پوشش سنتی تاجیکها |
|||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|سرپل؛}}''' ولایتی (استانی) در شمال افغانستان. | '''{{درشت|سرپل؛}}''' ولایتی (استانی) در شمال افغانستان. | ||
ولایت سرپل بهعنوان بخشی از خراسان | ولایت سرپل بهعنوان بخشی از [[خراسان]]، تلفیقی غنی از میراث فرهنگی و سبک زندگی معاصر را ارائه میدهد. این منطقه که در متون تاریخی با نامهای انبار و جوزجان شناخته میشد، امروزه با ترکیب جمعیتی از اقوام مختلف از جمله [[قوم هزاره|هزاره]]، [[تاجیکهای افغانستان|تاجیک]] و [[قوم ازبک|ازبک]]، نمونهای بارز از همزیستی فرهنگی است. [[فرهنگ]] و [[سبک زندگی]] در سرپل بر اساس تعامل هوشمندانه با طبیعت کوهستانی و بهرهگیری از زمینهای حاصلخیز شکل گرفته، بهطوری که کشاورزی سنتی در کنار دامداری، پایههای معیشت محلی را تشکیل میدهد. | ||
[[ | اقتصاد منطقه بیشتر متکی بر کشاورزی، باغداری و دامپروری است و محصولاتی مانند گندم، جو، زردآلو و [[انگور]] از تولیدات اصلی آن بهشمار میروند. [[حوزه علمیه|حوزههای علمیه]] و مراکز آموزشی در این ولایت، بهویژه در مناطق شیعهنشین مانند بلخاب، نشاندهندهٔ اهمیت فرهنگی و مذهبی سرپل است. | ||
با وجود چالشهای امنیتی در سالهای گذشته، مردم سرپل با حفظ [[آداب]] و سنن محلی، سبک زندگی مبتنی بر [[همبستگی اجتماعی]] و [[مهمان نوازی|مهماننوازی]] را زنده نگه داشتهاند. این ولایت با جاذبههای تاریخی و طبیعی، ظرفیت بالایی برای توسعهٔ [[گردشگری]] دارد و نیازمند توجه بیشتر برای بهبود زیرساختها و معیشت مردم است. | |||
با وجود چالشهای امنیتی در سالهای گذشته، مردم سرپل با حفظ [[آداب]] و سنن محلی، سبک زندگی مبتنی بر همبستگی اجتماعی و [[مهمان نوازی|مهماننوازی]] را زنده نگه داشتهاند.این ولایت با جاذبههای تاریخی و طبیعی، ظرفیت بالایی برای توسعهٔ [[گردشگری]] دارد و نیازمند توجه بیشتر برای بهبود زیرساختها و معیشت مردم است. | |||
==نامگذاری== | ==نامگذاری== | ||
| خط ۱۷۴: | خط ۱۷۲: | ||
جه پیغوله یکی از سدهای طبیعی در منطقهٔ بلخاب سرپل و یکی از مناظر توریستی در شمال افغانستان است که حالتی اسطورهای دارد. منبع آب این سد بندها و کوههای اطراف آن است. بند دُلدُل در غرب روستای ورزان از منابع اصلی [[آب]] آن بهشمار میرود. آب منطقهٔ سَگمان (درحدود یک آسیاب)، آب روستای قِشلاق که از چشمه «چَکَو» و کوه «قلفی» تأمین میشود، آب منطقهٔ جَنگَلَگ، آب روستای تَیلُوچ (شهرستان) که از بند «رُواَو» میآید، آب منطقهٔ خَم لُوچاَو (حدود سه آسیاب) و آب روستای کَمَرَک نیز از دیگر منابع آبی جه پیغوله است.<ref>رهیاب، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، ص361.</ref> | جه پیغوله یکی از سدهای طبیعی در منطقهٔ بلخاب سرپل و یکی از مناظر توریستی در شمال افغانستان است که حالتی اسطورهای دارد. منبع آب این سد بندها و کوههای اطراف آن است. بند دُلدُل در غرب روستای ورزان از منابع اصلی [[آب]] آن بهشمار میرود. آب منطقهٔ سَگمان (درحدود یک آسیاب)، آب روستای قِشلاق که از چشمه «چَکَو» و کوه «قلفی» تأمین میشود، آب منطقهٔ جَنگَلَگ، آب روستای تَیلُوچ (شهرستان) که از بند «رُواَو» میآید، آب منطقهٔ خَم لُوچاَو (حدود سه آسیاب) و آب روستای کَمَرَک نیز از دیگر منابع آبی جه پیغوله است.<ref>رهیاب، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، ص361.</ref> | ||
'''وسعت:''' طول جه حدود ۱ کیلومتر و عرض آن حداکثر ۵۰۰ متر است. برخی مردم محلی بر این باورند که عمق این جه در حدود ۳۰ متر بوده که در سالهای اخیر بهدلیل ریزش کوه، از این عمق کاسته شده است. در سالهای اخیر عمیقترین قسمت این جه یعنی «کَجِی ماهیخانه» را حدود ۹ متر تخمین زدهاند.<ref>«درهمزار بلخاب افغانستان سرزمین دریاچهها و چشمهها»، وبسایت فارس.</ref> | '''وسعت:''' طول جه حدود ۱ کیلومتر و عرض آن حداکثر ۵۰۰ متر است. برخی مردم محلی بر این باورند که عمق این جه در حدود ۳۰ متر بوده که در سالهای اخیر بهدلیل ریزش کوه، از این عمق کاسته شده است. در سالهای اخیر عمیقترین قسمت این جه یعنی «کَجِی ماهیخانه» را حدود ۹ متر تخمین زدهاند.<ref>«درهمزار بلخاب افغانستان سرزمین دریاچهها و چشمهها»، وبسایت فارس.</ref> | ||
