ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران: تفاوت میان نسخهها
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱٬۱۹۲: | خط ۱٬۱۹۲: | ||
| - | | - | ||
|فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4261316-فوری-سردار-تنگسیری-به-شهادت-رسید-بیانیه-سپاه-پاسداران-در-پی-شهادت-فرمانده-نیروی-دریایی «فوری/ سردار تنگسیری به شهادت رسید / بیانیه سپاه پاسداران در پی شهادت فرمانده نیروی دریایی»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | |فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4261316-فوری-سردار-تنگسیری-به-شهادت-رسید-بیانیه-سپاه-پاسداران-در-پی-شهادت-فرمانده-نیروی-دریایی «فوری/ سردار تنگسیری به شهادت رسید / بیانیه سپاه پاسداران در پی شهادت فرمانده نیروی دریایی»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
|آمریکا و اسراییل | |||
|- | |||
!'''165''' | |||
|جمشید اسحاقی | |||
|10 فروردین 1405ش | |||
| - | |||
|مشاور رئیس ستاد کل نیروهای مسلح <ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1799835/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D8%B4%DB%8C%D8%AF «پیام فرمانده کل سپاه پاسداران بمناسبت شهادت سرلشکر پاسدار جمشید اسحاقی، مشاور رئیس ستاد کل نیروهای مسلح»، وبسایت مشرق.]</ref> | |||
|آمریکا و اسراییل | |آمریکا و اسراییل | ||
|} | |} | ||
| خط ۱٬۲۴۲: | خط ۱٬۲۴۹: | ||
* «پرونده ۴ دهه ترور علیه انقلاب اسلامی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰ش. | * «پرونده ۴ دهه ترور علیه انقلاب اسلامی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰ش. | ||
* «پیامدهای شهادت مظلومانه رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه ای»، وبسایت بینیش اقتصادی، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسنفد ۱۴۰۴ش. | * «پیامدهای شهادت مظلومانه رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه ای»، وبسایت بینیش اقتصادی، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسنفد ۱۴۰۴ش. | ||
* «پیام فرمانده کل سپاه پاسداران بمناسبت شهادت سرلشکر پاسدار جمشید اسحاقی، مشاور رئیس ستاد کل نیروهای مسلح»، وبسایت مشرق، تاریخ درج مطلب: 11 فروردین 1405ش. | |||
* «تأملی در فاجعه هفتم تیر»، وبسایت مؤسسهٔ مطالعاتی و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش. | * «تأملی در فاجعه هفتم تیر»، وبسایت مؤسسهٔ مطالعاتی و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش. | ||
* «ترور برای مهار انقلاب»، وبسایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۳ش. | * «ترور برای مهار انقلاب»، وبسایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۳ش. | ||
نسخهٔ ۱۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۱۹
ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران؛ اقدام به کشتن افراد دارای سمت حاکمیتی در نظام جمهوری اسلامی توسط گروههای تروریستی.
ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران، مجموعهای از اقدامات خشونتآمیز سازمانیافته است که از نخستین ماههای پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز شد. این اقدامات ابتدا توسط گروههای تروریستی داخلی از جمله فرقان و سازمان مجاهدین خلق و در سالهای اخیر بهطور مستقیم توسط اسراییل و ایالات متحده آمریکا صورت گرفته است. طیف گستردهای از شخصیتهای عالیرتبهٔ سیاسی، نظامی، قضایی و علمی؛ ازجمله رئیسجمهور، نخستوزیر، رئیس قوه قضاییه، امامان جمعه، فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان هستهای و رهبر جمهوری اسلامی ایران هدف این ترورها قرار گرفتهاند. تحلیلگران بر این باورند که این اقدامات با اهدافی همچون ایجاد خلأ مدیریتی، تضعیف پشتوانههای فکری نظام، ایجاد ناامنی و مهار گسترش انقلاب اسلامی طراحی شده است. با این حال، به نظر تحلیلگران، ترورها، پیامدهایی معکوس نسبت به اهداف عاملان بههمراه داشته است. از این منظر، افشای ماهیت مخالفان و تغییر افکار عمومی به نفع نظام، تبدیل قربانیان به نمادهای ماندگار ملی، کارآمدی ساختار نهادی لایهای در پر کردن سریع جایگاههای خالی، تقویت انسجام اجتماعی و ارادهٔ جمعی و ناتوانی راهبردی دشمن در رویارویی نظامی، بخشی از پیامدهای ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران است.
مفهومشناسی
واژهٔ ترور (به فرانسوی: Terreur) بهمعنای ترس و هراسافکنی، در اصطلاح رایج بهمعنای ایجاد وحشت از طریق خشونت و قتل با هدف دستیابی به مقاصد سیاسی است و میتواند توسط افراد، گروهها، احزاب یا دولتها صورت پذیرد.[۱] پژوهشگران ویژگیهای اصلی ترور را توسل به زور، اقدامات خشونتآمیز، قتل، خونریزی برای ایجاد ترس، اقدام بهصورت غیر مشروع، هدفگذاری بر اساس اهداف سیاسی و ایدئولوژیک و همچنین کسب یا حفظ قدرت دانستهاند.[۲] برخی محققان، واژههای ذکرشده در متون اسلامی مانند فَتْک، اِغْتِیال، اِرْهاب و محاربه را مترادف با مفهوم ترور میدانند.[۳] مسئول نیز در فرهنگ اسلامی به کسی گفته میشود که مورد سؤال مردم قرار میگیرد و باید پاسخگوی عملکرد خود باشد.[۴] بر این اساس ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران مجموعهای از اقدامات خشونتآمیز سازمانیافته توسط گروههای تروریستی،[۵] اسراییل و آمریکا[۶] توصیف شده است که با هدف حذف فیزیکی شخصیتهای نظام اسلامی، ایجاد رعب و وحشت در جامعه و تخریب اماکن حساس دولتی انجام میشود.[۷]
تاریخچه
- نخستین موج ترورهای سازمانیافته از اوایل ۱۳۵۸ش با فعالیت گروه فرقان آغاز شد. این گروه که با شعارهایی همچون اسلام منهای روحانیت فعالیت میکرد، با بهرهگیری از فضای دانشگاهی و جذب جوانان سطحینگر، اقدام به ترور شخصیتهای برجستهٔ انقلابی کرد. این مرحله با ترور نخستین فرمانده ستاد کل ارتش جمهوری اسلامی ایران در اردیبهشت ۱۳۵۸ش آغاز شد[۸] و سپس شماری از اعضای شورای انقلاب و روحانیون تأثیرگذار را در بر گرفت. این موج با دستگیری اعضای اصلی گروه فرقان در دیماه همان سال فروکش کرد.[۹]
- پس از عزل ابوالحسن بنیصدر از ریاستجمهوری، سازمان مجاهدین خلق راهبرد مبارزه مسلحانه را در پیش گرفت. این مرحله با ترور نافرجام یکی از شخصیتهای مؤثر انقلاب در تیرماه ۱۳۶۰ش آغاز شد و در پی آن، انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی[۱۰] و دفتر نخستوزیری به ترتیب در تیر و شهریور همان سال، نقطه اوج این ترورها بود که منجر به کشتهشدن جمع زیادی از مقامات عالیرتبه قضایی، اجرایی و نمایندگان مجلس شورای اسلامی شد. این روند طی دهه شصت با ترور امامان جمعه و پس از پایان جنگ عراق با ایران در دهه هفتاد با ترور برخی از فرماندهان نظامی و مسئولان قضایی ادامه یافت.[۱۱]
- از اواخر دهه هشتاد، تمرکز عملیاتهای تروریستی به ترور دانشمندان هستهای و فرماندهان نظامی معطوف شد. این ترورها که با حمایت و هدایت مستقیم سرویسهای اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا صورت میگرفت، طی سالهای ۱۳۸۸ش تا ۱۳۹۹ش شماری از مشاوران و مدیران برنامه هستهای ایران را هدف قرار داد. نقطه عطف این مرحله، ترور قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در دیماه ۱۳۹۸ش توسط نیروهای مسلح آمریکا بود که واکنشهای بیسابقهای در پی داشت.[۱۲]
- از ۱۴۰۴ش رویکرد ترور بهشکل حملات هماهنگ و گسترده توسط اسرائیل و آمریکا وارد فاز جدیدی شد. این مرحله ابتدا در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش، در جنگ ۱۲ روزه، با حملات هوایی اسرائیل به اهداف نظامی در تهران و ترور جمعی از فرماندهان ارشد نیروهای مسلح آغاز شد.[۱۳] نقطهٔ اوج این موج از ترورها در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش و با عنوان خشم حماسی از سوی آمریکا و شیر غران از سوی اسرائیل با ترور سید علی خامنهای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران و شماری از مقامات عالیرتبه نظامی و امنیتی کشور رقم خورد. این حملات که با هدف فروپاشی ساختار حکمرانی طراحی شده بودند، با واکنشهای متقابل گسترده و تغییر معادلات منطقهای همراه شد.[۱۴]
زمینهها و عوامل
پژوهشگران حوزهٔ مطالعات سیاسی و امنیتی، زمینههای متعددی را برای تبیین ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی مطرح کردهاند. بر اساس یافتههای تحقیقاتی، این ترورها بهطور عمده توسط گروه فرقان، سازمان مجاهدین خلق و همچنین با حمایت و هدایت دستگاههای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل و همچنین خود این کشورها صورت گرفته است.
