سید علی خامنه‌ای: تفاوت میان نسخه‌ها

| نام خانوادگی      = حسینی خامنه‌ای

| علت مرگ          = [[جنگ رمضان|حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تهران]]

| محل زندگی        = مشهد و تهران

| محل تحصیل         = حوزه‌های علمیه [[حوزه علمیه مشهد|مشهد]]، [[حوزه علمیه نجف|نجف]] و [[حوزه علمیه قم|قم]]

| شناخته‌شده برای    = [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]]

| آثار              =

| منصب              = نماینده مجلس شورای اسلامی ایران{{سخ}}نماینده [[مجلس خبرگان رهبری]]{{سخ}}رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران{{سخ}}رهبر جمهوری اسلامی ایران

| دوره              =

| پس از            =

| فرزندان          = [[سید مصطفی خامنه‌ای|مصطفی]]، [[سید مجتبی خامنه‌ای|مجتبی]]، [[سید مسعود خامنه‌ای|مسعود]]، [[سید میثم خامنه‌ای|میثم]]، بشریٰ و هدیٰ

| مادر              = [[خدیجه میردامادی]]

| افتخارات          =

| درجه نظامی        =

| درجه علمی        = اجتهاد

'''{{درشت|سید علی حسینی خامنه‌ای؛}}''' رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید شیعه.

سید علی حسینی خامنه‌ای (۱۳۱۸–۱۴۰۴ش) روحانی شیعه، سومین رئیس‌جمهور و [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران]] بود. وی تحصیلات حوزوی خود را در [[مشهد]]، [[نجف]] و [[قم]] نزد استادانی چون [[سید روح‌الله خمینی]] و سید محمدهادی میلانی سپری کرد و از اوایل دهه ۱۳۳۰ش به مبارزات سیاسی علیه [[حکومت پهلوی]] پیوست که منجر به چندین دوره بازداشت و تبعید وی شد. پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] در ۱۳۵۷ش، مسئولیت‌هایی چون عضویت در [[شورای انقلاب]]، [[امام جمعه|امامت جمعه]] تهران و نمایندگی [[مجلس شورای اسلامی]] را بر عهده داشت و در تیر ۱۳۶۰ش از یک سوءقصد نافرجام جان سالم به در برد. او در دو دورهٔ متوالی (۱۳۶۰–۱۳۶۸ش) ریاست‌جمهوری ایران را در زمان [[جنگ عراق با ایران]] بر عهده داشت و سپس در سال ۱۳۶۸ش توسط [[مجلس خبرگان رهبری]] به رهبری برگزیده شد. دوران ۳۷ ساله رهبری او با راهبردهایی چون اقتصاد مقاومتی، توسعه توان هسته‌ای، ارتقای توان نظامی ایران و حمایت گسترده از [[جبهه مقاومت|جبههٔ مقاومت]] در برابر [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] و [[اسرائیل]] متمایز می‌شود. کارنامهٔ [[سید علی خامنه‌ای]] با دیدگاه‌های متفاوتی همراه است؛ حامیانش او را رهبری حکیم و حافظ ثبات کشور می‌دانند، در حالی که منتقدان به تمرکز قدرت، وقوع اعتراضات در سال‌های مختلف و محدود شدن فضای سیاسی در دوران او اشاره می‌کنند. وی با تمرکز بر حوزه اندیشه اسلامی، تألیفات و ترجمه‌هایی در [[فقه]]، [[تاریخ]] و [[تفسیر قرآن]] دارد. سید علی خامنه‌ای در [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش، در حملهٔ نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل به محل اقامتش در تهران، [[ترور سید علی خامنه‌ای|ترور]] شد و به [[شهادت سید علی خامنه‌ای|شهادت]] رسید.

== تبار و خاندان ==

سید علی فرزند [[سیدجواد خامنه‌ای|سید جواد حسینی خامنه‌ای]]<ref>شریف‌رازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.</ref> و سیده خدیجه میردامادی،<ref>زنگنه قاسم‌آبادی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، ۱۳۸۲، ج۱، ص۴۵۹.</ref> در [[۲۹ فروردین]] ۱۳۱۸ش در شهر [[مشهد]] و در خانواده‌ای عالم<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/376844/مقالات-زندگی-نامه-مقام-معظم-رهبری?q=زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری&score=137438953000.0&rownumber=16 روزبه، «زندگی‌نامه مقام معظم رهبری»، ۱۳۸۵ش، ص۱۰.]</ref> و با وضعیت معیشتی ساده به دنیا آمد.<ref>یعقوب، اندیشه‌های سیاسی اجتماعی امام خامنه‌ای، ۱۳۶۳ش، ص۹۲.</ref> پدر او، سید جواد خامنه‌ای، از مجتهدان شیعه و تحصیل‌کردهٔ [[حوزه علمیه نجف|حوزهٔ علمیه نجف]] و [[امامت جماعت|امام جماعت]] در [[مسجد گوهرشاد]]<ref>زنگنه‌قاسم‌آبادی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۷۷.</ref> و مسجد صدیقی‌های بازار مشهد بود. او همچنین به تدریس علوم حوزوی نیز اشتغال داشت.<ref>شریف‌رازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.</ref> [[خاندان خامنه‌ای]] از سوی پدر به سلطان سید احمد از [[سادات افطسی]] و با پنج واسطه به [[امام سجاد]] می‌رسد.<ref>جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۳.</ref> از سوی مادر نیز تبار او به محمد دیباج، فرزند [[امام جعفر صادق]]، می‌رسد.<ref>زنگنه‌قاسم‌آبادی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، ۱۳۸۲، ج۱، ص۴۵۸.</ref>

=== برادران و خواهران ===

حاصل ازدواج نخست سید جواد خامنه‌ای سه دختر به‌نام‌های علویه، بتول و فاطمه‌سلطان است. پس از درگذشت همسر نخست، سید جواد خامنه‌ای با سیده خدیجه میردامادی ازدواج کرد که حاصل این ازدواج پنج فرزند به‌نام‌های [[سید محمد خامنه‌ای|محمد]] (زاده ۱۳۱۴ش)، علی (زاده ۱۳۱۸ش)، [[بدرالسادات خامنه‌ای|بدرالسادات]] (زاده ۱۳۲۱ش)، [[سید هادی خامنه‌ای|هادی]] (زاده ۱۳۲۶ش) و محمدحسن (زاده ۱۳۲۹ش) است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/647535/ناگفته‌های-هادی-خامنه‌ای-از-زندگی-با-خواهران-ناتنی «ناگفته‌های هادی خامنه‌ای از زندگی با خواهران ناتنی»، خبرگزاری تابناک.]</ref>

سید علی خامنه‌ای در ۱۳۴۳ش در شهر مشهد با [[منصوره خجسته باقرزاده]]، از خانوادهٔ پیشه‌ور و اصیل در [[خراسان]]، ازدواج کرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1083575/ماجرای-ازدواج-حضرت-آیت‌الله-خامنه‌ای-از-زبان-خودشان-در-مصاحبه-تلویزیونی-فیلم «ماجرای ازدواج حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از زبان خودشان در مصاحبه تلویزیونی »، وب‌سایت عصر ایران.]</ref> حاصل این ازدواج چهار پسر و دو دختر به‌نام‌های مصطفی (زاده ۱۳۴۴ش)، [[سیدمجتبی خامنه‌ای|مجتبی]] (زاده ۱۳۴۸ش)، مسعود (زاده ۱۳۵۳ش)، میثم (زاده ۱۳۵۷ش)، بشری (زاده ۱۳۵۹ش) و هدی (زاده ۱۳۶۰ش) است.<ref>[https://namnak.com/ayatollah-khamenei-biography.p107694 «بیوگرافی و سن آیت‌الله خامنه‌ای+همسر، فرزندان، عروس و دامادها»، وب‌سایت نمناک.]</ref>

سید علی از چهارسالگی در [[مکتب‌خانه]] به فراگیری خواندن و نوشتن و نیز قرائت و تجوید قرآن پرداخت.<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۴۹.</ref> او دورهٔ ابتدایی را در نخستین مدرسهٔ اسلامی مشهد با نام دارالتعلیم دیانتی گذراند.<ref>دائره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲ش، ج۲۱، ص۶۷۵.</ref> سیدعلی هم‌زمان با سال پایانی دبستان، در اوایل دههٔ ۱۳۳۰ش تحصیل دروس حوزوی را در مدرسهٔ علمیه سلیمان‌خان مشهد آغاز کرد. او دورهٔ دبیرستان را به‌صورت متفرقه به پایان رساند و دیپلم گرفت.<ref>مهاجرنیا، فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، ۱۳۹۳ش، ص۳۱–۳۰.</ref>

سید علی خامنه‌ای تحصیل علوم دینی را در حوزه علمیه مشهد آغاز کرد و برخی دروس حوزوی را نزد پدر خود<ref>مهاجرنیا، فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، ۱۳۹۳ش، ص۳۱–۳۰.</ref> و بخشی از سطوح عالی حوزوی را نزد استادان برتر حوزه علمیه خراسان، فراگرفت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۴-۶۳.]</ref> او در سال ۱۳۳۶ش، به [[نجف]] سفر کرد و در مجلس درس استادان [[حوزه علمیه نجف]] مانند [[سید محسن حکیم]]، [[سید ابوالقاسم خویی]]، [[سید محمود حسینی شاهرودی]]، [[میرزا باقر زنجانی]] و [[میرزا حسین بجنوردی]] حاضر شد. با این حال، وی به‌دلیل مخالفت پدرش با اقامت طولانی در نجف، به مشهد بازگشت. وی در مشهد، به‌دلیل دانش و تسلطی که در علوم دینی کسب کرده بود، بر اساس یک سنت حوزوی، از [[سید محمدهادی میلانی]] اجازهٔ تدریس و [[اجازه روایت]] دریافت کرد<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۳ و ۵۹ و ۶۴ و ۷۳–۶۸، ۸۵–۸۲، ۹۴ و ۳۱۲؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۵-۶۴.]</ref> و در سال ۱۳۳۷ش، در ۱۹ سالگی به [[قم]] مهاجرت کرد و در [[مدرسه حجتیه|مدرسهٔ حجتیه]] ساکن شد. سید علی خامنه‌ای در [[حوزه علمیه قم]] به مجلس درس [[سید حسین طباطبائی بروجردی|سید حسین بروجردی]] می‌رفت<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۸۲.</ref> و سپس از مجالس درس [[سید روح‌الله خمینی]]، [[مرتضی حائری یزدی]]، [[سید محمد محقق داماد]] و [[سید کاظم شریعتمداری]] نیز بهره برد. همچنین، بخشی از دروس فلسفی، شامل شفای بوعلی‌سینا و اسفار ملاصدرا را نزد [[سید محمدحسین طباطبایی]] و [[حسینعلی منتظری]] فرا گرفت.<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۸۵–۸۴.</ref> خامنه‌ای در سال ۱۳۴۳ش به‌دلیل بیماری پدرش به مشهد بازگشت و فراگیری سطوح عالی علوم دینی را تا سال ۱۳۴۹ش نزد سید محمدهادی میلانی ادامه داد.<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۳ و ۵۹ و ۶۴ و ۷۳–۶۸، ۸۵–۸۲، ۹۴ و ۳۱۲؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۵-۶۴.]</ref>

سید علی خامنه‌ای از سال ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۶ش، به تدریس [[فقه]]، [[اصول فقه]] و [[تفسیر قرآن]] در [[حوزه علمیه مشهد|حوزهٔ علمیه مشهد]] پرداخت.<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۳ و ۵۹ و ۶۴ و ۷۳–۶۸، ۸۵–۸۲، ۹۴ و ۳۱۲؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۵-۶۴.]</ref> او پس از آن‌که در جایگاه رهبری [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] قرار گرفت، از سال ۱۳۶۹ش تدریس دانش فقه را در عالی‌ترین سطح پی گرفت و به‌مناسبت، مباحث و مسائل [[علم رجال]]، حدیث‌شناسی، [[علم کلام]] و نیز [[مسائل مستحدثه]] و دیدگاه‌های فقهی پیشینیان را مورد توجه قرار می‌داد.<ref>دائره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲ش، ج۲۱، ص۶۷۵؛ آوردی، آشنایی با ستارگان هدایت، ۱۳۷۶ش، ص۲۱؛ [https://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142#602 «نگاهی گذرا به زندگینامه حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>

