طلاق عاطفی

طلاق عاطفی
جدایی عاطفی زوجین

نمایی از فیلم سینمایی زیر سقف دودی با موضوع طلاق عاطفی
پادکست مقاله | 🡇 noicon
مشخصات مفهوم
شاخه علمی	جامعه‌شناسی روان‌شناسی
نوع مفهوم	ناهنجاری و آسیب اجتماعی-خانوادگی
معنای اصطلاحی	جدایی روانی و عاطفی زوجین در زندگی مشترک و قطع ارتباط عاطفی با وجود تداوم زندگی فیزیکی
حوزه کاربرد	خانواده آسیب‌شناسی اجتماعی مشاوره خانواده
اهمیت و ارتباط
اهمیت	تضعیف بنیاد خانواده و آسیب‌های روانی عمیق بر زوجین و فرزندان
مرتبط با	طلاق رابطه زناشویی افسردگی

‌طلاق عاطفی؛ جدایی روانی و عاطفی زوجین در زندگی مشترک.

طلاق عاطفی که به آن طلاق خاموش یا روانی هم گفته می‌شود، در شرایطی رخ می‌دهد که زن و شوهر از نظر عاطفی، همدیگر را پشتیبانی نکنند و اعتماد، جذابیت و ارتباط مثبت میان آنها از بین رفته باشد. طلاق عاطفی، ریشه در همسرگزینی نادرست، ناآشنایی با مهارت‌های زناشویی، نارضایتی جنسی، اعتیاد به فضای مجازی و دخالت دیگران دارد. وجود طلاق عاطفی در روابط زناشویی موجب افسردگی، انزوای اجتماعی و آسیب‌های عمیق روانی و رفتاری بر زن و شوهر و فرزندان می‌شود، که گاه از طلاق رسمی نیز مخرب‌تر است. برای پیشگیری، تقویت مهارت‌های زندگی، مشاوره، رعایت حقوق متقابل و بهره‌گیری از راهکارهای قرآنی همچون تقوا و کفویت توصیه شده است.

مفهوم‌شناسی

طلاق عاطفی که به آن طلاق خاموش یا طلاق روانی نیز گفته می‌شود، نوعی جدایی است که در آن زن و شوهر در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند، اما از نظر عاطفی از هم فاصله گرفته‌اند. به چنین زیست مشترکی، «زندگی خاموش» گفته می‌شود. در چنین وضعیتی، زن و شوهر با وجود زندگی مشترک، ارتباط عاطفی مثبتی با یکدیگر ندارند و اعتماد و جذابیت‌شان برای همدیگر کاهش یافته است. در این حالت به‌تدریج مشکلات زناشویی آشکار شده، مشاجره‌ها شکل می‌گیرد و در نهایت سردی و بی‌تفاوتی بر زندگی آن‌ها حاکم می‌شود.

نشانه‌ها

بروز طلاق عاطفی با نشانه‌ها و عوارضی همراه است که در صورت بی‌توجهی، به‌تدریج فضای خانه را سرد و بی‌روح می‌کند، ازجمله:

• کاهش ستایش از دستاوردهای همسر و افزایش نکوهش اشتباهات؛
• مقایسهٔ مکرر همسر با دیگران؛
• درماندگی در حل مشاجرات؛
• کاهش اطلاع زوجین از احوالات همدیگر؛
• کم‌شدن فعالیت‌ها و تفریحات مشترک؛
• بی‌میلی یا کاهش علاقهٔ جنسی بین آنها؛
• کاهش اعتماد متقابل؛
• احساس بی‌مسئولیتی نسبت به همسر؛
• تلاش نکردن برای خوشحال کردن همدیگر؛
• کاهش ارتباط عاطفی و تعاملات مثبت؛
• تبدیل فضای گرم و پرنشاط گذشته به فضایی سرد و خشک؛
• کاهش وابستگی زوجین به یکدیگر؛
• افزایش سرگرمی‌های خارج از چارچوب زناشویی؛
• تمرکز هر کدام از زوجین بر مسائل بیرون از خانواده;
• بی‌اعتنایی به حل مشکلات زناشویی؛
• کاهش میزان مهربانی کلامی، جسمی و روابط جنسی.

عوامل

طلاق عاطفی معمولاً حاصل مجموعه‌ای از عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی است. از مهم‌ترین عوامل مؤثر در آن می‌توان به آشنایی ناکافی پیش از ازدواج، نارضایتی از ظاهر جسمانی همسر، کمال‌گرایی منفی، اشتباه در انتخاب همسر، هم‌کفو نبودن زوجین از نظر اعتقادی، اخلاقی یا فرهنگی، و احساس بی‌معنایی در زندگی مشترک اشاره کرد. همچنین الگوهای ناسالم ارتباطی، مانند انتقاد مداوم، رفتار تدافعی، پرخاشگری، سکوت و ناتوانی در گفت‌وگوی مؤثر، از عوامل زمینه‌ساز طلاق عاطفی به‌شمار می‌روند.

