ازدواج در افغانستان: تفاوت میان نسخه‌ها

[[ازدواج در افغانستان]] به‌مثابه یک سنت اجتماعی، به بقای زیستی جامعه از طریق تولیدمثل مشروع و جامعه‌پذیری نسل آینده کمک می‌کند و با مشروعیت‌بخشی به روابط جنسی، سازوکاری برای حفظ ارزش‌های نمادین چون [[عزت نفس|عزت]]، [[عفت]] و [[کرامت انسانی]] فراهم می‌آورد. این نهاد با تشکیل کانون خانواده، بستری برای [[تقسیم کار جنسیتی در اسلام|تقسیم کار جنسیتی]] و همکاری اقتصادی شامل [[تربیت اقتصادی]] به‌ویژه تربیت اقتصادی فرزندان، [[قناعت]] به‌ویژه از نوع زنانه و [[مدیریت اقتصادی زنان]] ایجاد می‌کند. از دیدگاه روان‌شناسی اجتماعی، ازدواج [[نیازهای عاطفی]] و [[آرامش زن|آرامش روانی زن]] و شوهر را در چارچوبی نهادی‌شده تأمین می‌کند. در سطح کلان، این نهاد به‌عنوان ضامن پایداری ساختارهای اجتماعی عمل کرده و از طریق مکانیسم‌های نظارتی، ناهنجاری‌های رفتاری را مهار می‌کند. هدف تربیتی آن نیز در انتقال سرمایه‌های فرهنگی و هنجاری به نسل بعد از طریق ایفای [[نقش تربیتی مادر]] و [[نقش تربیتی پدر]]، تجلی می‌یابد.<ref>عدالت‌خواه، حقوق فامیل، 1387ش، ص56.</ref>

نکاح مسیار نوعی ازدواج دائم براساس فقه اهل‌سنت افغانستان است که در آن زن با رضایت خود از برخی حقوق شرعی مانند [[نفقه]]، حق هم‌خوابگی منظم و ارث صرف‌نظر می‌کند. این شکل از ازدواج به‌صورت معمول بین طرفینی صورت می‌گیرد که به‌دلایل شخصی یا اجتماعی نمی‌توانند تعهدات کامل ازدواج دائم را بپذیرند. در افغانستان، این پدیده اگرچه کمتر از [[ازدواج موقت]] رواج دارد، اما در سال‌های اخیر مورد توجه برخی قرار گرفته است. سوءاستفاده از این نوع ازدواج می‌تواند به تضعیف نهاد خانواده و تضییع حقوق زنان ازجمله [[حقوق مالی زن در زندگی مشترک|حقوق مالی زن]]، [[حقوق جنسی زن]] و [[حقوق خانوادگی زن مسلمان|حقوق خانوادگی زن]] منجر شود.<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/id22239%7C«حکم «نکاح به نیت طلاق و نکاح مسیارچیست؟»، وب‌سایت اسلام کوئست نت.]</ref>

چندهمسری مردان در افغانستان از گذشته تاکنون میان تمام اقوام این کشور مرسوم بوده است، اما در قبایل جنوب کشور و میان [[قوم پشتون|قوم پشتون،]] بیشتر از سایر اقوام افغانستان رواج داشته و زنان به‌طور سنتی در مورد این‌که با چه کسی یا چه زمانی ازدواج می‌کنند، اجازهٔ اظهار نظر نداشته‌اند، به همین دلیل ازدواج مجدد میان سران و فرماندهان طالبان شیوع بیشتری داشته است.<ref>[https://8am.media/fa/family-competitions-the-reason-for-polygamy-and-high-fertility-rate-in-afghanistan/ «رقابت‌های خانوادگی؛ دلیل چندهمسری و نرخ بلند فرزندآوری در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref>

