آثار روانشناختی حجاب
آثار روانشناختی حجاب؛ پیامدها و دستاوردهای حجاب در حوزهٔ روانشناختی.
در رویکرد روانشناختی نوع پوشش انسان تأثیر بسزایی در سلامت روحی و روانی انسان دارد. صفت فطری حیا در انسان و حریمطلبی در مسائل جنسی، مهمترین مبانی مقتضی عفاف و حجاب در انسان هستند. پیامدهای مثبت حجاب و پوشش عفیفانه اختصاص به بانوان ندارد. برخی از تأثیرات مثبت روانشناختی حجاب مانند افزایش غیرتمندی و کنترل میل تعددخواهی مختص آقایان، برخی مانند ارزشمندی و کرامت زنان، کنترل میل به خودنمایی و محافظت از عواطف زنانه مختص بانوان و برخی مشترک هر دو جنسیت است.
امنیت روانی
یکی از ضروریترین نیازهای انسان مسئلهٔ امنیت است. نبود امنیت انسان را بهتدریج دچار اضطراب میکند. حجاب و پوشش زنان تا حد بسیاری در تأمین امنیت روانی زنان تأثیرگذار است. بیحجابی و برهنگی زن در اجتماع به زن جنبهٔ جنسی میدهد و امنیت زنان را از سمت مردانی که قلبهایشان بیمار است در معرض خطر قرار میدهد.[۱] ناامنی خطری است که در این صورت زن را تهدید میکند و در آیهٔ ۵۹ سورهٔ احزاب نیز بدان اشاره شده است.[۲]
آزادی فکر
اگرچه حجاب و پوشش عفیفانه در ظاهر جسم انسان را محدود میکند؛ اما در واقع ذهن و فکر انسان را برای تمرکز در امور مهم اجتماعی مهیا میسازد. بدحجابی فکر انسان را آلودهٔ به شهوات میکند. فکری که به شهوت آلوده شود نمیتواند منشأ فعالیتهای سودمند اجتماعی باشد.[۳]
رشد و شکوفایی علمی
حجاب بهعنوان نمادی از فضیلت اخلاقی و امنیت روانی، موجب آرامش درونی فرد میشود. این آرامش ذهنی، زمینهساز تمرکز بیشتر و بهتر در تحصیل و فعالیتهای علمی است؛ چرا که فرد در نبود اضطراب و تشویش، میتواند با اطمینان خاطر مسیر رشد علمی خود را دنبال کند. افزون بر این، رعایت حجاب موجب تقویت عزتنفس و افزایش انگیزه برای فعالیتهای هدفمند در میان دختران و زنان دانشجو میشود و همین امر بهعنوان عاملی مؤثر در شکوفایی علمی آنان عمل میکند.[۴]
تقویت فکر
در صورت اوج گرفتن قوهٔ شهوانی، عقل انسان تضعیف میشود. پوشش عفیفانه مانع حاکمیت قوهٔ شهوانی و در نتیجه موجب تقویت قوهٔ عقلانی و حاکمیت آن بر سایر قوا میشود.[۵]
آرامش روانی
نبودن حریم عفاف میان زن و مرد و بیبندباری در جامعه هیجانات و التهابهای جنسی در جامعه را زیاد میکند[۶] و از آنجاییکه تقاضای جنسی غریزهای اشباع نشدنی است، سرکشتر میشود. در آموزههای دینی به قدرت زیاد این غریزه توجه شده است و روایات بسیاری که نگاه به نامحرم و خلوت با او را نکوهش میکنند بر اهمیت تعدیل این مسئله تأکید دارند. از طرفی تقاضای نامحدود غریزهٔ جنسی و از طرفی دیگر دست نیافتن به تمام خواستهها و تمایلات جنسی منجر به اختلالات روحی و بیماریهای روانی میشود.[۷]
ارزشمندی و کرامت زنان
پایبندی به پوشش مطلوب موجب حفظ کرامت،[۸] احترام به شخصیت انسانی زن و حفظ آن از نگاههای آلوده است.[۹] نگهداشتن حریم عفاف میان زن و مرد ازجمله ابزارهایی است که موجب حفظ جایگاه زنان در برابر مردان میشود. حیا و پوشش زنان تدبیری است که خداوند در فطرت زنان قرار داده است تا بهوسیلهٔ آن موقعیت انسانی خود را در مقابل جنس مقابل حفظ کنند و بر ارزش خود بیفزایند.[۱۰]
