و خانوادهها در ترور فرماندهان نظامی/ معاون رئیسجمهوری: حتی ماشینی که با آن رفت وآمد میکنند، ممکن است دارای GPS باشد»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> از نمونههای برجسته کاربست فناوریهای پیشرفته در عملیات تروریستی، ترور [[محسن فخریزاده]]، دانشمند هستهای ایران است که با برنامهریزی [[سازمان سیا|سیا]] و [[موساد]] و با قابلیت کنترل از فاصله ۱۲۰۰ کیلومتری، از اسرائیل، انجام شده است.<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2022329/ترور-پدر-هستهای-ایران-با-هوش-مصنوعی-جزئیات-کامل-از-ترور-پیچیده-فخریزاده «ترور پدر هستهای ایران با هوش مصنوعی / جزئیات کامل از ترور پیچیده فخریزاده»، اقتصاد آنلاین.]</ref> | |||
به گفتهٔ کارشناسان، از پیامرسانهای خارجی نظیر [[واتساپ]] نیز برای مکانیابی و ترور برخی از فرماندهان استفاده میشود. آنها تأکید دارند که [[فیلترشکن|فیلترشکنهای]] رایگان و ناایمن نیز از دیگر ابزارهای نفوذ و برداشت اطلاعات از تلفنهای همراه محسوب میشوند و میتوانند مسیری برای شناسایی و هدفگیری شخصیتهای مؤثر فراهم آورند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بازنشر-59/1676563-نقش-تلفن-های-همراه-محافظان-خانواده-ها-در-ترور-فرماندهان-نظامی-معاون-رئیس-جمهوری-حتی-ماشینی-که-با-آن-رفت-وآمد-می-کنند-ممکن-است-دارای-gps-باشد «نقش تلفنهای همراه محافظان و خانوادهها در ترور فرماندهان نظامی/ معاون رئیسجمهوری: حتی ماشینی که با آن رفت وآمد میکنند، ممکن است دارای GPS باشد»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> | |||
== مسئولین ترورشده == | |||
== مسئولین | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
!'''ردیف''' | !'''ردیف''' | ||
| خط ۹۳: | خط ۹۱: | ||
| [[سید علی خامنهای|سیدعلی خامنهای]] (ترور ناموفق) | | [[سید علی خامنهای|سیدعلی خامنهای]] (ترور ناموفق) | ||
|[[۶ تیر]] ۱۳۶۰ش | |[[۶ تیر]] ۱۳۶۰ش | ||
|تهران/ | |تهران/مسجد ابوذر | ||
|نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی و رئیس کمیسیون امور دفاعی مجلس | |نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی و رئیس کمیسیون امور دفاعی مجلس | ||
|سازمان مجاهدین خلق | |سازمان مجاهدین خلق | ||
| خط ۱٬۱۹۸: | خط ۱٬۱۹۶: | ||
== پیامدها == | == پیامدها == | ||
به گفتهٔ تحلیلگران، ترور مسئولان جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته پیامدهایی متفاوت با اهداف پیشبینیشده عاملان داشته است. برای مثال در دههٔ شصت، گروههای مخالف با هدف قرار دادن چهرههای برجسته، در پی ایجاد خلأ مدیریتی در نظام نوپا بودند. بر اساس این تحلیلها، این اقدامات | به گفتهٔ تحلیلگران، ترور مسئولان جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته پیامدهایی متفاوت با اهداف پیشبینیشده عاملان داشته است. برای مثال در دههٔ شصت، گروههای مخالف با هدف قرار دادن چهرههای برجسته، در پی ایجاد خلأ مدیریتی در نظام نوپا بودند. بر اساس این تحلیلها، این اقدامات نهتنها به توقف حرکت انقلاب منجر نشد، بلکه با آشکارشدن ماهیت عاملان، موجی از واکنش عمومی به گروههای مخالف ایجاد کرد و زمینهساز تغییر در افکار