براساس پژوهش‌ها [[تعدد زوجات]] در افغانستان ریشه در عوامل فرهنگی-اجتماعی عمیقی دارد. ازجمله هنجارهای [[مردسالاری|مردسالارانه]] و تفسیرهای سنتی از [[دین]]، مشروعیت‌بخش این پدیده است. در بسیاری مناطق، داشتن چند همسر نشانه‌ای از قدرت اقتصادی و موقعیت اجتماعی مردان محسوب می‌شود. جنگ‌های طولانی و افزایش تعداد [[بیوه]]‌ها نیز به شیوع این رسم دامن زده است. در برخی قبایل، ازدواج مجدد با بیوه برادر متوفی (همسربرادری) یک الزام اجتماعی تلقی می‌شود. فشار خانواده‌ها برای [[فرزندآوری در افغانستان|فرزندآوری]] بیشتر، به‌ویژه فرزند پسر، از دیگر انگیزه‌های رایج است. اگرچه قانون، شرایطی برای تعدد زوجات تعیین کرده، اما نفوذ سنت‌های محلی باعث تداوم آن شده است.<ref>[https://8am.media/fa/family-competitions-the-reason-for-polygamy-and-high-fertility-rate-in-afghanistan/ «رقابت‌های خانوادگی؛ دلیل چندهمسری و نرخ بلند فرزندآوری در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref>

این پدیده در ساختارهای قبیله‌ای مردسالار، ابزاری برای تحکیم اتحادهای خویشاوندی، افزایش [[سرمایه اجتماعی|سرمایهٔ اجتماعی]] و نمایش پایگاه مردانِ صاحب‌نفوذ محسوب می‌شود. زنان و دختران در این نظام به‌طور عموم در [[انتخاب همسر]] اختیار ندارند و این امر در گروه‌های سنتی‌گرا مانند طالبان به‌شکل بارزتری مشاهده می‌شود. تداوم این الگو در دوران معاصر، بازتابی از تلفیق هنجارهای شرعی با ساختارهای قومی-سیاسی افغانستان است.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=171222 منجم‌زاده، «شیوع پدیده چند همسری درمیان طالبان»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان.]</ref>

در مقابل، ماده ۳ قانون منع [[خشونت علیه زنان|خشونت علیه زن]]، سن قانونی نکاح را برای طرفین ۱۸ سال شمسی تعیین کرده و هرگونه ازدواج زیر این سن را مشمول مجازات دانسته است.<ref>قانون منع خشونت علیه زن، شماره مسلسل 989، مصوب 1388ش.</ref> البته مداخلهٔ نظام حقوقی و تطبیق احکام آن تنها در موارد ازدواج‌های اجباری است تا از [[ازدواج‌ اجباری|ازدواج اجباری]] ممانعت شود اما در موارد رضایت طرفین، رویه‌های عرفی را تأیید می‌کند.<ref>[https://subhekabul.com/جامعه/afghanistan-younggenration-singles/ محبوبی، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل.]</ref>

# '''ازدواج زیر سن قانونی''' (ازدواج در سن کودکی): مادهٔ ۷۱ قانون مدنی افغانستان، حداقل سن ازدواج برای دختران را شانزده سال دانسته است. براساس آمار استراتژی توسعهٔ ملی افغانستان، ۶۰درصد دختران این کشور زیر سن ۱۶ سالگی ازدواج کرده‌اند.<ref>[https://nimrokhmedia.com/2021/07/18/types-of-forced-marriages-in-afghanistan/ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته نامه نیمرخ.]</ref>

# '''ازدواج معاوضه‌ای:''' در این رسم کهن، دختری از یک خانواده را با دختری از خانوادهٔ دیگر، با هدف کاهش مصارف ازدواج، مبادله می‌کنند.<ref>اشنایدر، پیشرفت‌های اخیر در قانون خانوادة افغانستان، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.</ref>

# '''بَددادن دختران:''' به‌عنوان حل منازعه؛ یکی دیگر از الگوهای رایج ازدواج در افغانستان، دادن دختر به‌عنوان حل‌کنندهٔ مشکلات و منازعات اجتماعی است.<ref>[https://tolonews.com/index.php/fa/mehwar/____-_____-_____-__-____-______-__-_________ «برنامه محور: بررسی فرهنگ بد دادن دختران در افغانستان»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> بددادن رسمی است که طی آن، منازعات با ازدواج دختر خانوادهٔ مرتکب جرم، با پسری از خانوادهٔ قربانی برطرف می‌شود. اگر مردی از یک قبیله یا خانواده، شخصی از قبیله یا خانوادهٔ دیگر را به قتل برساند، خواهر یا دختر خانوادهٔ او برای حل‌وفصل این مسئله به خانوادهٔ دیگر به ازدواج داده می‌شود. با زنی که بدداده می‌شود، در خانوادهٔ شوهر، به‌عنوان یک خدمت‌کار برخورد و بدرفتاری می‌شود.<ref>[https://8am.media/_____-___-____-_______-_-_______-__-__-16/ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.]</ref>

