| خط ۲۱۵: | خط ۲۱۵: | ||
این تپه بهشدت آسیب دیده و بخشهایی از آن به زمین زراعتی تبدیل شده است. مردم این روستا در تحولات دوران بنیامیه نقش داشتهاند؛ مردم انبار یا منطقهٔ سرپل بعد از قیام [[یحیی بن زید]] و حضور او در سرپل، به کمک او شتافتند. بعد از [[شهادت]] یحیی بن زید مردم سرپل و جوزجان به خونخواهی [[اهلبیت]] [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] همراه با ابومسلم خراسانی از همین منطقه قیام کردند. مناطق سرپل و اطراف آن در دورههای بعدی نیز شاهد حضور گستردهٔ علویان و حوادث خونباری بوده است. روستای آسیاب هندو در جنگهای پس از کودتای ۱۳۵۷ش نیز آسیب فیزیکی زیادی دید که آثار آن در منطقه مشهود است.<ref>میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، 1388ش، ج1، ص96؛ علیزاده، سوزمهقلعه در سیر جهاد و هجرت، 1380ش، ص55.</ref> | این تپه بهشدت آسیب دیده و بخشهایی از آن به زمین زراعتی تبدیل شده است. مردم این روستا در تحولات دوران بنیامیه نقش داشتهاند؛ مردم انبار یا منطقهٔ سرپل بعد از قیام [[یحیی بن زید]] و حضور او در سرپل، به کمک او شتافتند. بعد از [[شهادت]] یحیی بن زید مردم سرپل و جوزجان به خونخواهی [[اهلبیت]] [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] همراه با ابومسلم خراسانی از همین منطقه قیام کردند. مناطق سرپل و اطراف آن در دورههای بعدی نیز شاهد حضور گستردهٔ علویان و حوادث خونباری بوده است. روستای آسیاب هندو در جنگهای پس از کودتای ۱۳۵۷ش نیز آسیب فیزیکی زیادی دید که آثار آن در منطقه مشهود است.<ref>میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، 1388ش، ج1، ص96؛ علیزاده، سوزمهقلعه در سیر جهاد و هجرت، 1380ش، ص55.</ref> | ||
==== '''موقعیت | ==== '''جمعیت و موقعیت جغرافیایی''' ==== | ||
[[جمعیت]] روستای آسیاب هندو حدود ۵۰۰ خانوار است که بخشی از آنها در دههٔ ۶۰ شمسی بهدلیل [[جنگ|جنگها]] و حملات قوای دولت کمونیستی وقت، مجبور به [[مهاجرت]] از منطقه شدند. بخشی از مردم به خارج از کشور و بخشی به مناطق اطراف کوچیدند. بسیاری از مهاجران هنوز هم به منطقه بازنگشتهاند. از نظر قومی، بیشتر ساکنان آسیاب هندو را [[قوم بلوچ|بلوچها]] تشکیل میدهند که از نظر مذهبی به دو گروهٔ [[شیعه|شیعه دوازده]] امامی و سنی حنفی تقسیم میشوند. [[قوم هزاره|هزارهها]]، [[تاجیکهای افغانستان|تاجیکها]] و [[قوم ازبک|ازبکها]] در این روستا بسیار کم هستند.<ref>علیزاده، حماسههای ماندگار در سرپل، 1388ش، ص124.</ref> | |||
آسیاب هندو، روستایی است در ولسوالی سوزمهقلعهٔ ولایت سرپل که در جنوبشرق بازار ولسوالی قرار دارد. این روستا از جنوب با روستای فیضآباد، از جنوبشرق با قشلاق ازبکیه، از غرب با روستای زیرسرخی، از شمالغرب با بازار سوزمهقلعه، از شمال با روستای زیرچَغت، از شمالشرق با روستای دیبجر و از سمت شرق با ارتفاعات تُرخزار ارتباط دارد.<ref>رهیاب (بلخی)، «آسیاب هندو»، در دانشنامهٔ هزاره، 1399ش، ج1، ص65.</ref> | آسیاب هندو، روستایی است در ولسوالی سوزمهقلعهٔ ولایت سرپل که در جنوبشرق بازار ولسوالی قرار دارد. این روستا از جنوب با روستای فیضآباد، از جنوبشرق با قشلاق ازبکیه، از غرب با روستای زیرسرخی، از شمالغرب با بازار سوزمهقلعه، از شمال با روستای زیرچَغت، از شمالشرق با روستای دیبجر و از سمت شرق با ارتفاعات تُرخزار ارتباط دارد.<ref>رهیاب (بلخی)، «آسیاب هندو»، در دانشنامهٔ هزاره، 1399ش، ج1، ص65.</ref> | ||
آبوهوای روستا متعادل است. در گذشتههای نه چندان دور ارتفاعات شرق روستا پوشش گیاهی وسیعی داشته است، اما در دهههای گذشته پوشش گیاهی توسط مردم نابود و به زمینهای زراعتی تبدیل شده است.<ref>علیزاده، حماسههای ماندگار در سرپل، 1388ش، ص124.</ref> یکی از دیدنیهای فعلی این روستا، یک آبشار در کنار آسیاب روستا است که اگر آب جریان داشته باشد، منظرهٔ بسیار دیدنی در محل پدیدمیآورد.<ref>علیزاده، سوزمهقلعه در سیر جهاد و هجرت، 1380ش، ص55.</ref> | |||
==== '''فرهنگ و معارف | ==== '''فرهنگ و معارف''' ==== | ||
روستای آسیاب هندو دارای مراکز فعال دینی است. این روستا با مکتب ابتدایی و لیسه (دبیرستان) حدود ۵۰۰ متر فاصله دارد. بسیاری از [[کودک|کودکان]] و [[نوجوانی|نوجوانان]] منطقه در مکاتب محل، مشغول تحصیل هستند | روستای آسیاب هندو دارای مراکز فعال دینی است. این روستا با مکتب ابتدایی و لیسه (دبیرستان) حدود ۵۰۰ متر فاصله دارد. بسیاری از [[کودک|کودکان]] و [[نوجوانی|نوجوانان]] منطقه در مکاتب محل، مشغول تحصیل هستند. در شمالغرب قریه یک زیارتگاه وجود دارد. گفته میشود این زیارتگاه مربوط به یکی از یاران [[یحیی بن زید]] است.<ref>رهیاب (بلخی)، «آسیاب هندو»، در دانشنامهٔ هزاره، 1399ش، ج1، ص65.</ref> | ||