عمومی داخلی گردید. همچنین شخصیتهای ترورشده به جای حذف از حافظه جمعی، جایگاهی نمادین یافتند و روایتهای شکلگرفته پیرامون زندگی و منش آنان، موجب گسترش تأثیر فکری و معنوی آنها در ذهنیت جمعی شده است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/5420/خون-پاك-شهداي-هفتم-تير-سند-حقانيت-نظام-مقدس-جمهوري-اسلامي-بود «خون پاک شهدای هفتم تیر سند حقانیت نظام مقدس جمهوری اسلامی بود»، خبرگزاری دانشجو]؛ [https://farsnews.ir/hamidreza/1774162335776591280/سیاست-شکست-خورده-ترور-در-ایران جلالی، «سیاست شکست خورده ترور در ایران»، خبرگزاری فارس؛][https://psri.ir/?id=6sjnfrsywi حیدری، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وبسایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی]؛ [https://psri.ir/?id=6sjnfrsywi حیدری، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وبسایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.]</ref> | ||
به گزارش پژوهشگران، ترورهای هدفمند در ادوار اخیر با واکنشهای متقابلی همراه بوده که در تغییر معادلات منطقهای تأثیر داشته است. بر اساس این تحلیلها، ترور قاسم سلیمانی در ۱۳۹۸ش به نخستین حمله مستقیم ایران به [[پایگاه عینالاسد]] در عراق انجامید که نقطهٔ عطفی در معادلات بازدارندگی ارزیابی میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83625435 «انتقام سخت با شلیک دهها موشک به پایگاه آمریکایی عینالاسد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ش، ایران با اجرای [[عملیات وعده صادق]] | به گزارش پژوهشگران، ترورهای هدفمند در ادوار اخیر با واکنشهای متقابلی همراه بوده که در تغییر معادلات منطقهای تأثیر داشته است. بر اساس این تحلیلها، ترور قاسم سلیمانی در ۱۳۹۸ش به نخستین حمله مستقیم ایران به [[پایگاه عینالاسد]] در کشور [[عراق]] انجامید که نقطهٔ عطفی در معادلات بازدارندگی ارزیابی میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83625435 «انتقام سخت با شلیک دهها موشک به پایگاه آمریکایی عینالاسد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در [[جنگ ۱۲ روزه]] در [[خرداد]] ۱۴۰۴ش، ایران با اجرای [[عملیات وعده صادق|عملیات وعده صادق ۳]] پاسخی متقابل نشان داد که به پیشنهاد آتشبس از سوی اسراییل و آمریکا انجامید.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-سیاسی-59/3150423-ایران-به-این-دلیل-در-جنگ-روزه-با-اسرائیل-سربلند-بیرون-آمد «ایران به این 7 دلیل در جنگ 12 روزه با اسرائیل سربلند بیرون آمد.»، وبسایت خبر فوری.]</ref> | ||
همچنین به باور تحلیلگران، [[ترور سیدعلی خامنهای]]، رهبر دوم جمهوری اسلامی و شماری از فرماندهان نظامی در [[جنگ رمضان]] (اسفند ۱۴۰۴ش) نیز پیامدهایی معکوس نسبت به اهداف عاملان داشت. آغاز جنگ منطقهای و دهها موج حمله موشکی [[وعده صادق]] | همچنین به باور تحلیلگران، [[ترور سیدعلی خامنهای]]، رهبر دوم جمهوری اسلامی و شماری از فرماندهان نظامی در [[جنگ رمضان]] (اسفند ۱۴۰۴ش) نیز پیامدهایی معکوس نسبت به اهداف عاملان داشت. آغاز جنگ منطقهای و دهها موج حمله موشکی [[عملیات وعده صادق|وعده صادق ۴]] به اهداف تعیینشده در اسرائیل و پایگاههای آمریکا در منطقه،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6762204/۱۴-پایگاه-آمریکا-در-منطقه-مورد-هدف-قرار-گرفت «۱۴ پایگاه آمریکا در منطقه مورد هدف قرار گرفت»، خبرگزاری مهر.]