آیت‌الله خامنه‌ای پس از درگذشت [[محمدعلی اراکی]]، توسط [[جامعه مدرسین حوزه علمیه قم|جامعه مدرسین حوزهٔ علمیه قم]] به‌عنوان یکی از [[مرجع تقلید|مراجع تقلید]] شیعیان معرفی شد.<ref>[https://www.bbc.com/dari/articles/c178xdv98x1o.lite «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.]</ref> شایستگی او برای تصدی جایگاه مرجعیت، از سوی فقیهانی مانند [[علی‌اکبر مشکینی]]، [[محمد فاضل لنکرانی]]، [[عبدالله جوادی آملی]]، [[سیدرضا بهاءالدینی|سید رضا بهاءالدینی]]، [[محمد مؤمن]]، [[محمد یزدی]]، [[محمدتقی مصباح یزدی]]، [[ابراهیم امینی]] و [[محی‌الدین حائری شیرازی]] همراه بود<ref>[https://ijtihadnet.ir/دستخط-مراجع-و-فقها-پیرامون-اجتهاد-و-مرج/ «دستخط مراجع و فقها پیرامون اجتهاد و مرجعیت آیت‌الله خامنه‌ای»، وب‌سایت شبکه اجتهاد]؛ [https://www.khabaronline.ir/news/781761/تأیید-رهبری-آیت-الله-خامنه-ای-از-سوی-علمای-بزرگ «تأیید رهبری آیت‌الله خامنه‌ای از سوی علمای بزرگ»، وب‌سایت خبر آنلاین.]</ref> و در ۵۵ سالگی به‌عنوان جوان‌ترین مرجع آن دوران شناخته شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶.]</ref> وی اما با فروتنی، تا چندین سال از ارائه [[رساله عملیه]] که راهنمای مقلدان در عمل به تکالیف شرعی است، خودداری کرد و شیعیان داخل ایران را به فقیهان دیگر، ارجاع می‌داد.<ref>[https://khl.ink/f/2734 «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref> به‌تدریج، جایگاه آیت‌الله خامنه‌ای به‌عنوان مرجع تقلید نزد شیعیان ایران و جهان، تثبیت شد.<ref>[https://donyaesiasat.ir/4602/نگاهی-به-۳۶-سال-رهبری-حضرت-آیت-الله-خامن/ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.]</ref>

=== آثار ===

[[پرونده:سید علی خامنه‌ای۲.jpg|جایگزین=کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن اثر سید علی خامنه‌ای|بندانگشتی|کتاب [[طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن (کتاب)|طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن]] اثر سید علی خامنه‌ای]]

مجموعه آثار سید علی خامنه‌ای توسط [[مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی]] با عنوان [[حدیث ولایت]] منتشر شده و شامل نرم‌افزار جامع بیانات و پیام‌های او از سال ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۲ش، همراه با متن ۱۴۱ عنوان کتاب در ۲۳۴ جلد از انتشارات انقلاب اسلامی به زبان‌های مختلف است.<ref>[https://www.noorshop.ir/fa/product/74148 «حدیث ولایت3»، وب‌سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.]</ref> زندگی‌نامه او در کتاب '''شرح اسم''' جمع‌آوری شده است.<ref>[https://bookroom.ir/news/11547/گزارشی-درباره-کتاب-خواندنی-شرح-اسم «گزارشی درباره کتاب خواندنی «شرح اسم» »، وب‌سایت پاتوق کتاب فردا.]</ref> آثار او طیفی از تألیف‌ها، ترجمه‌ها، دروس، سخنرانی‌ها و متون مرتبط با موضوعات عبادی، اخلاقی، فقهی، کلامی، تفسیری، اجتماعی، سیاسی و سیره‌پژوهی را دربر می‌گیرد. از میان آثار تألیفی او، برخی نوشته‌ها با تمرکز بر بررسی سیرهٔ ائمهٔ شیعه، بر جنبهٔ مبارزه و مواضع سیاسی آنان تأکید کرده‌اند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶؛][https://khameneibook.ir/Portals/0/فهرست%20آثار.pdf?ver=4i8kEEA9YVxSisvaqA4UvA%3d%3d «فهرست آثار»، وب‌سایت انتشارات انقلاب اسلامی.]</ref> برخی از آثار او عبارتند از:

!'''عبادی و اخلاقی'''

|خلوت انس، از ژرفای نماز، درس اخلاق، بدان ایدک‌الله، گفتاری در باب صبر، معیشت مؤمنانه، معیشت پرهیزکارانه و مرگ تاجرانه.

|درس‌هایی از نهج‌البلاغه، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، مجموعه تفاسیر (از جمله سوره‌های برائت، حشر و جمعه)، رساله نماز و روزه، مناسک حج، اجوبة الاستفتائات، ثلاث رسائل فی‌الجهاد، تفاوت فتاوا، رسالهٔ آموزشی و غناء موسیقی.

!'''سیرهٔ اهل‌بیت'''

|پیشوای صادق، آفتاب در مصاف، سیری در زندگی امام صادق، انسان ۲۵۰ ساله، همرزمان حسین، دو امام مجاهد، عنصر مبارزه در زندگی ائمه، بازگشت به نهج‌البلاغه، گفتاری دربارهٔ حکومت علوی، حماسهٔ امام سجاد و جاذبهٔ حسینی.

|جهاد تبیین، حدیث ولایت، عطر شهادت، حوزه و روحانیت، هنر از دیدگاه رهبری، راه روشن مدیران، مرد عمل، جهاد و شهادت؛ دکتر [[مصطفی چمران]]، مطلع عشق، زن و بازیابی هویت حقیقی، اقتصاد مقاومتی و الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.

|[[فلسطین]] از منظر سید علی خامنه‌ای، گروه‌های معارض در نهضت‌های انبیا و انقلاب اسلامی ایران، گفتاری در وحدت و تحزّب، دشمن‌شناسی، دوران جدید عالم، اندیشهٔ مقاومت، منشور حکومت علوی، فتنهٔ تغلب، روایت رهبری، روش تحلیل سیاسی، گزارشی از سابقهٔ تاریخی و اوضاع حوزهٔ علمیه مشهد و خون دلی که لعل شد.

|آینده در قلمرو اسلام، صلح امام حسن: پرشکوه‌ترین نرمش قهرمانانهٔ تاریخ، تفسیر فی ظلال القرآن، مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان و ادعانامه علیه تمدن غرب.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶؛][https://khameneibook.ir/Portals/0/فهرست%20آثار.pdf?ver=4i8kEEA9YVxSisvaqA4UvA%3d%3d «فهرست آثار»، وب‌سایت انتشارات انقلاب اسلامی.]</ref>

== زمینه‌های فکری و تکوین شخصیت ==

=== زمینه‌های خانوادگی ===

[[پرونده:سید علی خامنه‌ای۳.png|جایگزین=سید علی خامنه‌ای در کنار پدرش سید جواد خامنه‌ای|بندانگشتی|سید علی خامنه‌ای در کنار پدرش [[سید جواد خامنه‌ای]]]]

=== فضای فرهنگی و سیاسی جهان اسلام ===

سید علی خامنه‌ای در دوره‌ای متولد شد که [[جهان اسلام]] در آستانهٔ تحولاتی عمیق بود و اندیشه‌های [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]] پس از چند دهه، شبکه‌ای از جریان‌های فکری و سیاسی را در سراسر سرزمین‌های اسلامی پدیدآورده بود. به نظر محققان این فضا، زمینه‌ای را فراهم آورد که بخش مهمی از مبارزان ایرانی، در معرض افکاری قرار گیرند که محورهای اصلی آن پیشتر در [[مصر]]، شبه‌قارهٔ [[هند]] و دیگر مناطق جهان اسلام شکل‌گرفته بود. اندیشه‌ها و آموزه‌های سیدجمال از یک‌سو به جریان احیاگری و اصلاح‌طلبی دینی توسط افرادی مانند [[محمد عبده]] و [[محمد اقبال لاهوری]] انجامید و از سوی دیگر به جریان سازمان‌یافته‌ای منتهی شد که [[حسن البنا]]، بنیانگذار [[اخوان‌المسلمین]]، نمایندهٔ اصلی آن به‌شمار می‌رود.<ref>[https://yousefieshkevari.com/2019/02/آموزه-های-سید-جمال-الدین-اسدآبادی-در-دو/ یوسفی اشکوری، «آموزه‌های سید جمال‌الدین اسدآبادی در دو بعد فکری و سیاسی»، وب‌سایت یوسفی اشکوری.]</ref> این جریان‌های فکری بر سه محور اصلی، تمرکز داشتند:

[[پرونده:سید علی خامنه‌ای۴.png|جایگزین=کتاب آینده در قلمرو اسلام اثر سید قطب با ترجمه سید علی خامنه‌ای|بندانگشتی|کتاب آینده در قلمرو اسلام اثر [[سید قطب]] با ترجمه سید علی خامنه‌ای]]

* رویارویی با سلطهٔ سیاسی غرب ([[استعمار]])

* تأکید بر وحدت میان مسلمانان به‌عنوان راهبردی برای مقابله با عقب‌ماندگی مسلمانان و سلطهٔ بیگانگان<ref>[https://yousefieshkevari.com/2019/02/آموزه-های-سید-جمال-الدین-اسدآبادی-در-دو/ یوسفی اشکوری، «آموزه‌های سید جمال الدین اسدآبادی در دو بعد فکری و سیاسی»، وب‌سایت یوسفی اشکوری.]</ref>

از ایران، [[سیدمجتبی نواب صفوی|سید مجتبی نواب صفوی]] در سفر به مصر با رهبران اخوان المسلمین دیدار کرد و از افکار حسن البنا تأثیر پذیرفت.<ref>[https://shouba.ir/درباره-تاثیرپذیری-انقلابیون-ایران-از/ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.]</ref> در آن دوره، جریان فکری اخوان‌المسلمین بر همکاری میان نیروهای شیعه و سنی تأکید داشت و برخی از دانش‌آموختگان حوزه‌های علمیه ایران به آثار متفکران اخوانی مانند [[سیدقطب]] علاقمند شدند. در ۱۳۳۸ش نخستین ترجمه‌ها از آثار سید قطب به زبان فارسی منتشر شد. در ۱۳۴۵ش کتابی از سید قطب با عنوان آینده در قلمرو اسلام توسط سید علی خامنه‌ای ترجمه شد<ref>[https://shouba.ir/درباره-تاثیرپذیری-انقلابیون-ایران-از/ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.]</ref> که با اعدام سیدقطب در مصر همزمان بود. او در ۱۳۴۸ش نیز ترجمهٔ تفسیر قرآن سیدقطب (فی ظلال القرآن) را آغاز کرد و بخشی از آن را در زندان به انجام رساند؛ اما توجه سید علی خامنه‌ای به اندیشه سید قطب و جریان فکری اخوان‌المسلمین با رویکرد گزینشی و نقادانه همراه بود<ref>[https://shouba.ir/درباره-تاثیرپذیری-انقلابیون-ایران-از/ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.]</ref> و در مقدمهٔ آثار ترجمه‌شده، به اختلاف‌نظرهای خود با نویسندگان اشاره کرده است. هم‌زمان، متفکران ایرانی مانند [[سید محمدحسین طباطبایی]] و [[مرتضی مطهری]] در حال تولید دستگاه فکری مستقلی بودند که بعدها سید علی خامنه‌ای آن را از حیث عمق و قوت، برتر از اندیشه‌های متفکران اخوانی ارزیابی کرد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=2212 «بیانات در دیدار اعضای ستاد برگزاری کنفرانس جهانی اهل‌بیت علیهم السلام،» وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>

* '''محرومیت اقتصادی و شکاف عمیق طبقاتی:''' بر اساس تحلیل‌های موجود، اقتصاد کشور در آن دوره مصرف‌محور بود و حتی نیازمندی‌های پایه‌ای از خارج وارد می‌شد. ده‌ها هزار روستا از امکانات اولیه محروم بودند، ثروت ملی توسط حاکمان و بیگانگان غارت می‌شد و شکاف طبقاتی در بالاترین درجه خود قرار داشت.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4259 «وضعیت اجتماعی در رژیم پهلوی / وضعیت اجتماعی در دوران پهلوی»، وب دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>

* '''عقب‌ماندگی علمی و ابتذال فرهنگی:''' تحلیلگران بر این باورند که در دوران حکومت پهلوی، ایران فاقد تولید دانش جدید بود و از لحاظ فرهنگی، تبلیغات رسمی به‌سمت ترویج [[فحشا]] و [[هرزگی]] و بی‌هویتی جوانان هدایت می‌شد و فضای غفلت و ابتذال بر جامعه حاکم بود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4259 «وضعیت اجتماعی در رژیم پهلوی / وضعیت اجتماعی در دوران پهلوی»، وب دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>

* '''سرکوب سیاسی:''' از نگاه پژوهشگران، حکومت پهلوی یک دیکتاتوری امنیتی سخت و سیاه به‌شمار می‌رفت؛ به‌گونه‌ای که حتی خواندن یک اعلامیهٔ انتقادی در فضاهای عمومی ممکن نبود. مبارزان سیاسی در زندان‌ها شکنجه می‌شدند و هیچ فضایی برای نقد، اصلاح یا اعتراض مسالمت‌آمیز وجود نداشت.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4259 «وضعیت اجتماعی در رژیم پهلوی / وضعیت اجتماعی در دوران پهلوی»، وب دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>

* '''بی‌توجهی ساختاری به بحران‌ها و مناطق محروم:''' به اعتقاد تحلیلگران، در حوادثی مانند زلزلهٔ فردوس، نهادهای دولتی کمک‌های ناچیزی ارائه می‌دادند و شهرها و روستاهای بسیاری به‌ویژه در [[سیستان و بلوچستان]] و [[بوشهر]] در محرومیت نگه داشته می‌شدند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4259 «وضعیت اجتماعی در رژیم پهلوی / وضعیت اجتماعی در دوران پهلوی»، وب دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>

== فعالیت‌های سیاسی ==

[[پرونده:سید علی خامنه‌ای۵.png|جایگزین=سید علی خامنه‌ای درحال سخنرانی در تحصن تاریخی مردم در بیمارستان امام رضا|بندانگشتی|سید علی خامنه‌ای در حال سخنرانی در تحصن تاریخی مردم در بیمارستان امام رضا [[مشهد]]، سال ۱۳۵۷ش.]]