====اقتصاد آسیاب هندو==== | ====اقتصاد آسیاب هندو==== | ||
| خط ۲۳۲: | خط ۲۳۰: | ||
گندم، جو، ذغیر (نوعی دانهٔ روغنی)، [[کنجد]]، نخود، زردک (هویچ)، [[ارزن]]، جواری ([[ذرت]])، عدس، کچالو ([[سیب زمینی|سیبزمینی]])، [[خربزه]]، تربوز (هندوانه)، گوجه، انواع سبزیجات و برخی از محصولات دیگر از زمینهای روستا به دست میآید. گندم بهدست آمده از زمین دیم که محصول ارتفاعات تخزار است کیفیت بالایی در شمال کشور دارد.<ref>میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، 1388ش، ج1، ص96.</ref> قبل از سال ۱۳۵۸ش در جنوبغرب و شمال روستا باغهای زیادی وجود داشت که انواع میوه از جمله [[انگور]]، [[توت]]، زردآلو، شفتالو (هلو)، [[سیب]]، امرود (گلابی)، [[سنجد]] و برخی دیگر از محصولات باغی از آنها برداشت میشد. | گندم، جو، ذغیر (نوعی دانهٔ روغنی)، [[کنجد]]، نخود، زردک (هویچ)، [[ارزن]]، جواری ([[ذرت]])، عدس، کچالو ([[سیب زمینی|سیبزمینی]])، [[خربزه]]، تربوز (هندوانه)، گوجه، انواع سبزیجات و برخی از محصولات دیگر از زمینهای روستا به دست میآید. گندم بهدست آمده از زمین دیم که محصول ارتفاعات تخزار است کیفیت بالایی در شمال کشور دارد.<ref>میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، 1388ش، ج1، ص96.</ref> قبل از سال ۱۳۵۸ش در جنوبغرب و شمال روستا باغهای زیادی وجود داشت که انواع میوه از جمله [[انگور]]، [[توت]]، زردآلو، شفتالو (هلو)، [[سیب]]، امرود (گلابی)، [[سنجد]] و برخی دیگر از محصولات باغی از آنها برداشت میشد. | ||
کاشت درختان سپیدار از دیگر فعالیتهای اقتصادی مردم بهشمار میرفت که چوب آن به بیرون از منطقه صادر میشد و نقش زیادی در زندگی اهالی روستا داشت. پس از سال ۱۳۵۸ش حملات مداوم قوای دولت وقت و جنگهای احزاب با نیروهای دولت موجب تخریب کامل باغات روستا شد. بعد از سقوط طالبان در سال ۱۳۸۱ش و تحولات بعد از آن تلاشهایی برای بازسازی باغها صورت گرفت که همچنان ادامه دارد. امروزه مالداری بهصورت محدود در آسیاب هندو وجود دارد. در این اواخر برخی از اهالی روستا به دکانداری و کار و کسب در بازار سوزمهقلعه اشتغال دارند.<ref>رهیاب (بلخی)، «آسیاب هندو»، در دانشنامهٔ هزاره، 1399ش، ج1، ص65</ref> | کاشت درختان سپیدار از دیگر فعالیتهای اقتصادی مردم بهشمار میرفت که چوب آن به بیرون از منطقه صادر میشد و نقش زیادی در زندگی اهالی روستا داشت. پس از سال ۱۳۵۸ش حملات مداوم قوای دولت وقت و جنگهای احزاب با نیروهای دولت موجب تخریب کامل باغات روستا شد. بعد از سقوط طالبان در سال ۱۳۸۱ش و تحولات بعد از آن تلاشهایی برای بازسازی باغها صورت گرفت که همچنان ادامه دارد. امروزه مالداری بهصورت محدود در آسیاب هندو وجود دارد. در این اواخر برخی از اهالی روستا به دکانداری و کار و کسب در بازار سوزمهقلعه اشتغال دارند. روستا برق رسمی و آب بهداشتی ندارد.<ref>رهیاب (بلخی)، «آسیاب هندو»، در دانشنامهٔ هزاره، 1399ش، ج1، ص65</ref> | ||
==={{درشت|باجگاه}}=== | ==={{درشت|باجگاه}}=== | ||
باجگاه بهعنوان روستای قدیمی در بلخاب از قدیم مالچَر (مرتع) مردم مناطق اطراف بوده و اقتصاد دامداری نقش مهم داشته است. با تهاجم امیر عبدالرحمان (۱۸۸۰–۱۹۰۱م) به مناطق مرکزی افغانستان، بخشی از ساکنان آواره شدهٔ آن منطقه به شمال کشور مهاجرت کرده و از حدود ۱۳۰۰ش تعدادی در این منطقه ساکن شدند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص314.</ref> | باجگاه بهعنوان روستای قدیمی در بلخاب از قدیم مالچَر (مرتع) مردم مناطق اطراف بوده و اقتصاد دامداری نقش مهم داشته است. با تهاجم امیر عبدالرحمان (۱۸۸۰–۱۹۰۱م) به مناطق مرکزی افغانستان، بخشی از ساکنان آواره شدهٔ آن منطقه به شمال کشور مهاجرت کرده و از حدود ۱۳۰۰ش تعدادی در این منطقه ساکن شدند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص314.</ref> | ||
====موقعیت جغرافیایی | ==== جمعیت و موقعیت جغرافیایی ==== | ||
این منطقه با مساحت ۳۵ کیلومتر مربع، در شمال شرق تَرخُوج (مرکز بلخاب) و در مسیر راهی قرار دارد که بلخاب را از طریق آقکُپرُوکبه مزارشریف (مرکز ولایت بلخ) وصل میکند. باجگاه از طرف شرق و شمال شرق با منطقهٔ مَغزار وعبدالگان ولایت بلخ، از سمت غرب و شمال غرب باآبکلان ولسوالی سانچارک ولایت سرپل، از طرف جنوب با بلخاب و از طرف شمال با روستای آبدره سانچارک همجوار است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص313.</ref> | جمعیت باجگاه بر اساس سرشماری ادارهٔ بلخاب در سال ۱۳۸۱ش، حدود ۵۰۰۰ نفر بوده است. بیشتر ساکنین باجگاه در اصل از هزارهها مهاجر از مناطق دایمیرداد و [[بهسود]] از ولایت میدان وردک، جاغوری از ولایت [[غزنی]]، دایزنگی، شاهُو، سادات شَشپَر، سادات یَکاولَنگ و سادات سُولیج (ولایت [[بامیان]]) هستند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص316.</ref> | ||
