پرش به محتوا

ازدواج در افغانستان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۳۶۹ ویرایش‌ها
←منابع: ابرابزار
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۷۱۰ ویرایش‌ها
 
(۲۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =ازدواج-در-افغانستان۱.jpg|thumb
| تصویر            =ازدواج در افغانستان.png|thumb
| زیرنویس تصویر    =مراسم عروسی دسته جمعی ۷۵ زوج افغانستانی در مزار شریف؛ ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۶
| زیرنویس تصویر    =مراسم عروسی دسته‌جمعی ۲۸ زوج افغانستانی در کابل
| image_alt        =عروسی دسته جمعی در افغانستان
| image_alt        =عروسی دسته‌جمعی زوج افغانستانی در کابل
| فایل پادکست      =ازدواج در افغانستان.ogg
| فایل پادکست      =ازدواج در افغانستان.ogg
| حجم فایلپادکست    =۹/۸۵
| حجم فایلپادکست    =۹/۸۵
خط ۲۷: خط ۲۷:
| آثار مرتبط        =
| آثار مرتبط        =
}}
}}
{{درشت|'''ازدواج در افغانستان؛'''}} سنتی فراگیر و نهادینه در جامعهٔ افغانستان مشتمل بر الگوهای همسرگزینی و تشریفات زناشویی.
{{درشت|'''ازدواج در افغانستان؛'''}} سنتی فراگیر و نهادینه در افغانستان مشتمل بر الگوهای همسرگزینی و تشریفات زناشویی.


[[ازدواج]] در افغانستان، به‌عنوان یک نهاد اجتماعیِ ریشه‌دار، متأثر از عوامل فرهنگی، مذهبی و قومی است. الگوهای همسرگزینی به‌طور عمده بر تصمیم خانواده‌ها و معیارهای قومی و مذهبی استوار بوده و تشریفات زناشویی، شامل مراسم مفصلی مانند مشورت خانوادگی، [[نامزدی]]، [[خواستگاری]]، خویش‌گری (شیرینی‌خوری)، خطبه‌خوانی، عروسی و پای‌وازی می‌شود که بازتاب‌دهندهٔ هویت جمعی و ارزش‌های اجتماعی است.
ازدواج در افغانستان، متأثر از عوامل فرهنگی، مذهبی و قومی است. همسرگزینی بر تصمیم خانواده‌ها و معیارهای قومی و مذهبی استوار بوده و تشریفات زناشویی، شامل مراسم مفصلی مانند مشورت خانوادگی، [[نامزدی]]، [[خواستگاری]]، خویش‌گری (شیرینی‌خوری)، خطبه‌خوانی، عروسی و پای‌وازی می‌شود. ازدواج به‌عنوان یک امر اجتماعی مهم در افغانستان، کارکردهای چندلایه‌ای شامل مشروعیت‌بخشی به [[روابط جنسی زناشویی|روابط جنسی]]، [[فرزندآوری]] و انتقال ارزش‌های فرهنگی دارد. پیمان ازدواج در چارچوب آموزه‌های اسلام و هنجارهای سنتی، [[ساختار خانواده]] را سامان می‌دهد.  


ازدواج در جامعهٔ [[افغانستان]] به‌عنوان یک امر اجتماعی مهم، کارکردهای چندلایه‌ای شامل مشروعیت‌بخشی به [[روابط جنسی همسران|روابط جنسی]]، [[فرزندآوری]] و انتقال ارزش‌های فرهنگی را ایفا می‌کند. این پیمان در چارچوب [[حقوقیِ اسلامی|حقوق اسلامی]] و هنجارهای سنتی، ساختار [[خانواده]] را سامان می‌دهد و به‌عنوان ابزاری برای حفظ نظم اجتماعی و انسجام گروهی عمل می‌کند. سنت ازدواج در افغانستان بازتاب‌دهندهٔ ساختارهای قدرت (جنسیتی، خانوادگی) و سازوکاری برای بازتولید سرمایه‌های نمادینِ دینی و قومی نیز محسوب می‌شود.
== جایگاه اجتماعی ==
[[ازدواج]] در افغانستان یک سنت اجتماعی-دینی چندبعدی است. این پدیده به‌صورت یک قرارداد حقوقی مشروع بین دو [[جنس]] سازماندهی می‌شود<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص12.</ref> تا روابط جنسی، مشروعیت یابد و تولیدمثل و تداوم ساختار خانواده، تضمین شود.<ref>قانون مدنی افغانستان، ماده 60، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.</ref> تشکیل خانواده از طریق ازدواج، واحد بنیادین سازمان اجتماعی است و موجب پیوند نظام دینی، هنجارهای فرهنگی و ساختارهای خویشاوندی می‌شود. این سنت به حفظ نظم اجتماعی، انتقال ارزش‌های فرهنگی و کنترل رفتارهای جمعی نیز یاری می‌رساند. ماهیت این پدیده در جامعهٔ افغانستان تلفیقی از عناصر [[فقه اسلامی]]، سنت‌های محلی و ضرورت‌های اجتماعی است.<ref>سرخسی، المبسوط، ج4، بی‌تا، ص214.</ref>


== جایگاه سنت ازدواج در افغانستان ==
ازدواج همانند هر جامعه دیگری در افغانستان نیز با مشروعیت‌بخشی به روابط جنسی موجب حفظ [[عزت نفس|عزت]]، [[عفت]] و [[کرامت انسانی]] می‌شود و بستری برای [[تقسیم کار جنسیتی در اسلام|تقسیم کار جنسیتی]] و همکاری اقتصادی شامل [[تربیت اقتصادی]] به‌ویژه [[تربیت اقتصادی فرزند|تربیت اقتصادی فرزندان]]، [[قناعت]] به‌ویژه از نوع [[قناعت زن|زنانه]] و [[مدیریت اقتصادی زنان]] ایجاد می‌کند. از دیدگاه روان‌شناسی اجتماعی، ازدواج [[نیازهای عاطفی]] و [[آرامش زن|آرامش روانی زن]] و شوهر را تأمین می‌کند. این نهاد از طریق مکانیسم‌های نظارتی، ناهنجاری‌های رفتاری را مهار می‌کند و هدف تربیتی آن نیز در انتقال سرمایه‌های فرهنگی و هنجاری به نسل بعد از طریق ایفای [[نقش تربیتی مادر]] و [[نقش تربیتی پدر]]، تجلی می‌یابد.<ref>عدالت‌خواه، حقوق فامیل، 1387ش، ص56.</ref>
[[ازدواج]] در بافت اجتماعی افغانستان به‌عنوان یک سنت اجتماعی-دینی چندبعدی تعریف می‌شود که در ساختار جامعه نقش محوری ایفا می‌کند. این پدیده در چارچوب نظام ارزشی اسلام و الگوهای فرهنگی بومی، به‌صورت یک قرارداد حقوقی مشروع بین دو جنس سازماندهی می‌شود.<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص12.</ref> براساس این تعریف، کارکردهای اصلی این سنت شامل مشروعیت‌بخشی به روابط جنسی در چهارچوب شرعی، تضمین تولیدمثل و تداوم ساختار خانواده است.<ref>قانون مدنی افغانستان، ماده 60، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.</ref>


این سنت، واحد بنیادین سازمان اجتماعی بوده که پیوندی ناگسستنی بین نظام دینی، هنجارهای فرهنگی و ساختارهای خویشاوندی در سبک زندگی مردم افغانستان ایجاد می‌کند. همچنین این سنت همزمان به حفظ نظم اجتماعی، انتقال ارزش‌های فرهنگی و کنترل رفتارهای جمعی یاری می‌رساند و ماهیت این پدیده در جامعهٔ افغانستان تلفیقی از عناصر [[فقه اسلامی]]، سنت‌های محلی و ضرورت‌های اجتماعی است که در قالب یک سازوکار نهادی‌شده تجلی یافته است.<ref>سرخسی، المبسوط، ج4، بی‌تا، ص214.</ref>
== چارچوب ازدواج ==
ساختارهای [[خویشاوندی]] در افغانستان تحت‌تأثیر تفسیرهای شریعت اسلام، مرزهای روشنی درباره [[رابطه با جنس مخالف]] ترسیم می‌کند. در همین چارچوب، ازدواج با [[پدر]]، [[مادر]]، [[فرزند]]، [[خواهر]]، [[برادر]] و نیز برخی بستگان سببی مانند [[مادرزن]] یا [[خواهرزن]]، [[حرام]] است. این ممنوعیت‌ها از اختلال در نقش‌های خانوادگی جلوگیری می‌کند. در مقابل، [[ازدواج درون‌گروهی]] و پیوند با خویشاوندان خارج از دایرهٔ محارم، یک الگوی ترجیحی تلقی می‌شود تا پیوندهای قومی، دارایی‌های خانوادگی و اتحاد بین خویشاوندان، حفظ شود.<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص52.</ref>


[[ازدواج در افغانستان]] به‌مثابه یک سنت اجتماعی، به بقای زیستی جامعه از طریق تولیدمثل مشروع و جامعه‌پذیری نسل آینده کمک می‌کند و با مشروعیت‌بخشی به روابط جنسی، سازوکاری برای حفظ ارزش‌های نمادین چون [[عزت نفس|عزت]]، [[عفت]] و [[کرامت انسانی]] فراهم می‌آورد. این نهاد با تشکیل کانون خانواده، بستری برای [[تقسیم کار جنسیتی در اسلام|تقسیم کار جنسیتی]] و همکاری اقتصادی شامل [[تربیت اقتصادی]] به‌ویژه [[تربیت اقتصادی فرزندان]]، [[قناعت]] به‌ویژه از [[قناعت زن|نوع زنانه]] و [[مدیریت اقتصادی زنان]] ایجاد می‌کند. از دیدگاه روان‌شناسی اجتماعی، ازدواج [[نیازهای عاطفی]] و [[آرامش زن|آرامش روانی زن]] و شوهر را در چارچوبی نهادی‌شده تأمین می‌کند. در سطح کلان، این نهاد به‌عنوان ضامن پایداری ساختارهای اجتماعی عمل کرده و از طریق مکانیسم‌های نظارتی، ناهنجاری‌های رفتاری را مهار می‌کند. هدف تربیتی آن نیز در انتقال سرمایه‌های فرهنگی و هنجاری به نسل بعد از طریق ایفای [[نقش تربیتی مادر]] و [[نقش تربیتی پدر]]، تجلی می‌یابد.<ref>عدالت‌خواه، حقوق فامیل، 1387ش، ص56.</ref>
== انواع از دواج ==
در جامعه افغانستان که ترکیبی از مسلمانان سنی و شیعه است، چند گونه ازدواج رایج است:


== قواعد ازدواج در افغانستان ==
* '''دائم''': این شکل، متداول‌ترین نوع ازدواج در افغانستان است و بر اساس آن، [[زن]] و [[مرد]] به‌صورت دائم به یکدیگر محرم شده و کلیه حقوق و تکالیف زناشویی بین آنها برقرار می‌شود. این ازدواج به‌طور معمول با مراسم [[خواستگاری]]، [[شیرینی‌خوران|شیرینی‌خوری]] و [[مراسم عروسی|عروسی]] همراه است و خانواده‌ها نقش محوری در ترتیب آن ایفا می‌کنند.
ازدواج در افغانستان متأثر از هنجارهای دینی و فرهنگی، الگوهای خاصی از پیوندهای خانوادگی و [[رابطه زناشویی|تشریفات زناشویی]] را شکل می‌دهد. ساختارهای خویشاوندی در این جامعه تحت‌تأثیر تفسیرهای شریعت اسلامی، مرزهای روشنی بین روابط مجاز و غیرمجاز ازدواج ترسیم می‌کند. برای مثال ممنوعیت‌های ازدواج در چارچوب مفهوم [[محارم]] تعریف می‌شود که ازدواج با آنها حرام است.
* '''موقت''': این گونه از ازدواج که دارای مدت معین و محدود است، میان [[شیعیان افغانستان]] رواج دارد. در [[ازدواج موقت]]، زوجین از یکدیگر ارث نمی‌برند و با پایان مدت مقرر، رابطهٔ [[زوجیت]] منتفی می‌شود.<ref>[https://subhekabul.com/جامعه/temporary-marriage-is-a-challenge-facing-the-family/ اکبری، «ازدواج موقت چالشی فراروی خانواده»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل.]</ref>
* '''مسیار''': براساس فقه اهل‌سنت، در [[ازدواج مسیار|نکاح مسیار]]، زن از برخی حقوق مانند [[نفقه]]، [[حق قسم (مضاجعه)|حق هم‌خوابگی]] منظم و ارث صرف‌نظر می‌کند. این شکل از ازدواج بین زن و مردی صورت می‌گیرد که نمی‌توانند تعهدات کامل ازدواج دائم را بپذیرند.<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/id22239%7C«حکم «نکاح به نیت طلاق و نکاح مسیارچیست؟»، وب‌سایت اسلام کوئست نت.]</ref>


این محدودیت‌ها شامل پیوند با اعضای نزدیک خانواده مانند والدین، فرزندان، [[نقش خواهری|خواهران]] و [[نقش برادری|برادران]]، همچنین برخی بستگان سببی مانند مادرزن یا خواهرزن می‌شود. این ممنوعیت‌ها نه‌تنها کارکرد دینی، بلکه نقش اجتماعی در جلوگیری از اختلال در نقش‌های خانوادگی و حفظ سلسله مراتب قدرت درون‌خانوادگی دارد.
== چندزنی ==
[[پرونده:ازدواج در افغانستان۲.jpg|جایگزین=امیر حبیب‌اللّه خان کابل همراه با چهارده همسرش|بندانگشتی|امیر حبیب‌اللّه خان کابل، سال ۱۹۰۰م همراه با چهارده همسر از اقوام مختلف]]
در افغانستان و به‌ویژه در جنوب کشور که سکونت‌گاه [[قوم پشتون]] است، همواره [[چندهمسری]] مردان رایج بوده است و زنان به‌طور سنتی در این خرده‌فرهنگ‌ها، اجازهٔ اظهار نظر ندارند. [[مردسالاری]] و تفسیرهای سنتی از [[دین]]، مشروعیت‌بخش پدیده [[تعدد زوجات|چندزنی]] در افغانستان است و داشتن چند همسر نشانه‌ای از قدرت اقتصادی و موقعیت اجتماعی مردان به شمار می‌آید. جنگ‌های طولانی و افزایش تعداد [[بیوه]]‌ها نیز به گسترش این رسم در افغانستان دامن زده است. در برخی قبایل، ازدواج با بیوه برادر یک الزام اجتماعی تلقی می‌شود. فشار خانواده‌ها برای [[فرزندآوری در افغانستان|فرزندآوری]] بیشتر، به‌ویژه فرزند پسر، از دیگر انگیزه‌های رایج برای [[تعدد زوجات]] است.<ref>[https://8am.media/fa/family-competitions-the-reason-for-polygamy-and-high-fertility-rate-in-afghanistan/ «رقابت‌های خانوادگی؛ دلیل چندهمسری و نرخ بلند فرزندآوری در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> در ساختارهای قبیله‌ای مردسالار که ازدواج، ابزاری برای تحکیم اتحادهای خویشاوندی است، [[زن|زنان]] و [[دختر|دختران]] در [[انتخاب همسر]] اختیار ندارند.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=171222 منجم‌زاده، «شیوع پدیده چند همسری درمیان طالبان»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان.]</ref> در این ساختار حتی مردان نیز ناگزیر از حفظ چارچوب‌های عرفی هستند.<ref>اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، 1387ش، ص50.</ref>


در مقابل، ازدواج درون‌گروهی و پیوند با خویشاوندان دورتر (خارج از دایرهٔ محارم) به‌عنوان یک الگوی ترجیحی تلقی می‌شود. این نوع ازدواج‌ها اغلب کارکردهای اجتماعی مهمی مانند تحکیم پیوندهای قومی، حفظ دارایی‌های خانوادگی و تقویت اتحاد بین خویشاوندان را ایفا می‌کند. چنین الگوهایی بازتابی از ساختارهای جامعهٔ افغانستان است که در آن [[خانواده]] و شبکه‌های خویشاوندی نقش محوری در سازماندهی روابط اجتماعی دارند.<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص52.</ref>
=== چندزنی در نظام حقوقی افغانستان ===
براساس قانون در دوران جمهوری اسلامی افغانستان، چندهمسری مردان، مشروط به احراز توانایی مالی برای تأمین [[نفقه]] همسران، رعایت [[عدالت]] بین آنها و مصلحت شرعی مانند عقیم‌بودن یا بیماری صعب‌العلاج زوجه اول، شده بود. عدم تحقق این شرایط شرعی و قانونی، تعدد زوجات را فاقد وجاهت حقوقی می‌ساخت.<ref>قانون مدنی افغانستان، ماده 96 و 99، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.</ref>


== انواع از دواج در افغانستان ==
== سن ازدواج ==
=== ازدواج دائم (نکاح دایم) ===
سن ازدواج براساس عرف اجتماعی و نظام حقوقی در افغانستان متفاوت است. سنین بین ۱۵ تا ۲۰ سال برای دختران و سنین ۱۸ تا ۲۵ سال برای پسران، بیشترین دوره سنی ازدواج است. به‌صورت بسیار محدود، در برخی قبایل و روستاهای دوردست، افرادی به [[تجرد قطعی]] سوق داده شده‌اند.<ref>[https://subhekabul.com/جامعه/afghanistan-younggenration-singles/ محبوبی، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل.]</ref> براساس یک تحقیق، ۴۲درصد خانواده‌های افغانستانی اظهار کرده‌اند که حداقل یکی از اعضای خانوادهٔ آن‌ها قبل از رسیدن به سن هجده‌سالگی ازدواج کرده‌ است. این آمار در مناطق محروم مانند اردوگاه‌های آوارگان داخلی حتی به ۶۲درصد می‌رسد. این تحقیق، کاهش [[امنیت اجتماعی]] و افزایش [[فقر]] و [[خشونت]] را باعث افزایش این روند دانسته است.<ref>[https://www.khaama.com/persian/archives/94191 صادقی، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی می‌گیرد»، خبرگزاری خامه‌پرس.]</ref>
این شکل متداول‌ترین نوع ازدواج در افغانستان است که براساس موازین شرعی و قانونی منعقد می‌شود. در این نوع ازدواج، زوجین به‌صورت دائم به یکدیگر محرم شده و کلیه حقوق و تکالیف زناشویی بین آنها برقرار می‌شود. این ازدواج به‌طور معمول با مراسم [[خواستگاری]]، [[شیرینی‌خوران|شیرینی‌خوری]] و [[مراسم عروسی|عروسی]] همراه است و خانواده‌ها نقش محوری در ترتیب آن ایفا می‌کنند.