برخی پژوهش‌ها نیز عواملی مانند استفاده افراطی از شبکه‌های اجتماعی، مصرف الکل یا اعتیاد به مواد مخدر، نارضایتی جنسی، دخالت اطرافیان، تعارض ارزش‌ها و سبک‌های زندگی، ازدواج اجباری و فشارهای روانی یا یکنواختی زندگی مشترک را از دیگر عوامل مؤثر در شکل‌گیری طلاق عاطفی دانسته‌اند.

پیامدها

طلاق عاطفی پیامدهای گسترده‌ای در سطوح فردی و اجتماعی به دنبال دارد. در بعد فردی، پژوهش‌ها نشان می‌دهد که این پدیده با فشارها و مشکلات روحی متعددی همراه است؛ به‌گونه‌ای که زنان مورد مطالعه در تحقیقات میدانی، انگیزهٔ خود را از دست داده، دچار بی‌حوصلگی و افسردگی شده‌اند و برخی نیز از احساس حقارت، خرد شدن شخصیت و حتی بیماری‌های عصبی رنج برده‌اند. در سطح اجتماعی نیز طلاق عاطفی به انزوای اجتماعی زنان دامن می‌زند، به‌طوری که هرچه میزان آن بیشتر شود، انزوای اجتماعی آنان نیز افزایش می‌یابد. همچنین این پدیده با افزایش آسیب‌های اجتماعی مانند ناهنجاری‌های رفتاری و اختلال در روابط اجتماعی ارتباط مستقیم دارد و تأثیرات منفی قابل‌توجهی بر سلامت روانی و تربیت فرزندان بر جای می‌گذارد.

طلاق عاطفی والدین، اگرچه در ظاهر کمتر از طلاق قانونی به‌چشم می‌آید، اما پژوهش‌ها نشان داده است که تأثیرات مخرب آن بر سلامت روان و رفتار فرزندان، در برخی موارد حتی عمیق‌تر از طلاق رسمی است. کودکانی که در معرض طلاق عاطفی قرار می‌گیرند، سطوح بالاتری از مشکلات عاطفی و رفتاری ازجمله افسردگی، اضطراب، استرس و پرخاشگری را تجربه می‌کنند و این آسیب‌ها می‌تواند به‌صورت افت تحصیلی، کاهش اعتمادبه‌نفس، انزوای اجتماعی و گرایش به رفتارهای پرخطر در نوجوانی بروز کند. این تأثیرات بسته به جنسیت فرزندان نیز متفاوت است؛ به‌گونه‌ای که پسران بیشتر با ناسازگاری اجتماعی و تحصیلی و دختران با پریشانی درونی، افسردگی و تغییر در الگوی غذا خوردن مواجه می‌شوند. تنش و سردی مداوم در روابط والدین، امنیت روانی کودک را که نخستین و مهم‌ترین حق او در خانه است، از بین می‌برد و او را با احساس ناامنی، سردرگمی و گاه احساس گناه که خود را علت مشکلات والدین می‌داند، رها می‌سازد.

اقدامات پیشگیرانه

برای پیشگیری از طلاق عاطفی، راهکارهای متنوعی پیشنهاد شده است، ازجمله:

• برگزاری دوره‌های آموزش و مشاوره پیش‌از ازدواج؛ یادگیری مهارت‌های زندگی توسط والدین و مراکز آموزشی؛ انتخاب همسر با توجه به کفویت در ایمان، اخلاق و فرهنگ.
• افزایش فعالیت‌های مشترک؛ پرهیز از جنگ قدرت و حل مسائل از طریق گفت‌وگوی منطقی؛ پایین‌آوردن سطح انتظارات غیرواقعی؛ مشورت زن و شوهر؛ ایجاد فضای احترام و نشاط در خانه؛ برقراری تعاملات مثبت مانند هدیه‌دادن، محبت‌کردن و تشکر از زحمات یکدیگر؛ رعایت حقوق متقابل و افزایش سطح دین‌داری و تقوا در زوجین.
• درمان افسردگی و اضطراب; جلوگیری از دخالت نابجای دیگران؛ مدیریت زمان در استفاده از شبکه‌های اجتماعی; تقویت ارتباط معنوی با خدا و توکل و مراجعه به مشاور برای ریشه‌یابی مشکلات.