یکی از مبانی احکام روابط زن و مرد در اسلام و رعایت حجاب در مقابل نامحرم، حفظ حریم شخصی زن مسلمان است. حجاب موجب میشود تا نگاه به زنان، انسانی و فارغ از مسائل جنسی و جسمی باشد و زن باشخصیت انسانی خود و توانمندیهایش در جامعه حاضر شود.[۱۱]
همچنین اگر زن بدون پوشش در جامعه باشد بهمرور زیباییهایش برای جنس مخالف عادی شده و عادی شدن ملازم با کم ارزش شدن و بیارزش شدن است.[۱۲] حالیما آدن یک مدل ساکن آمریکا که در عرصهٔ موسیقی و مد مشهور است، تصمیم به پوشیدن حجاب گرفت. او معتقد است که اگر زنان زیباییهای خود را به نمایش بگذارند مردم به آنها به چشم کالا مینگرند و از تواناییهای او غافل میشوند.[۱۳]
تعدیل غریزهٔ خودنمایی
نیاز به خودآرایی و زیبانمایی یکی از امیال فطری بانوان است.[۱۴] آزادی و افراط زن در خودآرایی و به نمایش گذاشتن جلوههای زنانه در جامعه موجب بروز اختلالات روانی زن میشود. بهطور طبیعی حضور مکشوف و آرایششدهٔ زن در اجتماع موجب تحسین و تکریم خواهد شد و بانوان برای پسند بیشتر مدام در تلاش خواهند بود تا هر روز زیبا و زیباتر به نظر آیند. این روند بهمرور همراه با صرف هزینه و وقت موجب نگرانی و استرس و مشکلات روانی خواهد شد و افزون بر این نگرانی، تصور رقبایی است که هر لحظه ممکن است زیباتر به نظر برسند.[۱۵]
خانم جکبالارد که از نمایندگان سابق انگلیسی است در خاطرات سفر خود به ایران که ملزم به رعایت حجاب بوده است نقل میکند که پس از ورود به ایران و رعایت قانون حجاب احساس آزادی فکر را تجربه کرده است. او بیان میکند که وقتی در کشور خود بیحجاب بوده مدام نگران این بوده است که دیگران دربارهاش چگونه فکر میکنند و با چه انگیزهای با او صحبت میکنند؛ اما در ایران ارتباطهایش عادی و بدون نگرانی بوده است.[۱۶]
کاهش اضطراب
بر اساس تحقیقات انجام شده در خصوص منشأ بیماریهای انسان هیجانات و اضطرابهای کاذب حدود هشتاد درصد را به خود اختصاص داده است. پوشش عفیفانه افراد در جامعه باعث کاهش هیجانات کاذب و در نهایت سلامت جسم انسان میشود.[۱۷]
محافظت از عواطف زنان
یکی از تدابیر خلقت تفاوت زنان و مردان در عواطف و احساسات است. زنان حسب نقش و مسئولیتی که در آرامش بخشی اعضای خانواده بر عهده دارند احساسات و عواطفشان پررنگتر از مردان است و به همین خاطر بیشتر در معرض آسیب عاطفی هستند. عدم رعایت حجاب و پوشش اسلامی زنان موجب سوء استفاده از آنان و آسیب احساسات و عواطفشان میشود.[۱۸]
تقویت مسئولیتپذیری
براساس آموزههای دینی کانون خانواده مهمترین مهد پرورش انسانها است.[۱۹] ستر و پوشش انسانی و غیرجنسی زن و مرد در جامعه موجب محدود شدن مسائل جنسی به محیط خانواده و باعث محکم شدن پیوند زناشویی و استحکام بنیان خانواده میشود؛ اما در سیستم آزادی جنسی و روابط آزاد، زن و مرد از پذیرش مسئولیت و تعهد ازدواج سرباز زنند و در صورت ازدواج یکدیگر را عامل سلب آزادی تلقی کنند.[۲۰]
پایبندی به هنجارها و ارزشها
بر اساس تحقیقات انجام شده، پوشش عفیفانه موجب میشود تا هنجارشکنی و قانونشکنی در جامعه به حداقل برسد[۲۱] و بستر اجتماع منحصر در فعالیتهای اجتماعی شود که رشد و استواری جامعه را به دنبال خواهد داشت.[۲۲] بر اساس آمار قضایی پوشش غیرعفیفانه در سطح اجتماع تأثیر بسزایی در رواج انواع جرمها و قانونشکنیها دارد.[۲۳]