=== ازدواج موقت (صیغه یا متعه) ===
مطابق مادهٔ ۷۰ قانون مدنی افغانستان، اهلیت نکاح برای پسران با تکمیل ۱۸ سال و برای دختران با اتمام ۱۶ سال عمر تحقق می‌یابد. ازدواج زیر ۱۶ سال تنها با اذن ولی قهری و حکم دادگاه صالح جایز بوده و ازدواج با افراد زیر ۱۵ سال به‌صورت مطلق ممنوع است.<ref>قانون مدنی افغانستان، ماده‌های 96 و99، شماره مسلسل 353، مصوب 1355.</ref> در مقابل، ماده ۳ قانون منع خشونت علیه زنان، سن قانونی نکاح را برای طرفین ۱۸ سال شمسی تعیین کرده و هرگونه ازدواج زیر این سن را مشمول مجازات دانسته است.<ref>قانون منع خشونت علیه زن، شماره مسلسل 989، مصوب 1388ش.</ref> البته مداخلهٔ نظام حقوقی و تطبیق احکام آن تنها در موارد [[ازدواج‌ اجباری|ازدواج‌های اجباری]] است، اما در حالت رضایت طرفین، رویه‌های عرفی حاکم است.<ref>[https://subhekabul.com/جامعه/afghanistan-younggenration-singles/ محبوبی، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل.]</ref>
[[ازدواج موقت]] که به‌صورت عمده میان [[شیعیان افغانستان]] رواج دارد، برای مدت معین و با [[مهریه]] مشخص منعقد می‌شود. برخلاف ازدواج دائم، در این نوع رابطه، زوجین از یکدیگر ارث نمی‌برند و با پایان مدت مقرر، رابطهٔ زوجیت به خودی خود منتفی می‌شود. این نوع ازدواج در قدیم میان شیعیان افغانستان رواج بیشتری داشته و امروزه کمرنگ شده است.<ref>[https://subhekabul.com/جامعه/temporary-marriage-is-a-challenge-facing-the-family/ اکبری، «ازدواج موقت چالشی فراروی خانواده»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل.]</ref>


=== نکاح مسیار ===
== ازدواج اجباری ==
نکاح مسیار نوعی ازدواج دائم براساس فقه اهل‌سنت افغانستان است که در آن زن با رضایت خود از برخی حقوق شرعی مانند [[نفقه]]، حق هم‌خوابگی منظم و ارث صرف‌نظر می‌کند. این شکل از ازدواج به‌صورت معمول بین طرفینی صورت می‌گیرد که به‌دلایل شخصی یا اجتماعی نمی‌توانند تعهدات کامل ازدواج دائم را بپذیرند. در افغانستان، این پدیده اگرچه کمتر از [[ازدواج موقت]] (صیغه) رواج دارد، اما در سال‌های اخیر مورد توجه برخی قرار گرفته است. سوءاستفاده از این نوع ازدواج می‌تواند به تضعیف نهاد خانواده و تضییع حقوق زنان ازجمله [[حقوق مالی زن در زندگی مشترک|حقوق مالی زن]]، [[حقوق جنسی زن]] و [[حقوق خانوادگی زن مسلمان|حقوق خانوادگی زن]] منجر شود.<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/id22239%7C«حکم «نکاح به نیت طلاق و نکاح مسیارچیست؟»، وب‌سایت اسلام کوئست نت.]</ref>
[[پرونده:ازدواج در افغانستان۱.jpg|جایگزین=ازدواج اجباری در افغانستان|بندانگشتی|ازدواج اجباری فایز محمد ۴۰ ساله با دختر ۱۱ ساله. [https://www.unicef.de/informieren/aktuelles/photo-of-the-year/contest-2007 عکس برنده جایزه «عکس سال» توسط کمیته آلمانی یونیسف شده است]]]
ازدواج اجباری و بی‌توجهی به رضایت یک یا دو طرف ازدواج، همواره در افغانستان وجود داشته است. این نوع ازدواج حق انتخاب همسر را سلب کرده و یکی از مصادیق [[خشونت خانگی]] محسوب می‌شود.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20180107075922-9835-87.pdf مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۶۹.]</ref> مادهٔ ۵۰۵ قانون مدنی افغانستان نیز شرط صحت عقد را در رضایت هر دو طرف دانسته است.<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/249/___-____-_____-____-_________ «قانون مدنی افغانستان»، خبرگزاری پیام آفتاب.]</ref> گونه‌های ازدواج اجباری در افغانستان، عبارت است از:
# '''ازدواج زیر سن قانونی''' ([[کودک‌همسری]]): مادهٔ ۷۱ قانون مدنی افغانستان، حداقل سن ازدواج برای دختران را شانزده سال دانسته است. براساس آمار استراتژی توسعهٔ ملی افغانستان، ۶۰درصد دختران این کشور زیر سن ۱۶ سالگی ازدواج کرده‌اند.<ref>[https://nimrokhmedia.com/2021/07/18/types-of-forced-marriages-in-afghanistan/ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته نامه نیمرخ.]</ref>
# '''ازدواج معاوضه‌ای:''' در این رسم، دختری از یک خانواده را با دختری از خانوادهٔ دیگر، با هدف کاهش مصارف ازدواج، مبادله می‌کنند.<ref>اشنایدر، پیشرفت‌های اخیر در قانون خانوادة افغانستان، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.</ref>
# '''بَددادن دختران:''' یکی از الگوهای ازدواج در افغانستان، دختر دادن به‌عنوان حل‌کنندهٔ منازعات اجتماعی است.<ref>[https://tolonews.com/index.php/fa/mehwar/____-_____-_____-__-____-______-__-_________ «برنامه محور: بررسی فرهنگ بد دادن دختران در افغانستان»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> در این رسم، منازعه با ازدواج دختر خانوادهٔ مرتکب جرم، با پسری از خانوادهٔ قربانی برطرف می‌شود. با زنی که بدداده می‌شود، در خانوادهٔ شوهر، به‌عنوان یک خدمت‌کار برخورد می‌شود.<ref>[https://8am.media/_____-___-____-_______-_-_______-__-__-16/ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.]</ref>
# '''ازدواج ارثی با زن بیوه:''' در افغانستان زنان بیوه به‌عنوان ارث خانوادهٔ شوهر پنداشته شده و برادرشوهر با بیوهٔ برادر ازدواج کرده و ازدواج زن بیوه با دیگران را ننگ اجتماعی می‌پندارند.<ref>[https://subhekabul.com/____/heritage-women-in-afghanistan/ هدایتی، «زنان بیوه ارثی برای خانواده شوهر»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> این نوع ازدواج در بیشتر موارد بدون رضایت یک یا هر دو طرف انجام می‌شود.<ref>[https://8am.media/_____-___-____-_______-_-_______-__-__-16/ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.]</ref>
# '''چندهمسری:''' در گروه‌های قومی افغانستان، چندهمسری به‌عنوان منزلت اجتماعی پنداشته می‌شود و بسیاری از زنانی که به‌عنوان همسر دوم یا بیشتر انتخاب می‌شوند حق اظهار نظر ندارند.<ref>اشنایدر، پیشرفت‌های اخیر در قانون خانوادهٔ افغانستان، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.</ref>
# ا'''زدواج غیابی:''' برخی ازدواج‌های غیابی در افغانستان، بدون رضایت طرفین انجام می‌شود.<ref>[https://nimrokhmedia.com/2021/07/18/types-of-forced-marriages-in-afghanistan/ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته‌نامه نیمرخ.]</ref>
# '''فروش دختران:''' فروش دختران در بخش‌هایی از افغانستان تبدیل به فرهنگ شده و یکی از راه‌های ازدواج محسوب می‌شود.<ref>«[https://tolonews.com/fa/afghanistan/____-____-____-_____-___-____-____ فروش علنی زنان در بخش‌های شرقی کشور»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> این ازدواج‌ها زمانی رخ می‌دهد که یک زن در عوض میزان مشخصی از اجناس، پول یا برای بازپرداخت قرض، فروخته می‌شود و [[صیغه ازدواج]] جاری می‌شود.<ref>[https://8am.media/_____-___-____-_______-_-_______-__-__-16/ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامه ۸ صبح.]</ref>
# '''ازدواج بدون حق انتخاب:''' در افغانستان، اکثر والدین این حق را به خود می‌دهند تا شریک زندگی پسر یا دختر را خود برگزینند.<ref>[https://subhekabul.com/_____-___/women-narratives-part-17/ یاس، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتة دو زوج»، روزنامه صبح کابل.]</ref> در باورهای عامیانهٔ بخشی از مردم افغانستان، عقد پسرعمو و دخترعمو در آسمان‌ها بسته شده و در این مورد هیچ حقی برای فرزندان قائل نیستند. همچنین این باور فرهنگی که بزرگان [[خانواده]] قدرت [[مهارت تصمیم‌گیری|تصمیم‌گیری]] دربارهٔ ازدواج فرزندان را دارند نیز در امر ازدواج اثرگذار است.<ref>[https://nimrokhmedia.com/2021/07/18/types-of-forced-marriages-in-afghanistan/ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته نامه نیمرخ.]</ref>


== چند همسری در افغانستان ==
=== عوامل ===
[[چند همسری مردان|چندهمسری مردان]] در افغانستان از گذشته تاکنون میان تمام اقوام این کشور مرسوم بوده است، اما در قبایل جنوب کشور و میان [[قوم پشتون|قوم پشتون،]] بیشتر از سایر اقوام افغانستان رواج داشته و زنان به‌طور سنتی در مورد این‌که با چه کسی یا چه زمانی ازدواج می‌کنند، اجازهٔ اظهار نظر نداشته‌اند، به همین دلیل ازدواج مجدد میان سران و فرماندهان طالبان شیوع بیشتری داشته است.
نابرابری جنسیتی، [[مردسالاری]]، خشونت، باورهای اجتماعی و آداب‌ورسوم، ازجمله عوامل ازدواج اجباری در افغانستان است. فعالان رسانه‌ای گزارش داده‌اند که بعداز ممنوعیت تحصیل دختران، خانواده‌های سنتی آنها را مجبور به ازدواج کرده و متعلمین مکاتب در روستاهای دوردست مجبور می‌شوند که قبل از پیدا کردن اهلیت ازدواج، ازدواج کنند.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan-178845 «افزایش ازدواج اجباری به علت بسته شدن مکاتب دخترانه»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> [[فقر]] نیز از عوامل اصلی فروش دختران و ازدواج اجباری محسوب می‌شود. ازدواج با دختران زیر سن اهلیت در مناطق مختلف افغانستان یک امر رایج است. خانوادهٔ داماد [[پول|پولی]] را برای بستن قرارداد می‌پردازند و دختر کوچک تا پانزده‌سالگی نزد [[پدر]] و [[مادر]] خود می‌ماند و بعداز آن مجبور به ازدواج می‌شود.<ref>[https://www.kebnanews.ir/report/450012/____-____-___-___-________-_____-___-____-________-______-___ «فروش کودکان برای غذا»، خبرگزاری کبنا.]</ref> [[مهاجرت]] و پناهندگی نیز در بروز ازدواج اجباری در افغانستان تأثیرگذار است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20180107075922-9835-87.pdf مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱.]</ref>