=== مبارزه علیه حکومت پهلوی ===

خامنه‌ای در مخالفت با [[لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی]] در سال ۱۳۴۱ش با گروه‌های معترض، مشارکت داشت و پیش از [[قیام ۱۵ خرداد]] ۱۳۴۲ش، از نخستین افرادی بود که در تکثیر و توزیع اعلامیه‌های سید روح‌الله خمینی نقش داشت.<ref>سلیمی بنی و مظفری، جامعه روحانیت مبارز، ۱۳۸۸ش، ص۹۹.</ref> او به‌همراه برادرش [[سید محمد خامنه‌ای]]، پیام [[سید محمدهادی میلانی]] دربارهٔ واکنش مردم مشهد را به سید روح‌الله خمینی رساند.<ref>جلالی، مشهد در بامداد نهضت امام‌خمینی، ۱۳۷۸ش، ص۱۴۸.</ref> در سال ۱۳۴۲ش نیز مأمور انتقال پیام‌های محرمانهٔ سید روح‌الله خمینی دربارهٔ سیاست‌ها و خط‌مشی مبارزات، به علما و هیئت‌های مذهبی شد.<ref>عبایی خراسانی، مصاحبه، ۱۳۸۸ش، ص۱۳–۱۴.</ref> سخنرانی‌های او دربارهٔ واقعه [[مدرسه فیضیه]] و نقد [[اسرائیل]] موجب بازداشتش در سال ۱۳۴۲ش شد.<ref>جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۶.</ref> پس از آزادی و ملاقات با سید محمدهادی میلانی، برای سازمان‌دهی دوباره فعالیت‌های سیاسی به [[قم]] بازگشت<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۷–۱۵۶.</ref> و با ارسال تلگراف‌ها و نامه‌هایی به [[سیدمحمود طالقانی|سید محمود طالقانی]]، [[مهدی بازرگان]]، [[یدالله سحابی]]<ref>طالقانی، یاران امام به روایت اسناد ساواک، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۴۶۸.</ref> و [[حسنعلی منصور]] نخست‌وزیر وقت<ref>مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، سیر مبارزات امام‌خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ۱۳۸۶ش، ج۴، ص۳۹۲.</ref> در حمایت از سید روح‌الله خمینی و انجام سخنرانی‌هایی در شهرهای مختلف، بار دیگر بازداشت شد و مدتی را در [[زندان قزل‌قلعه]] گذراند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.]</ref>

خامنه‌ای در سال ۱۳۴۳ش همراه گروهی از روحانیان فعال، از جمله [[عبدالرحیم ربانی شیرازی]]، [[سیدمحمد حسینی بهشتی|سید محمد حسینی بهشتی]]، [[علی قدوسی،]] [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] و [[محمدتقی مصباح یزدی]] در ایجاد تشکیلات سیاسی در حوزهٔ علمیه قم نقش داشت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/211515/از-تاریخ-زندگی-نامه-ایت-الله-ربانی-شیرازی-به-قلم-ان-مرحوم?q=زندگی‌%20نامه%20آیت%20‌الله%20ربانی%20شیرازی%20به%20قلم%20خودش&score=65545.04&rownumber=1 ربانی شیرازی، «زندگی‌نامه آیت‌الله ربانی شیرازی به قلم خودش»، ۱۳۸۴ش، ص۲۷۸-۲۷۷.]</ref> وی از اواخر سال ۱۳۴۳ش در مشهد، فعالیت‌های آموزشی، تبلیغی و سازمان‌دهی جلسات مذهبی و فکری را ادامه داد و تا سال ۱۳۴۸ش چندین بار بازداشت شد. در سال‌های ۱۳۵۰–۱۳۵۳ش محور جلسات تفسیری در سه مسجد مهم مشهد؛ [[مسجد کرامت]]، مسجد امام حسین و مسجد میرزا جعفر بود. در دی ۱۳۵۳ش ششمین و سخت‌ترین دوره بازداشت او رخ داد.<ref>جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۶.</ref> سید علی خامنه‌ای در سال ۱۳۵۶ش، در مشهد هستهٔ اولیه بنیان جامعهٔ روحانیت مبارز با رهبری سید روح‌الله خمینی و جمعی از روحانیان قم و تهران را بنا نهاد.<ref>جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۶.</ref>

[[پرونده:سید علی خامنه‌ای۶.png|جایگزین=سید علی خامنه‌ای در تبعید به همراه اهالی ایرانشهر|بندانگشتی|سید علی خامنه‌ای در [[تبعید]] به‌همراه اهالی [[ایرانشهر]]]]

با درگذشت سید مصطفی خمینی و تشدید فشارهای سیاسی،<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۱–۵۷۰.</ref> رژیم پهلوی، خامنه‌ای را در [[آذر (ماه)|آذر]] ۱۳۵۶ش به‌مدت ۳ سال به [[ایرانشهر]] '''تبعید''' کرد. فعالیت‌های گستردهٔ او میان مردم ایرانشهر باعث تغییر محل تبعیدش به [[جیرفت]] شد.<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۵–۶۰۲.</ref> با وجود محدودیت‌ها، سید علی خامنه‌ای با ایراد سخنرانی در مسجد جامع ایرانشهر و ارائهٔ راهکارها از طریق نوشتن نامه به علما و روحانیون دربارهٔ حوادث کشور، به مبارزه با رژیم پهلوی ادامه داد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۷۰-۶۹؛] بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۹–۶۰۸.</ref> خامنه‌ای سپس برای ادامهٔ مبارزات به‌صورت مخفیانه به [[کهنوج]] رفت.<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۰.</ref> سید علی خامنه‌ای در مهر ۱۳۵۷ش پس از مدتی فعالیت مخفی در کهنوج، به چند شهر سفر کرد و سرانجام به مشهد بازگشت و در جریان تشدید اعتراضات مردمی به فعالیت سیاسی خود ادامه داد. او در دورهٔ تبعید سید روح‌الله خمینی در فرانسه، همراه شماری از روحانیان مشهد، سید روح‌الله خمینی را عاملی مؤثر در تقویت روحیهٔ انقلابی مردم ارزیابی کرد و حامی بازگشت او به ایران شد.<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۲۰۹.</ref> در این مقطع، فعالیت تبلیغی و سازمان‌دهی خامنه‌ای افزایش یافت و سخنرانی‌های او در تشویق تجمعات و اعتراض‌های مردمی نقش داشت.<ref>بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۴۲.</ref>

در گزارش‌های [[ساواک]]، سید علی خامنه‌ای از چهره‌های برجستهٔ جریان انقلابی در خراسان معرفی شده است.<ref>[https://fa.wiki.khomeini.ir/w/index.php?title=سیدعلی_خامنه‌ای#cite_note-149 «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی.]</ref> او در [[تاسوعا]] و [[عاشورا|عاشورای]] ۱۳۵۷ش در اجتماعات بزرگ مشهد سخنرانی کرد و خطبه شب عاشورا را در [[حرم امام رضا]] به نام سید روح‌الله خمینی خواند. در هفته‌های پایانی حکومت پهلوی، در تهیه و خواندن اعلامیه‌های سید روح‌الله خمینی، حمایت از اعتصاب کارکنان شرکت نفت، تشریح رویدادهای خشونت‌آمیز حکومت و سازمان‌دهی تحصن بیمارستان امام رضا نقش داشت. خامنه‌ای همچنین همراه گروهی از تظاهرکنندگان برای جلب همراهی کارکنان استانداری خراسان اقدام کرد.<ref>[https://fa.wiki.khomeini.ir/w/index.php?title=سیدعلی_خامنه‌ای#cite_note-149 «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی.]</ref> رخدادی که در نهایت به یکشنبه خونین [[۱۰ دی]] ۱۳۵۷ش و کشته‌شدن جمعی از معترضان انجامید.<ref>شمس‌آبادی، نقش علمای مشهد در انقلاب اسلامی، ۱۳۸۹ش، ص۳۲۵–۳۲۸.</ref>

=== عضویت در شورای انقلاب اسلامی ===

با صدور فرمان [[امام خمینی]] از [[فرانسه]]، خامنه‌ای به عضویت [[شورای انقلاب اسلامی]] منصوب شد<ref>خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۵، ص۴۲۶–۴۲۸</ref> و به [[تهران]] رفت. او در [[مدرسه رفاه]] و در کنار افرادی چون [[سید محمد حسینی بهشتی]]، [[مرتضی مطهری]] و [[محمد مفتح]]، در سازمان‌دهی کمیته تبلیغات برای استقبال از سید روح‌الله خمینی نقش‌آفرین بود.<ref>خامنه‌ای، نرم‌افزار حدیث ولایت، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۴۰؛ قاسم‌پور، دهه سرنوشت ساز از ۱۲ بهمن ۵۷ تا ۲۲ بهمن ۵۷، ۱۳۸۵ش، ص۹۲–۹۴.</ref> همچنین در تحصن [[دانشگاه تهران]]، انتشار اعلامیه‌ها و تهیه نشریه تحصن، در اعتراض به بسته‌شدن [[فرودگاه مهرآباد]] توسط [[شاپور بختیار]]، مشارکت داشت.<ref>[https://fa.wiki.khomeini.ir/w/index.php?title=سیدعلی_خامنه‌ای#cite_note-149 «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی.]</ref>

=== فعالیت‌ها در سال‌های آغازین انقلاب اسلامی ===

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، سید علی خامنه‌ای از سال ۱۳۵۷ تا نیمه سال ۱۳۶۰ش در مجموعه‌ای از مناصب سیاسی، نظامی و دینی حضور فعال داشت. مهم‌ترین مسئولیت‌های وی در این دوره به‌شرح زیر است:

|مشارکت در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور، از جمله مذاکره با مقامات رژیم پهلوی و برخی دولت‌های خارجی.

|مسئولیت امور انتظامی، نظامی و امنیتی [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] در مرحله تثبیت ساختار سازمانی.

|ریاست کمیسیون امور دفاعی مجلس و حضور فعال در مباحث مرتبط با مسائل نظامی-امنیتی.

|یکی از مهم‌ترین تریبون‌های سیاسی و فکری جمهوری اسلامی.

|اعلام نخستین اطلاعیه رسمی دربارهٔ حمله ارتش عراق به ایران از رادیو، نظارت بر امور جنگ و حضور فعال در جبهه‌های جنوب و غرب کشور در سال آغازین [[جنگ عراق با ایران]].