گروه فرقان
به گزارش پژوهشگران تاریخ معاصر، گروه فرقان که در ۱۳۵۶ش به سرکردگی اکبر گودرزی فعالیت خود را آغاز کرد، از جمله گروههای تروریستی بود که با بهرهگیری از فضای دانشگاهی کشور در سالهای نخست انقلاب، به جذب نیرو از میان دانشجویان فاقد عمق فکری و مطالعاتی کافی، اقدام کرد. بر اساس تحلیلهای ارائه شده، این گروه که در استمرار سازمان مجاهدین خلق شکل گرفته بود، پس از ناکامی در مقابلهٔ تئوریک با روحانیون و انقلابیون، به ترور متوسل شد.[۱۵] بر اساس گزارشها اعضای این گروه با شعارهایی نظیر اسلام منهای روحانیت و بر اساس این ادعا که اسلام مکتب مبارزاتی نیست، جوانان سادهاندیش و خام را جذب میکردند. پژوهشگران خاطرنشان کردهاند که سرکردگان این گروه با القاب دینی همچون «امام» خطاب میشدند و تحلیل خود را به نام دین صورت میدادند. برخی تحلیلگران، این گروه را مصداق عینی خوارج توصیف کردهاند؛ زیرا اعضای این گروه با وجود شعارهای تند ضدامپریالیستی در ابتدای انقلاب اسلامی، بعدها خود به دامن امپریالیسم و تفکرات تروریستی پناهنده شدند.[۱۶]
سازمان مجاهدین خلق ایران
بر اساس پژوهشهای انجام شده، سازمان مجاهدین خلق ایران که فعالیت خود را از دههٔ ۱۳۴۰ش آغاز کرده بودند[۱۷] پس از تغییر ایدئولوژی به مارکسیسم، راهکار مبارزهٔ مسلحانه را برای پیشبرد اهداف خود برگزید.[۱۸] به گزارش محققان، این سازمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ابتدا خود را وفادار به انقلاب نشان داد، اما با اتکا به این توجیه که حاکمان جدید قادر به تحقق جامعهٔ بیطبقهٔ توحیدی نیستند، سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی را هدف نهایی خود قرار داد.[۱۹] پژوهشگران معتقدند که مجموعه عواملی از جمله برخی برخوردها میان سازمان مجاهدین خلق و انقلابیهای مذهبی،[۲۰] شرکت نکردن آنان در همهپرسی قانون اساسی، عدم موافقت امامخمینی با نامزدی مسعود رجوی در اولین انتخابات ریاستجمهوری[۲۱] و عدم موفقیت چشمگیر آنان در اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی، سران این سازمان را به این نتیجه رساند که امکان موفقیت در سطح سیاسی را ندارند.[۲۲] بر اساس این تحلیلها، سازمان مجاهدین خلق از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ش بهصورت عملی وارد سطح درگیری نظامی با جمهوری اسلامی شد و به ترور مسئولان سیاسی و نظامی و حتی شهروندان عادی اقدام کرد.[۲۳]
گروههای تجزیهطلب در مناطق مرزی
منطقهٔ پیرامونی جمهوری اسلامی ایران طی دهههای اخیر همواره یکی از کانونهای فعالیت گروههای تروریستی سازمانیافته بوده است؛ این گروهها از منظر برخی پژوهشگران و صاحبنظران، با حمایت مستقیم و غیرمستقیم قدرتهای خارجی و برخی رژیمهای منطقهای، ناامنی، بیثباتی و کشتار مردم بیگناه را بهمنظور تجزیهٔ ایران در دستور کار خود قرار دادهاند. جنبش آزادیبخش ملی آذربایجان جنوبی، کومله، حزب موکرات کردستان، پژاک، الاحوازیه در تداوم سازمان خلق عرب، جیش العدل و جبهه دموکراتیک خلق عرب اهواز، با اقدامات تروریستی، ترور نخبگان، بمبگذاری و حملات مسلحانه، برخی از مسئولین جمهوری اسلامی ایران را ترور کردهاند. کارشناسان این گروهها را که بهطور عمده با هدف تشکیل کشورهای مستقل در مناطق سیستان و بلوچستان، کردستان و خوزستان فعالیت میکنند، نهتنها تهدیدی برای امنیت ملی ایران، بلکه خطری جدی برای ثبات کل منطقه و ابزاری برای پیشبرد اهداف سیاسی بیگانگان میدانند.[۲۴]
آمریکا و اسرائیل
پژوهشگران روابط بینالملل، علل اقدامات تروریستی آمریکا و اسرائیل در ایران را در چند سطح معرفتی، سیاسی، اقتصادی و منطقهای تحلیل کردهاند. در سطح معرفتشناختی، محققان به تضاد بنیادین میان نظام فکری اسلام مبتنی بر خدامحوری با اومانیسم و سکولاریسم غربی اشاره کردهاند. به اعتقاد آنان، موفقیت نظام اسلامی تهدیدی برای نظامهای مبتنی بر اومانیسم تلقی میشود. در سطح سیاسی، از دستدادن بازاری بزرگ برای محصولات آمریکا پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، بههمخوردن توازن و ثبات مدنظر غرب در منطقه و رشد گرایشهای اسلامخواهانه در کشورهای منطقه بهعنوان عوامل مهم نگرانیآفرین ذکر شده است. از منظر اقتصادی، موقعیت ژئوپلیتیک ایران میان دو منبع انرژی دریای خزر و خلیج فارس و امکان خودکفایی ایران در حوزهٔ هستهای، تهدیدی برای منافع حیاتی غرب ارزیابی میشد. در سطح منطقهای، پژوهشگران به حمایتهای مالی و تسلیحاتی آمریکا از گروههای تروریستی مانند سازمان مجاهدین خلق اشاره کردهاند که در جنگ عراق با ایران علیه غیرنظامیان ایرانی به کار گرفته شدند.[۲۵] افزون بر این، تحلیلگران بر این باورند که حمایت جمهوری اسلامی از محور مقاومت، از جمله فلسطین و حزبالله لبنان و نیز تأکید بر آرمانهای عدالتخواهانه و مقابله با سلطهگری، از عوامل اصلی خصومت راهبردی آمریکا و اسرائیل با نظام جمهوری اسلامی محسوب میشود.[۲۶] مجموعهٔ این زمینهها و تضادهای بنیادین، ایالات متحده آمریکا و اسراییل را به این نتیجهگیری راهبردی رسانده است که حذف فیزیکی شخصیتهای تأثیرگذار جمهوری اسلامی میتواند مسیر تضعیف و در نهایت فروپاشی نظام را هموار سازد. به گزارش محققان، ترور دانشمندان هستهای ایران توسط سرویسهای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، حمایت از تجزیهطلبی در ایران، بهکارگیری تروریسم اقتصادی در قالب تحریمهای یکجانبه و ترور شخصیتهای مهم جمهوری اسلامی، از جمله مصادیق اقدامات تروریستی این دو کشور علیه ایران بوده که در همین راستا صورت گرفته است.[۲۷]
سرویسهای جاسوسی خارجی
بر اساس مدارک موجود، سرویسهای اطلاعاتی خارجی در ترور مسئولان و شخصیتهای جمهوری اسلامی پس از پیروزی انقلاب نقش داشتهاند.[۲۸] اسناد بهدست آمده از سفارت آمریکا در تهران، معروف به اسناد لانه جاسوسی، حاکی از ارتباط گروه فرقان با عناصر خارجی است. یک سند محرمانه از سفارت آمریکا به وزارت خارجه این کشور از تماس یک طلبه قدیمی با سفارت و ارائه اطلاعاتی دربارهٔ گروه فرقان و قصد آن برای ترور هفتهای یک روحانی خبر میدهد. همچنین فردی به نام ویکتور تامست بهعنوان رابط سفارت با گروه فرقان معرفی شده که پس از تسخیر سفارت به آمریکا بازگشت.[۲۹] همچنین اسناد متعددی از ارتباط سازمان مجاهدین خلق ایران با فرانسه، آلمان، آلبانی،[۳۰] آمریکا و رژیم صهیونیستی پرده برداشته است. نوارهای فیلمبرداری شده از مذاکرات مسعود رجوی با مقامات اطلاعاتی عراق نشان میدهد که وی به آگاهی کاخ سفید و کاخ الیزه از عملیات انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در ۷ تیر ۱۳۶۰ش اشاره کرده است. همچنین بر اساس گزارشها، این سازمان برای ادامه عملیاتهای تروریستی خود امکانات مالی وسیعی از سوی سیا دریافت میکرد و عناصر آن تحت آموزشهای تروریستی این سازمان قرار میگرفتند.[۳۱] دربارهٔ گروههای تجزیهطلب نیز حمایتهای خارجی بهویژه کشورهای منطقه گزارش شده است.[۳۲]
روشها و ابزارها
بر اساس گزارشهای موجود، ترور شخصیتهای سیاسی و مذهبی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با روشهای متنوعی انجام شده است. مهمترین این روشها عبارتند از: ترور با اسلحه کمری و سلاح گرم، ترور با رگبار مسلسل، انفجار بمب در محل استقرار، ترور با بمبهای جاسازیشده در وسایل شخصی مانند ضبط صوت، انفجار مواد منفجره کارگذاریشده در ساختمان، ترور با نارنجک، ترور انتحاری با کمربند انفجاری، ترور با بمبهای مغناطیسی چسباندهشده به خودرو، انفجار بمب در مسیر عبور، ترور با بمبهای جاسازیشده در موتورسیکلت، ترور با چاقو[۳۳] و بمباران منازل، محل کار و استراحت.[۳۴]
در سالهای اخیر، با توسعه فناوریهای نوین، روشهای ترور نیز دستخوش تحول اساسی شده و ابزارهای پیشرفتهای از جمله اینترنت، سامانههای موقعیتیاب (GPS)، هوش مصنوعی و تجهیزات کنترل از راه دور به کار گرفته شده است. به گزارش مقامات مسئول، یکی از مسیرهای اصلی ردیابی و شناسایی اهداف، تلفنهای هوشمند بوده است؛ بهگونهای که حتی ضرورت ندارد خود هدف از گوشی هوشمند استفاده کند، بلکه پایش رفتارهای افراد مرتبط از جمله اعضای خانواده، محافظان و افرادی که با هدف در تماس هستند، همراه با ردیابی GPS خودروهای مورد استفاده، از جمله روشهای مورد استفاده سرویسهای اطلاعاتی خارجی برای مکانیابی و ترور شخصیتهای برجسته گزارش شده است.[۳۵] از نمونههای برجسته کاربست فناوریهای پیشرفته در عملیات تروریستی، ترور محسن فخریزاده، دانشمند هستهای ایران است که با برنامهریزی سیا و موساد و با قابلیت کنترل از فاصله ۱۲۰۰ کیلومتری، از اسرائیل، انجام شده است.[۳۶]