براساس پژوهش‌ها [[چند همسری مردان|تعدد زوجات]] در افغانستان ریشه در عوامل فرهنگی-اجتماعی عمیقی دارد. ازجمله هنجارهای [[مردسالاری|مردسالارانه]] و تفسیرهای سنتی از [[دین]]، مشروعیت‌بخش این پدیده است. در بسیاری مناطق، داشتن چند همسر نشانه‌ای از قدرت اقتصادی و موقعیت اجتماعی مردان محسوب می‌شود. [[جنگ]]‌های طولانی و افزایش تعداد [[بیوه]]‌ها نیز به شیوع این رسم دامن زده است. در برخی قبایل، ازدواج مجدد با بیوه برادر متوفی (همسربرادری) یک الزام اجتماعی تلقی می‌شود. فشار خانواده‌ها برای [[فرزندآوری در افغانستان|فرزندآوری]] بیشتر، به‌ویژه فرزند [[موقعیت پسر در خانواده افغانستانی|پسر]]، از دیگر انگیزه‌های رایج است. اگرچه قانون، شرایطی برای تعدد زوجات تعیین کرده، اما نفوذ سنت‌های محلی باعث تداوم آن شده است.<ref>[https://8am.media/fa/family-competitions-the-reason-for-polygamy-and-high-fertility-rate-in-afghanistan/ «رقابت‌های خانوادگی؛ دلیل چندهمسری و نرخ بلند فرزندآوری در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref>
=== پیامدها ===
آسیب‌های جسمی و روانی<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20180107075922-9835-87.pdf مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱.]</ref> [[طلاق عاطفی]]، فروپاشی خانواده‌ها، [[خشونت خانوادگی در افغانستان|خشونت‌های خانوادگی]]، [[خودکشی]] و خودسوزی ازجمله پیامدهای ازدواج اجباری در افغانستان گزارش شده است.<ref>«[https://tolonews.com/fa/afghanistan/_____-__-____-__-__-_____-__-______-_-______-______-_____-_______ شکایت یک مادر از بی‌توجهی به اختطاف و ازدواج اجباری نواسه خردسالش»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> حاملگی اجباری و نداشتن اختیار در تعیین تعداد فرزندان و دفعات حاملگی، از دست‌دادن حق آموزش، خشونت جنسی، تلاش برای [[فرار از خانه]]، [[انزوای اجتماعی]] و پناه‌بردن به [[خانه امن زنان افغانستان|خانه‌های امن]] در دوران جمهوری اسلامی افغانستان ازجمله پیامدهای فردی ازدواج اجباری در افغانستان بوده است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20180107075922-9835-87.pdf مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱]؛ [https://af.shafaqna.com/FA/336850 «ازدواج‌های اجباری و زیر سن همچنان عامل افزایش خشونت در جامعه افغانستان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> در دوران حکومت دوبارۀ [[طالبان]]، میدان کنش زنان به‌شدت محدود شده است. با قرائت سخت‌گیرانهٔ طالبان از شریعت، زنان ناگزیر به اتخاذ راهبردهای مقاومت روزمره و غیررسمی شده‌اند.<ref>[https://8am.media/forced-marriage-and-its-rise-after-the-taliban-came-to-power-in-afghanistan/ «ازدواج اجباری و سیر صعودی آن پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامه 8 صبح.]</ref> اگرچه رهبر طالبان در تاریخ [[۲۹ اسفند]] ۱۴۰۳ش طی فرمانی، ازدواج اجباری را منع کرده است.<ref>[https://www.etilaatroz.com/225835/رهبر-طالبان-اجبار-دختران-به-ازدواج/#:~:text=هبت‌الله%20آخوندزاده،%20رهبر%20طالبان%20با، «رهبر طالبان: اجبار دختران به ازدواج، خیرات رواجی برای اموات و مصارف گزاف پس از حج منع است»، وب‌سایت روزنامه اطلاعات روز.]</ref>


این پدیده در ساختارهای قبیله‌ای [[مردسالاری|مردسالار]]، ابزاری برای تحکیم اتحادهای خویشاوندی، افزایش [[سرمایه اجتماعی|سرمایهٔ اجتماعی]] و نمایش پایگاه مردانِ صاحب‌نفوذ محسوب می‌شود. زنان و دختران در این نظام به‌طور عموم در [[همسرگزینی دختران|انتخاب همسر]] اختیار ندارند و این امر در گروه‌های سنتی‌گرا مانند طالبان به‌شکل بارزتری مشاهده می‌شود. تداوم این الگو در دوران معاصر، بازتابی از تلفیق هنجارهای شرعی با ساختارهای قومی-سیاسی افغانستان است.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=171222 منجم‌زاده، «شیوع پدیده چند همسری درمیان طالبان»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان.]</ref>
== سرآلیش ==
سرآلیش، الگویی از [[انتخاب همسر|همسرگزینی]] در افغانستان است که در آن دو [[خانواده]] به‌صورت متقابل اقدام به وصلت می‌کنند. در این شیوه، خانواده‌ای به خواستگاری دختر خانوادهٔ دیگر می‌رود و آن خانوادهٔ این وصلت را مشروط به پذیرش ازدواج دختر خانوادهٔ اول با پسر خود می‌کند.<ref>[https://www.jomhornews.com/fa/news/15298/ یوسفی، «ازدواج‌های سر بدلی، معامله با سرنوشت جوانان، گزارش ویژه»، خبرگزاری جمهور.]</ref> در ایران، این نوع ازدواج با عنوان «بده‌بستانی» شناخته می‌شود و به‌طور عمده در جوامع سنتی رواج دارد.<ref>[https://www.moshavere-online.ir/افرادی-ازدواج-یكدیگر-مناسب-نیستند/ محمدی، «افرادی که برای ازدواج با یکدیگر مناسب نیستند»، مشاورآنلاین.]</ref> در ازدواج سرآلیش، هر دو خانواده به‌دلیل دختردادن به همدیگر از پرداخت [[شیربها]] معاف می‌شوند و مخارج تشکیل زندگی و برپایی [[مراسم عروسی|جشن عروسی]] نیز برای هر دو خانواده کاهش می‌یابد. اگرچه با افزایش فقر و آمار بیکاری در جامعه، این نوع ازدواج افزایش می‌یابد،<ref>[https://8am.media/fa/forced-marriage-and-its-rise-after-the-taliban-came-to-power-in-afghanistan/ سیدی، «ازدواج اجباری و سیر صعودی آن پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> اما در افغانستان، این گونه از ازدواج، از رسم‌های دیرینه به‌شمار می‌رود و مردم روستاها و مکان‌های دوردست به این نوع ازدواج علاقه‌مند هستند.<ref>[https://www.jomhornews.com/fa/news/15298/ یوسفی، «ازدواج‌های سر بدلی، معامله با سرنوشت جوانان، گزارش ویژه»، خبرگزاری جمهور.]</ref> از منظر [[فقه اسلامی]] نیز ازدواج سرآلیش مشروعیت دارد، زیرا هریک از این ازدواج‌ها به‌صورت مستقل منعقد شده و هر زن، مهریهٔ مشخص خود را دریافت می‌کند. این نوع ازدواج با پدیدهٔ غیرشرعی «شغار» که در آن دو مرد، دختران یا خواهران خود را بدون تعیین مهریهٔ مستقل مبادله می‌کنند، تفاوت ماهوی دارد.<ref>[https://khabarnama.net/blog/1396/01/19/afghan-and-life-partnership-in-afghanistan/ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref>


=== زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی چندهمسری ===
=== چالش‌ها ===
چندهمسری در افغانستان تحت فشار هنجارهای اجتماعی و الزامات ساختارهای قبیله‌ای شکل می‌گیرد. در این ساختار مردان و زنان هر دو ناگزیر از تبعیت از انتظارات جمعی و حفظ چارچوب‌های عرفی هستند. این پدیده بیش از آن‌که بازتابی از خواست شخصی باشد، محصول اجبارهای نهادینه‌شده‌ای است که تخطی از آنها هزینه‌های اجتماعی سنگینی در پی دارد.<ref>اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، 1387ش، ص50.</ref>
در توافق خانواده‌ها برای ازدواج سرآلیش، به‌طور عموم بزرگ‌ترها تصمیم نهایی را می‌گیرند و رضایت دختران و پسران در نظر گرفته نمی‌شود؛<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13941121000278/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%BA%D9%84%D8%B7-%D9%88-%D9%87%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D احسانی، «رسم و رسوم غلط و هفت‌خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری فارسی.]</ref> در این حالت، دختران و پسران با مشکلاتی در زندگی خانوادگی مواجه می‌شوند و مشکلات هرکدام از زوجین موجب سرایت چالش و دردسر به زوج دیگر نیز می‌شود؛ خانواده‌ای که دختر آنها دچار مشکل شده، دختر خانوادهٔ دیگر را به چشم یک گروگان دیده و مورد اذیت‌وآزار قرار می‌دهد. در چنین وضعیتی [[خشونت خانگی]] به خصومت و دشمنی دو خانواده می‌انجامد و گاهی تا مرحلهٔ [[طلاق در افغانستان|طلاق]] اجباری در هر دو خانواده پیش می‌رود.<ref>[https://subhekabul.com/مطالب-مهم/women-narratives-part-17/ یاس، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتۀ دو زوج»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref>