 

[[پرونده:سید علی خامنه‌ای۷.png|جایگزین=عکس قدیمی ریاست جمهوری سید علی خامنه‌ای|بندانگشتی|عکس یادگاری هیئت‌دولت با رئیس‌جمهور وقت، سید علی خامنه‌ای در سال ۱۳۶۴ش]]

پس از ترور [[محمدعلی رجایی]] و [[محمدجواد باهنر]] در سال ۱۳۶۰ش، با حمایت [[حزب جمهوری اسلامی]] و شخصیت‌های سیاسی و همچنین موافقت سید روح‌الله خمینی که پیش‌تر با تصدی مناصب اجرایی عالی توسط روحانیون موافق نبود، سید علی خامنه‌ای در انتخابات ریاست‌جمهوری نامزد شد. وی در انتخابات [[۱۰ مهر]] ۱۳۶۰ش با کسب ۱۵٬۹۰۵٬۹۸۷ رأی (معادل ۹۵درصد آرا) به پیروزی رسید. وی در [[۴ آبان]] همان سال [[میرحسین موسوی]] را به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد.<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/4464/حمایت-95-درصدی-از-یک-نامزد-انتخابات «حمایت 95درصدی از یک نامزد انتخابات»، وب‌سایت شورای نگهبان.]</ref>

 

در انتخابات [[۲۵ مرداد]] ۱۳۶۴ش، خامنه‌ای با کسب ۱۲٬۲۰۳٬۸۷۰ رأی (معادل ۸۵٫۶۷درصد آرا) برای دومین بار به ریاست‌جمهوری ایران برگزیده شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403032316109/انتخابات-۶۴-دومین-تنفیذ-حکم-یک-رئیس-جمهور «انتخابات ۶۴؛ دومین تنفیذ حکم یک رئیس‌جمهور»، وب‌سایت ایسنا.]</ref> در آغاز این دوره، رئیس‌جمهور به‌دلیل اختلاف‌نظرهای پیشین با میرحسین موسوی، قصد داشت شخص دیگری را برای تشکیل کابینه به مجلس معرفی کند. با این حال، با توجه به نظر موافق سید روح‌الله خمینی بر ابقای نخست‌وزیر پیشین، شرایط حساس [[جنگ عراق با ایران]] و رایزنی‌های سیاسی، سید علی خامنه‌ای مجدداً موسوی را به مجلس معرفی کرد. در جریان اخذ رأی اعتماد، ۹۹ نماینده به نخست‌وزیری موسوی رأی منفی دادند که این رویداد بازتاب‌ها و بحث‌های سیاسی گسترده‌ای در پی داشت<ref>[https://www.irna.ir/news/80674248/بازخواني-يك-واقعه-تاريخي-رييس-جمهوري-كه-مظلوم-بود-و-به-مخالفت «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و در نامه‌نگاری‌های بعدی میان رئیس‌جمهور و رهبر وقت جمهوری اسلامی پیرامون حدود اختیارات [[حکومت اسلامی]] و [[ولایت فقیه]] نیز نمود یافت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Mostabser/View/63190/2793/فعالیت_‌های_سیاسی_و_فرهنگی_در_دوران_ریاست_جمهوری «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

=== سیاستگذاری در دوران ریاست‌جمهوری خامنه‌ای ===

بنا بر اسناد و منابع تاریخی، دورهٔ هشت‌ساله ریاست‌جمهوری سید علی خامنه‌ای با چالش‌های عمده‌ای نظیر جنگ ایران و عراق و محاصره اقتصادی همراه بود. در این مقطع، بخشی از تمرکز دولت بر مدیریت پیامدهای جنگ و همچنین پایه‌گذاری و ایجاد هماهنگی میان نهادهای نوپای ساختار سیاسی جمهوری اسلامی قرار داشت. بر اساس گزارش‌های موجود از این دوران، در عرصهٔ سیاست داخلی، علاوه بر مدیریت بحران جنگ، تقابل با گروه‌های مخالف مسلح، نظیر [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و جریان‌های منتقد سیاسی که در ادبیات رسمی حکومت وقت با عنوان لیبرال‌ها شناخته می‌شدند، از مسائل عمدهٔ کشور به‌شمار می‌رفت. در سیاست خارجی، تمرکز دستگاه دیپلماسی ایران بر تبیین و معرفی مواضع جمهوری اسلامی در سطح جهانی و همچنین مقابله با فشارهای بین‌المللی و ائتلاف‌های مخالف حکومت ایران معطوف بود.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/114/مروری-بر-8-سال-مدیریت-جهادی-آیت‌الله-خامنه‌ای-در-كسوت-ریاست-جمهوری مولایی، «مروری بر 8 سال مدیریت جهادی آیت‌الله خامنه‌ای در کسوت ریاست جمهوری»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>

سید علی خامنه‌ای در دو دوره ریاست‌جمهوری به کشورهای [[سوریه]]، [[لیبی]] و [[الجزایر]]، [[پاکستان]]، [[تانزانیا]]، [[زیمبابوه]]، [[آنگولا]]، [[موزامبیک]]، [[یوگسلاوی]]، [[رومانی]]، [[چین]] و [[کره شمالی]] سفر کرد. وی در چهل‌ودومین اجلاس [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]] دربارهٔ دیدگاه‌ها و مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران سخنرانی کرد. توسعه روابط و حمایت از گروه‌های شیعه در [[عراق]] نظیر تشکیل [[مجلس اعلای انقلاب اسلامی]] و نیز در [[لبنان]] و [[افغانستان]] از دیگر اقدامات این دوره بود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Mostabser/View/63190/2793/فعالیت_‌های_سیاسی_و_فرهنگی_در_دوران_ریاست_جمهوری «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

در عرصهٔ داخلی برنامه‌ها و فعالیت‌های او شامل دیدار با اقشار مختلف مردم، بازدید از مؤسسات و سازمان‌های گوناگون، شرکت در مراسم افتتاح طرح‌ها، شرکت در همایش‌ها و سفرهای استانی با هدف ملاقات با اقشار مختلف مردم، آشنایی با مشکلات و شرایط زندگی آنها از نزدیک، رفع اختلافات مقامات محلی، پیگیری مسائل مربوط به جنگ و همکاری سپاه و [[ارتش جمهوری اسلامی ایران]]، دیدار با روحانیون و بزرگان شهرها و روستاها، بررسی مسائل و مشکلات اقتصادی بوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Mostabser/View/63190/2793/فعالیت_‌های_سیاسی_و_فرهنگی_در_دوران_ریاست_جمهوری «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

بر اساس گزارش منابع، بخشی از فعالیت‌های سیاسی، فرهنگی و اجرایی سید علی خامنه‌ای در دوران ریاست‌جمهوری، در قالب ریاست بر نهادهای عالی و مأموریت‌های ویژه صورت گرفت:

{| class="wikitable"

|حضور در جبهه‌ها به‌عنوان نمایندهٔ امام‌خمینی، فرماندهی جنگ‌های نامنظم و حضور در خطوط مقدم جبهه، قاطعیت در تصمیم‌گیری‌های سرنوشت‌ساز جنگ، مانند نجات [[سوسنگرد]] و شکستن حصر [[آبادان]]، رفع مشکلات رزمی مانند تلاش برای تأمین مهمات و پشتیبانی از جبهه‌ها، راه‌اندازی ستاد پشتیبانی جنگ، مقابله با سیاست‌های [[ابوالحسن بنی‌صدر]] شامل برخورد با اندیشه سازشکاری و دفاع از خط مقاومت در شورای عالی دفاع، حمایت از گروه‌های مسلمان عراقی و مجاهدان افغانستانی برای مقابله با [[شوروی]] و [[رژیم بعث عراق]]، حضور در جبهه‌ها و تأثیر مثبت بر روحیه نیروها در پایان جنگ.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=43738 «هفت نکته درباره نقش حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دوران دفاع مقدس»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>

|ریاست شورای عالی پشتیبانی جنگ جهت مدیریت منابع و بسیج امکانات کشور برای جبهه‌ها.<ref>[https://fa.wiki.khomeini.ir/w/index.php?title=سیدعلی_خامنه‌ای#cite_note-149 «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی.]</ref>

|-

|-

|-

|تأسیس این نهاد عمومی غیردولتی در سال ۱۳۶۲ش.<ref>[https://rch.ac.ir/about «درباره ما»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> (تا [[اسفند]] ۱۴۰۳ش، ۳۳ جلد از مجموعه ۶۰ جلدی دانشنامه جهان اسلام منتشر شده است).<ref>[https://rch.ac.ir/news/Details/137?pagename=انتشار-سی-و-سومین-جلد-دانشنامه-جهان-اسلام «انتشار سی و سومین جلد دانشنامه جهان اسلام»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref>

|-

|دریافت مأموریت‌های متعدد از سوی سید روح‌الله خمینی، ازجمله رسیدگی به امور ارتش و سپاه، تشکیل حفاظت اطلاعات ارتش، پیگیری مطالبات از آمریکا و دیگر کشورها، بررسی لایحه تعزیرات و رسیدگی به امور عراقی‌های مقیم ایران،<ref>[https://hawzah.net/fa/Mostabser/View/63190/2793/فعالیت_‌های_سیاسی_و_فرهنگی_در_دوران_ریاست_جمهوری «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> کنترل و مدیریت جریانات پس از تسخیر سفارت آمریکا و نماینده شورای انقلاب اسلامی در کمیتهٔ بررسی [[حادثه طبس]].<ref>[https://www.afkarnews.com/بخش-سیاسی-3/569681-آیت-الله-خامنه-ای-روز-تسخیر-لانه-جاسوسی-کجا-بود-عکس «آیت‌الله خامنه‌ای روز تسخیر لانه جاسوسی کجا بود»، وب‌سایت افکار نیوز.]</ref>

== رهبری سید علی خامنه‌ای ==

پس از [[رحلت سید روح‌الله خمینی]] در [[۱۴ خرداد]] ۱۳۶۸ش، مسئلهٔ تعیین رهبری در دستور کار [[مجلس خبرگان رهبری]] قرار گرفت. پیش‌تر، برای سامان‌دهی موضوع رهبری آینده، مجلس خبرگان رهبری، نهادی مسئول در این زمینه تعیین شده بود و در میانهٔ دهه ۱۳۶۰ش نیز [[حسینعلی منتظری]] به‌عنوان [[قائم‌مقام رهبری]] معرفی شد؛<ref>[https://donyaesiasat.ir/4602/نگاهی-به-۳۶-سال-رهبری-حضرت-آیت-الله-خامن/ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.]</ref> اما این جایگاه در [[۶ فروردین]] ۱۳۶۸ش از او سلب شد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/photo/1747881/بازخوانی-نامه-عزل-آیت-الله-منتظری-در-۶-فروردین-سال-۱۳۶۸-والله «بازخوانی نامه عزل آیت‌الله منتظری در ۶ فروردین سال ۱۳۶۸/ والله قسم از ابتدا با انتخاب شما مخالف بودم»، وب‌سایت خبر آنلاین.]</ref> مجلس خبرگان رهبری در همان روز درگذشت سید روح‌الله خمینی تشکیل جلسه داد و در میان دو گزینهٔ شورای رهبری یا رهبری فردی، در نهایت خامنه‌ای که خود نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری بود را به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد.<ref>[https://donyaesiasat.ir/4602/نگاهی-به-۳۶-سال-رهبری-حضرت-آیت-الله-خامن/ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست؛][https://majlesekhobregan.ir/fa/member/3644/حسینی-خامنه-ای،-سیدعلی(شهید) «حسینی خامنه ای، سیدعلی(شهید)»، وب‌سایت مجلس خبرگان رهبری.]</ref> او ابتدا در علل مخالفت خود مطالبی را بیان کرد که مورد قبول خبرگان رهبری قرار نگرفت و سرانجام انتخاب او با اکثریت بیش از دوسوم و با حذف شرط مرجعیت به تصویب رسید.<ref>هاشمی رفسنجانی، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۸، بازسازی و سازندگی، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۱؛ [https://irdc.ir/fa/news/4950/چرا-خبرگان-آیت‌الله-خامنه‌ای-را-به-عنوان-رهبر-انتخاب-کرد «چرا خبرگان آیت‌الله خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد؟»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>

در آن زمان فرایند بازنگری [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] که به دستور سید روح‌الله خمینی در [[اردیبهشت]] همان سال آغاز شده بود، هنوز به پایان نرسیده بود؛ بازنگری‌ای که از جمله تغییرات آن حذف شرط مرجعیت برای رهبر آینده بود. از این رو انتخاب سید علی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر انقلاب اسلامی در برخی روایت‌ها به‌دلیل در جریان بودن اصلاحات قانون اساسی موقت توصیف شده است. در مرداد ۱۳۶۸ش [[همه‌پرسی بازنگری قانون اساسی]] برگزار شد و با رأی موافق اکثریت شرکت‌کنندگان به تصویب رسید. پس از آن، مجلس خبرگان بار دیگر انتخاب خامنه‌ای به‌عنوان رهبر را به رأی گذاشت و این انتخاب تأیید شد. به‌گفتهٔ برخی ناظران، رأی‌گیری دوم بیشتر برای انطباق رسمی روند انتخاب رهبر با قانون اساسی اصلاح‌شده انجام شد؛ در حالی که تصمیم اصلی در جلسه ۱۴ خرداد همان سال اتخاذ شده بود.<ref>[https://www.jahannews.com/report/580530/آیا-آیت-الله-خامنه-ای-رهبر-موقت-بودند-چند-نکته «آیا آیت‌الله خامنه‌ای رهبر موقت بودند؟!»، پایگاه خبری جهان نیوز.]</ref>

در برخی خاطرات و روایت‌های منتشرشده از مسئولان وقت و نزدیکان خمینی، نقل شده است که او پیش‌تر از صلاحیت خامنه‌ای برای این مسئولیت یاد کرده بود. پس از اعلام این انتخاب، شماری از مراجع دینی و شخصیت‌های سیاسی از تصمیم مجلس خبرگان حمایت کردند.<ref>[https://donyaesiasat.ir/4602/نگاهی-به-۳۶-سال-رهبری-حضرت-آیت-الله-خامن/ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.]</ref>