به گفتهٔ کارشناسان، از پیامرسانهای خارجی نظیر واتساپ نیز برای مکانیابی و ترور برخی از فرماندهان استفاده میشود. آنها تأکید دارند که فیلترشکنهای رایگان و ناایمن نیز از دیگر ابزارهای نفوذ و برداشت اطلاعات از تلفنهای همراه محسوب میشوند و میتوانند مسیری برای شناسایی و هدفگیری شخصیتهای مؤثر فراهم آورند.[۳۷]
مسئولین ترورشده
| ردیف | نام و نام خانوادگی | تاریخ ترور | مکان ترور | مسئولیت در نظام جمهوری اسلامی | فرد/گروه/ کشور ترورکننده |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | محمدولی قرنی | ۳ اردیبهشت ۱۳۵۸ش | تهران | رئیس ستاد کل ارتش اسلامی جمهوری اسلامی ایران[۳۸] | گروه فرقان |
| ۲ | مرتضی مطهری | ۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۸ش | قم | رئیس شورای انقلاب اسلامی[۳۹] | گروه فرقان |
| ۳ | اکبر هاشمی رفسنجانی (ترور ناموفق) | ۴ خرداد ۱۳۵۸ش | تهران/ در منزل شخصی | رئیس مجلس شورای اسلامی[۴۰] | گروه فرقان |
| ۴ | مهدی عراقی | ۴ شهریور ۱۳۵۸ش | تهران | مدیر مالی مؤسسه کیهان[۴۱] | گروه فرقان |
| ۵ | سید محمدعلی قاضی طباطبایی | ۱۰ آبان ۱۳۵۸ش | تبریز | امام جمعه تبریز و نماینده امامخمینی در استان آذربایجان شرقی[۴۲] | گروه فرقان |
| ۶ | محمد مفتح | ۷ آذر ۱۳۵۸ش | تهران/دانشگاه تهران | عضو شورای گسترش آموزش عالی کشور و سرپرستی دانشکده الهیات دانشگاه تهران[۴۳][۴۴] | گروه فرقان |
| ۷ | سیدعلی خامنهای (ترور ناموفق) | ۶ تیر ۱۳۶۰ش | تهران/مسجد ابوذر | نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی و رئیس کمیسیون امور دفاعی مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۸ | سید محمد حسینی بهشتی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | رئیس دیوان عالی کشور | سازمان مجاهدین خلق |
| ۹ | محمد باقری لواسانی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم تهران در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۱۰ | محمدعلی حیدری | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم همدان در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۱۱ | عباس حیدری | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم بوشهر در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۱۲ | شمشالدین حسینی نائینی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم نائین در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۱۳ | محمدتقی حسینی طباطبائی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم زابل در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۱۴ | قاسم صادقی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم مشهد در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۱۵ | محمدحسین صادقی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم ازنا در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۱۶ | حسن طیبی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم اسفراین در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۱۷ | نورالله طباطبائینژاد | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم اردستان در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۱۸ | سیفالله عبدالکریمی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم لنگرود در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۱۹ | عباسعلی ناطق نوری | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم نور در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۲۰ | مهدی نصیری لاری | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم لارستان در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۲۱ | علیرضا چراغزاده دزفولی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم هفتگل و رامهرمز | سازمان مجاهدین خلق |
| ۲۲ | عبدالحمید دیالمه | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم مشهد در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۲۳ | سیدمحمد کاظم دانش | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم شوش و اندیمشک | سازمان مجاهدین خلق |
| ۲۴ | غلامرضا دانش | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم تفرش و خلجستان | سازمان مجاهدین خلق |
| ۲۵ | علیاکبر دهقان | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم تربتجام در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۲۶ | میربهزاد شهریاری | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم رودباران در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۲۷ | عبدالوهاب قاسمی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم ساری در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۲۸ | عمادالدین کریمی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم نوشهر در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۲۹ | علی هاشمی سنجانی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم اراک در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۳۰ | محمد منتظری | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم اراک در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۳۱ | سیدرضا پاکنژاد | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم یزد در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۳۱ | سیدمحمد جواد شرافت | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم شوشتر در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۳۳ | سیدفخرالدین رحیمی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم ملاوی در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۳۴ | غلامحسین حقانی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم بندرعباس در مجلس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۳۵ | محمدعلی فیاضبخش | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | زیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۳۶ | محمود قندی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | وزیر پست و تلگراف و تلفن | سازمان مجاهدین خلق |
| ۳۷ | موسی کلانتری | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | وزیر راه و ترابری | سازمان مجاهدین خلق |
| ۳۸ | حسن عباسپور | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | وزیر نیرو | سازمان مجاهدین خلق |
| ۳۹ | جواد اسداللهزاده | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۴۰ | محمدصادق اسلامی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | معاون پارلمانی وزارت بازرگانی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۴۱ | حسین اکبری | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | مدیرعامل بانک کشاورزی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۴۲ | محمود تفویضی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | معاون وزارت راه و ترابری | سازمان مجاهدین خلق |
| ۴۳ | مهدی امینزاده | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۴۴ | عباس جهانبخشی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | معاون آموزش سازمان بهزیستی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۴۵ | ایرج شهسواری | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | معاون اداری مالی وزارت آموزش و پرورش | سازمان مجاهدین خلق |
| ۴۶ | غلامعلی معتمدی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | معاون رفاه و تعاون وزارت کار | سازمان مجاهدین خلق |
| ۴۷ | حسن عضدی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | عاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۴۸ | سیدکاظم موسوی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | معاون پژوهش وزارت آموزش و پرورش | سازمان مجاهدین خلق |
| ۴۹ | حبیبالله مهمانچی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | معاون پارلمانی وزارت کار | سازمان مجاهدین خلق |
| ۵۰ | سیدمحمد پاکنژاد | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | عضو هیئت مدیره کاغذ و چوب | سازمان مجاهدین خلق |