این منطقه با مساحت ۳۵ کیلومتر مربع، در شمال شرق تَرخُوج (مرکز بلخاب) و در مسیر راهی قرار دارد که بلخاب را از طریق آقکُپرُوکبه مزارشریف (مرکز ولایت [[بلخ]]) وصل میکند. باجگاه از طرف شرق و شمال شرق با منطقهٔ مَغزار وعبدالگان ولایت بلخ، از سمت غرب و شمال غرب باآبکلان ولسوالی سانچارک ولایت سرپل، از طرف جنوب با بلخاب و از طرف شمال با روستای آبدره سانچارک همجوار است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص313.</ref> | |||
در باجگاه چشمههای بسیاری وجود دارد. چشمه کُولی برنجآب با حدود ۱ آسیاب آب از آن جمله است. در پشت سیاهتل هم چشمههای «قَندَک»، «یَخَک»، «گَرمَک» میجوشد. آب همهٔ چشمههای باجگاه ابتدا وارد مناطق مسکونی شده، سپس به درهٔ نَیَک سرازیر شده و رود باجگاه را تشکیل میدهند. رود باجگاه بعد از عبور از درهٔ نیک و وُیتُوی، با آبیاری برخی از مناطق مَغزار، اَمرَخ و زاری ولایت بلخ، به رود بلخاب میریزد.<ref>میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، 1388ش، ص299.</ref> | در باجگاه چشمههای بسیاری وجود دارد. چشمه کُولی برنجآب با حدود ۱ آسیاب آب از آن جمله است. در پشت سیاهتل هم چشمههای «قَندَک»، «یَخَک»، «گَرمَک» میجوشد. آب همهٔ چشمههای باجگاه ابتدا وارد مناطق مسکونی شده، سپس به درهٔ نَیَک سرازیر شده و رود باجگاه را تشکیل میدهند. رود باجگاه بعد از عبور از درهٔ نیک و وُیتُوی، با آبیاری برخی از مناطق مَغزار، اَمرَخ و زاری ولایت بلخ، به رود بلخاب میریزد.<ref>میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، 1388ش، ص299.</ref> | ||
برخی از گیاهان دارویی و غیر دارویی در منطقهٔ باجگاه رویش داشته و مورد استفادهٔ مردم قرار میگیرند. از جمله گلهای شقایق، تَرَهای کوهی، انواع راف، انواع رواش، زیرهٔ کوهی، انواع سَمارُوق (قارچ کوهی)، انواع سقّز (آدامس) کوهی، بَدرَه، اُستُوق، تُرک دورانه، اُشلُو و خُولَه.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص322.</ref> | برخی از گیاهان دارویی و غیر دارویی در منطقهٔ باجگاه رویش داشته و مورد استفادهٔ مردم قرار میگیرند. از جمله گلهای شقایق، تَرَهای کوهی، انواع راف، انواع رواش، زیرهٔ کوهی، انواع سَمارُوق (قارچ کوهی)، انواع سقّز (آدامس) کوهی، بَدرَه، اُستُوق، تُرک دورانه، اُشلُو و خُولَه.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص322.</ref> | ||
باجگاه، شامل سه قریهٔ بزرگ است که هر کدام ترکیبی از چند منطقهٔ مسکونی هستند: | باجگاه، شامل سه قریهٔ بزرگ است که هر کدام ترکیبی از چند منطقهٔ مسکونی هستند: | ||
#قریهٔ سِیاهتَل در شرق باجگاه: این قریه شامل قشلاق کهنه، تَهِ کمر، قَبُرغَه، شِیخسَنگ پایین و بالا، نَیَک بالا و پایین و وُیتُوی بالا و پایین است. ساکنان این قریه اغلب از مردم جاغوری (ولایت [[غزنی]]) و سادات ششپر هستند. سَرجِه منطقهٔ ییلاقی سیاهتل است. | #قریهٔ سِیاهتَل در شرق باجگاه: این قریه شامل قشلاق کهنه، تَهِ کمر، قَبُرغَه، شِیخسَنگ پایین و بالا، نَیَک بالا و پایین و وُیتُوی بالا و پایین است. ساکنان این قریه اغلب از مردم جاغوری (ولایت [[غزنی]]) و سادات ششپر هستند. سَرجِه منطقهٔ ییلاقی سیاهتل است. | ||
| خط ۲۵۵: | خط ۲۴۹: | ||
#قریهٔ بِرِنجآب در بین دو قریهٔ قبلی بوده و شامل دو قسمت بالا و پایین است. ساکنان این قریه نیز بیشتر از مردم جاغوری و [[سید|سادات]] ششپر هستند. | #قریهٔ بِرِنجآب در بین دو قریهٔ قبلی بوده و شامل دو قسمت بالا و پایین است. ساکنان این قریه نیز بیشتر از مردم جاغوری و [[سید|سادات]] ششپر هستند. | ||
*۴. قلعهٔ کابلیها: این قلعه یکی از قریههای جدید و مستقل در باجگاه است که چند سال قبل از کودتای ۷ ثور ۱۳۵۷ش به وجود آمده و حدود ۲۰ خانوار جمعیت دارد. این قلعه دارای دیوارهای مرتفع و چهار برج بوده و در مسیر باجگاه به آبکلان قرار دارد که دشت گَزَک، کوههای مشرف به قریهٔ پیتاب، سرازیری کُوتَلسَبزَک و بلندیهای سَر آبدَرّه، حریم آن را تشکیل میدهد.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص317، ص317. و رهیاب (بلخی)، دانشنامه هزاره ج1، 1397ش، ص777.</ref> | *۴. قلعهٔ کابلیها: این قلعه یکی از قریههای جدید و مستقل در باجگاه است که چند سال قبل از کودتای ۷ ثور ۱۳۵۷ش به وجود آمده و حدود ۲۰ خانوار جمعیت دارد. این قلعه دارای دیوارهای مرتفع و چهار برج بوده و در مسیر باجگاه به آبکلان قرار دارد که دشت گَزَک، کوههای مشرف به قریهٔ پیتاب، سرازیری کُوتَلسَبزَک و بلندیهای سَر آبدَرّه، حریم آن را تشکیل میدهد.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص317، ص317. و رهیاب (بلخی)، دانشنامه هزاره ج1، 1397ش، ص777.</ref> | ||