پس از معرفی سید علی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر دوم توسط مجلس خبرگان، گزارش‌هایی از تجمعات و بعیت مردمی در سراسر کشور منتشر شد که در چارچوب مراسم عزاداری، شعارهایی در حمایت از رهبر جدید سر داده می‌شد. از جمله شعارهای گزارش‌شده در آن دوره، «خامنه‌ای خمینی دیگر است، ولایتش ولایت حیدر است» بود. برخی تحلیلگران، این تجمعات را عاملی در تثبیت جایگاه رهبر جدید و کاهش تنش‌های سیاسی پس از رحلت بنیان‌گذار نظام ارزیابی کرده‌اند. همچنین اشاره شده است که در سال‌های بعد، این بیعت به‌عنوان نمونه‌ای از پیوند میان مردم و ساختار ولایت فقیه در دورۀ انتقال قدرت مورد استناد قرار گرفته است.<ref>[https://basirat.ir/fa/amp/news/390870 «سه بیعت تاریخی در نیم قرن»، وب‌سایت بصیرت.]</ref>

در دوران رهبری سید علی خامنه‌ای، برخی منابع از تلاش او برای ادامهٔ رویکردهای [[امام‌خمینی]] در زمینه‌هایی مانند تأکید بر [[وحدت ملی]]، تقویت اعتماد میان مسئولان و جامعه، پایبندی به ارزش‌ها و آموزه‌های اسلامی، حمایت از محرومان و تأکید بر [[عدالت اجتماعی]] یاد کرده‌اند.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/363521/کارنامه-ربع-قرن-مدیریت-جهادی-رهبر-معظم-انقلاب «کارنامه ربع قرن مدیریت جهادی رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت دیدبان.]</ref> حامیان او نقش وی را در هدایت سیاسی کشور، دفاع از ساختار قانونی نظام و مواجهه با چالش‌های داخلی و خارجی برجسته می‌کنند. در این چارچوب، مواضع و سخنرانی‌های او در تحلیل رویدادهای سیاسی و مقابله با آنچه تهدیدها و توطئه‌های خارجی خوانده می‌شود، مورد توجه قرار گرفته است.<ref>[https://donyaesiasat.ir/4602/نگاهی-به-۳۶-سال-رهبری-حضرت-آیت-الله-خامن/ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.]</ref> در مواضع رسمی او، انتقاد از ایالات متحده و رژیم اسرائیل و تأکید بر استقلال سیاسی ایران از محورهای ثابت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به‌شمار می‌آید.<ref>[https://donyaesiasat.ir/4602/نگاهی-به-۳۶-سال-رهبری-حضرت-آیت-الله-خامن/ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.]</ref> همچنین در این منابع به مواضعی مانند تقویت همبستگی در میان جوامع مسلمان، مقابله با فشارها و تهدیدهای خارجی، مدیریت چالش‌های داخلی، تأکید بر سیاست [[اقتصاد مقاومتی]] و حمایت از [[محور مقاومت]] اشاره شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۷۲.]</ref>

در توصیف کارنامه او، طرفدارانش به ترکیبی از ویژگی‌هایی مانند فقاهت، توجه به مسائل فرهنگی، مردم‌محوری، رویکرد انقلابی و نگاه آرمان‌گریی واقع‌گرا در سیاست اشاره می‌کنند. همچنین نقش او در شکل‌دهی و استمرار گفتمان رسمی انقلاب اسلامی و مدیریت کشور در دوره‌ای پرتنش از تحولات منطقهٔ خاورمیانه از جمله نکاتی است که در ارزیابی‌های مختلف دربارهٔ دوران رهبری او مطرح می‌شود. آنچه در تاریخ دربارهٔ او مورد توجه قرار می‌گیرد، می‌تواند تلفیق نقش یک نظریه‌پرداز دینی با یک بازیگر فعال سیاسی در چارچوب ساختار جمهوری اسلامی باشد.<ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/کارنامه-فکری-و-سیاسی-آیتالله-سیدعلی-خامنهایره-رهبر-فقید-انقلاب-7-دهه-حضور-مؤثر «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref>

در بسیاری از تحلیل‌ها خامنه‌ای یکی از چهره‌های تأثیرگذار در تحولات سیاسی جمهوری اسلامی ایران دانسته می‌شود؛<ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/کارنامه-فکری-و-سیاسی-آیتالله-سیدعلی-خامنهایره-رهبر-فقید-انقلاب-7-دهه-حضور-مؤثر «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref> اما برخی تحلیل‌های مخالفین جمهوری اسلامی ایران و رهبری سید علی خامنه‌ای از تمرکز تدریجی قدرت در نهاد رهبری و کاهش نقش نهادهای انتخابی مانند دولت و مجلس شورای اسلامی در فرایند تصمیم‌گیری سخن گفته‌اند. در همین دوره، حضور نهادهای امنیتی و نظامی به‌ویژه [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ای افزایش یافت؛ روندی که به‌گفته منتقدان به محدودتر شدن فضای سیاسی و تضعیف رقابت اقتصادی انجامید.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/02/28/ali-khameni-iran-leader-obitury لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنه‌ای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وب‌سایت یورو نیوز؛] [https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنه‌ای»، وب‌سایت ایران امروز.]</ref>

* سیاست‌های مرتبط با مدیریت همه‌گیری کووید‑۱۹ و تأکید بر تولید داخلی واکسن<ref>[https://www.bbc.com/dari/articles/c178xdv98x1o.lite «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.]</ref>

* اعتراضات پس از مرگ [[مهسا امینی]] در سال ۱۴۰۱ش<ref>[https://www.isa.org.ir/یادداشت-ماه/6376-خیزش-اعتراضی-مهسا-از-پاییز-۱۴۰۱-تاکنون جلانی‌پور، «خیزش اعتراضی مهسا از پاییز ۱۴۰۱ تاکنون»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران.]</ref>

* درگذشت [[سید ابراهیم رئیسی]] در سانحهٔ سقوط بالگرد در سال ۱۴۰۳ش

* [[اعتراضات ۱۴۰۴ ایران|اعتراضات ۱۴۰۴ش]] و [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴]]<nowiki/>ش در پی افزایش قیمت کالاهای اساسی<ref>[https://www.bbc.com/dari/articles/c178xdv98x1o.lite «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.]</ref>

=== سیاست خارجی و راهبردهای منطقه‌ای ===

پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، روابط ایران و ایالات متحده آمریکا با تنش‌های سیاسی و اقتصادی همراه بوده و تحریم‌های گسترده‌ای علیه ایران اعمال شده است. در این میان، سید علی خامنهٔ بر رویکرد اتکا به توان داخلی تأکید کرده و پیشرفت‌هایی در حوزه‌های مختلف علمی و فناورانه، از جمله [[برنامه هسته‌ای ایران]]، از سوی مقامات ایرانی مطرح شده است. هم‌زمان، او در مقاطع مختلف نسبت به نتایج [[مذاکرات ایران و آمریکا]] ابراز تردید کرده و بر احتمال بدعهدی آمریکا تأکید داشته است.<ref>[https://donyaesiasat.ir/4602/نگاهی-به-۳۶-سال-رهبری-حضرت-آیت-الله-خامن/ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.]</ref>

سید علی خامنه‌ای روابط ایران و آمریکا را مبتنی بر دشمنی ساختاری میان دولت آمریکا و ماهیت و جهت‌گیری نظام جمهوری اسلامی می‌داند. به‌گفته او، این تقابل محدود به اشخاص یا دولت‌های خاص در ایران نیست، بلکه از ابتدای شکل‌گیری جمهوری اسلامی وجود داشته و هدف آن تضعیف یا براندازی این نظام بوده است. وی همچنین ادعای برخی دولت‌های آمریکا مبنی برنداشتن قصد براندازی را نادرست دانست. خامنه‌ای معتقد است موضوعاتی مانند برنامه هسته‌ای ایران علت اصلی اختلاف میان دو کشور نیست، بلکه به‌عنوان بهانه‌ای برای اعمال فشار مطرح می‌شود. به‌گفته او، حتی پس از توافق هسته‌ای برجام و پذیرش محدودیت‌هایی از سوی ایران، اختلاف‌ها ادامه یافت و موضوعاتی مانند برنامه موشکی و نقش منطقه‌ای ایران به محور جدید فشارها تبدیل شد. او همچنین بر ضرورت توسعه انرژی هسته‌ای برای آینده ایران تأکید کرد و آن را مرتبط با نیازهای بلندمدت کشور در حوزهٔ تولید برق دانست.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5085 «تاریخ دشمنی آمریکا با ایران»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>

[[آرمان فلسطین]] از محورهای اصلی مواضع سیاسی رهبر دوم جمهوری اسلامی محسوب می‌شود. خامنه‌ای در سخنرانی‌ها و پیام‌های خود بارها از حقوق فلسطینیان حمایت کرده و سیاست‌های [[اسرائیل]] را مورد انتقاد قرار داده است. پس از عملیات [[طوفان الاقصی]] در اکتبر ۲۰۲۳م و پس از تشدید درگیری‌ها در [[غزه]]، این مواضع بار دیگر در بیانیه‌ها و پیام‌های او و نیز در فضای سیاسی و رسانه‌ای ایران بازتاب یافته است.<ref>[https://donyaesiasat.ir/4602/نگاهی-به-۳۶-سال-رهبری-حضرت-آیت-الله-خامن/ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.]</ref>

حمایت از [[محور مقاومت|جبهه مقاومت]] در منطقه از محورهای اصلی سیاست‌های اعلامی او در حوزه سیاست خارجی به‌شمار می‌رود؛ رویکردی که از سوی او به‌عنوان بخشی از راهبرد امنیتی جمهوری اسلامی برای مقابله با اسرائیل و گروه‌های تندرو منطقه‌ای مطرح شده است.<ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/کارنامه-فکری-و-سیاسی-آیتالله-سیدعلی-خامنهایره-رهبر-فقید-انقلاب-7-دهه-حضور-مؤثر «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref>

در حوزهٔ سیاست خارجی سیاست‌هایی مانند پیگیری برنامه هسته‌ای، حمایت از برخی گروه‌های همسو در منطقه و همکاری با دولت [[سوریه]] و [[روسیه]] از سوی منتقدان به‌عنوان بخشی از راهبرد منطقه‌ای جمهوری اسلامی مورد نقد واقع شده است.<ref>[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنه‌ای»، وب‌سایت ایران امروز.]</ref> همچنین منتقدان ادامه تنش با [[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحده]] و برخی [[کشورهای غربی]] را سبب اعمال تحریم‌های گسترده علیه ایران دانسته‌اند که پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی داشته و بر سطح رفاه جامعه اثرگذار بوده است.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/02/28/ali-khameni-iran-leader-obitury لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنه‌ای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وب‌سایت یورو نیوز]؛ [https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنه‌ای»، وب‌سایت ایران امروز.]</ref> برخی تحلیلگران از انباشت [[نارضایتی عمومی]] در کشور سخن گفته و وضعیت اجتماعی را از منظر برخی شاخص‌ها نگران‌کننده دانستند.<ref>[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنه‌ای»، وب‌سایت ایران امروز.]</ref>

* '''نظام بینشی:''' در این سطح، مفاهیمی مانند [[توحید]]، [[ولایت]]، [[اسلام‌شناسی]]، [[جهان‌شناسی]] و [[انسان‌شناسی]] مورد تأکید قرار می‌گیرد. در این دیدگاه، [[قرآن]]، [[سنت]] و [[عقل]] منابع اصلی [[معرفت دینی]] دانسته می‌شود و توحید به‌عنوان محور بنیادین جهان‌بینی اسلامی معرفی می‌شود. همچنین مفهوم ولایت به‌عنوان یکی از عناصر مرکزی در سامان‌دهی [[جامعه اسلامی|جامعهٔ اسلامی]] و پیوند میان [[دین]] و [[سیاست]] تبیین می‌شود.

* '''نظام ارزشی و رفتاری:''' در این سطح موضوعاتی مانند [[معنویت]]، [[اخلاق]]، [[تربیت]] و [[عبادت]] مطرح می‌شود. در این چارچوب، معنویت به‌عنوان [[ارتباط انسان با خدا]] و عامل شکل‌دهندهٔ نظام اخلاقی و اجتماعی معرفی شده و [[تربیت اسلامی]] با هدف پرورش انسان مؤمن، مسئول و اخلاق‌مدار مورد توجه قرار می‌گیرد. همچنین [[سبک زندگی]] و تعاملات اجتماعی به‌عنوان بستر تحقق ارزش‌های دینی در جامعه مطرح می‌شود.