حفظ هویت انسانی
بر اساس یافتههای باستانشناسان پوشش عفیفانهٔ بانوان جزئی از هویت ملی زنان ایرانی است و قدمتی پیش از اسلام دارد.[۲۴] پوشش عفیفانه سبب حفظ حرمت و ارزشهای وجودی زنان و در نتیجه موجب شناخت زنان از خود بهعنوان انسانی دارای اندیشه، میشود.[۲۵]
کاهش میل تعدد خواهی و تنوعطلبی
نوع پوشش زنان در جامعه تأثیر بسزایی در میل تنوعطلبی ازدواج در مردان و تمایل به چندهمسری یا حتی تمایل به ارتباط متعدد با جنس مخالف دارد. مراعات پوشش عفیفانه در جامعه میتواند تا حدی مانع این مسئله و تبعات منفی آن مانند برهم پاشیدگی بنیان خانواده، همسر آزاری، طلاق و مشکلات عاطفی و اجتماعی و تربیتی فرزندان شود.[۲۶] همچنین پوشش عفیفانهٔ افراد در جامعه موجب میشود تا مقایسهٔ همسر با سایر افراد صورت نپذیرد.[۲۷]
غیرت افزایی
یکی از فضائل اخلاقی انسان حساس بودن به ناهنجاریهاست که در اصطلاح دینی به «غیرت» تعبیر میشود. این فضیلت اخلاقی در مقابل بیتفاوتی نشانگر حیات انسانی است. شیوع فساد و بیعفتی در جامعه موجب عادی شدن و به مرور زمان کم شدن قبح آن برای انسان میشود. گسترش بیحجابی در جامعه عاملی برای بیغیرتی و بیاعتنایی افراد و گسترش حجاب موجب افزایش غیرتمندی در جامعه میشود.[۲۸]
افزایش خودآگاهی
حجاب، فراتر از یک پوشش ظاهری، عاملی برای زدودن خودبیگانگی و دستیابی به خودشناسی است. با تمرکز بر ارزشهای درونی و کاهش وابستگی به ظواهر، احساس هویت و تمایز را تقویت کرده و آگاهی فرد را نسبت به خویشتن تکرار میکند.[۲۹] این خودآگاهی، زمینهساز شناخت خداوند و تقرب به اوست. ازاینرو، حجاب نه تنها یک وظیفه شرعی، بلکه راهی برای رشد معنوی و تکامل انسانی بهشمار میآید.[۳۰]
سلامت روان و رضایت از زندگی
مطالعات نشان میدهند که حجاب میتواند تأثیر مثبتی بر سلامت روان داشته باشد. برای مثال، زنان محجبه در نیوزیلند رضایت بیشتری از زندگی داشتند و کمتر دچار ناراحتی روانی بودند. همچنین، حجاب میتواند از زنان در برابر فشارهای رسانهای دربارهٔ زیبایی و شیءانگاری محافظت کند. در بریتانیا، زنان محجبه کمتر نگران ظاهر خود بودند و تصویر بدنی بهتری داشتند. علاوه بر این، زنان محجبه در آمریکا کمتر مورد نگاههای جنسیتزده قرار میگرفتند و احساس آزادی بیشتری داشتند.[۳۱]
پانویس
- ↑ سوره احزاب، آیهٔ 32.
- ↑ رجبی، «حجاب و نقش آن در سلامت روان»، 1388ش، ص18.
- ↑ - «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ پیشرفت%20خود&text=و%20یکی%20از%20عوامل، پیشرفت%20خود&text=در%20امنیت%20روانی%20و، پیشرفت%20خود&text=انسان%20متلاطم%20نمیتواند%20بهخوبی، پیشرفت%20خود «حجاب؛ضامن پیشرفت اجتماعی زنان»، وبسایت روزنامه جامجم.
- ↑ - «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ - مستشاری، هفت سین حجاب، 1390ش، ص10.
- ↑ - مطهری، مسئلۀ حجاب،1387ش، ص84 -88.
- ↑ - خامنهای، «بیانات در دیدار جمعی از زنان»، وبسایت دفتر نشر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای.