=== چندهمسری در نظام حقوقی افغانستان ===
== همسرگزینی ==
براساس قانون در دوران جمهوری اسلامی افغانستان، ازدواج مجدد مرد، مشروط به احراز توانایی مالی برای تأمین [[نفقه]] همسران و رعایت عدالت بین آنها است. همچنین باید مصلحت شرعی مانند عقیم بودن یا بیماری صعب‌العلاج زوجه اول وجود داشته باشد. عدم تحقق این شرایط شرعی و قانونی، ازدواج مجدد را فاقد وجاهت حقوقی می‌سازد.<ref>قانون مدنی افغانستان، ماده 96 و 99، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.</ref>
در افغانستان، با رسیدن پسران به سن ازدواج، خانواده‌ها به انتخاب همسر مناسب اقدام می‌کنند. این فرایند با مشاوره‌های خانوادگی آغاز می‌شود که در طی آن [[معیارهای انتخاب همسر|معیارها]] و [[مهارت‌های انتخاب همسر|اولویت‌های]] خانواده برای انتخاب عروس آینده تعیین می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86 «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> برای انتخاب همسر، نخست دایرهٔ خویشاوندان و آشنایان نزدیک مورد بررسی قرار می‌گیرد و سپس دامنهٔ جستجو به خانواده‌های غیرآشنا گسترش می‌یابد و تناسب خانوادگی، تشابهات فرهنگی-اجتماعی و ویژگی‌های فردی به‌دقت مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص52.</ref> تصمیم نهایی پس از بررسی‌های دقیق و مشورت‌های گستردهٔ خانوادگی گرفته می‌شود.<ref>اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش، ص16.</ref>


== سن ازدواج در عرف و قانون افغانستان ==
روند سنتی انتخاب همسر همچنان در افغانستان پابرجا است.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص57.</ref> خانوادهٔ داماد، به‌خصوص مادر، خواهران، عمه‌ها و سایر اقوام، با یافتن بیشترین مشابهت و کمترین تفاوت میان هر دو خانواده، به دیدن دختر رفته و گزارشی از کمالات، زیبایی‌ها و هنرهای دختر مورد نظر و ویژگی‌های خانوادگی و شخصیتی آنها، به خانوادهٔ پسر، ارائه می‌کنند.<ref>اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش، ص16.</ref> آشنایی اولیه با دختر ممکن است در محافل جشن و عروسی یا [[نذر]] و خیرات صورت بگیرد، ولی برای بازدید دقیق‌تر، تلاش می‌شود تا دختران را در وضعیت‌های عینی‌تری ببینند و از ویژگی‌های شخصیتی، مهارتی و موقعیت‌های اجتماعی و فکری آنها اطلاعات بیشتری به دست آورند.<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/id22239 حسینی، «معیارهای گزینش خانواده‌ها برای انتخاب عروس و داماد»، خبرگزاری بانوان افغانستان.]</ref>
سن ازدواج براساس عرف اجتماعی و نظام حقوقی در افغانستان متفاوت است:


=== عرف اجتماعی ===
=== معیارهای انتخاب همسر ===
در افغانستان به‌صورت تقریبی، سنین بین ۱۵ تا ۲۰سال برای دختران و سنین ۱۸ تا ۲۵سال برای پسران، بیشترین دوره سنی ازدواج است. به‌صورت بسیار محدود، در برخی قبایل و روستاهای دوردست، افراد زیادی به [[تجرد قطعی]] سوق داده شده‌اند که البته [[تجرد قطعی دختران ایرانی|تجرد قطعی دختران]] بیشتر از پسران است.<ref>[https://subhekabul.com/جامعه/afghanistan-younggenration-singles/ محبوبی، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل.]</ref>
معیارهای انتخاب همسر در افغانستان شامل پایگاه اجتماعی، وضعیت اقتصادی، اعتقادات دینی و اخلاقیات است. خانواده‌ها به‌دنبال هم‌ترازی اجتماعی و اقتصادی بین دو خانواده هستند تا سازگاری بیشتری در زندگی زوجین ایجاد شود. در این نظام، خانوادهٔ داماد به‌طور معمول به‌دنبال عروسی است که از نظر اجتماعی هم‌سطح یا پایین‌تر از خانوادهٔ خود باشد. خانوادهٔ دختر نیز به‌دنبال دامادی با شغل مناسب، شهرت نیک و وضعیت اقتصادی مطلوب است. [[ازدواج فامیلی|ازدواج‌های فامیلی]] و درون‌گروهی به‌دلیل شناخت قبلی از شرایط خانواده طرفین، از اولویت برخوردار است. در این میان، التزام به ارزش‌های دینی و اخلاقی برای هر دو طرف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. دیدگاه‌های پسران و دختران افغانستانی درباره [[معیارهای انتخاب همسر]]، متفاوت است؛ درحالی که ۸۸درصد پسران بر محدودیت روابط اجتماعی دختران تأکید دارند، تنها ۷۰درصد آنان معیارهای ظاهری مانند پوشش، تناسب اندام و [[زیبایی]] را در انتخاب همسر مهم می‌دانند. دختران نیز بر [[صداقت]]، پایگاه اجتماعی و سطح تحصیلات پسران تمرکز دارند و معیارهای ظاهری را کم‌اهمیت‌تر می‌دانند. همچنین در زمینهٔ [[حریم خصوصی]]، ۸۰درصد پسران خواستار شفافیت کامل در زندگی مشترک هستند، در حالی‌که دختران به حفظ حریم خصوصی همسر خود اعتقاد دارند.<ref>[https://khabarnama.net/blog/1396/01/19/afghan-and-life-partnership-in-afghanistan/ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref>


براساس یک تحقیق، ۴۲درصد خانواده‌های افغانستانی اظهار کرده‌اند که حداقل یکی از اعضای خانوادهٔ آن‌ها قبل از رسیدن به سن ۱۸ سالگی ازدواج کرده‌اند. این آمار در مناطق محروم مانند اردوگاه‌های آوارگان داخلی حتی به ۶۲درصد می‌رسد. این تحقیق، کاهش امنیت اجتماعی و افزایش فقر و خشونت را باعث افزایش این روند دانسته است.<ref>[https://www.khaama.com/persian/archives/94191 صادقی، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی می‌گیرد»، خبرگزاری خامه‌پرس.]</ref>
در طول بیست سال حاکمیت جمهوری اسلامی در افغانستان عوامل مختلفی مانند فضاهای عمومی و مجازی، دانشگاه‌ها، ادارات دولتی، مکاتب، بالارفتن سطح تحصیلات دختران و پسران و آشنایی آنها با شبکه‌های اجتماعی مجازی، تغییرات قابل توجهی را در نحوهٔ انتخاب همسر ایجاد کرده است. در وضعیت جدید، دختران و پسران رغبت و رضایت بیشتری به گزینش آزادانهٔ همسر آیندهٔ خود دارند.<ref>جمعی از نویسندگان، «رابطه عملکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی با شیوه‌های همسرگزینی»، 1398ش، ص167-204.</ref> اگرچه این روش موجب تسهیل فرایند آشنایی و کاهش محدودیت‌ها شده است، اما نگرانی‌هایی دربارهٔ امنیت و صحت اطلاعات مبادله شده وجود دارد.<ref>[https://pajhwok.com/fa/2016/01/20/ازدواج-از-طريق-فيسبوک-چه-پيامدهايى-دار/ «ازدواج از طریق فیسبوک چه پیامدهایی دارد؟»، خبرگزاری پژواک.]</ref> با حاکمیت دوبارهٔ طالبان، معاشرت‌های رایج زنان و مردان در موقعیت‌های دانشگاهی و اداری کاهش یافته و انتخاب همسر با دشواری‌هایی مواجه شده است.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/522174-صدور-فرمان-علیه-زنان-در-امارت-اسلامی-هراس-طالبان-از-موج-تغییر-خواهی-دختران-افغانستانی ماهرخ مقدم، «صدور 31 فرمان علیه زنان در امارت اسلامی»،  وب‌سایت اقتصادنیوز.]</ref>


=== نظام حقوقی ===
=== کفویت ===
مطابق مادهٔ ۷۰ قانون مدنی افغانستان، اهلیت نکاح برای پسران با تکمیل ۱۸ سال و برای دختران با اتمام ۱۶ سال عمر تحقق می‌یابد. ازدواج زیر ۱۶ سال تنها با اذن ولی قهری و حکم دادگاه صالح جایز بوده و ازدواج با افراد زیر ۱۵ سال به‌صورت مطلق ممنوع است.<ref>قانون مدنی افغانستان، ماده‌های 96 و99، شماره مسلسل 353، مصوب 1355.</ref>
مفهوم [[کفویت]] در نظام حقوقی افغانستان بر مبنای فقه حنفی و عرف اجتماعی، بر ضرورت هم‌ترازی زوجین در ابعاد مختلف تأکید دارد. این اصل به‌طور عمده شامل تشابه در [[دین]]، اصالت نَسبی، پایگاه اجتماعی-اقتصادی و حرفه می‌شود؛<ref>[https://www.independentpersian.com/tags/رجب-ابراهیمی-و-گل‌اندام «رجب و گل‌اندام، زوجی از قوم هزاره و پشتون، در زندان طالبان»، اندیپیندینت فارسی.]</ref> در عمل، معیارهای عرفی چون هم‌قبیله‌بودن و هم‌کیشی به‌صورت غالب تعیین‌کننده‌تر از سایر عوامل است. بااین‌وجود، رویه‌های قبیله‌ای نظیر ازدواج مردان مسن با دختران جوان، به‌رغم مغایرت با معیارهای سنتی کفویت، در ساختارهای اجتماعی افغانستان نهادینه شده است.<ref>[https://www.khaama.com/persian/archives/94191 صادقی، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی می‌گیرد»، خبرگزاری خامه‌پرس.]</ref>
== خواستگاری ==
مراسم [[خواستگاری]] در افغانستان، دارای معیارها و سازوکارهایی است که با تشریفاتی خاص برگزار می‌شود.<ref name=":0">[https://khabarnama.net/blog/1396/01/19/afghan-and-life-partnership-in-afghanistan/ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref> خانواده پسر با اولویت‌بندی گزینه‌های مورد نظر،<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص26.</ref> به خواستگاری دختر می‌رود. به‌صورت معمول، [[پدر]] و [[مادر]] داماد و در صورت نبود آنها، عمو/کاکا، عمه یا برادر و خواهر بزرگتر به خواستگاری دختر می‌روند.<ref>[https://daikondi.blogsky.com/1392/09/24/post-117/آداب-و-رسوم-خواستگاری-و-ازدواج-در-دایکندی شریعتی، «آداب و رسوم خواستگاری و ازدواج در دایکندی»، وب‌سایت پیام دایکندی.]</ref> در مجلس خواستگاری از اصالت و شایستگی خانواده‌ها تجلیل شده و از اشتیاق خانوادهٔ داماد برای وصلت با خانوادهٔ عروس سخن گفته می‌شود و از اشتیاق داماد به عروس کمتر سخن به میان می‌آید و آرزوی وصلت داماد در لفافه و تعبیرات پر از رمزوراز و پیچیده در کلمات کنایه‌آمیز بیان می‌شود. خواستگاری برخلاف [[نامزدی]]، اگر به نتیجه نرسد یا بعد از توافق به‌هم زده شود، اثر حقوقی و اجتماعی برای خانواده‌های طرفین در پی ندارد.<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص26.</ref>