* '''نظام اجتماعی''': در این سطح دیدگاه‌هایی دربارهٔ حوزه‌هایی مانند [[فرهنگ]]، [[علم]]، مدیریت، سیاست، [[اقتصاد]]، حقوق، قضا و [[امنیت]] بیان می‌شود. در این چارچوب، فرهنگ و [[هویت]] نقش محوری در سازمان‌دهی جامعه دارند و مفاهیمی مانند [[مردم‌سالاری دینی]]، [[عدالت اجتماعی]]، [[اقتصاد مقاومتی]] و استقلال سیاسی به‌عنوان عناصر مهم نظام اجتماعی معرفی می‌شوند.

در این منظومه فکری، اهداف کلان جامعهٔ اسلامی در قالب مفاهیمی مانند [[استقلال]]، [[آزادی]]، [[عدالت]]، پیشرفت و شکل‌گیری [[تمدن نوین اسلامی]] مطرح می‌شود؛ مفاهیمی که به‌عنوان جهت‌گیری‌های کلان برای سامان‌دهی جامعه و حرکت تاریخی آن در نظر گرفته می‌شوند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/462941/منظومه-فکری-آیت‌الله‌العظمی-خامنه‌ای-نقشه-راه-تمدن‌سازی-نوین-اسلامی خسروپناه، « «منظومه فکری آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای»؛ نقشه راه تمدن‌سازی نوین اسلامی»، خبرگزاری آنا.]</ref>

[[پرونده:سید علی خامنه‌ای۲۱.jpg|جایگزین=ولادیمیر پوتین در دیدار با سید علی خامنه‌ای در تهران|بندانگشتی|[[ولادیمیر پوتین]] در دیدار با سید علی خامنه‌ای در [[تهران]]]]

* '''اهمیت و جایگاه فرهنگ:''' بر پایه برخی پژوهش‌ها، دیدگاه‌های سید علی خامنه‌ای بر نقش بنیادین فرهنگ<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=2627&nt=2&year=1371&tid=1010#14591 «تهاجم فرهنگی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> در شکل‌دهی به هویت جامعه و جهت‌دهی به تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تأکید دارد. در این چارچوب، فرهنگ به‌مثابه روح حاکم بر جامعه مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها، رفتارها و روحیات اجتماعی تلقی می‌شود که نحوهٔ کنش فردی و جمعی جامعه را تعیین می‌کند. در این دیدگاه مفاهیمی مانند [[مسئولیت‌پذیری]]، [[ایثار]]، [[وجدان کاری]]، [[انضباط اجتماعی]]، [[قناعت]]، [[پرهیز از اسراف]]، [[ساده‌زیستی]] و [[انسجام اجتماعی]] از عناصر اصلی فرهنگ مطلوب معرفی می‌شوند و [[فرهنگ اسلامی‌ایرانی|فرهنگ اسلامی–ایرانی]] به‌عنوان مبنای شکل‌گیری سبک زندگی و روابط اجتماعی مورد تأکید قرار می‌گیرد.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/779390/فرهنگ-مهمترین-رکن-انقلاب-اسلامی «فرهنگ مهم‌ترین رکن انقلاب اسلامی»، خبرگزاری رسا.]</ref>

* '''مواجهه با چالش‌های فرهنگی:''' خامنه‌ای بر ضرورت مقابلهٔ فعال با [[تهاجم فرهنگی]] تأکید کرده و تقویت مبانی معرفتی، تعمیق باورهای دینی و پرهیز از برخوردهای سطحی با مسائل فرهنگی را از الزامات این مواجهه دانسته است.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/779390/فرهنگ-مهمترین-رکن-انقلاب-اسلامی «فرهنگ مهم‌ترین رکن انقلاب اسلامی»، خبرگزاری رسا.]</ref> او با مطرح کردن اصطلاح [[جهاد تبیین]]، هدف اصلی آن را روشنگری صادقانه، مقابله با شبهه‌افکنی‌ها و تحریف‌ها و در نهایت، ارتقای سطح بصیرت و آگاهی جامعه در تمامی ابعاد می‌دانست.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6575300/جهاد-تبیین-راهبرد-دقیق-روشنگری-و-تحقق-آرمان-های-انقلاب-اسلامی ««جهاد تبیین» راهبرد دقیق روشنگری و تحقق آرمان‌های انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر.]</ref> در این چارچوب، [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]]، نهاد اصلی سیاست‌گذاری فرهنگی کشور معرفی می‌شود. این شورا مسئول تعیین راهبردهای کلان فرهنگی، علمی و آموزشی و هماهنگی میان نهادهای مختلف در حوزهٔ فرهنگی است.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/779390/فرهنگ-مهمترین-رکن-انقلاب-اسلامی «فرهنگ مهم‌ترین رکن انقلاب اسلامی»، خبرگزاری رسا.]</ref>

* '''اهمیت و جایگاه علوم انسانی:''' در دیدگاه سید علی خامنه‌ای، توسعهٔ علمی کشور بر دو شاخهٔ اصلی [[علوم پایه]] و [[علوم انسانی]] استوار است. او علوم پایه مانند [[ریاضیات]]، [[فیزیک]]، [[شیمی]] و [[زیست‌شناسی]] را عامل اصلی پیشرفت و زمینه‌ساز تولید [[فناوری]]، [[ثروت]] و [[قدرت]] می‌داند و بر تربیت پژوهشگران در کنار متخصصان حرفه‌ای تأکید می‌کند. در عین حال، وی علوم انسانی را دارای نقشی بنیادین در شکل‌دهی به نظام فکری و فرهنگی جامعه می‌داند و خواستار بازنگری در مبانی علوم انسانی با بهره‌گیری از میراث فکری و فرهنگی اسلامی–ایرانی می‌شود. او بر ضرورت برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری گسترده برای پیشبرد هم‌زمان علوم پایه و علوم انسانی تأکید کرده است.<ref>موحد ابطحی، تحلیل بر اندیشه‌های علم دینی در جهان اسلام، ۱۳۹۵ش، ص۴۷؛ [https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1033 «تحول و ارتقاء علوم انسانی»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>

* [[پرونده:سید علی خامنه‌ای۱۳.png|جایگزین=دیدار اعضای تیم فوتسال ایران با آیت‌الله خامنه‌ای بعد از قهرمانی|بندانگشتی|دیدار اعضای [[تیم ملی فوتسال ایران|تیم فوتسال ایران]] با آیت‌الله خامنه‌ای بعد از قهرمانی در هفدهمین دوره جام ملت‌های آسیا]]'''توجه ویژه به جوانان و نخبگان:''' سید علی خامنه‌ای دیدارها و گفت‌وگوهای دائمی با [[دانشجو|دانشجویان]]، [[نخبگان علمی]]، هنرمندان و ورزشکاران داشت.<ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/کارنامه-فکری-و-سیاسی-آیتالله-سیدعلی-خامنهایره-رهبر-فقید-انقلاب-7-دهه-حضور-مؤثر «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref> او دو نامه خطاب به جوانان در کشورهای غربی در سال‌های ۱۳۹۳ش و ۱۳۹۴ش نگاشت.<ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/کارنامه-فکری-و-سیاسی-آیتالله-سیدعلی-خامنهایره-رهبر-فقید-انقلاب-7-دهه-حضور-مؤثر «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref> و در آن نامه‌ها از جوانان غربی خواسته بود برای شناخت اسلام به منابع اصلی و مطالعات مستقیم مراجعه کنند. شماری از پژوهشگران، نگارش این نامه‌ها را تلاشی برای گفت‌وگوی فرامرزی دربارهٔ اسلام، رسانه و پدیدهٔ افراط‌گرایی دانسته‌اند. افرادی مانند ریچارد فالک، سارا فلاندرز، آلیسون ویر، دنیس رنکورت، بثینه شعبان و طلال عتریسی از جمله کسانی بودند که در نوشته‌ها یا سخنرانی‌های خود به این نامه‌ها اشاره کرده و دربارهٔ پیام یا زمینه انتشار آن‌ها دیدگاه‌هایی مطرح کردند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3322347-شخصیت-های-جهان-درباره-نامه-رهبر-انقلاب-به-جوانان-غرب-چه-می-گویند «شخصیت‌های جهان درباره نامه رهبر انقلاب به جوانان غرب چه می‌گویند؟»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> در برخی منابع پژوهشی، پیام سیاسی-عبادی سالیانه به حجاج، ابراز همبستگی با دانشجویان حامی مردم فلسطین در آمریکا،<ref>[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=56567 «نامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به دانشجویان حامی مردم فلسطین در دانشگاه‌های ایالات متحده آمریکا»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای.]</ref> ارسال پیام به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان در همین راستا تعریف شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1485786/راهکارهای-ارتقای-امنیت-اجتماعی-از-دیدگاه-مقام-معظم-رهبری?q=امنیت%20اجتماعی%20مقام%20معظم%20رهبری&score=137438953000.0&rownumber=4 شایگان، «راهکارهای ارتقای «امنیت اجتماعی» از دیدگاه مقام معظم رهبری»، ۱۳۹۵ش، ص۹.]</ref>

* خامنه‌ای افزایش ثروت ملی و توزیع عادلانه و رفع محرومیت را دو رکن اساسی اقتصاد اسلامی دانسته که اولی شرط لازم برای تحقق دومی است.<ref>[https://idc0-cdn0.khamenei.ir/ndata/news/24877/001.pdf «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۸۹؛][https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1161 «اقتصاد اسلامی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> در این دیدگاه، نوآوری نظام جمهوری اسلامی در این است که [[عدالت]] و [[توسعه]] را در کنار هم می‌خواهد؛ توسعه بدون عدالت یا عدالت بدون پیشرفت مورد قبول نیست.<ref>[https://idc0-cdn0.khamenei.ir/ndata/news/24877/001.pdf «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۶۵ و ۱۱۳؛][https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1161 «اقتصاد اسلامی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> اسلام با فعالیت آزاد اقتصادی موافق است؛ اما این آزادی با نظام سرمایه‌داری غرب متفاوت بوده و باید تحت نظارت حاکم اسلامی باشد تا از انحصار و فساد جلوگیری شود.<ref>[https://idc0-cdn0.khamenei.ir/ndata/news/24877/001.pdf «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۷، ۹، ۳۱.]</ref> از نظر او مبارزه با فساد باید قاطع، دقیق و بدون تبعیض باشد.<ref>[https://idc0-cdn0.khamenei.ir/ndata/news/24877/001.pdf «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۴۷، ۴۸، ۵۳.]</ref>

* '''الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی:''' لزوم طراحی یک مدل بومی برای پیشرفت بر اساس مبانی دینی و شرایط جغرافیایی و تاریخی ایران، به‌جای تقلید از نسخه‌های غربی، مورد تأکید و حمایت او بوده است.<ref>[https://idc0-cdn0.khamenei.ir/ndata/news/24877/001.pdf «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۱۰۱، ۱۳۱.]</ref>

* '''اقتصاد مقاومتی:''' از دیدگاه سید علی خامنه‌ای، ضروری است که اقتصادی شکل بگیرد که ضمن داشتن روندی رو به رشد، در برابر ترفندها و تحریم‌های دشمنان کمترین آسیب را ببیند. در این راستا، مردمی کردن اقتصاد و کاهش وابستگی به نفت به‌عنوان الزامات اساسی مطرح است.<ref>[https://idc0-cdn0.khamenei.ir/ndata/news/24877/001.pdf «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۲۲۱ و ۲۳۸؛][https://www.yjc.ir/fa/news/4052067/اقتصاد-مقاومتي-چيست «اقتصاد مقاومتی چیست؟»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان]؛ یوسفی، نظام اقتصادی مقاومتی، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.</ref> بر این اساس ورود سرمایه مردمی و مدیریت مردم در عرصهٔ اقتصاد برای شتاب بخشیدن به رشد ملی و گسترش مالکیت عمومی است.<ref>[https://idc0-cdn0.khamenei.ir/ndata/news/24877/001.pdf «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۷۳، ۹۲، ۱۵۳.]</ref>

* [[پرونده:سید علی خامنه‌ای۱۴.jpg|جایگزین=بازدید آیت‌الله خامنه ای از نمایشگاه شرکت‌های دانش بنیان وفناوری‌های برتر|بندانگشتی|بازدید سید علی خامنه‌ای از نمایشگاه شرکت‌های دانش‌بنیان و فناوری‌های برتر، [[مهر (ماه)|مهر]] ۱۳۹۸ش]]'''اقتصاد دانش‌بنیان:''' بنیان‌گذاری فعالیت‌های اقتصادی بر پایه دانش و علم برای رسیدن به رشد حقیقی و شکوفایی پایدار از موارد مورد تأکید در دیدگاه‌های اقتصادی سید علی خامنه‌ای است.<ref>[https://idc0-cdn0.khamenei.ir/ndata/news/24877/001.pdf «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۲۲۵، ۲۴۳.]</ref> او در سخنرانی‌ها و سیاست‌های اعلامی خود بر نقش نخبگان، جوانان و توسعهٔ اقتصاد دانش‌بنیان تأکید کرده و بخشی از راه پیشرفت کشور را در این موارد معرفی کرده است.<ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/کارنامه-فکری-و-سیاسی-آیتالله-سیدعلی-خامنهایره-رهبر-فقید-انقلاب-7-دهه-حضور-مؤثر «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref>