| ۵۱ | هادی امینی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | از سرپرستان بنیاد مستضعفان | سازمان مجاهدین خلق |
| ۵۲ | محمد رواقی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | مدیرعامل شرکت فرش ایران | سازمان مجاهدین خلق |
| ۵۳ | توحید رزمجومین | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | عضو هیئت مدیره گروه صنعتی ملی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۵۴ | جواد سرحدی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | مدیرعامل سازمان تعاون شهر و روستا | سازمان مجاهدین خلق |
| ۵۵ | علیاکبر سلیمی جهرمی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | مدیرکل سازمان امور اداری و استخدامی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۵۶ | عباس شاهوی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | مدیرعامل مرکز تهیه و توزیع فلزات | سازمان مجاهدین خلق |
| ۵۷ | علیمحمد مجیدی | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | مشاور عمرانی وزارت کشور | سازمان مجاهدین خلق |
| ۵۸ | محمد پاکنژاد | ۷ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | عضو هیئت مدیره چوب و کاغذ[۴۵] | سازمان مجاهدین خلق |
| ۵۹ | محمد کچویی | ۸ تیر ۱۳۶۰ش | تهران | رئیس زندان اوین[۴۶] | سازمان مجاهدین خلق |
| ۶۰ | سید حسن آیت | ۱۴ مرداد ۱۳۶۰ش | تهران | نماینده مردم نجفآباد در مجلس خبرگان قانون اساسی[۴۷] | سازمان مجاهدین خلق |
| ۶۱ | محمدعلی رجایی | ۸ شهریور ۱۳۶۰ش | تهران | رئیسجمهور[۴۸] | سازمان مجاهدین خلق |
| ۶۲ | محمدجواد باهنر | ۸ شهریور ۱۳۶۰ش | تهران | نخستوزیر[۴۹] | سازمان مجاهدین خلق |
| ۶۳ | سیداسدالله مدنی | ۲۰ شهریور ۱۳۶۰ش | تبریز | امام جمعه تبریز و نماینده امامخمینی در استان آذربایجان شرقی | سازمان مجاهدین خلق |
| ۶۴ | سیدعبدالکریم هاشمی نژاد | ۷ مهر ۱۳۶۰ش | تهران | دبیر حزب جمهوری اسلامی و نماینده مردم استان مازندران در مجلس خبرگان قانون اساسی[۵۰] | سازمان مجاهدین خلق |
| ۶۵ | سیدعبدالحسین دستغیب | ۲۰ آذر ۱۳۶۰ش | شیراز | امام جمعه شیراز و نماینده امامخمینی در استان فارس | سازمان مجاهدین خلق |
| ۶۶ | علی قدوسی | ۱۴ شهریور ۱۳۶۰ | تهران | دادستان کل کشور | سازمان مجاهدین خلق |
| ۶۷ | عطاءاللّه اشرفی اصفهانی | ۲۳ مهر ۱۳۶۱ش | مسجد جامع کرمانشاه | امام جمعه ایلام و نماینده امام خمینی در استان کرمانشاه | سازمان مجاهدین خلق |
| ۶۸ | محمد صدوقی | ۱۱ تیرماه ۱۳۶۱ش | یزد | امام جمعه یزد و نماینده امام خمینی در استان یزد | سازمان مجاهدین خلق |
| ۶۹ | عباس واعظ طبسی (ترور ناموفق) | ۲۹ بهمن ۱۳۶۱ش | مشهد | امام جمعه مشهد و نماینده امام خمینی در استان خراسان | سازمان مجاهدین خلق |
| ۷۰ | اسدالله لاجوردی | ۱ شهریور ۱۳۷۷ش | تهران | رئیس زندان اوین | سازمان مجاهدین خلق |
| ۷۱ | علی صیاد شیرازی | ۲۱ فروردین ۱۳۷۸ش | تهران | معاونت بازرسی ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح[۵۱] | سازمان مجاهدین خلق |
| ۷۲ | نورعلی شوشتری | ۲۶ مهر ۱۳۸۷ش | سیستان و بلوجستان | جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران[۵۲] | گروه جیشالعدل |
| ۷۳ | رجبعلی محمدزاده | ۲۶ مهر ۱۳۸۷ش | سیستان و بلوجستان | فرمانده سپاه استان سیستان و بلوچستان[۵۳] | گروه جیشالعدل |
| ۷۴ | مسعود علیمحمدی | ۲۲ دی ۱۳۸۸ش | تهران | نماینده ایران در پروژه سزامی (مرکز تابش سینکروترون برای تحقیقات و علوم کاربردی در خاورمیانه) و دانشمند هستهای کشور[۵۴] | عوامل موساد و سازمان مجاهدین خلق |
| ۷۵ | مجید شهریاری | ۸ آذر ۱۳۸۹ش | تهران | مشاور جمهوری اسلامی ایران در پروژه سزامی و دانشمند هستهای کشور[۵۵] | عوامل موساد و سازمان مجاهدین خلق |
| ۷۶ | داریوش رضایینژاد | ۱ مرداد ۱۳۹۰ش | تهران | مشاور جمهوری اسلامی ایران در پروژه سزامی و دانشمند هستهای کشور[۵۶] | عوامل موساد و سازمان مجاهدین خلق |
| ۷۷ | مصطفی احمدی روشن | ۲۱ دی ۱۳۹۰ش | تهران | مدیر صنعت هستهای و دانشمند هستهای کشور[۵۷] | عوامل موساد و سازمان مجاهدین خلق |
| ۷۸ | قاسم سلیمانی | ۱۳ دی ۱۳۹۸ش | عراق (بغداد) | فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۵۸] | آمریکا |
| ۷۹ | محسن فخریزاده | ۷ آذر ۱۳۹۹ش | تهران | معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و نوآوری و دانشمند هستهای کشور[۵۹] | عوامل اسراییل |
| ۸۰ | حسن صیاد خدایی | ۱ خرداد ۱۴۰۱ش | تهران | عضو فعال در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با درجه سرهنگی[۶۰] | عوامل اسراییل |
| ۸۱ | حجتالله امیدوار | ۳۰ دی ۱۴۰۲ش | سوریه | مستشار نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۸۲ | علی آقازاده | ۳۰ دی ۱۴۰۲ش | سوریه | مستشار نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۸۳ | حسین محمدی | ۳۰ دی ۱۴۰۲ش | سوریه | مستشار نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۸۴ | سعید کریمی | ۳۰ دی ۱۴۰۲ش | سوریه | مستشار نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۶۱] | اسراییل |
| ۸۵ | محمدرضا زاهدی | ۱۳ فرودرین ۱۴۰۳ش | سوریه | فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شاخه سوریه و لبنان. | اسراییل |
| ۸۶ | محمدهادی حاجی رحیمی | ۱۳ فرودرین ۱۴۰۳ش | سوریه | جانشین فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شاخه سوریه و لبنان. | اسراییل |
| ۸۷ | حسین اماناللهی | ۱۳ فرودرین ۱۴۰۳ش | سوریه | رئیس ستاد کل نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شاخه سوریه و لبنان | اسراییل |
| ۸۸ | سید مهدی جلالتی | ۱۳ فرودرین ۱۴۰۳ش | سوریه | مستشار نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۸۹ | محسن صداقت | ۱۳ فرودرین ۱۴۰۳ش | سوریه | مستشار نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۹۰ | علی آقا بابایی | ۱۳ فرودرین ۱۴۰۳ش | سوریه | مستشار نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۹۱ | سیدعلی صالحی روزبهانی | سوریه | مستشار نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۶۲] | اسراییل | |
| ۹۲ | علی رازینی | ۲۹ دی ۱۴۰۴ش | تهران | رئیس شعبه ۳۹ دیوان عالی | آبدارچی دیوان عالی |
| ۹۳ | محمد مقیسه | ۲۹ دی ۱۴۰۴ش | تهران | رئیس شعبه ۵۳ دیوان عالی[۶۳] | آبدارچی دیوان عالی |
| ۹۴ | محمد باقری | ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش | تهران | فرمانده ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران | اسراییل |
| ۹۵ | حسین سلامی | ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش | تهران | فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۹۶ | غلامعلی رشید | ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش | تهران | فرمانده قرار گاه خاتم الانبیا و جانشین فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۹۷ | علی شادمانی | جنگ ۱۲ روزه | تهران | فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا[۶۴] | اسراییل |
| ۹۸ | مهدی ربانی | جنگ ۱۲ روزه | تهران | معاون معاونت عملیاتی ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح | اسراییل |
| ۹۹ | امیرعلی حاجیزاد | جنگ ۱۲ روزه | تهران | فرمانده سازمان هوا و فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۶۵] | اسراییل |
| ۱۰۰ | محمدجعفر اسدی | جنگ ۱۲ روزه | تهران | معاون بازرسی قرارگاه خاتم الانبیا | اسراییل |
| ۱۰۱ | محمد کاظمی | جنگ ۱۲ روزه | تهران | رئیس سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۰۲ | غلامرضا محرابی | جنگ ۱۲ روزه | تهران | معاون اطلاعات ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران | اسراییل |
| ۱۰۳ | خسرو حسنی | جنگ ۱۲ روزه | تهران | معاون معاونت اطلاعات نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۰۴ | حسن محقق | جنگ ۱۲ روزه | تهران | جانشین فرمانده اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۰۵ | محمدسعید ایزدی | جنگ ۱۲ روزه | قم | فرمانده سپاه قدس در امور فلسطین | اسراییل |
| ۱۰۶ | محمدرضا نصیرباغبان | جنگ ۱۲ روزه | - | معاونت فرمانده در اطلاعات سپاه | اسراییل |
| ۱۰۷ | رضا مظفری نیا | جنگ ۱۲ روزه | - | ریاست سازمان سپند (فرمانده مرکز تسلیحات ویژه سپند وزارت دفاع) | اسراییل |