در مقابل، ماده ۳ قانون منع [[خشونت علیه زنان|خشونت علیه زن]]، سن قانونی نکاح را برای طرفین ۱۸ سال شمسی تعیین کرده و هرگونه ازدواج زیر این سن را مشمول مجازات دانسته است.<ref>قانون منع خشونت علیه زن، شماره مسلسل 989، مصوب 1388ش.</ref> البته مداخلهٔ نظام حقوقی و تطبیق احکام آن تنها در موارد ازدواج‌های اجباری است تا جلو اجبارها را بگیرد اما در موارد رضایت طرفین، رویه‌های عرفی را تأیید می‌کند.<ref>[https://subhekabul.com/جامعه/afghanistan-younggenration-singles/ محبوبی، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل.]</ref>
خانواده‌هایی که بر روابط خویشاوندی آنها، تفکرات مردسالارانهٔ بیشتری حاکم است، بدون در نظر داشتن موافقت دختر در مورد خواستگاری، به رد یا قبول خواستگار می‌پردازند. در مقابل، خانواده‌هایی که مشورت و دیدگاه‌های خانواده و به‌خصوص دختر، برای آنها اهمیت دارد، اجازه می‌گیرند که با فامیل و شخص دختر مشورت کنند. آنها، پس از مشورت و دریافت دیدگاه‌های خانواده و دختر مورد نظر، جواب رد یا قبول به خواستگاران ارائه می‌کنند.<ref>[https://daikondi.blogsky.com/1392/09/24/post-117/آداب-و-رسوم-خواستگاری-و-ازدواج-در-دایکندی شریعتی، «آداب و رسوم خواستگاری و ازدواج در دایکندی»، وب‌سایت پیام دایکندی.]</ref> در سال‌های اخیر، افزایش سطح تحصیلات، گسترش فضای عمومی و نقش رسانه‌های مجازی تا حدی به تقویت جایگاه دختران در این فرایند کمک کرده است، اما سلطهٔ عام فرهنگ خانوادگی، همچنان اصلی‌ترین عامل در تعیین سرنوشت ازدواج محسوب می‌شود.<ref>[https://didpress.com/هرساله-12-میلیون-دختر-زیر-سن-18-وادار-به-ازد/ «هرساله 12 میلیون دختر زیرسن 18 وادار به ازدواج اجباری می‌شود»، خبرگزاری دید.]</ref>


== کفویت زوجین در افغانستان ==
== نامزدی ==
مفهوم [[کفویت]] در نظام حقوقی افغانستان بر مبنای فقه حنفی و عرف اجتماعی، بر ضرورت هم‌ترازی زوجین در ابعاد مختلف تأکید دارد. این اصل به‌طور عمده شامل تشابه در [[دین]]، اصالت نسبی، پایگاه اجتماعی-اقتصادی و حرفه می‌شود؛<ref>[https://www.independentpersian.com/tags/رجب-ابراهیمی-و-گل‌اندام «رجب و گل‌اندام، زوجی از قوم هزاره و پشتون، در زندان طالبان»، اندیپیندینت فارسی.]</ref> حال آن‌که در عمل، معیارهای عرفی چون هم‌قبیله‌بودن و هم‌کیشی به‌صورت غالب تعیین‌کننده‌تر از سایر عوامل است. بااین‌وجود، رویه‌های قبیله‌ای نظیر ازدواج مردان مسن با دختران جوان، به‌رغم مغایرت با معیارهای سنتی کفویت، در ساختارهای اجتماعی افغانستان نهادینه شده است.<ref>[https://www.khaama.com/persian/archives/94191 صادقی، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی می‌گیرد»، خبرگزاری خامه‌پرس.]</ref>
نامزدی در افغانستان از مراحل آغازین پیوند زناشویی است و با وجود آن‌که الزام حقوقی در پی ندارد، یک رسم اجتماعی ریشه‌دار است. [[نامزدی]] با مراسم [[شیرینی‌خوران|شیرینی‌خوری]] یا نشان‌کردن با [[حلقه نامزدی]] و چادراندازی بر سر عروس آغاز می‌شود،<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های جاغوری»، وب‌سایت رسم و رواج‌های جاغوری.]</ref> نامزدی در قانون مدنی افغانستان، وعدهٔ ازدواج تعریف شده است.<ref>قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش، مادهٔ 64.</ref> در دوره نامزدی، خانوادهٔ داماد موظف به تهیهٔ هدایایی شامل لباس‌های فاخر، [[طلا]] و جواهرات، لوازم آرایشی و بهداشتی، کیف و کفش هماهنگ و آجیل و شیرینی‌های مرغوب است. این هدایا در مراسمی با حضور اقوام رونمایی می‌شود.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.</ref> در دوره نامزدی، دختر تحت حمایت خانوادهٔ داماد قرار می‌گیرد اما معاشرت زوجین با محدودیت‌های شدید و تحت نظارت خانواده‌ها انجام می‌پذیرد.<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص61.</ref>


== ازدواج اجباری در افغانستان ==
اگر در این دوره، نامزدی فسخ شود چالش‌هایی را در پی خوهد داشت که بیشتر گریبانگیر دختران می‌شود.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.</ref> براساس قانون مدنی افغانستان، در صورت انصراف از نامزدی، هدیه‌دهنده حق دارد عین یا قیمت [[هدیه]] را مطالبه کند، مگر این‌که هدیه از بین رفته باشد.<ref>قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش، ماده 64.</ref> به‌طور معمول اگر نامزدی از طرف دختر فسخ شود، هدایا به خانوادهٔ پسر برگردانده می‌شود، اما در مورد فسخ از سوی پسر، این الزام کمتر مشاهده می‌شود.<ref name=":1">رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.</ref>  
ازدواج اجباری در افغانستان ریشهٔ ساختاری دارد و در قالب‌های متعدد، به‌صورت مداوم بازتولید می‌شود. ازدواج اجباری، ازدواجی است که بدون رضایت واقعی یک یا دو طرف واقع شده است. این نوع ازدواج حق انتخاب همسر را سلب کرده و یکی از مصادیق [[خشونت خانگی]] محسوب می‌شود.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20180107075922-9835-87.pdf مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۶۹.]</ref> مادهٔ ۵۰۵ قانون مدنی افغانستان نیز شرط صحت عقد را در رضایت هر دو طرف دانسته است.<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/249/___-____-_____-____-_________ «قانون مدنی افغانستان»، خبرگزاری پیام آفتاب.]</ref> همچنین قطعنامهٔ ۱۴۶۸ شورای اروپا (۲۰۰۵م)، ازدواج اجباری را شامل تمام ازدواج‌هایی دانسته که حداقل یکی از طرفین، فاقد رضایت کامل و آزادانه باشد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20180107075922-9835-87.pdf مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۶۹.]</ref>