# '''ازدواج ارثی با زن بیوه:''' در افغانستان زنان بیوه به‌عنوان ارث خانوادهٔ شوهر پنداشته شده و برادرشوهر با زن بیوهٔ برادر فوت‌شده ازدواج کرده و ازدواج زن بیوه با دیگران را ننگ اجتماعی می‌پندارند.<ref>[https://subhekabul.com/____/heritage-women-in-afghanistan/ هدایتی، «زنان بیوه ارثی برای خانواده شوهر»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> این نوع ازدواج در بیشتر موارد بدون رضایت یک یا هر دو طرف انجام می‌شود.<ref>[https://8am.media/_____-___-____-_______-_-_______-__-__-16/ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.]</ref>

# '''چندهمسری:''' در بین گروه‌های قومی افغانستان چند همسری مرسوم است و به‌عنوان منزلت اجتماعی پنداشته می‌شود.<ref>اشنایدر، پیشرفت‌های اخیر در قانون خانوادهٔ افغانستان، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.</ref> قانون مدنی افغانستان برای چند زنی، شرایطی وضع کرده است؛ یکی از این شرایط، وجود رضایت کامل طرفین است.<ref>[https://hrevo.org/wp-content/uploads/2020/12/___-_____-______-______.pdf عظیمی، چند همسری در نظام حقوقی افغانستان، وب‌سایت مؤسسه حقوق بشر و محو خشونت.]</ref>

# ا'''زدواج غیابی:''' از ازدواج‌های رایج در افغانستان، ازدواج غیابی است که در مواردی، بدون رضایت طرفین انجام می‌شود.<ref>[https://nimrokhmedia.com/2021/07/18/types-of-forced-marriages-in-afghanistan/ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته‌نامه نیمرخ.]</ref>

# '''فروش دختران:''' فروش دختران در بخش‌هایی از افغانستان تبدیل به فرهنگ شده و یکی از راه‌های ازدواج محسوب می‌شود.<ref>«[https://tolonews.com/fa/afghanistan/____-____-____-_____-___-____-____ فروش علنی زنان در بخش‌های شرقی کشور»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> این ازدواج‌ها زمانی رخ می‌دهد که یک زن در عوض میزان مشخصی از اجناس، پول یا برای بازپرداخت قرض، فروخته می‌شود و [[صیغه ازدواج]] جاری می‌شود.<ref>[https://8am.media/_____-___-____-_______-_-_______-__-__-16/ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامه ۸ صبح.]</ref>

# '''نداشتن حق انتخاب:''' در افغانستان یکی از دغدغه‌های پسران و [[دختر|دختران]] [[جوانی|جوان]] در آستانهٔ ازدواج، نداشتن حق انتخاب همسر مورد علاقهٔ آنها است. اکثر والدین این حق را به خود می‌دهند تا شریک زندگی پسر یا دختر را خود برگزینند.<ref>[https://subhekabul.com/_____-___/women-narratives-part-17/ یاس، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتة دو زوج»، روزنامه صبح کابل.]</ref> در باورهای عامیانهٔ بخشی از مردم افغانستان، عقد پسرعمو و دخترعمو در آسمان‌ها بسته شده و در این مورد هیچ حقی برای فرزندان قائل نیستند. همچنین این باور فرهنگی که بزرگان [[خانواده]] قدرت [[مهارت تصمیم‌گیری|تصمیم‌گیری]] دربارهٔ ازدواج فرزندان را دارند نیز در امر ازدواج اثرگذار است.<ref>[https://nimrokhmedia.com/2021/07/18/types-of-forced-marriages-in-afghanistan/ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته نامه نیمرخ.]</ref>