| ۱۰۸ | مسعود شانهای | جنگ ۱۲ روزه | - | ریاست دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۰۹ | داوود شیخیان | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده پدافند هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۱۰ | عباس نوری | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده پشتیبانی نیروی زمینی ارتش جنوب غرب | اسراییل |
| ۱۱۱ | محمدباقر طاهر پور | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده یگان پهپادی هوافضای پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۱۲ | مسعود طیب | جنگ ۱۲ روزه | - | معاون فرمانده در نیروی هوافضا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۱۳ | محمود باقری | جنگ ۱۲ روزه | - | معاون فرمانده در نیروی هوافضا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۱۴ | منصور صفرپور | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده پایگاه هوایی تهران | اسراییل |
| ۱۱۵ | جواد جرسرا | جنگ ۱۲ روزه | - | معاون فرمانده در نیروی هوافضا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۱۶ | رضا نجفی | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده سپاه ایجرود زنجان | اسراییل |
| ۱۱۷ | اسماعیل شاکری | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده سپاه استان قم | اسراییل |
| ۱۱۸ | غلامعلی نجفی | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران | اسراییل |
| ۱۱۹ | بهنام شهریاری | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده انتقال تسهیلات نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۲۰ | امین پورجودکی | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده دوم پهپادی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۲۱ | علی پیری جناقرد | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی در استان اردبیل | اسراییل |
| ۱۲۲ | علی حسین محمدی | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده تیپ ۷۱ پیاده ابوذر ارتش جمهوری اسلامی ایران | اسراییل |
| ۱۲۳ | مجتبی کرمی | جنگ ۱۲ روزه | - | جانشین فرمانده سپاه کرج | اسراییل |
| ۱۲۴ | تقی یوسف وند | جنگ ۱۲ روزه | - | مسئول حفاظت اطلاعات سازمان بسیج کل کشور | اسراییل |
| ۱۲۵ | رضوان پور | جنگ ۱۲ روزه | - | معاون اجتماعی سازمان بسیج کل کشور | اسراییل |
| ۱۲۶ | اکبر عنایتی | جنگ ۱۲ روزه | - | معاون اجتماعی سپاه کرج | اسراییل |
| ۱۲۷ | علیرضا لطفی | جنگ ۱۲ روزه | - | جانشین اطلاعات فراجا (فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران) | اسراییل |
| ۱۲۸ | سیدمجتبی معین پور | جنگ ۱۲ روزه | - | فرمانده در سپاه البرز | اسراییل |
| ۱۲۹ | علی محمد مدداللهی | جنگ ۱۲ روزه | - | معاون فرمانده در هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | اسراییل |
| ۱۳۰ | جواد پوررجبی | جنگ ۱۲ روزه | - | معاون فرمانده در هوا و فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۶۶] | اسراییل |
| ۱۳۱ | محمدمهدی طهرانچی | ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش | تهران | رئیس دانشگاه آزاد اسلامی و دانشمند هستهای[۶۷] | اسراییل |
| ۱۳۲ | عباس دوانی | ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش | تهران | معاون سابق رئیسجمهور و رئیس سابق سازمان انرژی اتمی و دانشمند هستهای | اسراییل |
| ۱۳۳ | عبدالحمید مینوچهر | ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش | تهران | رئیس دانشکده مهندسی هستهای دانشگاه شهید بهشتی و دانشمند هستهای | اسراییل |
| ۱۳۴ | احمدرضا ذوالفقاری | ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش | تهران | معاون سابق پشتیبانی، مالی و مدیریت منابع دانشگاه شهید بهشتی و دانشمند هستهای[۶۸] | اسراییل |
| ۱۳۵ | مسعود پزشکیان (ترور ناموفق) | ۲۶ خرداد ۱۴۰۴ش | تهران (جلسه شورای عالی امنیت ملی) | رئیسجمهور | اسراییل |
| ۱۳۶ | غلامحسین محسنی اژهای (ترور ناموفق) | ۲۶ خرداد ۱۴۰۴ش | تهران (جلسه شورای عالی امنیت ملی) | رئیس قوه قضاییه | اسراییل |
| ۱۳۷ | محمدباقر قالیباف (ترور ناموفق) | ۲۶ خرداد ۱۴۰۴ش | تهران (جلسه شورای عالی امنیت ملی) | رئیس مجلس شورای اسلامی[۶۹] | اسراییل |
| ۱۳۸ | محمود حقیقت | ۱۷ دی ۱۴۰۴ش | سیستان و بلوچستان | جانشین فرمانده پاسگاه انتظامی در ایرانشهر[۷۰] | جیش العدل |
| ۱۳۹ | سیدعلی خامنهای | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران/بیت رهبری | رهبر دوم انقلاب اسلامی ایران[۷۱][۷۲] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۴۰ | سید عبدالرحیم موسوی | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران/بیت رهبری | رئیس ستاد کل نیروهای مسلح[۷۳] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۴۱ | محمد پاکپور | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران/ بیت رهبری | فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۷۴] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۴۲ | علی شمخانی | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران/بیت رهبری | مشاور علی خامنهای و دبیر شورای دفاع[۷۵] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۴۳ | غلامرضا رضائیان | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران/بیت رهبری | رئیس سازمان اطلاعات فراج[۷۶] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۴۴ | محمد باصری | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | از مسئولین وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران[۷۷] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۴۵ | حسین جبلعاملیان | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | رئیس سازمان سپند و مسئول صنایع نظامی و دفاعی[۷۸] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۴۶ | محمد شیرازی | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | رئیس دفتر فرمانده کل قوا[۷۹] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۴۷ | صالح اسدی | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | رئیس سازمان اطلاعات قرارگاه خاتمالانبیاء[۸۰] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۴۸ | محسن درهباغی | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | معاون آماد و پشتیبانی نیروهای مسلح[۸۱] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۴۹ | اکبر ابراهیمزاده | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | جانشین رئیس دفتر فرمانده کل قوا[۸۲] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۵۰ | بهرام حسینی مطلق | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | رئیس اداره طرح و عملیات معاونت عملیات ستادکل نیروهای مسلح[۸۳] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۵۱ | حسنعلی تاجیک | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | رئیس اداره آماد ستادکل نیروهای مسلح[۸۴] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۵۲ | رضا خزایی | ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش | بیروت | مستشار نظامی ایران[۸۵] | اسراییل |
| ۱۵۳ | مجید حسنی کندسر | ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش | هتل رامادا در بیروت | دبیر دوم سفارت ایران در لبنان | اسراییل |
| ۱۵۴ | علیرضا بیآزار | ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش | هتل رامادا در بیروت | دبیر سوم سفارت ایران در لبنان[۸۶] | اسراییل |
| ۱۵۵ | سید محمدرضا موسوی | ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش | بیروت | دیپلمات سفارت ایران در لبنان | اسراییل |
| ۱۵۶ | حسین احمدلو | ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش | بیروت | دیپلمات سفارت ایران در لبنان | اسراییل |
| ۱۵۷ | احمد رسولی | ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش | بیروت | دیپلمات سفارت ایران در لبنان | اسراییل |
| ۱۵۸ | امیر مرادی | ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش | بیروت | دیپلمات سفارت ایران در لبنان[۸۷] | اسراییل |
| ۱۵۹ | علی لاریجانی | ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | دبیر شورای عالی امنیت ملی | آمریکا و اسراییل |