منابع

• اسکافی نوغانی، مریم و دیگران، «اثر شبکه‌های اجتماعی بر طلاق عاطفی در شهر مشهد»، مجلهٔ علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، دورهٔ ۱۲، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۴ش.
• باستانی، سوسن و دیگران، «پیامدهای طلاق عاطفی و استراتژی‌های مواجهه با آن»، خانواده‌پژوهی، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۰ش.
• بستان، حسین، اسلام و جامعه‌شناسی خانواده، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۷ش.
• پروین، ستار و دیگران، «عوامل جامعه‌شناختی مؤثر در طلاق عاطفی بین خانواده‌های تهرانی»، مجلهٔ مطالعات راهبردی زنان، دورهٔ ۱۴، شمارهٔ ۵۶، ۱۳۹۱ش.
• «پیشگیری از طلاق عاطفی، چطور زندگی مشترک‌مان را به بهترین نحو حفظ کنیم»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۳۹۹ش.
• «تأثیر طلاق عاطفی بر فرزندان در کودکی و بزرگسالی چیست؟»، وب‌سایت مرکز مشاوره خانه مهر، تاریخ بازدید: ۴ مرداد ۱۴۰۵ش.
• جعفرزاده، دنیا و دیگران، «توصیف تجربهٔ زیستهٔ فرزندان والدین دچار طلاق عاطفی»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۴، پیاپی ۳۵، ۱۴۰۰ش.
• «چگونه از طلاق عاطفی جلوگیری کنیم؟ +راه‌های درمان آن»، وب‌سایت آکادمی راهشناس، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهریور ۱۴۰۱ش.
• خدابخشی کولایی، آناهیتا و دیگران، «بررسی میزان و مؤلفه‌های طلاق عاطفی در پرستاران متأهل بیمارستان‌های شهر تهران»، نشریهٔ پژوهش توانبخشی در پرستاری، دورهٔ ۵، شمارهٔ ۴، ۱۳۹۸ش.
• خلیلی، عباس و دیگران، «طلاق عاطفی: نقش ویژگی‌های شخصیتی و دلبستگی به خدا»، اسلام و پژوهش‌های روان‌شناختی، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۱۳، ۱۳۹۹ش.
• دهقانی تفتی، زهرا و دیگران، «بررسی جامعه‌شناختی پیامدهای اجتماعی طلاق عاطفی زنان شهر تهران طی سال‌های ۹۶–۹۷ براساس معادلات ساختاری»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دورهٔ ۸، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۸ش.
• «راه‌های جلوگیری از طلاق عاطفی»، وب‌سایت فیلیا، تاریخ بازدید مطلب: ۲۶ بهمن ۱۴۰۲ش.
• رضایی، علی‌محمد و دیگران، «تعاملات عاطفی زوجین و نقش آن در طلاق عاطفی و اقدام به طلاق: یک پژوهش کیفی»، خانواده‌پژوهی، دورهٔ ۱۳، شمارهٔ ۴، ۱۳۹۶ش.
• زمانی، ساره و دیگران، «رابطة طلاق عاطفی با تصویر بدنی و کمال‌گرایی»، مطالعات روان‌شناختی، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۴، ۱۳۹۳ش.
• صفدری، امیرحسین، «پدیده طلاق عاطفی در جامعه و خانواده»، وب‌سایت آرمان شرق، تاریخ درج مطلب: ۲۴ خرداد ۱۴۰۲ش.
• «طلاق عاطفی از نظر اسلام»، وب‌سایت هدانا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۳۹۹ش.
• «طلاق عاطفی چیست؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ شهریور ۱۳۹۸ش.
• «طلاق عاطفی چیست و چه تبعاتی دارد؟»، وب‌سایت گروه حقوقی دادارمنش، تاریخ درج مطلب: ۲۴ جولای ۲۰۲۳م.
• «طلاق عاطفی چیست و درمان طلاق عاطفی»، وب‌سایت آکادمی زندگی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آبان ۱۴۰۲ش.
• «طلاق عاطفی علل و عوامل هشداردهنده آن»، وب‌سایت دکتر وحید دارابی، تاریخ بازدید مطلب: ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
• العبدالخانی، «جایگاه حقوقی زوجین در زندگی مشترک باتوجه به رسالة الحقوق»، وب‌سایت پژوهش‌های معنوی، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۶ش.
• فریبرز، زهرا و دیگران، «بررسی جامعه‌شناختی رابطه اعتیاد به شبکه‌های مجازی و طلاق عاطفی در خانواده‌های تهرانی»، نشریهٔ فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، دورهٔ ۱۵، شمارهٔ ۵۱، ۱۳۹۹ش.
• مداحی، جواد و دیگران، «بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با طلاق عاطفی (مطالعهٔ موردی متاهلین شهر شیراز)»، فصلنامهٔ شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، سال هجدهم، شمارهٔ ۷۱، بهار ۱۳۹۵ش.
• وطن‌خواه، حوریه و دیگران، «پیش‌بینی طلاق عاطفی براساس انعطاف‌پذیری شناختی و معنای زندگی»، نشریهٔ رویش روان‌شناسی، سال نهم، ۱۴۰۰ش.
• یوسفی مقدم، محمدصادق و دین‌دوست سرخابی، لیلا، «طلاق عاطفی و راهکارهای قرآنی پیشگیری از آن»، مطالعات علوم قرآن، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۰ش.