=== موارد ازدواج اجباری در افغانستان ===
در سال‌های اخیر، تحولات محسوسی در مراسم نامزدی و الگوهای رفتاری جوانان افغانستانی در دوران نامزدی مشاهده می‌شود. این دگرگونی‌ها به‌ویژه در زمینهٔ افزایش مسئولیت‌پذیری، توجه به ظاهر، حساسیت‌های عاطفی و استفاده از فضای مجازی مانند تغییر عکس پروفایل و استفاده از پیام‌های عاشقانه نمود بارزی داشته است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/186244/تغییرات-رفتاری-در-دوران-نامزدی-دختران-و-پسران-افغانستانی «تغییرات رفتاری در دوران نامزدی دختران و پسران افغانستانی»، خبرگزاری میزان.]</ref>
# '''ازدواج زیر سن قانونی''' (ازدواج در سن کودکی)؛ مادهٔ ۷۱ قانون مدنی افغانستان، حداقل سن ازدواج برای دختران را شانزده سال دانسته است. براساس آمار استراتژی توسعهٔ ملی افغانستان، ۶۰درصد دختران این کشور زیر سن ۱۶ سالگی ازدواج کرده‌اند.<ref>[https://nimrokhmedia.com/2021/07/18/types-of-forced-marriages-in-afghanistan/ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته نامه نیمرخ.]</ref>
# '''ازدواج معاوضه‌ای'''؛ در این رسم کهن، دختری از یک خانواده را با دختری از خانوادهٔ دیگر، با هدف کاهش مصارف ازدواج، مبادله می‌کنند.<ref>اشنایدر، پیشرفت‌های اخیر در قانون خانوادة افغانستان، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.</ref>
# '''بَددادن دختران،''' به‌عنوان حل منازعه؛ یکی دیگر از الگوهای رایج ازدواج در افغانستان، دادن دختر به‌عنوان حل‌کنندهٔ مشکلات و منازعات اجتماعی است.<ref>[https://tolonews.com/index.php/fa/mehwar/____-_____-_____-__-____-______-__-_________ «برنامه محور: بررسی فرهنگ بد دادن دختران در افغانستان»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> بددادن رسمی است که طی آن، منازعات با ازدواج دختر خانوادهٔ مرتکب جرم، با پسری از خانوادهٔ قربانی برطرف می‌شود. اگر مردی از یک قبیله یا خانواده، شخصی از قبیله یا خانوادهٔ دیگر را به قتل برساند، خواهر یا دختر خانوادهٔ او برای حل‌وفصل این مسئله به خانوادهٔ دیگر به ازدواج داده می‌شود. با زنی که بدداده می‌شود، در خانوادهٔ شوهر، به‌عنوان یک خدمت‌کار برخورد و بدرفتاری می‌شود.<ref>[https://8am.media/_____-___-____-_______-_-_______-__-__-16/ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.]</ref>
# '''ازدواج ارثی با زن بیوه'''؛ در افغانستان زنان بیوه به‌عنوان ارث خانوادهٔ شوهر پنداشته شده و برادرشوهر با زن بیوهٔ برادر فوت‌شده ازدواج کرده و ازدواج زن بیوه با دیگران را ننگ اجتماعی می‌پندارند.<ref>[https://subhekabul.com/____/heritage-women-in-afghanistan/ هدایتی، «زنان بیوه ارثی برای خانواده شوهر»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> این نوع ازدواج در بیشتر موارد بدون رضایت یک یا هر دو طرف انجام می‌شود.<ref>[https://8am.media/_____-___-____-_______-_-_______-__-__-16/ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.]</ref>
# '''چندهمسری'''؛ در بین گروه‌های قومی افغانستان چند همسری مرسوم است و به‌عنوان منزلت اجتماعی پنداشته می‌شود.<ref>اشنایدر، پیشرفت‌های اخیر در قانون خانوادهٔ افغانستان، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.</ref> قانون مدنی افغانستان برای چند زنی، شرایطی وضع کرده است؛ یکی از این شرایط، وجود رضایت کامل طرفین است.<ref>[https://hrevo.org/wp-content/uploads/2020/12/___-_____-______-______.pdf عظیمی، چند همسری در نظام حقوقی افغانستان، وب‌سایت مؤسسه حقوق بشر و محو خشونت.]</ref>
# ا'''زدواج غیابی'''؛ از ازدواج‌های رایج در افغانستان، ازدواج غیابی است که در مواردی، بدون رضایت طرفین انجام می‌شود.<ref>[https://nimrokhmedia.com/2021/07/18/types-of-forced-marriages-in-afghanistan/ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته‌نامه نیمرخ.]</ref>
# '''فروش دختران'''؛ فروش دختران در بخش‌هایی از افغانستان تبدیل به فرهنگ شده و یکی از راه‌های ازدواج محسوب می‌شود.<ref>«[https://tolonews.com/fa/afghanistan/____-____-____-_____-___-____-____ فروش علنی زنان در بخش‌های شرقی کشور»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> این ازدواج‌ها زمانی رخ می‌دهد که یک زن در عوض میزان مشخصی از اجناس، پول یا برای بازپرداخت قرض، فروخته می‌شود و [[صیغه ازدواج]] جاری می‌شود.<ref>[https://8am.media/_____-___-____-_______-_-_______-__-__-16/ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامه ۸ صبح.]</ref>
# '''نداشتن حق انتخاب؛''' در افغانستان یکی از دغدغه‌های پسران و [[دختر|دختران]] [[جوانی|جوان]] در آستانهٔ ازدواج، نداشتن حق انتخاب همسر مورد علاقهٔ آنها است. اکثر والدین این حق را به خود می‌دهند تا شریک زندگی پسر یا دختر را خود برگزینند.<ref>[https://subhekabul.com/_____-___/women-narratives-part-17/ یاس، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتة دو زوج»، روزنامه صبح کابل.]</ref> در باورهای عامیانهٔ بخشی از مردم افغانستان، عقد پسرعمو و دخترعمو در آسمان‌ها بسته شده و در این مورد هیچ حقی برای فرزندان قائل نیستند. همچنین این باور فرهنگی که بزرگان [[خانواده]] قدرت [[مهارت تصمیم‌گیری|تصمیم‌گیری]] دربارهٔ ازدواج فرزندان را دارند نیز در امر ازدواج اثرگذار است.<ref>[https://nimrokhmedia.com/2021/07/18/types-of-forced-marriages-in-afghanistan/ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته نامه نیمرخ.]</ref>


=== عوامل ازدواج اجباری در افغانستان ===
== خویشی‌گری ==
[[پرونده:ازدواج-در-افغانستان۲.jpg|thumb|ازدواج اجباری فایز محمد ۴۰ ساله و غلام، ۱۱ ساله. عکس برنده جایزه «عکس سال» توسط کمیته آلمانی یونیسف شده است|جایگزین=ازدواج اجباری در افغانستان]]
خویشی‌گری یا [[شیرینی‌خوران|شیرینی‌خوری]]، مراسم رسمی عقد در افغانستان است. مراسم خویشی، بعد از نامزدی صورت گرفته و بسیاری از توافقات در موضوعاتی مانند شیوهٔ برگزاری [[مراسم عروسی]]، گله و [[شیربها]]، [[جهیزیه]] و از همه مهم‌تر اجرای عقد نکاح عروس و داماد در این مراسم انجام گرفته یا به‌صورت علنی اعلام می‌شود.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص6.</ref>  
# '''عوامل اجتماعی-فرهنگی:''' نابرابری جنسیتی، حاکمیت فرهنگ [[مردسالاری]]، فرهنگ خشونت، اعتقادات و باورهای اجتماعی و آداب‌ورسوم، ازجمله عوامل اجتماعی-فرهنگی ازدواج اجباری در افغانستان است. فعالان رسانه‌ای گزارش داده‌اند که بعداز [[ممنوعیت تحصیل دختران]]، خانواده‌های سنتی از ترس آسیب دختران، آنها را مجبور به ازدواج کرده و متعلمین مکاتب در روستاهای دوردست مجبور می‌شوند که قبل از پیدا کردن اهلیت ازدواج، ازدواج کنند.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan-178845 «افزایش ازدواج اجباری به علت بسته شدن مکاتب دخترانه»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref>
# '''عوامل اقتصادی:''' پدیدهٔ [[فقر]] از عوامل اصلی فروش دختران محسوب می‌شود. ازدواج با دختران زیر سن اهلیت در مناطق مختلف افغانستان یک امر رایج است. خانوادهٔ داماد [[پول|پولی]] را برای بستن قرارداد می‌پردازند و دختر کوچک تا پانزده سالگی نزد [[پدر]] و [[مادر]] خود می‌ماند و بعداز آن مجبور به ازدواج می‌شود.<ref>[https://www.kebnanews.ir/report/450012/____-____-___-___-________-_____-___-____-________-______-___ «فروش کودکان برای غذا»، خبرگزاری کبنا.]</ref> [[مهاجرت]] و پناهندگی نیز در بروز ازدواج اجباری در افغانستان تأثیرگذار است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20180107075922-9835-87.pdf مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱.]</ref>


=== پیامدهای ازدواج اجباری در افغانستان ===
برای مراسم خویشی‌گری، خانوادهٔ داماد با همراهی نزدیکان و هدایای ویژه به منزل پدر عروس می‌روند. در بعض مناطق افغانستان، خانوادهٔ عروس با آماده‌سازی تخت مخصوصی به نام «تخت شاه» برای داماد و «تخت قودغو» برای مادر، خواهر یا خاله داماد از مهمانان استقبال می‌کند. پذیرایی با شیرینی‌های محلی مانند [[بوسراق]] همراه با [[موسیقی محلی افغانستان|موسیقی]] و رقص انجام می‌شود. بر روی تخت‌ها دستمال‌های گل‌دوزی‌شده گرانبها قرار می‌گیرد که داماد و همراهان برمی‌دارند و در مقابل هدایایی به آماده‌کنندگان تقدیم می‌کنند.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref>
ازدواج اجباری موجب آسیب‌های جسمی و روانی خانواده‌ها شده و جامعه را در سطح بزرگ‌تر دچار مسئله می‌سازد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20180107075922-9835-87.pdf مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱.]</ref> [[طلاق عاطفی]]، فروپاشی خانواده‌ها، خشونت‌های خانوادگی، [[خودکشی]] و خودسوزی ازجمله پیامدهای ازدواج اجباری در افغانستان گزارش شده است.<ref>«[https://tolonews.com/fa/afghanistan/_____-__-____-__-__-_____-__-______-_-______-______-_____-_______ شکایت یک مادر از بی‌توجهی به اختطاف و ازدواج اجباری نواسه خردسالش»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref>


حاملگی اجباری، نداشتن اختیار در تعیین تعداد فرزندان و دفعات حاملگی، خودسوزی، از دست‌دادن حق آموزش، [[تجاوز]]، خشونت جسمی، فشارهای روانی، تلاش برای [[فرار از خانه]] و [[انزوای اجتماعی]] و پناه‌بردن به [[خانه امن زنان افغانستان|خانه‌های امن]] در دوران جمهوری اسلامی افغانستان ازجمله پیامدهای فردی ازدواج اجباری در افغانستان است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20180107075922-9835-87.pdf مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱.]</ref> در سال‌های اخیر گزارش‌های زیادی مبنی بر فرار زنان از منزل، خودسوزی آنها و افسردگی‌های شدید به‌عنوان پیامدهای ازدواج اجباری اعلام شده است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/336850 «ازدواج‌های اجباری و زیر سن همچنان عامل افزایش خشونت در جامعه افغانستان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>
خانوادهٔ داماد پس از پذیرایی رسمی، تحفه‌های ویژه‌ای را به خانوادهٔ عروس تقدیم می‌کند که شامل تمام یا بخشی از [[شیربها]] و هدایایی برای عروس و مادر وی است.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص6.</ref> خانوادهٔ عروس نیز لباس‌های تهیه‌شده برای داماد را به وی می‌پوشانند و هدایایی شامل لوازم بهداشتی، ساعت، عینک و دستمال عرق‌چین نیز به داماد تقدیم می‌شود. پدر عروس با بستن دستمال گل‌دوزی‌شده حاوی پول به کمر داماد، این رسم را تکمیل می‌کند. حاضران نیز با انداختن حلقه‌های گل به گردن داماد، ازدواج وی را تبریک می‌گویند. مهمانان هدایای نقدی اندکی در سینی مخصوص می‌گذارند و عاقد که یک عالم دینی است، صیغه عقد را جاری می‌سازد. خانوادهٔ داماد هدیه‌ای ویژه به عاقد تقدیم می‌کند.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref>