| ۱۶۰ | علیرضا بیات | ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | معاون امنیت دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی[۸۸] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۶۱ | غلامرضا سلیمانی | ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | رئیس سازمان بسیج مستضعفین[۸۹] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۶۲ | اسماعیل خطیب | ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | وزیر اطلاعات[۹۰] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۶۳ | علیمحمد نائینی | ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ش | تهران | معاون روابط عمومی و سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۹۱] | آمریکا و اسراییل |
| ۱۶۴ | علیرضا تنگسری | ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش | - | فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۹۲] | آمریکا و اسراییل |
| 165 | جمشید اسحاقی | 10 فروردین 1405ش | - | مشاور رئیس ستاد کل نیروهای مسلح [۹۳] | آمریکا و اسراییل |
پیامدها
به گفتهٔ تحلیلگران، ترور مسئولان جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته پیامدهایی متفاوت با اهداف پیشبینیشده عاملان داشته است. برای مثال در دههٔ شصت، گروههای مخالف با هدف قرار دادن چهرههای برجسته، در پی ایجاد خلأ مدیریتی در نظام نوپا بودند. بر اساس این تحلیلها، این اقدامات نهتنها به توقف حرکت انقلاب منجر نشد، بلکه با آشکارشدن ماهیت عاملان، موجی از واکنش عمومی به گروههای مخالف ایجاد کرد و زمینهساز تغییر در افکار عمومی داخلی گردید. همچنین شخصیتهای ترورشده به جای حذف از حافظه جمعی، جایگاهی نمادین یافتند و روایتهای شکلگرفته پیرامون زندگی و منش آنان، موجب گسترش تأثیر فکری و معنوی آنها در ذهنیت جمعی شده است.[۹۴]
به گزارش پژوهشگران، ترورهای هدفمند در ادوار اخیر با واکنشهای متقابلی همراه بوده که در تغییر معادلات منطقهای تأثیر داشته است. بر اساس این تحلیلها، ترور قاسم سلیمانی در ۱۳۹۸ش به نخستین حمله مستقیم ایران به پایگاه عینالاسد در کشور عراق انجامید که نقطهٔ عطفی در معادلات بازدارندگی ارزیابی میشود.[۹۵] در جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ش، ایران با اجرای عملیات وعده صادق ۳ پاسخی متقابل نشان داد که به پیشنهاد آتشبس از سوی اسراییل و آمریکا انجامید.[۹۶]
همچنین به باور تحلیلگران، ترور سیدعلی خامنهای، رهبر دوم جمهوری اسلامی و شماری از فرماندهان نظامی در جنگ رمضان (اسفند ۱۴۰۴ش) نیز پیامدهایی معکوس نسبت به اهداف عاملان داشت. آغاز جنگ منطقهای و دهها موج حمله موشکی وعده صادق ۴ به اهداف تعیینشده در اسرائیل و پایگاههای آمریکا در منطقه،[۹۷] از دیدگاه پژوهشگران نشاندهندهٔ تغییر موازنه قدرت و ناتوانی دشمنان در مهار پاسخهای راهبردی ایران بوده است. بر اساس این تحلیلها، این رویدادها نه تنها به تضعیف ساختار نظام سیاسی ایران نیانجامید، بلکه با موجی از انسجام ملی و حمایت عمومی همراه شد.[۹۸]
عوامل پایداری جمهوری اسلامی ایران بعد از ترورها
- پیوند تاریخی و تمدنی میان هویت ملی و باورهای دینی در جامعه ایران موجب شده است که مردم بین حفظ تمامیت ارضی و حفظ نظام جمهوری اسلامی تفکیک قائل نشوند. این پیوند، باعث شده تا ترور مسئولین نظام جمهوری اسلامی بهمثابه حمله به ایران تلقی شود و واکنش دفاعی مردم را برانگیزد.
- ساختار نظام جمهوری اسلامی مبتنی بر مشارکت مردمی و نه وابسته به افراد خاص طراحی شده است. بههمین دلیل، ترور شخصیتهای تأثیرگذار نتوانست خلأ رهبری ایجاد کند و جایگزینی افراد با کارایی مشابه امکانپذیر بود. نمونه آن انتصاب سریع فرماندهان جدید در پی ترور فرماندهان ارشد نظامی است.
- وجود رهبری منسجم و مورد اعتماد عمومی که توانسته است در بحرانهای متعدد، جامعه را مدیریت و انسجام ملی را حفظ کند. در موارد متعدد تاریخی، از جمله جنگ تحمیلی و ترورهای خرداد ۱۴۰۴ش، رهبری با اتخاذ مواضع قاطع و ایجاد اطمینان در جامعه، زمینهٔ مقاومت و ایستادگی را فراهم کرده است.
- تجربهٔ تاریخی ملت ایران در مواجهه با بحرانها و تهاجمات خارجی طی هزارههای گذشته، ظرفیت بالایی برای تابآوری ایرانیان و انسجام در شرایط بحرانی ایجاد کرده است. این تجربهٔ تاریخی، همراه با باورهای دینی و ملی، عاملی برای تبدیل تهدیدها به فرصتهای انسجامبخش بوده است.
- ساختار نیروهای مسلح و امنیتی که ترکیبی از نیروهای رسمی و ظرفیتهای مردمی است، امکان مقابله مؤثر با تهدیدات را فراهم کرده است. این ساختار که ریشه در تجربیات تاریخی نظیر فتاوای جهاد علمای شیعه در دورهٔ قاجار دارد، در جمهوری اسلامی نیز تداوم یافته است.
- نقش نصرت الهی و سنتهای الهی در پایداری نظام جمهوری اسلامی قابل توجه است. بر اساس دیدگاه مطرحشده، نظام جمهوری اسلامی بهمثابه کلمه و شجره طیبه توصیف میشود که ریشهای استوار دارد و همواره به اذن پروردگار خود میوه میدهد. این نگاه، پایداری نظام را فراتر از عوامل مادی و محسوس و در چارچوب سنتهای الهی ارزیابی میکند. تربیت انسانهای صالح و تأثیرگذار از جمله فرماندهان نظامی شاخص که هر یک در جایگاه خود نقشآفرینی کردهاند، از مصادیق این پایداری و ثمربخشی دانسته شده است.[۹۹]
نمادپردازیها
نمادپردازیهای ترور مسئولین جمهوری اسلامی بهطور عموم در قالب نامگذاری روزهای ملی و مذهبی تجلی یافته است. از جمله هفته اول شهریور، مصادف با سالروز ترور محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر، هفته دولت[۱۰۰] و ۸ شهریور بهعنوان روز ملی مبارزه با تروریسم نامگذاری شده است.[۱۰۱] همچنین ۱۲ اردیبهشت سالروز ترور مرتضی مطهری، روز معلم[۱۰۲] و ۷ تیر سالگرد انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و کشتهشدن سیدمحمد حسینی بهشتی و ۷۲ تن از یارانش، بهعنوان روز قوه قضائیه تعیین شده است.[۱۰۳] در همین چارچوب، ۲۷ آذر به پاس فعالیتهای محمد مفتح در پیوند حوزه و دانشگاه، روز وحدت حوزه و دانشگاه[۱۰۴] و ۱۳ دی به مناسبت ترور قاسم سلیمانی روز جهانی مقاومت نام گرفته است.[۱۰۵] افزون بر این، عنوان شهید محراب به امامان جمعهای اطلاق میشود که در حین برگزاری یا آمادگی برای نماز هدف ترور قرار گرفتهاند[۱۰۶] و عنوان شهدای اقتدار به جمعی از فرماندهان نظامی و دانشمندان هستهای اشاره دارد که در جریان حملهٔ اسراییل به ایران در خرداد ۱۴۰۴ش ترور شدند.[۱۰۷]
پانویس
- ↑ نعمتی وروجنی، «بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی»، 1395ش، ص81-82.
- ↑ عبداللهینژاد و عباسپور مقدم، «ترور از دیدگاه فقه»، 1390ش، ص۱۵۶.
- ↑ برجی، پژوهشی فقهی و حقوقی دربارهٔ ترور و دفاع مقدس، ۱۳۸۶ش، ص۲۸–۳۰؛ حاتمی، «خوانش اسلام از ترور و تروریسم، واکاوی واژگان معادل»، 1394ش، ص۸–۱۰.
- ↑ «بیانات در دیدار مسئولان نظام»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ دانشور محمدزادگان و شفیعزاده برمی، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا؛ «استمرار ترور از دهه ۶۰ تا دهه ۱۴۰۰»، وبسایت روزنامۀ 7 صبح.
- ↑ «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ «پروندهای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین.
- ↑ «پروندهای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین.
- ↑ «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هستهای در حمله تروریستی اسرائیل»، وبسایت تابناک،.
- ↑ «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک؛ "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes". BBC. 2026-02-28.
- ↑ «اولین گروه تروریستی پس از پیروزی انقلاب»، وبسایت مشرق.
- ↑ «تروریستهای اول انقلاب؛ گروههایی که طعمه افکار التقاطی گروهکهای تروریستی شدند!»، خبرگزاری میزان.
- ↑ آبراهامیان، تاریخ ایران مدرن، ۱۳۸۹ش، ص۲۶۵.
- ↑ آبراهامیان، ایران بین دو انقلاب، ۱۳۸۲ش، ص۶۰۸–۶۰۹؛ بهروز، شورشیان آرمانخواه، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۲.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۳۴۸.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۴۱۷–۴۵۰.
- ↑ آبراهامیان، اسلام رادیکال مجاهدین ایرانی، ۱۳۸۶ش، ص252-254.
- ↑ زال، سازمان مسعود، ۱۳۹۸ش، ص۲۸.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۸۵ش، ص۵۷۲–۵۷۸.
- ↑ «گروهکهای تروریستی اطراف ایران را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری فارس.