'''میزان و مسیر آب:''' میزان آب وارد شده به این جه و خارج شده از آن حدود ۱۰ آسیاب آب است.<ref>رهیاب، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، ص362.</ref> در مسیر ورود به جه، از بند دلدل حدود سه آسیاب آب خارج شده و ابتدا جه دُلدُل و جه جنگل را تشکیل میدهد. سپس این آب در منطقهٔ دوآبی با آب سَگمان، درمنطقهٔ لَبنَی با آب قشلاق کَلان ودر منطقهٔ سرجه با آببند رُواَو و آب خم لُوچاَو مخلوط میشود. | '''میزان و مسیر آب:''' میزان آب وارد شده به این جه و خارج شده از آن حدود ۱۰ آسیاب آب است.<ref>رهیاب، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، ص362.</ref> در مسیر ورود به جه، از بند دلدل حدود سه آسیاب آب خارج شده و ابتدا جه دُلدُل و جه جنگل را تشکیل میدهد. سپس این آب در منطقهٔ دوآبی با آب سَگمان، درمنطقهٔ لَبنَی با آب قشلاق کَلان ودر منطقهٔ سرجه با آببند رُواَو و آب خم لُوچاَو مخلوط میشود. | ||
| خط ۲۰۸: | خط ۲۰۶: | ||
#[[مسجد جامع]] و مدرسه گذرشاهان.<ref>جاوید انتظار، سرپل، دیروز، امروز و فردا، 1392ش، ص189.</ref> | #[[مسجد جامع]] و مدرسه گذرشاهان.<ref>جاوید انتظار، سرپل، دیروز، امروز و فردا، 1392ش، ص189.</ref> | ||
==روستاهای سرپل== | ==روستاهای تاریخی سرپل== | ||
'''{{درشت|آسیاب هندو}}''' | '''{{درشت|آسیاب هندو}}''' | ||
| خط ۳۲۲: | خط ۳۲۰: | ||
بهارک در جنوبغرب روستای فریشقان و شهر تُکزار (مرکز السوالی سانچارک)، قرار داشته و با شهر تُکزار حدود ۷ کیلومتر فاصله دارد. این روستا از درهٔ انگشتشاه آغاز شده و به روستای قِزِلقلعه و دوآبَه ختم میشود. بهارک در مسیر راهی قرار دارد که تکزار را از طریق روستای شبوکند و منطقهٔ آبکلان به ولسوالی بلخاب ولایت سرپل وصل میکند.<ref>. میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، 1388ش، ص91.</ref> | بهارک در جنوبغرب روستای فریشقان و شهر تُکزار (مرکز السوالی سانچارک)، قرار داشته و با شهر تُکزار حدود ۷ کیلومتر فاصله دارد. این روستا از درهٔ انگشتشاه آغاز شده و به روستای قِزِلقلعه و دوآبَه ختم میشود. بهارک در مسیر راهی قرار دارد که تکزار را از طریق روستای شبوکند و منطقهٔ آبکلان به ولسوالی بلخاب ولایت سرپل وصل میکند.<ref>. میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، 1388ش، ص91.</ref> | ||
جمعیت اصلی روستا بیش از ۴۰۰ خانوار است که بخشی از آنها در شهرهای اطراف زندگی میکنند. بیشتر ساکنان بهارک از قوم تاجیک و دارای مذهب حنفی هستند. حدود یکپنجم مردم بهارک (کمتر از صد خانوار) شیعه هستند. هر دو قوم به [[فارسی دری|زبان دری]] صحبت میکنند.<ref>. میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، 1388ش، ص43.</ref> | جمعیت اصلی روستا بیش از ۴۰۰ خانوار است که بخشی از آنها در شهرهای اطراف زندگی میکنند. بیشتر ساکنان بهارک از [[قوم تاجیک]] و دارای مذهب حنفی هستند. حدود یکپنجم مردم بهارک (کمتر از صد خانوار) شیعه هستند. هر دو قوم به [[فارسی دری|زبان دری]] صحبت میکنند.<ref>. میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، 1388ش، ص43.</ref> | ||
====اقتصاد و امکانات رفاهی==== | ====اقتصاد و امکانات رفاهی==== | ||
| خط ۵۴۷: | خط ۵۴۵: | ||
* خلیق، صالحمحمد، ساحههای باستانی و بناهای تاریخی بلخ، تهران، انجمن نویسندگان بلخ، ۱۳۹۴ش. | * خلیق، صالحمحمد، ساحههای باستانی و بناهای تاریخی بلخ، تهران، انجمن نویسندگان بلخ، ۱۳۹۴ش. | ||
* «دره مزار بلخاب افغانستان سرزمین دریاچهها و چشمهها»، وبسایت فارس، تاریخ انتشار:۲۰ خرداد ۱۳۹۵ش. | * «دره مزار بلخاب افغانستان سرزمین دریاچهها و چشمهها»، وبسایت فارس، تاریخ انتشار:۲۰ خرداد ۱۳۹۵ش. | ||
*دلجو، عباس، تاریخ باستانی هزارهها، کابل، امیری، 1395ش. | |||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش. | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش. | ||
* دولتآبادی، بصیراحمد، شناسنامه افغانستان، تهران، عرفان، ۱۳۹۰ش. | * دولتآبادی، بصیراحمد، شناسنامه افغانستان، تهران، عرفان، ۱۳۹۰ش. | ||