</ref> از دیدگاه پژوهشگران نشاندهندهٔ تغییر موازنه قدرت و ناتوانی دشمنان در مهار پاسخهای راهبردی ایران بوده است. بر اساس این تحلیلها، این رویدادها نه تنها به تضعیف ساختار نظام سیاسی ایران نیانجامید، بلکه با موجی از انسجام ملی و حمایت عمومی همراه شد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1040332/اشتباه-بزرگ-دشمن-حذف-اعتقادات-ملت-از-معادلات-بود «اشتباه بزرگ دشمن، حذف اعتقادات ملت از معادلات بود»، وبسایت خبرگزاری آنا.]</ref> | ||
== عوامل پایداری جمهوری اسلامی ایران بعد از ترورها == | == عوامل پایداری جمهوری اسلامی ایران بعد از ترورها == | ||
* پیوند تاریخی و تمدنی میان [[هویت ملی]] و باورهای دینی در جامعه ایران موجب شده است که مردم بین حفظ تمامیت ارضی و حفظ نظام جمهوری اسلامی تفکیک قائل نشوند. این پیوند، باعث شده تا ترور مسئولین نظام جمهوری اسلامی بهمثابه حمله به ایران تلقی شود و واکنش دفاعی مردم را برانگیزد. | * پیوند تاریخی و تمدنی میان [[هویت ملی]] و [[باورهای دینی]] در جامعه ایران موجب شده است که مردم بین حفظ تمامیت ارضی و حفظ نظام جمهوری اسلامی تفکیک قائل نشوند. این پیوند، باعث شده تا ترور مسئولین نظام جمهوری اسلامی بهمثابه حمله به ایران تلقی شود و واکنش دفاعی مردم را برانگیزد. | ||
* ساختار نظام جمهوری اسلامی مبتنی بر مشارکت مردمی و نه وابسته به افراد خاص طراحی شده است. بههمین دلیل، ترور شخصیتهای تأثیرگذار نتوانست خلأ رهبری | * ساختار نظام جمهوری اسلامی مبتنی بر مشارکت مردمی و نه وابسته به افراد خاص طراحی شده است. بههمین دلیل، ترور شخصیتهای تأثیرگذار نتوانست خلأ رهبری ایجاد کند و جایگزینی افراد با کارایی مشابه امکانپذیر بود. نمونه آن انتصاب سریع فرماندهان جدید در پی ترور فرماندهان ارشد نظامی است. | ||
* وجود رهبری منسجم و مورد اعتماد عمومی که توانسته است در بحرانهای متعدد، جامعه را مدیریت و انسجام ملی را حفظ کند. در موارد متعدد تاریخی، از جمله جنگ تحمیلی و ترورهای خرداد ۱۴۰۴ش، رهبری با اتخاذ مواضع قاطع و ایجاد اطمینان در جامعه، زمینهٔ مقاومت و ایستادگی را فراهم کرده است. | * وجود رهبری منسجم و مورد اعتماد عمومی که توانسته است در بحرانهای متعدد، جامعه را مدیریت و انسجام ملی را حفظ کند. در موارد متعدد تاریخی، از جمله جنگ تحمیلی و ترورهای خرداد ۱۴۰۴ش، رهبری با اتخاذ مواضع قاطع و ایجاد اطمینان در جامعه، زمینهٔ مقاومت و ایستادگی را فراهم کرده است. | ||
* تجربهٔ تاریخی ملت ایران در مواجهه با بحرانها و تهاجمات خارجی طی هزارههای گذشته، ظرفیت بالایی برای تابآوری ایرانیان و انسجام در شرایط بحرانی ایجاد کرده است. این تجربهٔ تاریخی، همراه با باورهای دینی و ملی، عاملی برای تبدیل تهدیدها به فرصتهای انسجامبخش بوده است. | * تجربهٔ تاریخی ملت ایران در مواجهه با بحرانها و تهاجمات خارجی طی هزارههای گذشته، ظرفیت بالایی برای تابآوری ایرانیان و انسجام در شرایط بحرانی ایجاد کرده است. این تجربهٔ تاریخی، همراه با باورهای دینی و ملی، عاملی برای تبدیل تهدیدها به فرصتهای انسجامبخش بوده است. | ||