- ↑ دانشور محمدزادگان و شفیعزاده برمی، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان.
- ↑ کرمی، «نقش جمهوری اسلامی ایران در هویت بخشی به مجموعه امنیتی محور مقاومت»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ دانشور محمدزادگان و شفیعزاده برمی، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان؛ «آمریکا و هدفی فراتر از توافق هسته ای با ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «گروهکهای تروریستی اطراف ایران را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری فارس.
- ↑ کتیرایی، «اعتقاد قطعی دارم در ترور شهید مطهری، سیا یا موساد اسرائیل به گروه فرقان خط داده است»، وبسایت هابلیان.
- ↑ «خدمتی اروپاییها به گروهک منافقین»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ فضلزرندی و ابراهیمی، «دیدگاه آیتالله خامنهای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیتهای جهان اسلام»، 1402ش، ص323؛ «تأملی در فاجعه هفتم تیر»، وبسایت مؤسسۀ مطالعاتی و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ «گروهکهای تروریستی اطراف ایران را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «آخرین جزییات از حملات بامداد امروز اسرائیل به ایران / ترور سرلشکر باقری، سردار سلامی، سرلشکر رشید و ۶ دانشمند هستهای / نورنیوز: حال شمخانی وخیم است / هدف قرار گرفتن ساختمانهای مسکونی در تهران؛ مشاهده پیکر مادر و کودکی در فرحزاد؛ ۵ شهید و ۲۰ مجروح در ساختمان آسیبدیده نارمک / ۲ شهید و ۶ مجروح در سه مرکز نظامی در آذربایجان شرقی / یک شهید در پادگان ۲۴ بعثت بروجرد»، وبسایت روزنامۀ انتخاب.
- ↑ «نقش تلفنهای همراه محافظان و خانوادهها در ترور فرماندهان نظامی/ معاون رئیسجمهوری: حتی ماشینی که با آن رفت وآمد میکنند، ممکن است دارای GPS باشد»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.
- ↑ «ترور پدر هستهای ایران با هوش مصنوعی / جزئیات کامل از ترور پیچیده فخریزاده»، اقتصاد آنلاین.
- ↑ «نقش تلفنهای همراه محافظان و خانوادهها در ترور فرماندهان نظامی/ معاون رئیسجمهوری: حتی ماشینی که با آن رفت وآمد میکنند، ممکن است دارای GPS باشد»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ شیرعلینیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۲۰۸ و ۲۰۹.
- ↑ «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ صادقی، «شهادت آیت الله قاضی طباطبایی اولین شهید محراب توسط منافقین»، ۱۳۸۵، ص۱۴.
- ↑ طلایهدار وحدت (شهادت دکتر آیت اللَّـه مفتح)، مجله گلبرگ، آذر ۱۳۸۴، شماره ۶۹.
- ↑ «درباره آیت الله شهید محمد مفتح»، وبسایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «نورعلی شوشتری»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «جمعی از فرماندهان سپاه ترور شدند»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «نگاهی به تلاشهای علمی «علیمحمدی» و «احمدی روشن» دانشمندان هستهیی در سالگرد شهادت»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «شهدای صنعت هسته ای»، وبسایت هابلیان.
- ↑ «شهدای صنعت هسته ای»، وبسایت هابلیان.
- ↑ «نگاهی به تلاشهای علمی «علیمحمدی» و «احمدی روشن» دانشمندان هستهیی در سالگرد شهادت»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «سردار قاسم سلیمانی به شهادت رسید»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «فجیعترین ترورهای بعد از انقلاب در ایران/ از دهه ۶۰ خونین تا اقدامات تروریستی موساد و تکفیریها»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «اسامی ۴ مستشار نظامی سپاه که در سوریه ترور شدند»، وبسایت انصاف نیوز.
- ↑ «حمله اسرائیل به کنسولگری ایران در سوریه و شهادت 7 عضو ارشد سپاه (+فیلم و عکس)»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «آخرین جزئیات از سوءقصد به قضات دیوان عدالت اداری/ قاضی مقیسه و رازینی به شهادت رسیدند»، وبسایت روزنامه دنیای اقتصاد.
- ↑ «شیوه ترور فرمانده اتاق جنگ ایران»، وبسایت تابناک.
- ↑ «تصاویر هوایی از محل ترور سردار رشید و سردار حاجی زاده»، وبسایت تابناک.
- ↑ «۳۸ فرمانده ارشد که در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل به شهادت رسیدند+اسامی»، وبسایت دیدهبان ایران.
- ↑ «شهید طهرانچی؛ معمار استقلال علمی و الگویی برای نسل آینده»، خبرگزاری آنا.
- ↑ «مروری بر کارنامه علمی شهدای هستهای امروز»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «جزئیات جدید از حمله اسرائیل به جلسه شورای عالی امنیت»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «لحظات ترور فرمانده پاسگاه پلیس توسط تجزیه طلبان»، وبسایت تابناک.
- ↑ "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes". BBC. 2026-02-28.
- ↑ «امام خامنهای، رهبر و پیشوای مسلمانان جهان به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «بیانیه سپاه در پی ترور سپهبد شهید پاکپور»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنهای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید-بروزرسانی-می-شود
- ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «شهادت سردار رضا خزایی به همراه همسر و فرزندانش در بیروت + عکس»، وبسایت نواندیش.
- ↑ «شهادت ۴ دیپلمات ایرانی در لبنان»، وبسایت تابناک.
- ↑ «بیانیه وزارت امور خارجه در محکومیت ترور دیپلماتهای ایرانی در لبنان»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «علی لاریجانی به شهادت رسید»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «سردار غلامرضا سلیمانی رئیس سازمان بسیج مستضعفین به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «بیانیه وزارت اطلاعات درباره شهادت حجت الاسلام سید اسماعیل خطیب»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «سردار علیمحمد نائینی سخنگوی سپاه به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «فوری/ سردار تنگسیری به شهادت رسید / بیانیه سپاه پاسداران در پی شهادت فرمانده نیروی دریایی»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «پیام فرمانده کل سپاه پاسداران بمناسبت شهادت سرلشکر پاسدار جمشید اسحاقی، مشاور رئیس ستاد کل نیروهای مسلح»، وبسایت مشرق.
- ↑ «خون پاک شهدای هفتم تیر سند حقانیت نظام مقدس جمهوری اسلامی بود»، خبرگزاری دانشجو؛ جلالی، «سیاست شکست خورده ترور در ایران»، خبرگزاری فارس؛حیدری، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وبسایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی؛ حیدری، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وبسایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ «انتقام سخت با شلیک دهها موشک به پایگاه آمریکایی عینالاسد»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «ایران به این 7 دلیل در جنگ 12 روزه با اسرائیل سربلند بیرون آمد.»، وبسایت خبر فوری.
- ↑ «۱۴ پایگاه آمریکا در منطقه مورد هدف قرار گرفت»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «اشتباه بزرگ دشمن، حذف اعتقادات ملت از معادلات بود»، وبسایت خبرگزاری آنا.
- ↑ «راز ایستادگی ایران به روایت دکتر حقانی»، وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر.
- ↑ «علت نامگذاری هفته دولت چیست؟»، وبسایت تابناک.
- ↑ «پرونده ۴ دهه ترور علیه انقلاب اسلامی»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «گرامیداشت سالروز شهادت فرزانه علامه شهید مطهری»، وبسایت دانشگاه تربیت دبیر هشید رجایی.
- ↑ «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وبسایت جهان امروز.
- ↑ «درباره آیت الله شهید محمد مفتح»، وبسایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ «سیزدهم دی روز جهانی مقاومت نامگذاری شد»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «شهدای محراب چند نفر هستند و نامشان چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات.
- ↑ «شهدای اقتدار ایران نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس.
منابع
- آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گلمحمدی و ابراهیم فتاحی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۲ش.
- آبراهامیان، یرواند، تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۹ش.
- «آخرین جزئیات از سوءقصد به قضات دیوان عدالت اداری/ قاضی مقیسه و رازینی به شهادت رسیدند»، وبسایت روزنامه دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۳ش.
- «آخرین جزییات از حملات بامداد امروز اسرائیل به ایران / ترور سرلشکر باقری، سردار سلامی، سرلشکر رشید و ۶ دانشمند هستهای / نورنیوز: حال شمخانی وخیم است / هدف قرار گرفتن ساختمانهای مسکونی در تهران؛ مشاهده پیکر مادر و کودکی در فرحزاد؛ ۵ شهید و ۲۰ مجروح در ساختمان آسیبدیده نارمک / ۲ شهید و ۶ مجروح در سه مرکز نظامی در آذربایجان شرقی / یک شهید در پادگان ۲۴ بعثت بروجرد»، وبسایت روزنامهٔ انتخاب، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش.
- «آمریکا و هدفی فراتر از توافق هسته ای با ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۳۹۹ش.