باجگاه در زمستان بسیار سرد و برفگیر است و تا اوایل جوزا ([[خرداد]]) در این منطقه برف میبارد. در میان برخی از کوهها همیشه برف کهنه وجود دارد. باجگاه در [[بهار]] و [[تابستان]]، منطقهای ییلاقی، سر سبز و دیدنی است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص320.</ref> | باجگاه در زمستان بسیار سرد و برفگیر است و تا اوایل جوزا ([[خرداد]]) در این منطقه برف میبارد. در میان برخی از کوهها همیشه برف کهنه وجود دارد. باجگاه در [[بهار]] و [[تابستان]]، منطقهای ییلاقی، سر سبز و دیدنی است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص320.</ref> | ||
====فرهنگ و معارف ==== | |||
====فرهنگ و معارف | |||
باجگاه دارای یک مدرسهٔ علوم دینی بهنام حسنیه است. این مدرسه در سال ۱۳۴۴ش توسط شیخ غلامحسن پدردار معروف به حاجی [[آموزش علوم دینی در افغانستان|آخوند پدردار]] و با همکاری مردم منطقه در نَیَک پایین تأسیس شد. مدرسهٔ حسنیه بعدها توسط شاگرد او سید یوسف معروف به سید مدرّس تجدید بنا شد. سابقهٔ آموزش جدید در منطقه، مربوط به سالهای اخیر است. لیسهٔ (دبیرستان) سیاهتل ۵۱۰ متعلم و ۱۰ معلم، لیسهٔ نسوان در برنجآب بالا حدود ۴۵۰ متعلم و ۹ معلم و مکتب متوسطه (راهنمایی) در پیتاب بیش از ۳۰۰ متعلم و ۷ معلم دارند.<ref>حسنزاده، آشنایی با حوزه علمیه شیعیان در افغانستان، 1390ش، ص221. رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص320.</ref> | باجگاه دارای یک مدرسهٔ علوم دینی بهنام حسنیه است. این مدرسه در سال ۱۳۴۴ش توسط شیخ غلامحسن پدردار معروف به حاجی [[آموزش علوم دینی در افغانستان|آخوند پدردار]] و با همکاری مردم منطقه در نَیَک پایین تأسیس شد. مدرسهٔ حسنیه بعدها توسط شاگرد او سید یوسف معروف به سید مدرّس تجدید بنا شد. سابقهٔ آموزش جدید در منطقه، مربوط به سالهای اخیر است. لیسهٔ (دبیرستان) سیاهتل ۵۱۰ متعلم و ۱۰ معلم، لیسهٔ نسوان در برنجآب بالا حدود ۴۵۰ متعلم و ۹ معلم و مکتب متوسطه (راهنمایی) در پیتاب بیش از ۳۰۰ متعلم و ۷ معلم دارند.<ref>حسنزاده، آشنایی با حوزه علمیه شیعیان در افغانستان، 1390ش، ص221. رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص320.</ref> | ||
غذاهای محلی باجگاه عبارت است از [[غذاهای سنتی افغانستان|بولانی]] تنوری، حلوای سرخ، حلوای سفید، بُسراق، چَپاتی، اَتَلَه، نان مالیده، قوروتی، آش کشیده، آش پلو، آش دوغ، نان بَتَّه و شوربا (آبگوشت).<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص322.</ref> | |||
====اقتصاد | ====اقتصاد ==== | ||
زندگی مردم باجگاه متکی به زراعت و مالداری (دامپروری) است. مردم باجگاه در چهل سال اخیر مناطق اطراف را به زمین تبدیل کردهاند. کشت دیم و آبی در باجگاه متداول است. گندم، جو، نخود، باقلا، شَخَل، مُوشُونگ، لوبیا سبز، عدس، هِندَو (نوعی گیاه روغنی)، کچالو (سیب زمینی)، زَردَک (هویچ)، [[شلغم]]، لبلبو، کدو، خربزه، تربز (هندوانه)، پیاز و انواع سبزیجات از محصولات زراعی مردم باجگاه است. | زندگی مردم باجگاه متکی به زراعت و مالداری (دامپروری) است. مردم باجگاه در چهل سال اخیر مناطق اطراف را به زمین تبدیل کردهاند. کشت دیم و آبی در باجگاه متداول است. گندم، جو، نخود، باقلا، شَخَل، مُوشُونگ، لوبیا سبز، عدس، هِندَو (نوعی گیاه روغنی)، کچالو (سیب زمینی)، زَردَک (هویچ)، [[شلغم]]، لبلبو، کدو، خربزه، تربز (هندوانه)، پیاز و انواع سبزیجات از محصولات زراعی مردم باجگاه است. | ||
| خط ۲۷۳: | خط ۲۶۲: | ||
==={{درشت|ترخوج}}=== | ==={{درشت|ترخوج}}=== | ||
ترخوج | ====جمعیت و موقعیت جغرافیایی==== | ||
جمعیت ترخوج با ۲۰۰۰ خانوار، ترکیبی از سه قوم تاجیک، سید و هزاره هستند. سادات و تاجیکها در تمام روستاها سکونت دارند. هزارههای ترخوج بیشتر در شیرقلعه، تخشار و دهنه زندگی میکنند. همهٔ مردم ترخوج شیعهٔ امامی هستند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص384.</ref> کشف آثار باستانی و تاریخی در شیرقلعه، دشتقلعه، قلعهٔ سرخک، تپهٔ کوزهگران، گلبوته، گُورزان، کهدانک و برخی دیگر از مناطق ترخوج، نشانگر قدمت سکونت انسان در این منطقه است.<ref>احمدینژاد، سیمای بلخاب، 1396ش، ص107.</ref> | |||
ترخوج از شمال با کوههای باجگاه و آبکلان شهرستان سانچارک، از جنوب با کوه گیرو و درهٔ مزار، از شرق با روستاهای توغی و خالر و از غرب با کوههای جِرگَک و گَندهاَو همسایگی دارد.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص380.</ref> | |||