* '''خودکفایی و استقلال اقتصادی:''' در این دیدگاه، خودکفایی در محصولات اساسی و استقلال در بخش کشاورزی و تولید کالاهای استراتژیک، مانند گندم، برنج و روغن، برای جلوگیری از وابستگی از الزامات مهم اقتصادی تعریف شده است.<ref>[https://idc0-cdn0.khamenei.ir/ndata/news/24877/001.pdf «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۵۷، ۸۳.]</ref>

* '''توان دفاعی:''' در دیدگاه خامنه‌ای، دفاع در صورت تعرض به سرزمین‌های اسلامی [[واجب عینی]] است و بر لزوم آمادگی دفاعی و حمایت از مسلمانان تأکید کرده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/122457/احکام-برخی-مسائل-فقه-سیاسی-از-نگاه-حضرت-آیت-الله-خامنه-ای فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.]</ref> در عین حال، به‌کارگیری سلاح‌های کشتار جمعی، ازجمله بمب هسته‌ای و شیمیایی مورد مخالفت جدی وی قرار گرفته و استفاده از آنها را حرام دانسته است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-report?id=9244 «ثبت پیام رهبر انقلاب به‌عنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای؛][https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=9171 «پیام به نخستین کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> وی علاوه بر جهاد نظامی، مفاهیمی مانند جهاد علمی، فرهنگی و سازندگی را نیز به‌عنوان مصادیق جهاد در شرایط معاصر مطرح کرده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/122457/احکام-برخی-مسائل-فقه-سیاسی-از-نگاه-حضرت-آیت-الله-خامنه-ای فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.]</ref>

* '''امر به معروف و نهی از منکر:''' از نظر خامنه‌ای این فریضه به‌عنوان تکلیفی عمومی برای حفظ سلامت جامعه اسلامی مطرح می‌شود و تحقق آن مشروط به آگاهی، احتمال تأثیر و نبود ضرر قابل توجه است. در نظام اسلامی، مراتب عملی آن در حوزهٔ اختیارات حکومت قرار دارد و وظیفه مردم بیشتر به تذکر زبانی محدود می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/122457/احکام-برخی-مسائل-فقه-سیاسی-از-نگاه-حضرت-آیت-الله-خامنه-ای فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.]</ref>

* [[پرونده:سید علی خامنه‌ای۱۵.png|جایگزین=دیدار مفتی سوریه شیخ بدرالدین حسون با آیت‌الله خامنه‌ای|بندانگشتی|دیدار احمد بدرالدین حسون با سید علی خامنه‌ای در حاشیه [[کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی|کنفرانس وحدت اسلامی]]، سال ۱۳۹۵ش.]]'''وحدت مسلمانان:''' در دیدگاه سید علی خامنه‌ای، [[وحدت اسلامی]] از اصول بنیادین دین اسلام و برخاسته از آموزه‌های قرآنی است. او وحدت را نه یک راهبرد مقطعی، بلکه یک اصل دائمی می‌داند که بر لزوم همگرایی مسلمانان در امور اساسی دینی و اجتماعی تأکید دارد. وی بر این باور است که حفظ اتحاد میان مسلمانان جایگاهی محوری در تعالیم اسلامی دارد. در این چارچوب، حتی مقابله با گروه‌های تفرقه‌افکن برای بازگرداندن‌شان به مسیر وحدت، ضروری به نظر می‌رسد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3766 «وحدت اسلامی»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref> او در همین چارچوب اهانت به مقدسات [[اهل‌سنت]]، از جمله خلفای نخستین را حرام شرعی می‌داند. به‌گفتهٔ او، چنین رفتارهایی به وحدت اسلامی آسیب می‌زند و مانع تأثیرگذاری جمهوری اسلامی در جهان اسلام می‌شود. او با تأکید بر تمایز میان نقد تاریخی و اهانت، بر لزوم پرهیز کامل از توهین به شخصیت‌های محترم نزد اهل‌سنت تأکید کرده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3961 «طعن به خلفا»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای؛][https://www.magiran.com/article/2162589 «استقبال جهان اسلام از استفتای جدید آیت‌الله خامنه‌ای»، روزنامه رسالت، ۱۳۸۹ش، ص۳.]</ref>

* در سال ۱۳۸۶ش و به درخواست سید علی خامنه‌ای، نهاد جدیدی به نام [[جامعة المصطفی العالمیه]] با ترکیب دو نهاد [[جامعة المصطفی العالمیه|سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور]] و [[جامعة المصطفی العالمیه|مرکز جهانی علوم اسلامی]] تأسیس شد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/135710 «اساسنامه «نهاد علمی و آموزشی جامعة المصطفی العالمیة» (مصوب جلسه ۶۳۵ مورخ۱۳۸۷/۸/۲۱شورای عالی انقلاب فرهنگی)»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]

↑</ref> این مرکز با هدف گسترش علوم اسلامی و تربیت طلاب غیرایرانی در [[قم]]، [[اصفهان]]، [[مشهد]]، چندین شهر دیگر و ده‌ها کشور فعالیت می‌کند.<ref>جزوه آشنایی با سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور، قم، سازمان مدارس خارج از کشور، ۱۳۸۵ش، ص۵–۴.</ref>

== دستاوردهای علمی و فناوری ایران در دوران رهبری سید علی خامنه‌ای ==

[[پرونده:سید علی خامنه‌ای۱۷.png|جایگزین=ماهواره‌بر ایرانی قاصد لحظاتی پس از پرتاب|بندانگشتی|ماهواره‌بر ایرانی قاصد لحظاتی پس از پرتاب]]

به نظر تحلیلگران، سید علی خامنه‌ای در دوران رهبری خود با اتخاذ مواضع قاطع براساس اصول [[عزت، حکمت و مصلحت]]، نقش تعیین‌کننده‌ای در مهار بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، شکل‌گیری و تداوم جبههٔ مقاومت و موج [[بیداری اسلامی]] ایفا کرد و زمینه‌ساز تحولاتی شد که برخی از آنها عبارتند از:

* گسترش [[معارف اهل‌بیت]] در سطح جهان از طریق ایجاد ظرفیت‌های آموزشی و بین‌المللی و پذیرش دانش‌پژوهان علوم دینی از سراسر جهان؛<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/653206/تحصیل-طلاب-130-کشور-دنیا-در-جامعه-المصطفی «تحصیل طلاب 130 کشور دنیا در جامعه المصطفی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>

* گسترش [[زبان فارسی]] در میان ملت‌های مختلف جهان و معرفی سابقهٔ تمدنی و فرهنگ ایرانی-اسلامی از طریق ایجاد ساختارهای منسجم آموزشی و تسهیل پذیرش دانشجو از کشورهای مختلف.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4045417/پنجاه-میلیون-نفر-در-سراسر-جهان-توسط-جامعة-المصطفی-شیعه-شده-اند «پنجاه میلیون نفر در سراسر جهان توسط جامعة المصطفی شیعه شده‌اند»، خبرگزاری مهر.]</ref>

سید علی خامنه‌ای از جوانی به کوه‌پیمایی علاقه داشت و آن را به‌عنوان فعالیتی مستمر برای حفظ [[سلامت جسمانی]] دنبال می‌کرد. او معمولاً در ارتفاعات شمال تهران به کوه‌پیمایی می‌پرداخت.<ref>[https://fashnews.ir/news/84040/برنامه-روزانه-امام-خامنه-ای/ شاه‌پسندی، «برنامه روزانه امام خامنه ای»، پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ ایثار و شهادت؛][https://irdc.ir/fa/news/1098/رهبر-انقلاب-حضور-زنان-در-برخی-ورزش‌ها-هیچ-منافاتی-با-موازین-اسلامی-ندارد «آیت الله خامنه‌ای در مصاحبه با مجله ورزشی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> خامنه‌ای [[کوه‌پیمایی]] را ورزشی کم‌هزینه و در دسترس دانسته و همواره جوانان و عموم [[مردم]]، از جمله [[سالمندان]] و [[زنان]]، را به [[ورزش]] و فعالیت بدنی توصیه کرده است. وی همچنین در جوانی به ورزش‌هایی مانند نرمش و [[والیبال]] علاقه‌مند بوده است. او به تماشای برخی مسابقات ورزشی، از جمله والیبال، نیز علاقه نشان داده و به سابقهٔ بازی این ورزش در دوران نوجوانی خود اشاره کرده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=13130 «سبک زندگی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>

خامنه‌ای بر اهمیت استمرار در کار تأکید کرده و گفته بود که برنامه روزانه‌اش از حدود ساعت پنج صبح آغاز می‌شود و تا ساعات پایانی شب ادامه دارد. او فعالیت مداوم را ضروری می‌دانست و معتقد بود که مسئولان و جوانان باید از فرصت جوانی خود برای کار و تلاش استفاده کنند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/110424/سبک-زندگی-حضرت-آیت-الله-خامنه-ای-برنامه-یک-روز-رهبر-انقلاب?rcids=110427,110430,110429,110428,110426,110425 «سبک زندگی حضرت آیت الله خامنه ای - برنامه یک روز رهبر انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

بر اساس گفته برخی نزدیکان خامنه‌ای، در زندگی وی [[عبادت]] جایگاه برجسته‌ای داشت. [[نماز شب]] در خانوادهٔ او امری رایج و مستمر بوده و خود معمولاً حدود یک تا یک‌ونیم ساعت پیش از [[اذان]] صبح برای [[تهجد]] بیدار می‌شد و دیگران را نیز به آن تشویق می‌کرد. همچنین در [[نماز صبح]] با احتیاط و اندکی پس از اذان نماز می‌خواند و در [[نماز مغرب]] و [[نماز عشا|عشا]] بسیار مقید به اول وقت بود. در عین حال، برای رعایت حال مردم حتی حاضر بوده نماز را به تأخیر بیندازد تا مزاحمتی برای دیگران ایجاد نشود.<ref>[https://www.magiran.com/article/4343107 متولیان، «عبادت در سیره امام خامنه‌ای»، وب‌سایت مگ‌ایران؛][https://fashnews.ir/news/84040/برنامه-روزانه-امام-خامنه-ای/ شاه‌پسندی، «برنامه روزانه امام خامنه ای»، پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ ایثار و شهادت.]</ref>

=== مطالعه و کتاب‌خوانی ===

مطالعه از بخش‌های ثابت زندگی او توصیف شده است. به گفتهٔ وی، در محیط خانواده‌اش مطالعه پیش از خواب امری رایج بوده است و اعضای خانواده معمولاً با کتاب به خواب می‌روند. او همچنین از مطالعه در زمان‌های کوتاه، مانند فاصله‌های ده یا بیست دقیقه‌ای یا در مسیرهای رفت‌وآمد یاد کرده و تأکید کرده بود که خانواده‌ها باید فرزندان خود را از کودکی با کتاب مأنوس کنند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=13130 «سبک زندگی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>

یکی از برنامه‌های روزانه خامنه‌ای آگاهی از وضعیت جامعه از منابع رسمی و غیررسمی بوده است؛ از جمله گزارش‌های دستگاه‌های مختلف، نهادهای نظارتی و ارتباط مردمی، دریافت نامه‌ها و ملاقات با اقشار گوناگون. او همچنین دیدار با مردم در منازل آنان را راهی برای آشنایی مستقیم با شرایط زندگی اجتماعی دانسته و بر ضرورت آگاهی مسئولان از واقعیت‌های جامعه و نیز تحولات مربوط به دشمنان سیاسی تأکید کرده بود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=13130 «سبک زندگی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>

سید علی خامنه‌ای در طول زندگی خود، به [[ادبیات]] و برخی حوزه‌های هنری علاقه‌مندی نشان داده و در سخنرانی‌ها و دیدارهای فرهنگی خود دربارهٔ موضوعات ادبی، زبانی و هنری اظهار نظر کرده است. مهم‌ترین جنبه‌های این علاقه‌مندی‌ها در حوزه‌های ادبیات، شعر و هنر قابل مشاهده است.