- «اسامی ۴ مستشار نظامی سپاه که در سوریه ترور شدند»، وبسایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۴۰۲ش.
- «استمرار ترور از دهه ۶۰ تا دهه ۱۴۰۰»، وبسایت روزنامهٔ ۷ صبح، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۴۰۴ش.
- «اشتباه بزرگ دشمن، حذف اعتقادات ملت از معادلات بود»، وبسایت خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۴۰۴ش. ر
- «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «امام خامنهای، رهبر و پیشوای مسلمانان جهان به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «انتقام سخت با شلیک دهها موشک به پایگاه آمریکایی عینالاسد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۹۸ش.
- «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسهٔ مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۹ش.
- «اولین گروه تروریستی پس از پیروزی انقلاب»، وبسایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۰ تیر ۱۳۹۶ش.
- «ایران به این ۷ دلیل در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل سربلند بیرون آمد.»، وبسایت خبر فوری، ۷ تیر ۱۴۰۴ش.
- «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۳ش.
- «بازخوانی ۲۴ ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ خرداد ۱۳۹۶ش.
- برجی، یعقوبعلی، پژوهشی فقهی حقوق دربارهٔ ترور و دفاع مشروع، قم، نشر زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش،
- «بررسی رفتار تروریستی گروه فرقان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: وبسایت ۲۱ تیر ۱۴۰۳ش.
- «بیانات در دیدار مسئولان نظام»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۱ش.
- «بیانیه وزارت اطلاعات دربارهٔ شهادت حجت الاسلام سید اسماعیل خطیب»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «بیانیه وزارت امور خارجه در محکومیت ترور دیپلماتهای ایرانی در لبنان»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «پروندهای دربارهٔ همهٔ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۳۹۵ش.
- «پرونده ۴ دهه ترور علیه انقلاب اسلامی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰ش.
- «پیامدهای شهادت مظلومانه رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه ای»، وبسایت بینیش اقتصادی، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسنفد ۱۴۰۴ش.
- «پیام فرمانده کل سپاه پاسداران بمناسبت شهادت سرلشکر پاسدار جمشید اسحاقی، مشاور رئیس ستاد کل نیروهای مسلح»، وبسایت مشرق، تاریخ درج مطلب: 11 فروردین 1405ش.
- «تأملی در فاجعه هفتم تیر»، وبسایت مؤسسهٔ مطالعاتی و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش.
- «ترور برای مهار انقلاب»، وبسایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۳ش.
- «ترور پدر هستهای ایران با هوش مصنوعی / جزئیات کامل از ترور پیچیده فخریزاده»، اقتصاد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۳ش. «تروریستهای اول انقلاب؛ گروههایی که طعمه افکار التقاطی گروهکهای تروریستی شدند!»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
- «تصاویر هوایی از محل ترور سردار رشید و سردار حاجی زاده»، وبسایت ۳ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «تعداد شهدای ترور کشور از ۲۳ هزار نفر گذشت»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰۴ش.
- جلالی، حمیدرضا، «سیاست شکست خورده ترور در ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
- جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۴۴–۱۳۸۴ش، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۸۵ش.
- «جمعی از فرماندهان سپاه ترور شدند»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۳۸۸ش.
- حاتمی، بهادر، «خوانش اسلام از ترور و تروریسم، واکاوی واژگان معادل»، در خردنامه، شماره ۱۴، ۱۳۹۴ش.
- «حمله اسرائیل به کنسولگری ایران در سوریه و شهادت ۷ عضو ارشد سپاه (+فیلم و عکس)»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۳ فروردین ۱۴۰۳ش.
- حیدری، محسن، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وبسایت مؤسسهٔ مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۳۸۶ش.
- «خدمتی اروپاییها به گروهک منافقین»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ مرداد ۱۳۹۵ش.
- «خون پاک شهدای هفتم تیر سند حقانیت نظام مقدس جمهوری اسلامی بود»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۸۷ش.
- دانشور محمدزادگان، فاطمه و شفیعزاده برمی، سمانه، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آبان ۱۴۰۴ش.
- «دربارهٔ آیت الله شهید محمد مفتح»، وبسایت مؤسسهٔ مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ بازدید: ۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «راز تکوین و تکامل جمهوری اسلامی ایران»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «راز ایستادگی ایران به روایت دکتر حقانی»، وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۴ش.
- «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۳ خرداد ۱۴۰۲ش.
- زال، محسن، سازمان مسعود (انسانشناسی سازمان مجاهدین خلق دوره بعد از انقلاب ۵۷)، تهران، انتشارات کویر، ۱۳۹۸ش.
- «سردار علیمحمد نائینی سخنگوی سپاه به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «سردار غلامرضا سلیمانی رئیس سازمان بسیج مستضعفین به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «سردار قاسم سلیمانی به شهادت رسید»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۳۹۸ش.
- «سیزدهم دی روز جهانی مقاومت نامگذاری شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دی ۱۳۹۸ش.
- «شهادت سردار رضا خزایی به همراه همسر و فرزندانش در بیروت + عکس»، وبسایت نواندیش، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هستهای در حمله تروریستی اسرائیل»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش.
- «شهدای اقتدار ایران نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس، ۱۷ تیر ۱۴۰۴ش.
- «شهدای صنعت هسته ای»، وبسایت هابلیان، تاریخ بازدید: ۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «شهدای محراب چند نفر هستند و نامشان چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، تاریخ بازدید: ۳ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «شهید طهرانچی؛ معمار استقلال علمی و الگویی برای نسل آینده»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مرداد ۱۴۰۴ش.
- «شهادت ۴ دیپلمات ایرانی در لبنان»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
- شیرعلینیا، جعفر، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، نشر سایان، ۱۳۹۵ش.
- «شیوه ترور فرمانده اتاق جنگ ایران»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
- صادقی، طیبه؛ شهادت آیت الله قاضی طباطبایی اولین شهید محراب توسط منافقین، مجله انقلاب اسلامی و دفاع مقدس «امید انقلاب»، شماره ۳۷۲، ۱۳۸۵ش.
- طلایهدار وحدت (شهادت دکتر آیت اللَّـه مفتح)، مجله گلبرگ، آذر ۱۳۸۴، شماره ۶۹.
- عبداللهینژاد، عبدالکریم و رمضان عباسپور مقدم، «ترور از دیدگاه فقه»، فصلنامه مطالعات اسلامی فقه و اصول، شمارهٔ ۸۷، ۱۳۹۰ش.
- «علت نامگذاری هفته دولت چیست؟»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲ شهریور ۱۳۹۸ش.
- «فجیعترین ترورهای بعد از انقلاب در ایران/ از دهه ۶۰ خونین تا اقدامات تروریستی موساد و تکفیریها»، وبباشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۴۰۰ش.
- فضلزرندی، فهیمه و ابراهیمی، علیرضا، «دیدگاه آیتالله خامنهای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیتهای جهان اسلام»، مجلهٔ پژوهشهای انقلاب اسلامی، شماره ۴۹، ۱۴۰۲ش.
- «فوری/ سردار تنگسیری به شهادت رسید / بیانیه سپاه پاسداران در پی شهادت فرمانده نیروی دریایی»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
- کرمی، ابوالفضل، «نقش جمهوری اسلامی ایران در هویت بخشی به مجموعه امنیتی محور مقاومت»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۳۹۸ش.
- کتیرایی، مصطفی، «اعتقاد قطعی دارم در ترور شهید مطهری، سیا یا موساد اسرائیل به گروه فرقان خط داده است»، وبسایت هابلیان، تاریخ بازدید: ۲ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «گرامیداشت سالروز شهادت فرزانه علامه شهید مطهری»، وبسایت دانشگاه تربیت دبیر هشید رجایی، تاریخ بازدید: ۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «گروهکهای تروریستی اطراف ایران را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «لحظات ترور فرمانده پاسگاه پلیس توسط تجزیه طلبان»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دی ۱۴۰۴ش.
- «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۴۰۳ش.
- «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وبسایت هابلیان، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۳ش.
- «مروری بر کارنامه علمی شهدای هستهای امروز»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش.
- نعمتی وروجنی، یعقوب، «بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی»، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شمارهٔ ۷، ۱۳۹۵ش.
- «نقش تلفنهای همراه محافظان و خانوادهها در ترور فرماندهان نظامی/ معاون رئیسجمهوری: حتی ماشینی که با آن رفت وآمد میکنند، ممکن است دارای GPS باشد»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۴۰۴ش.
- «نگاهی به تلاشهای علمی «علیمحمدی» و «احمدی روشن» دانشمندان هستهای در سالگرد شهادت»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۳۹۲ش.
- «نورعلی شوشتری»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۴ش.
- «۱۴ پایگاه آمریکا در منطقه مورد هدف قرار گرفت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «۳۸ فرمانده ارشد که در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل به شهادت رسیدند+اسامی»، وبسایت دیدهبان ایران، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۴۰۴ش.
- "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes". BBC. 2026-02-28.