ترخوج، از مناطق پرآب بلخاب است. آب اصلی ترخوج (حدود سه آسیاب) از محدودهٔ کَچَن و آبکلان تأمین میشود. این آب در ادامهٔ مسیر به سبزک میرسد. در این مسیر برخی از چشمههای اطراف به آن ملحق میشود. در ادامه آبهای خواجَه نَلَک چنارک، جِرگَک، سبزک و لُور به آن ملحق میشوند. آب رود ترخوج در زیر دهنه به رود بلخاب میریزد. امروزه آب رود ترخوج در مسیر خود بیش از ۱۰ آسیاب را میچرخاند. همچنین ترخوج دارای چندین چشمهٔ پرآب است.<ref>. رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص392-395.</ref> | ترخوج، از مناطق پرآب بلخاب است. آب اصلی ترخوج (حدود سه آسیاب) از محدودهٔ کَچَن و آبکلان تأمین میشود. این آب در ادامهٔ مسیر به سبزک میرسد. در این مسیر برخی از چشمههای اطراف به آن ملحق میشود. در ادامه آبهای خواجَه نَلَک چنارک، جِرگَک، سبزک و لُور به آن ملحق میشوند. آب رود ترخوج در زیر دهنه به رود بلخاب میریزد. امروزه آب رود ترخوج در مسیر خود بیش از ۱۰ آسیاب را میچرخاند. همچنین ترخوج دارای چندین چشمهٔ پرآب است.<ref>. رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص392-395.</ref> | ||
از دیدنیهای ترخوج سنگهای عجیبی است که شکلهای غیرطبیعی دارند از جمله خره چاک در گلبوته که گویا توسط شمشیر از وسط دونیم شده است. خره سفید، خره لمبان، منار خلیفه، گهواره سنگ، مرغ سنگ و خره باران از دیگر سنگهای شکیل و دیدنی ترخوج است. همچنین «تاقینک سنگ» در بین رود بلخاب و در قریه دهنه قرار دارد. باغها، مناظر روستاها، کوهها و چمنزارها از دیگر مناظر زیبای ترخوج هستند.<ref>. رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص389.</ref> | |||
====فرهنگ و معارف | ====فرهنگ و معارف ==== | ||
اولین مکتب ترخوج نیز در سال ۱۳۴۱ش تأسیس شد. برخی از محصلین آن مکتب در دههٔ پنجاه شمسی بهعنوان معلم در برخی از مناطق اطراف ترخوج مشغول تدریس شدند. در ۱۴۰۰ش در ترخوج سه لیسه و سه مکتب ابتدائیه فعال بود. مکاتب ترخوج حدود ۴۰۰۰ دانشآموز دارد. در چند دههٔ اخیر حدود ۱۵۰ جوان ترخوجی از دانشگاههای کشور فارغالتحصیل شدهاند. چندین عالم دینی نیز در ترخوج حضور دارند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص387.</ref> | اولین مکتب ترخوج نیز در سال ۱۳۴۱ش تأسیس شد. برخی از محصلین آن مکتب در دههٔ پنجاه شمسی بهعنوان معلم در برخی از مناطق اطراف ترخوج مشغول تدریس شدند. در ۱۴۰۰ش در ترخوج سه لیسه و سه مکتب ابتدائیه فعال بود. مکاتب ترخوج حدود ۴۰۰۰ دانشآموز دارد. در چند دههٔ اخیر حدود ۱۵۰ جوان ترخوجی از دانشگاههای کشور فارغالتحصیل شدهاند. چندین عالم دینی نیز در ترخوج حضور دارند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص387.</ref> | ||
در ترخوج حدود ۱۷ باب تکیهخانه | در ترخوج حدود ۱۷ باب تکیهخانه و بیش از ۵۰ [[مسجد]] مورد استفادهٔ مردم است. [[کتابخانه|کتابخانهٔ]] ولیعصر در [[بازار]] فعال است. دو مدرسهٔ علوم دینی در دهنه و چایله و یک مدرسهٔ دینی برای زنان در ترخوج فعالیت میکنند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص391.</ref> | ||
====اقتصاد | ====اقتصاد ==== | ||
در گذشته اقتصاد ترخوج متکی به زراعت بود. امروزه، باغداری بسیار رایج شده و انواع میوهها، محصولات باغی، سبزیجات و صیفیجات ترخوج بهمناطق اطراف صادر میشود. همپای تحولات اجتماعی، مشاغل خدماتی مانند کار در ادارات، معلمی، تجارت، جلّابی (دلالی) و رانندگی، بین نسل جدید رایج شده است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص396.</ref> | در گذشته اقتصاد ترخوج متکی به زراعت بود. امروزه، باغداری بسیار رایج شده و انواع میوهها، محصولات باغی، سبزیجات و صیفیجات ترخوج بهمناطق اطراف صادر میشود. همپای تحولات اجتماعی، مشاغل خدماتی مانند کار در ادارات، معلمی، تجارت، جلّابی (دلالی) و رانندگی، بین نسل جدید رایج شده است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص396.</ref> | ||
بازار امروزی ترخوج قدمت زیادی ندارد. در گذشته یعنی حدود سال ۱۳۴۰ش قبل از ساخت سراها و دکانها، در جای بازار فعلی هر هفته روزهای دوشنبه و پنجشنبه «روز بازار» برپا میشد. در [[عید قربان]] و [[عید فطر]] هم روز بازار برپا و مردم انواع لوازم و مواد را برای فروش عرضه میکردند. امروزه در ترخوج دو بازار وجود دارد، یک بازار در خمشورک است که قدیمی بوده و بازار مرکزی بلخاب به حساب میآید، دیگری بازار جدید دهنه است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص387.</ref> | بازار امروزی ترخوج قدمت زیادی ندارد. در گذشته یعنی حدود سال ۱۳۴۰ش قبل از ساخت سراها و دکانها، در جای بازار فعلی هر هفته روزهای دوشنبه و پنجشنبه «روز بازار» برپا میشد. در [[عید قربان]] و [[عید فطر]] هم روز بازار برپا و مردم انواع لوازم و مواد را برای فروش عرضه میکردند. امروزه در ترخوج دو بازار وجود دارد، یک بازار در خمشورک است که قدیمی بوده و بازار مرکزی بلخاب به حساب میآید، دیگری بازار جدید دهنه است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص387.</ref> | ||