* '''شعر و ادبیات فارسی و عربی:''' خامنه‌ای به [[شعر فارسی]] و عربی علاقه داشته و با سنت‌های ادبی و فنون شعر از جمله وزن، قافیه و [[صنایع ادبی]] آشنا بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.]</ref> او گاه با [[تخلص]] امین شعر سروده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.]</ref> دیدار سالانه شاعران با او که معمولاً در نیمه ماه [[رمضان]] برگزار می‌شد، به یکی از برنامه‌های فرهنگی شناخته‌شده در ایران تبدیل شده و در آن شاعران آثار خود را قرائت می‌کردند. وی همچنین در سخنرانی‌های عربی خود از عناصر ادبی و بلاغی بهره می‌گرفت و با ادبیات کلاسیک عربی آشنایی داشت.<ref>[https://www.nasim.news/بخش-کتاب-ادبیات-164/2041365-رسانه-های-خارجی-درباره-علاقه «رسانه‌های خارجی درباره علاقه آیت‌الله خامنه‌ای به شعر و ادبیات چه می‌گویند؟»، وب‌سایت نسیم آنلاین.]</ref> خامنه‌ای بارها بر اهمیت حفظ و تقویت [[زبان فارسی]] و پرهیز از رواج کاربردهای نادرست یا واژه‌های بیگانه در رسانه‌ها تأکید کرده بود.<ref>[https://sardarasnaf.ir/pasdasht/content.html?cId=17 «رهبر معظم انقلاب اسلامی: راجع به زبان فارسی نگرانم نگذارید زبان فارسی فرسوده و ویران شود»، وب‌سایت پاسداشت زبان فارسی.]</ref>[[پرونده:سید علی خامنه‌ای۲۰.png|جایگزین=ابراهیم حاتمی‌کیا و مجید مجیدی در دیدار با آیت‌الله خامنه‌ای|بندانگشتی|[[ابراهیم حاتمی‌کیا]] و [[مجید مجیدی]]، [[کارگردان فیلم|کارگردان سینما]]، در دیدار با آیت‌الله خامنه‌ای]]

* '''هنر و رسانه:''' خامنه‌ای در حوزه‌های هنری به‌ویژه [[سینما]] و [[تلویزیون]] نیز اظهار نظرهایی داشت. در برخی دیدارها با هنرمندان و فعالان فرهنگی، دربارهٔ آثار سینمایی و تلویزیونی یا نقش هنر در جامعه دیدگاه‌هایی مطرح کرده و بر اهمیت استفاده از [[هنر]] برای انتقال مفاهیم فرهنگی و اجتماعی تأکید کرده بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.]</ref>

در منابع مختلف، ارزیابی‌های متفاوتی دربارهٔ وضعیت اقتصادی و سبک زندگی سیدعلی خامنه‌ای ارائه شده است. برخی نزدیکان و اعضای دفتر سید علی خامنه‌ای، از جمله [[احمد مروی]] و [[محمدحسن رحیمیان]]، معیشت شخصی او را متکی به منابع محدود شخصی و نذورات مردمی دانسته و بر پرهیز از استفاده از [[بیت‌المال]] برای زندگی خصوصی تأکید کرده‌اند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3715878/حقوق-رهبر-انقلاب-به-روایت-اطرافیان-چقدر-است «حقوق رهبر انقلاب به روایت اطرافیان چقدر است؟»، خبرگزاری مهر.]</ref> در برخی روایت‌ها و اظهارات مسئولان و نزدیکان مانند [[سیدرحیم صفوی|سید رحیم صفوی]]، [[غلامعلی حداد عادل]]، [[محمد محمدی گلپایگانی]]، [[سید احمد خمینی]] و [[محمدتقی مصباح یزدی]]، به [[ساده‌زیستی]] و سطح زندگی نسبتاً پایین او اشاره شده است.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/742499/شاهدی-دیگر-از-ساده-زیستی-رهبر-انقلاب «شاهدی دیگر از ساده زیستی رهبر انقلاب»، خبرگزاری رسا.]</ref> بر پایه این روایت‌ها، منزل وی فاقد اثاثیه گران‌قیمت نظیر [[فرش دستباف]] بوده، رویه پذیرایی در آن به‌دور از تشریفات است و هدایای رسمی دریافتی نیز به [[موزه آستان قدس]] اهدا شده‌اند؛ با این حال، وی درخواست‌ها برای فیلم‌برداری رسانه‌ای از منزل شخصی‌اش را رد کرده است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1393/03/13/390623/نگاهی-به-سلوک-و-ساده-زیستی-مقام-معظم-رهبری/amp#:~:text=به%20گزارش%20خبرگزاری%20تسنیم،%20از%20بدو%20پیروزی، «نگاهی به سلوک و ساده‌زیستی مقام معظم رهبری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

دربارهٔ خانواده و ارتباطات اجتماعی نیز عنوان می‌شود که فرزندان وی فاقد فعالیت‌های سیاسی و اقتصادی بوده و با شرایطی چون اجاره‌نشینی و تعیین مهریه ۱۴ سکه طلا، زندگی می‌کنند. استفاده نکردن اعضای خانواده از امکانات عمومی و خرید مستقیم اعضای خانواده از [[بازار]] برای آگاهی بی‌واسطه از قیمت‌ها، مطالعه بدون سانسورِ انتقادات مردمی و همچنین دیدارهای غیررسمی با خانواده‌های شهدای جنگ حتی اقلیت‌های دینی، از دیگر مواردی است که به‌عنوان شواهد [[سبک زندگی]] و رویکرد مردمی وی مطرح شده است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1393/03/13/390623/نگاهی-به-سلوک-و-ساده-زیستی-مقام-معظم-رهبری/amp#:~:text=به%20گزارش%20خبرگزاری%20تسنیم،%20از%20بدو%20پیروزی، «نگاهی به سلوک و ساده‌زیستی مقام معظم رهبری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> روایت‌هایی دربارهٔ نحوه [[ازدواج]] فرزند او [[سیدمجتبی خامنه‌ای|سید مجتبی خامنه‌ای]] با دختر غلامعلی حدادعادل نیز به سادگی مراسم و شرایط زندگی خانوادگی اشاره دارد.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/742499/شاهدی-دیگر-از-ساده-زیستی-رهبر-انقلاب «شاهدی دیگر از ساده زیستی رهبر انقلاب»، خبرگزاری رسا.]</ref>

== دیدگاه‌ها دربارهٔ سید علی خامنه‌ای ==

از آغاز رهبری خامنه‌ای، برخی رسانه‌ها و گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی رویکردی انتقادی نسبت به او اتخاذ کردند. در ادبیات حامیان نظام، این مخالفت‌ها گاه به‌عنوان نشانه‌ای از جایگاه و تأثیر سیاسی او در ساختار جمهوری اسلامی تفسیر شده است. با گذشت نزدیک به چهار دهه از رهبری وی، حامیانش این دوره را نمونه‌ای از مدیریت و هدایت سیاسی در شرایط مختلف داخلی و بین‌المللی می‌دانند.<ref>[https://donyaesiasat.ir/4602/نگاهی-به-۳۶-سال-رهبری-حضرت-آیت-الله-خامن/ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.]</ref>

برخی شخصیت‌های سیاسی و تحلیلگران، مدیریت سیاسی او را عامل تداوم ساختار جمهوری اسلامی و مقابله با فشارهای خارجی دانسته‌اند. [[ابوالحسن بنی‌صدر]]، که در سال ۱۳۶۰ش از جایگاه ریاست‌جمهوری ایران برکنار شد، در گفت‌وگویی بیان کرده بود که تلاش‌های خامنه‌ای برای حفظ نظامی که سید روح‌الله خمینی پایه‌گذاری کرده، قابل توجه است. به نقل از کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه پیشین [[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحده]]، گفته شده است که سخنرانی‌های رهبر ایران می‌تواند بر معادلات و برنامه‌های سیاسی اثرگذار باشد. همچنین در برخی رسانه‌ها نقل قول‌هایی از چهره‌هایی مانند [[ولادیمیر پوتین]]، رئیس‌جمهور [[روسیه]] دربارهٔ شخصیت و دیدارهایش با خامنه‌ای منتشر شده است که از نگاه مثبت یا تأثیرگذار وی نسبت به خامنه‌ای حکایت دارد.<ref>[https://donyaesiasat.ir/4602/نگاهی-به-۳۶-سال-رهبری-حضرت-آیت-الله-خامن/ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.]</ref>

خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل سابق [[سازمان ملل متحد]]، در دوران ریاست‌جمهوری سید علی خامنه‌ای اظهار داشت که تا کنون شخصیتی سیاستمدارتر و هوشمندتر از رئیس‌جمهور ایران ندیده است.<ref>[https://www.imna.ir/news/470300/آیت-الله-خامنه-ای-از-نگاه-خاویر-پرز «آیت‌الله خامنه‌ای از نگاه خاویر پرز»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> کوفی عنان، هفتمین دبیرکل سازمان ملل متحد نیز معتقد است که کسی را مثل سید علی خامنه‌ای ندیده و شخصیت معنوی وی چنان کوفی عنان را تحت تأثیر قرار داده که از خود پرسیده چرا شخصیتی مثل من دبیرکل سازمان ملل باشد و از معنویات چیزی نداشته باشد.<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/153472590077171 «نظر کوفی عنان درباره رهبر انقلاب»، وب‌سایت شهر خبر.]</ref>

شخصیت‌های دینی، فرهنگی و سیاسی جهان نیز از جمله [[سید روح‌الله خمینی]]، [[محمد فاضل لنکرانی]]، [[حسین نوری همدانی]]، [[سید رضا بهاءالدینی]]، [[محمدتقی مصباح یزدی]]، [[سید محمود هاشمی شاهرودی]]، [[علی مشکینی]]، [[حسن حسن‌زاده آملی]] و [[سیدحسن نصرالله|سید حسن نصرالله]] با رویکردهای متنوع، او را مورد تکریم و احترام قرار دادند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/در-سایه-سار-نخل-ولایت-و-رهبری-فرازهایی-از-زندگی-مقام-معظم-رهبری-حضرت-ایت-الله-خامنه-ای?q=گلی%20زواره،%20غلامرضا،%20%C2«Ø¯Ø±%20سایه%20سار%20نخل%20ولایت%20و%20رهبری%20فرازهایی%20از%20زندگی%20مقام%20معظم%20رهبری%20حضرت%20آیت‌الله%20خامنه‌ای%C2»ØŒ%20مبلغان،%20سال۲۱،%20شماره۲۴۰،%20۱۳۹۸ش.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۸-۶۶.]</ref>

دربارهٔ زندگی شخصی سید علی خامنه‌ای، شماری از منتقدان جمهوری اسلامی و رسانه‌های خارجی به ساده‌زیستی او اشاره کرده‌اند و سبک زندگی وی را کم‌هزینه یا زاهدانه توصیف کرده‌اند. علی‌رضا نوری‌زاده، فعال رسانه‌ای منتقد، سبک زندگی او را بسیار ساده توصیف کرده است. [[بی‌بی‌سی فارسی]] نیز با نقل گزارشی از [[رویترز (خبرگزاری)|رویترز]] اعلام کرده که مدرکی دالّ بر استفادهٔ شخصی خامنه‌ای از منابع دولتی و تحت نظرش یافت نشده است. مهدی خلجی، پژوهشگر و منتقد حکومت ایران، زندگی شخصی خامنه‌ای و فرزندانش را زاهدانه دانسته است. همچنین [[سید عطاءالله مهاجرانی|عطاءالله مهاجرانی]]، وزیر پیشین فرهنگ و ارشاد اسلامی و از منتقدان سیاسی، بیان کرده که در کارنامهٔ اقتصادی خامنه‌ای و خاندان او نقطهٔ خاکستری نیز مشاهده نمی‌شود.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/971054/مصادیقی-از-ساده‌زیستی-آیت‌الله-خامنه‌ای «مصادیقی از ساده‌زیستی آیت‌الله خامنه‌ای»، وب‌سایت جوان آنلاین.]</ref>

سید علی خامنه‌ای در [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش، در [[رمضان|ماه رمضان]] در حملهٔ مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی اسرائیل به بیت رهبری در تهران به‌همراه چند تن از اعضای خانواده خود [[ترور سید علی خامنه‌ای|ترور]] و به [[شهادت سید علی خامنه‌ای|شهادت]] رسید.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنه‌ای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وب‌سایت تابناک.]</ref> در پی این حادثه ۴۰ روز [[عزای عمومی]] و ۷ روز [[تعطیل رسمی]] در [[ایران]] اعلام شد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2188741/فوری-رهبر-انقلاب-به-شهادت-رسیدند «فوری/ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی به شهادت رسیدند»، وب‌سایت خبر آنلاین.]</ref>

* مهاجرنیا، محسن، فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۳ش.

== پیوند به بیرون ==

* [https://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 زندگی‌نامه سید علی حسینی خامنه‌ای]

* [https://farsi.khamenei.ir/ دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای]

{{جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل}}