الگو:صفحه اصلی/اصلی

مقالهٔ منتخب

ابوریحان بیرونی، دانشمند ایرانی در قرن چهارم و پنجم هجری.
ابوریحان محمد بن احمد بیرونی در سال ۳۶۲ق در حومهٔ شهر کاث، پایتخت خوارزم، زاده شد. او از کودکی به علم‌آموزی پرداخت و صرف‌ونحو، فقه، کلام، ریاضیات، نجوم، پزشکی و دین‌شناسی را فراگرفت. ابونصر منصور، ریاضی‌دان بزرگ خوارزمی، نقش مؤثری در پرورش او داشت. بیرونی در ۱۷سالگی با ابزاری ساده، ارتفاع خورشید را اندازه گرفت و عرض جغرافیایی زادگاهش را محاسبه کرد. او به دلیل تولد در بیرون شهر یا اقامت طولانی در خارج از زادگاهش به بیرونی ملقب شد. در پی ناامنی‌ها، به بخارا، ری، گرگان و سپس خوارزم سفر کرد و مورد حمایت حاکمانی چون قابوس بن وشمگیر و آل‌مأمون قرار گرفت. پس از تصرف گرگانج توسط محمود غزنوی، به غزنی منتقل شد و حدود ۳۵ سال پایانی عمر را در دربار غزنویان گذراند. بیرونی سیزده سال در هند به پژوهش پرداخت، زبان سانسکریت آموخت و مهم‌ترین اثر خود، تحقیق ماللهند را دربارهٔ فرهنگ، دین و رسوم هندوان نوشت. از ۱۸۰ اثر او در ریاضیات، نجوم، جغرافیا، پزشکی و دین‌شناسی میتوان به آثار الباقیه، قانون مسعودی و التفهیم اشاره کرد. او روش تحقیق تجربی را پایه گذاشت، با مشاهده و آزمایش به نقد باورهای پیشینیان پرداخت، قطر زمین را محاسبه کرد، وزن مخصوص فلزات را سنجید، چاه‌های آرتزین را توضیح داد، ابزارهای رصدی ساخت و به گفت‌وگوی بین‌فرهنگی توجه ویژه داشت. ۱۳ شهریور در ایران به نام او ثبت شده، دهانه‌ای در ماه و سیارکی به نام او نام‌گذاری شده، و تندیس‌اش در دفتر سازمان ملل متحد در وین نصب است.

ادامهٔ مطلب ...