- ↑ - رجبی، «حجاب و نقش آن در سلامت روان»، 1388ش، ص24.
- ↑ - مطهری، مسئلۀ حجاب،1387ش، ص87 و 69
- ↑ - سلاریفر، «مبانی روانشناختی حجاب و عفاف با تأکید بر متون اسلامی»، 1396ش، ص85 و 87.
- ↑ الحجاب فی القران، مرکز الرسول الاکرم، بیتا، ص4.
- ↑ باقریراد، «انتخاب حجاب و پشت پا زدن ستارگان غربی به نگاه تجاری به زنان»، خبرگزاری مهر.
- ↑ سلاریفر، «مبانی روانشناختی حجاب و عفاف با تأکید بر متون اسلامی»، 1396ش، ص92.
- ↑ رجبی، «بررسی رابطۀ حجاب با سلامت روانی»، 1388ش، ص29.
- ↑ «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ - «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ - «حجاب از دیدگاه روانشناسی»، خبرگزاری دانا.
- ↑ - مطهری، مسئلۀ حجاب، 1387ش، ص.90.
- ↑ - «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ - مطهری، مسئله حجاب، 1387ش، ص92- 94.
- ↑ - «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ - «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ - «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ - «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ - «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ - «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ رابطه%20بین&text=تمرکز%20بیشتری%20بر%20ارزشهای، رابطه%20بین&text=شخصیت%20خود%20داشته%20باشد،,رابطه%20بین&text=امر%20به%20آرامش%20و، رابطه%20بین «نسبت حجاب با زیست عفیفانه: چگونه حجاب به تقویت عفاف در زندگی روزمره کمک میکند؟»، وبسایت جبهه مردمی زیست عفیفانه.
- ↑ حجاب و بهداشت روان در اجتماع از منظر قرآن و حدیث، پایگاه اطلاعرسانی سرااج اندیشه.
- ↑ Eaton,"Hijab, Religiosity, and Psychological Wellbeing of Muslim Women in the United States", Journal of Muslim Mental Health website.
منابع
- باقریراد، ساناز، «انتخاب حجاب و پشت پا زدن ستارگان غربی به نگاه تجاری به زنان»، وبسایت خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: ۸ آبان ۱۴۰۲ش
- «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه، تاریخ بازدید: ۸ آبان ۱۴۰۲ش.
- «حجاب از دیدگاه روانشناسی»، وبسایت دانا، تاریخ بازدید: ۸ آبان ۱۴۰۲ش.
- «حجاب؛ ضامن پیشرفت اجتماعی زنان»، وبسایت روزنامه جامجم، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
- «حجاب و بهداشت روان در اجتماع از منظر قرآن و حدیث»، پایگاه اطلاعرسانی سرااج اندیشه، تاریخ بازدید، ۱ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «حجاب و پوشش از منظر روانشناسی»، وبسایت آرشیو وبلاگهای فارسیزبان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۱ش.
- خامنهای، سید علی، «بیانات در دیدار جمعی از زنان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آذر ۱۳۷۱ش.
- رجبی، عباس، «بررسی رابطهٔ حجاب با سلامت روانی»، مجلهٔ طهورا، شمارهٔ ۶، ۱۳۸۹ش.
- سالاریفر، محمدرضا، «مبانی روانشناختی حجاب و عفاف با تأکید بر متون اسلامی»، دو فصلنامهٔ مطالعات اسلام و روانشناسی، شمارهٔ ۲۱، ۱۳۹۶ش.
- مرکز رسول الاکرم، الحجاب فی القرآن، لبنان، مرکز رسول الاکرم، بیتا.
- مستشاری، علیرضا، هفتسین حجاب (هفت پرسش دربارهٔ پوشش و حجاب)، قم، چاپ چهارم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۰ش.
- مطهری، مرتضی، مسئلهٔ حجاب، تهران، صدرا، ۱۳۸۷ش.
- «نسبت حجاب با زیست عفیفانه: چگونه حجاب به تقویت عفاف در زندگی روزمره کمک میکند؟»، وبسایت جبهه مردمی زیست عفیفانه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۴۰۳ش.
- Eaton, Nicholas,"Hijab, Religiosity, and Psychological Wellbeing of Muslim Women in the United States", Journal of Muslim Mental Health website, Winter 2015.