====امکانات رفاهی | ====امکانات رفاهی ==== | ||
راه ماشینرو ترخوج در سال ۱۳۴۱ش با کمک مردم ساخته شد. در سالهای اخیر جاده بلخاب از طریق برنامهٔ همبستگی ملی و ریاست انکشاف دهات ساخته شد.<ref>. میرحسینی، سانچارک در بستر زمان ج1، 1388ش، ص316-317 و 320.</ref> امروزه بیشترین امکانات بلخاب را ترخوج دارد. تمام روستاهای ترخوج برق و آب لولهکشی دارند. یک شفاخانه (درمانگاه) ۳۰ بستر (تختخواب) در دهنه فعال است. چندین مرغداری و گاوداری، بازار بزرگ و سراهای متعدد، چند فروشگاه، ادارات دولتی، انواع امکانات خدماتی و رفاهی، خط ارتباطی موبایل و اینترنت بخشی از امکانات ترخوج است. همچنین ترخوج دارای ۴ [[حمام]] است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص388.</ref> | راه ماشینرو ترخوج در سال ۱۳۴۱ش با کمک مردم ساخته شد. در سالهای اخیر جاده بلخاب از طریق برنامهٔ همبستگی ملی و ریاست انکشاف دهات ساخته شد.<ref>. میرحسینی، سانچارک در بستر زمان ج1، 1388ش، ص316-317 و 320.</ref> امروزه بیشترین امکانات بلخاب را ترخوج دارد. تمام روستاهای ترخوج برق و آب لولهکشی دارند. یک شفاخانه (درمانگاه) ۳۰ بستر (تختخواب) در دهنه فعال است. چندین مرغداری و گاوداری، بازار بزرگ و سراهای متعدد، چند فروشگاه، ادارات دولتی، انواع امکانات خدماتی و رفاهی، خط ارتباطی موبایل و اینترنت بخشی از امکانات ترخوج است. همچنین ترخوج دارای ۴ [[حمام]] است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص388.</ref> | ||
==={{درشت|آبکلان}}=== | ==={{درشت|آبکلان}}=== | ||
| خط ۳۰۶: | خط ۲۹۳: | ||
در ۱۳۷۶ش طالبان به آبکلان حمله کرد ولی با مقاومت مردم مواجه شد؛ اما با حمله دوباره در ۱۳۷۷ش، آبکلان را تصرف کرد. طالبان با کشتن تعدادی از اهالی منطقه (قشلاق شتر گردن) و با آتش زدن برخی از مراکز دینی و خانههای مردم، آسیب بسیاری به آبکلان وارد کرد. بعد از سقوط طالبان در سال ۱۳۸۰ش این منطقه تحت تسلط دولت مرکزی قرار گرفت.<ref>رهیاب، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص234.</ref> | در ۱۳۷۶ش طالبان به آبکلان حمله کرد ولی با مقاومت مردم مواجه شد؛ اما با حمله دوباره در ۱۳۷۷ش، آبکلان را تصرف کرد. طالبان با کشتن تعدادی از اهالی منطقه (قشلاق شتر گردن) و با آتش زدن برخی از مراکز دینی و خانههای مردم، آسیب بسیاری به آبکلان وارد کرد. بعد از سقوط طالبان در سال ۱۳۸۰ش این منطقه تحت تسلط دولت مرکزی قرار گرفت.<ref>رهیاب، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص234.</ref> | ||
==== | ====جمعیت و نموقعیت جغرافیایی==== | ||
تا پیش از سال ۱۳۵۷ش آبکلان، به ۱۰ وَند تقسیم میشد و هر وند دارای ۳۰ خانوار بود. در آن زمان مجموع [[جمعیت]] منطقه حدود ۳۰۰ خانوار برآورد میشد. در اواخر دههٔ هفتاد [[تقویم هجری شمسی|شمسی]] جمعیت منطقه بهحدود ۱۰۰۰ خانوار رسید. جمعیت فعلی آبکلان را از حدود ۱۸۰۰ تا حدود ۲۵۰۰ خانوار تخمین زدهاند. ساختار [[خانواده]] نیز از نوع [[خانواده گسترده|خانوده گسترده]] است نه [[خانواده هستهای|هستهای]]. ساکنان آبکلان از نظر قومی بیشتر [[قوم هزاره|هزاره]] و چند خانوار نیز [[سید|سادات]] هستند و به [[فارسی دری]] صحبت میکنند. از نظر طایفهای نیز هزارههایی از طوایف دیزنگی [[بامیان]]، [[دایکندی]]، دایه، بهسودی، عینک، برات و بک در این منطقه سکونت دارند. از نظر مذهبی، همهٔ مردم آبکلان شیعهٔ دوازده امامی هستند.<ref>میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، ۱۳۸۸ش، ص90 و 93.</ref> | |||
آبکلان، در ارتفاعات تخته و در جنوب تگاب دهمردهٔ ولسوالی سانچارک (جویبار) ولایت سرپل واقع شده است. تگاب دهمرده، بزرگترین و طولانیترین تگاب سانچارک است که از آبکلان در جنوبیترین نقطهٔ ولسوالی آغاز و در روستای «سَزای کَلان»، در شمالیترین قسمت آن، به پایان میرسد. بلندترین نقطهٔ آن نیز قلهٔ شترگردن است که حدود ۳۰۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. | آبکلان، در ارتفاعات تخته و در جنوب تگاب دهمردهٔ ولسوالی سانچارک (جویبار) ولایت سرپل واقع شده است. تگاب دهمرده، بزرگترین و طولانیترین تگاب سانچارک است که از آبکلان در جنوبیترین نقطهٔ ولسوالی آغاز و در روستای «سَزای کَلان»، در شمالیترین قسمت آن، به پایان میرسد. بلندترین نقطهٔ آن نیز قلهٔ شترگردن است که حدود ۳۰۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. | ||