| خط ۱٬۲۱۳: | خط ۱٬۲۱۱: | ||
== نمادپردازیها == | == نمادپردازیها == | ||
نمادپردازیهای ترور مسئولین جمهوری اسلامی بهطور عموم در قالب نامگذاری روزهای ملی و مذهبی تجلی یافته است. از جمله هفته اول | نمادپردازیهای ترور مسئولین جمهوری اسلامی بهطور عموم در قالب نامگذاری روزهای ملی و مذهبی تجلی یافته است. از جمله هفته اول شهریور، مصادف با سالروز ترور [[محمدعلی رجایی]] و [[محمدجواد باهنر]]، [[هفته دولت]]<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/430598/علت-نامگذاری-هفته-دولت-چیست «علت نامگذاری هفته دولت چیست؟»، وبسایت تابناک.]</ref> و [[۸ شهریور]] بهعنوان [[روز ملی مبارزه با تروریسم]] نامگذاری شده است.<ref>[https://farsnews.ir/kamran_shirazi/1756535503725400303/پرونده-۴-دهه-ترور-علیه-انقلاب-اسلامی «پرونده ۴ دهه ترور علیه انقلاب اسلامی»، خبرگزاری فارس.]</ref> همچنین [[۱۲ اردیبهشت]] سالروز ترور [[مرتضی مطهری]]، [[روز معلم]]<ref>[https://zarebin.ir/search?q=به+مناسبت+شهادت+مطهری+روز+۱۲+اردیبهشت+به+عنوان+روز+معلم+نامگذاری+شده+است&query_source=normal&query_location=search#:~:text=گرامیداشت%20سالروز%20شهادت%20فرزانه%20علامه%20شهید%20مطهری «گرامیداشت سالروز شهادت فرزانه علامه شهید مطهری»، وبسایت دانشگاه تربیت دبیر هشید رجایی.]</ref> و [[۷ تیر]] سالگرد [[انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی]] و کشتهشدن [[سید محمد بهشتی|سیدمحمد حسینی بهشتی]] و ۷۲ تن از یارانش، بهعنوان [[روز قوه قضائیه]] تعیین شده است.<ref>[https://www.jahannews.com/news/529711/هفتم-تیر-سال-۶۰-گذشت «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وبسایت جهان امروز.]</ref> در همین چارچوب، [[۲۷ آذر]] به پاس فعالیتهای [[محمد مفتح]] در پیوند حوزه و دانشگاه، [[روز وحدت حوزه و دانشگاه]]<ref>[https://psri.ir/?id=fc9oyt93zh «درباره آیت الله شهید محمد مفتح»، وبسایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.]</ref> و [[۱۳ دی]] به مناسبت ترور قاسم سلیمانی [[روز جهانی مقاومت]] نام گرفته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4819319/سیزدهم-دی-روز-جهانی-مقاومت-نامگذاری-شد «سیزدهم دی روز جهانی مقاومت نامگذاری شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> افزون بر این، عنوان [[شهید محراب]] به امامان جمعهای اطلاق میشود که در حین برگزاری یا آمادگی برای نماز هدف ترور قرار گرفتهاند<ref>[https://www.pasokh.org/fa/question/view/9632 «شهدای محراب چند نفر هستند و نامشان چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات.]</ref> و عنوان [[شهدای اقتدار]] به جمعی از فرماندهان نظامی و دانشمندان هستهای اشاره دارد که در جریان حملهٔ اسراییل به ایران در خرداد ۱۴۰۴ش ترور شدند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/760959/شهدای-اقتدار-ایران-نیروی-هوافضای-سپاه-پاسداران-انقلاب-اسلامی «شهدای اقتدار ایران نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