منطقهٔ آبکلان در بین کوههای سانچارک و بلخاب و در مسیر راهی قرار گرفته که مرکز ولایت سرپل را از طریق سانچارک به بلخاب وصل میکند. این منطقه از شمال با قریههای شبوکند و دهمرده، از غرب با کوه «خوجه کوهصاف» و اوقاف، از شرق با مناطق آبدره و باجگاه و از جنوب و جنوبشرق با قلعه کابلیها و بلخاب ارتباط دارد.<ref>میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، ۱۳۸۸ش، ص90 و 93.</ref> | منطقهٔ آبکلان در بین کوههای سانچارک و بلخاب و در مسیر راهی قرار گرفته که مرکز ولایت سرپل را از طریق سانچارک به بلخاب وصل میکند. این منطقه از شمال با قریههای شبوکند و دهمرده، از غرب با کوه «خوجه کوهصاف» و اوقاف، از شرق با مناطق آبدره و باجگاه و از جنوب و جنوبشرق با قلعه کابلیها و بلخاب ارتباط دارد.<ref>میرحسینی، سانچارک در بستر زمان، ۱۳۸۸ش، ص90 و 93.</ref> | ||
آبکلان چشمههای زیادی دارد. رودخانهٔ آبکلان نیز روستاهای پاییندست را آبیاری میکنند. سرچشمهٔ آبشار مشهور و دیدنی دره انگشتشاه نیز از کوههای منطقهٔ آبکلان تأمین میشود.<ref>رهیاب و اخلاقی، «آبکلان»، دانشنامه هزاره، 1399ش، ص75.</ref> | آبکلان چشمههای زیادی دارد. رودخانهٔ آبکلان نیز روستاهای پاییندست را آبیاری میکنند. سرچشمهٔ آبشار مشهور و دیدنی دره انگشتشاه نیز از کوههای منطقهٔ آبکلان تأمین میشود.<ref>رهیاب و اخلاقی، «آبکلان»، دانشنامه هزاره، 1399ش، ص75.</ref> | ||
====اقتصاد آبکلان==== | ====اقتصاد آبکلان==== | ||
| خط ۳۲۹: | خط ۳۱۴: | ||
====فرهنگ و معارف آب کلان==== | ====فرهنگ و معارف آب کلان==== | ||
آبکلان یک مدرسهٔ علوم دینی بهنام باقریه برگرفته شده از اسم [[امام محمد بن علی (باقر العلوم)|امام باقر]] دارد که در سال ۱۳۹۱ق توسط محمد علامه (از عالمان درسخوانده در نجف) تأسیس شد. همچنین این منطقه تعدادی مسجد، [[تکیهخانه]] و سه مکتب دولتی دارد. از متعلمین این مکاتب حدود ۹۰ نفر در برخی از [[تحصیلات عالی افغانستان| | آبکلان یک مدرسهٔ علوم دینی بهنام باقریه برگرفته شده از اسم [[امام محمد بن علی (باقر العلوم)|امام باقر]] دارد که در سال ۱۳۹۱ق توسط محمد علامه (از عالمان درسخوانده در نجف) تأسیس شد. همچنین این منطقه تعدادی مسجد، [[تکیهخانه]] و سه مکتب دولتی دارد. از متعلمین این مکاتب حدود ۹۰ نفر در برخی از دانشگاهای افغانستان مشغول به فراگیری [[تحصیلات عالی افغانستان|تحصیلات عالی]] هستند که برخی فارغالتحصیل شدهاند.<ref>حسنزاده، حوزههای علمیه شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص200.</ref> | ||
====جاذبههای گردشگری آبکلان==== | ====جاذبههای گردشگری آبکلان==== | ||
| خط ۴۷۱: | خط ۴۵۶: | ||
در هوش گیاهان مختلفی وجود دارد. برخی از گیاهان، دارویی هستند مانند رَو، زرشک و زیره، برخی نیز مورد استفادهٔ انسان هستند همچون کاسنیچ، سَمارُوق و پُودِینَه، گروهی دیگر نیز مورد استفادهٔ حیوانات قرار دارند مثل کَمای، شترخار و بَلدَرغان. برخی گیاهان در هوش، کوهی هستند که مصرف خاصی ندارند اما بهعنوان هیزم (سوخت) استفاده میشوند مانند غُوزبَه، مسواک و بُوتَه و برخی گیاهان نیز جادویی هستند همچون اسپند، بَنگدیوانه و بَدرَه.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، 1398ش، ص678.</ref> | در هوش گیاهان مختلفی وجود دارد. برخی از گیاهان، دارویی هستند مانند رَو، زرشک و زیره، برخی نیز مورد استفادهٔ انسان هستند همچون کاسنیچ، سَمارُوق و پُودِینَه، گروهی دیگر نیز مورد استفادهٔ حیوانات قرار دارند مثل کَمای، شترخار و بَلدَرغان. برخی گیاهان در هوش، کوهی هستند که مصرف خاصی ندارند اما بهعنوان هیزم (سوخت) استفاده میشوند مانند غُوزبَه، مسواک و بُوتَه و برخی گیاهان نیز جادویی هستند همچون اسپند، بَنگدیوانه و بَدرَه.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، 1398ش، ص678.</ref> | ||
==== | ====جمعیت هوش==== | ||
[[جمعیت]] هوش حدود ۸۰۰ خانوار است. بخش عمدهای از جمعیت هوش در روستا زندگی میکنند و تعدادی (حدود ۲۰۰ خانوار) در خارج از محل، سکونت دارند. جمعیت هوش، ترکیبی از قوم «وَلَه» و سادات است. قوم وله گروهی ترکتبار و ترکمن بودهاند که در دورهٔ غزنوی به بلخاب پناه میآورند. تا قبل از سال ۱۳۵۷ش، زنان و مردان در این مناطق از لباس ترکمنی استفاده میکردند. برخی، آنها را از جمعیت هزارهٔ بومی کشور میدانند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، 1398ش. ص663-664.</ref> | [[جمعیت]] هوش حدود ۸۰۰ خانوار است. بخش عمدهای از جمعیت هوش در روستا زندگی میکنند و تعدادی (حدود ۲۰۰ خانوار) در خارج از محل، سکونت دارند. جمعیت هوش، ترکیبی از قوم «وَلَه» و سادات است. قوم وله گروهی ترکتبار و ترکمن بودهاند که در دورهٔ غزنوی به بلخاب پناه میآورند. تا قبل از سال ۱۳۵۷ش، زنان و مردان در این مناطق از لباس ترکمنی استفاده میکردند. برخی، آنها را از جمعیت هزارهٔ بومی کشور میدانند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، 1398ش. ص663-664.</ref> | ||
| خط ۴۹۸: | خط ۴۸۳: | ||
این منطقه، آبوهوایی معتدل، زمستانی برفی و بهارهای بارانی دارد. گرمی تابستانِ این روستا نیز در حدی است که محصول [[توت]]، در اواخر ماه ثور ([[اردیبهشت]]) قابل خوردن میشود. در گذشته، بیشتر مردم روستا در تابستان به مناطق کوهستانی و ایلاقی (ییلاقی) کوچ میکردند. در سالهای اخیر کوچ به ایلاق تا حد زیادی منسوخ شده است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، ج1، 1398ش. ص327.</ref> | این منطقه، آبوهوایی معتدل، زمستانی برفی و بهارهای بارانی دارد. گرمی تابستانِ این روستا نیز در حدی است که محصول [[توت]]، در اواخر ماه ثور ([[اردیبهشت]]) قابل خوردن میشود. در گذشته، بیشتر مردم روستا در تابستان به مناطق کوهستانی و ایلاقی (ییلاقی) کوچ میکردند. در سالهای اخیر کوچ به ایلاق تا حد زیادی منسوخ شده است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، ج1، 1398ش. ص327.</ref> | ||
==== | ====جمعیت پایزیارت==== | ||
جمعیت روستای پایزیارت را حدود ۲۰۰ خانوار گفتهاند. ساکنان این روستا مرکب از دو قوم سید و تاجیک هستند. تمامی سادات این منطقه، فرزندان میرسیدعلی بوده و تاجیکهای آنجا نیز به روایت مشهور، فرزندان شیخ احمد پیران هستند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص327.</ref> | جمعیت روستای پایزیارت را حدود ۲۰۰ خانوار گفتهاند. ساکنان این روستا مرکب از دو قوم سید و تاجیک هستند. تمامی سادات این منطقه، فرزندان میرسیدعلی بوده و تاجیکهای آنجا نیز به روایت مشهور، فرزندان شیخ احمد پیران هستند.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع) ج1، 1398ش، ص327.</ref> | ||
====فرهنگ و معارف | ====فرهنگ و معارف ==== | ||
روستای پایزیارت از حدود ۱۳۵۴ش دارای یک مکتب دولتی است. در دورهٔ احزاب (جنگهای داخلی) این مکتب بهصورت غیررسمی فعالیت میکرد. در دورهٔ جدید (بعد از سال ۱۳۸۰ش) پایزیارت دارای یک لیسه (دبیرستان) بهنام «لیسه میرسیدعلی» است. شاگردان روستاهای اطراف از جمله سِیوَک و زَوَک، برای ادامه تحصیل در لیسه، به پایزیارت میروند. این لیسه تَعمیر (ساختمان) دارد. شاگردان ذکور این لیسه ۴۰۳ نفر، شاگردان اناث ۳۱۰ نفر و تعداد معلمین آن ۲۱ نفر است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، ج1، 1398ش. ص319.</ref> | روستای پایزیارت از حدود ۱۳۵۴ش دارای یک مکتب دولتی است. در دورهٔ احزاب (جنگهای داخلی) این مکتب بهصورت غیررسمی فعالیت میکرد. در دورهٔ جدید (بعد از سال ۱۳۸۰ش) پایزیارت دارای یک لیسه (دبیرستان) بهنام «لیسه میرسیدعلی» است. شاگردان روستاهای اطراف از جمله سِیوَک و زَوَک، برای ادامه تحصیل در لیسه، به پایزیارت میروند. این لیسه تَعمیر (ساختمان) دارد. شاگردان ذکور این لیسه ۴۰۳ نفر، شاگردان اناث ۳۱۰ نفر و تعداد معلمین آن ۲۱ نفر است.<ref>رهیاب (بلخی)، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، ج1، 1398ش. ص319.</ref> | ||
| خط ۶۲۲: | خط ۶۰۷: | ||
* رهیاب (بلخی)، حسین، «آسیاب هندو»، در دانشنامهٔ هزاره، کابل، بنیاد دانشنامه، ۱۳۹۹ش. | * رهیاب (بلخی)، حسین، «آسیاب هندو»، در دانشنامهٔ هزاره، کابل، بنیاد دانشنامه، ۱۳۹۹ش. | ||
* رهیاب (بلخی)، حسین، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، کابل، صبح امید، اول، ۱۳۹۸ش. | * رهیاب (بلخی)، حسین، بلخاب (تاریخ، فرهنگ و اجتماع)، کابل، صبح امید، اول، ۱۳۹۸ش. | ||
* رهیاب (بلخی)، سیدحسین، «آبخور»، دانشنامه هزاره، کابل، امیری، 1397ش. | |||
* رهیاب (بلخی)، سیدحسین و اخلاقی، آمنه، «آبکلان»، دانشنامه هزاره، کابل، بنیاد دانشنامه هزاره، ۱۳۹۹ش. | * رهیاب (بلخی)، سیدحسین و اخلاقی، آمنه، «آبکلان»، دانشنامه هزاره، کابل، بنیاد دانشنامه هزاره، ۱۳۹۹ش. | ||
* رهیاب، حسین، «باجگاه»، دانشنامه هزاره، کابل، امیری، ۱۳۹۷ش. | * رهیاب، حسین، «باجگاه»، دانشنامه هزاره، کابل، امیری، ۱۳۹۷ش. | ||
| خط ۶۳۴: | خط ۶۲۰: | ||
* علیزاده، غلامسخی، حماسههای ماندگار در سرپل، قم، نصایح، ۱۳۸۸ش. | * علیزاده، غلامسخی، حماسههای ماندگار در سرپل، قم، نصایح، ۱۳۸۸ش. | ||
* علیزاده، غلامسخی، سوزمهقلعه در سیر جهاد و هجرت، قم، نصایح، ۱۳۸۰ش. | * علیزاده، غلامسخی، سوزمهقلعه در سیر جهاد و هجرت، قم، نصایح، ۱۳۸۰ش. | ||
* غفاری، سلمان، «آبخور دیار آفتاب» وبلاگ آبخور دیار آفتاب، تاریخ بارگذاری: تابستان 1396ش. | |||
* فرنبغ دادگی، بندهش ایرانی، ترجمه مهرداد بهار، تهران، فکر روز، ۱۳۸۵ش. | * فرنبغ دادگی، بندهش ایرانی، ترجمه مهرداد بهار، تهران، فکر روز، ۱۳۸۵ش. | ||
* فکرت، محمدآصف، وبسایت آن روزها، بازیابی شده در ۲۸ دلو ۱۳۹۶ش. | * فکرت، محمدآصف، وبسایت آن روزها، بازیابی شده در ۲۸ دلو ۱۳۹۶ش. | ||