=== برون‌رفت از معضل ازدواج اجباری ===
== خانه‌بلدی ==
در دوران حکومت جمهوری اسلامی افغانستان، وجود نهادهای حقوقی-قضایی، شبکه‌های حمایتی مدنی و دسترسی زنان به منابع اقتصادی، سازوکارهای مقاومتی در برابر ازدواج اجباری را فراهم می‌ساخت. اما در دوران حکومت طالبان، فروپاشی نهادهای حامی حقوق زنان، تعلیق سیستم آموزشی به‌عنوان ابزار توانمندسازی، و جایگزینی قوانین سخت‌گیرانهٔ شرعی با قرائت طالبانی، میدان کنش زنان را به‌شدت محدود ساخته است. طالبان با قرائت سخت‌گیرانهٔ خود از شریعت، ساختارهای حقوقی پیشین را تضعیف کرده‌اند و مشروعیت هرگونه مقاومت سازمان‌یافته را نیز از بین برده‌اند. در چنین شرایطی، زنان به‌عنوان کنش‌گران منفرد، ناگزیر به اتخاذ راهبردهای مقاومت روزمره و غیررسمی شده‌اند.<ref>[https://8am.media/forced-marriage-and-its-rise-after-the-taliban-came-to-power-in-afghanistan/ «ازدواج اجباری و سیر صعودی آن پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامه 8 صبح.]</ref> اگرچه رهبر طالبان در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۴۰۳ش طی فرمانی، ازدواج اجباری را منع کرده است.<ref>[https://www.etilaatroz.com/225835/رهبر-طالبان-اجبار-دختران-به-ازدواج/#:~:text=هبت‌الله%20آخوندزاده،%20رهبر%20طالبان%20با، «رهبر طالبان: اجبار دختران به ازدواج، خیرات رواجی برای اموات و مصارف گزاف پس از حج منع است»، وب‌سایت روزنامه اطلاعات روز.]</ref>
پس از توافق اولیه در مرحلهٔ خویشی‌گری، رسم خانه‌بلدی به‌عنوان مجلس معارفه و آگاهی‌بخشی میان خانواده‌های عروس و داماد برگزار می‌شود. در این مجلس، جزئیات مراسم عروسی ازجمله زمان و مکان برگزاری و همچنین ترتیبات مالی میان طرفین، نهایی می‌شود.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص17.</ref> مراسم خانه‌بلدی توسط خانوادهٔ داماد برگزار می‌شود و اقوام عروس شامل [[پدر]]، [[برادر|برادران]] و [[عمو|عموها]] به ترتیب اهمیت، هدایایی همچون پتو، [[عمامه]]، چپن (عبای افغانی)، لباس و دستمال‌های گل‌دوزی‌شده دریافت می‌کنند. در مقابل، خانوادهٔ دختر نیز هدایای مشابهی را برای اقوام داماد تهیه می‌کند.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref> تمامی هزینه‌های این مراسم بر عهدهٔ داماد است و حتی هدایایی که خانوادهٔ عروس می‌دهند به‌صورت غیرمستقیم از محل شیربها تأمین می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/آیین-ازدواج-در-افغانستان-فرآیندی-دشوار-برای-مردان «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> رسم خانه‌بلدی اگرچه پیوند دو خانواده و شناخت متقابل آنها را تقویت می‌کند،<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص8.</ref> اما امروزه، به نمایشی از وضعیت مالی تبدیل شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/آیین-ازدواج-در-افغانستان-فرآیندی-دشوار-برای-مردان «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>


== ازدواج سرآلیش در افغانستان ==
== رسم عیدی‌بردن ==
ازدواج سرآلیش، الگویی از همسرگزینی در افغانستان است که در آن دو خانواده به‌صورت متقابل اقدام به وصلت می‌کنند. در این شیوه، خانوادهٔ الف به خواستگاری دختر خانوادهٔ ب می‌رود و خانوادهٔ ب این وصلت را مشروط به پذیرش ازدواج دختر خانوادهٔ الف با پسر خود می‌کند. این نوع ازدواج، بار مالی سنگینی بر دوش هر دو خانواده تحمیل می‌کند، چراکه هزینه‌های مرتبط با [[جهیزیه]]، [[مهریه]] و [[مراسم عروسی]] برای هر دو زوج به‌صورت مشترک پذیرفته می‌شود.<ref>[https://www.jomhornews.com/fa/news/15298/ یوسفی، «ازدواج‌های سر بدلی، معامله با سرنوشت جوانان، گزارش ویژه»، خبرگزاری جمهور.]</ref> در ایران، این نوع ازدواج با عنوان «بده‌بستانی» شناخته می‌شود و به‌طور عمده در جوامع سنتی رواج دارد.<ref>[https://www.moshavere-online.ir/افرادی-ازدواج-یكدیگر-مناسب-نیستند/ محمدی، «افرادی که برای ازدواج با یکدیگر مناسب نیستند»، مشاورآنلاین.]</ref>
[[پرونده:ازدواج در افغانستان۳.jpg|جایگزین=بسته‌های عیدی برای عروس|بندانگشتی|بسته‌های عیدی برای عروس]]
در افغانستان، رسم عیدی‌بردن به خانه عروس، در مناسبت‌هایی مانند [[عید فطر]]، [[عید قربان|قربان]]، [[نوروز]] و [[شب یلدا]] اجرا می‌شود. خانوادهٔ داماد هدایایی شامل لباس‌های فاخر، زیورآلات طلا، وسایل آرایشی و خوراکی‌های متنوع را با بسته‌بندی‌های زیبا به خانهٔ عروس می‌برد. این رسم دیرینه، با حضور جمعی از اعضای خانوادهٔ داماد و همراهی موسیقی و رقص انجام می‌شود. خانوادهٔ عروس نیز متقابلاً هدایایی مانند لباس‌های محلی دست‌دوز را به داماد اهدا می‌کند. در سال‌های اخیر، این رسم به سوی تجمل‌گرایی سوق یافته و  فشار اقتصادی قابل‌توجهی را به خانواده‌ها وارد می‌کند. بااین‌حال، رسم عیدی‌بردن همچنان نمادی از احترام و پیوند اجتماعی در فرهنگ افغانستان است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/527028 رسم و رواج‌های ناپسند ازدواج در افغانستان؛ هر عیدی از ۳۰ تا ۴۰ هزار افغانی مصرف دارد»، خبرگزاری شفقنا افغانستان؛] [https://www.irna.ir/news/83044684/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86 «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>


=== زمینه‌های اجتماعی ازدواج سرآلیش ===
== جشن عروسی ==
فقر مهم‌ترین عامل ازدواج سرآلیش در افغانستان است؛ در این ازدواج هر دو خانواده به‌دلیل دختردادن به همدیگر از پرداخت [[شیربها]] معاف می‌شوند و مخارج تشکیل زندگی و برپایی جشن عروسی نیز برای هر دو خانواده با هزینهٔ کم تمام می‌شود. با این ازدواج چهار جوان زندگی مشترک را بدون هزینهٔ گزاف شروع می‌کنند. به نظر محققان هر چه فقر و آمار بیکاری در کشور بالا باشد، این نوع ازدواج نیز افزایش می‌یابد.<ref>[https://8am.media/fa/forced-marriage-and-its-rise-after-the-taliban-came-to-power-in-afghanistan/ سیدی، «ازدواج اجباری و سیر صعودی آن پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> همچنین ازدواج سرآلیش جزء فرهنگ و از رسم‌های دیرینهٔ مردم افغانستان به‌شمار می‌رود و مردم بعضی مناطق، به‌ویژه در روستاها و مکان‌های دوردست علاقه‌مند به این نوع ازدواج هستند.<ref>[https://www.jomhornews.com/fa/news/15298/ یوسفی، «ازدواج‌های سر بدلی، معامله با سرنوشت جوانان، گزارش ویژه»، خبرگزاری جمهور.]</ref>
جشن عروسی در مناطق مختلف و خرده‌فرهنگ‌های افغانستان، متفاوت است. در مناطق مرکزی و هزاره‌جات به این مراسم، طُوی گفته می‌شود و از غنی‌ترین و پیچیده‌ترین آیین‌های اجتماعی این مردم محسوب می‌شود.<ref>شهرستانی، قاموس لهجهٔ هزارگی، ذیل واژهٔ طوی، 1361ش، ص320.</ref> جشن عروسی به‌طور معمول، سه تا هفت روز به طول می‌انجامد و شامل مراحل متعددی می‌شود. دعوت از مهمانان در مناطق روستایی همچنان به‌صورت شفاهی و توسط قاصدان انجام می‌گیرد.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص10.</ref> مهمانان عروسی که قُوده گفته می‌شوند، ترکیبی از بزرگان قوم، [[جوانی|جوانان]] و [[کودک|کودکان]] هستند. نقش قُودغُو (معمولاً مادر یا خواهر داماد) در هدایت مراسم بسیار کلیدی است.<ref>علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خودنوشت، 1400ش، ص70.</ref>


=== چالش‌های ازدواج سرآلیش ===
جشن عروسی در افغانستان با انواع مسابقات و بازی‌های محلی همراه است، ازجمله اٌوشد (مسابقه تیراندازی با تفنگ)، سنگیرگ (بازی پرتاب سنگ به‌سوی نشانه‌) و [[بزکشی|بُزکشی]].<ref>علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خودنوشت، 1400ش، ص91.</ref> در مناطق هزاره‌جات ساز [[تنبور|دَمبوره]]، بر شادی مراسم می‌افزاید و با نغمه‌های اصیل و اشعار محلی، همراه می‌شود. هنرمندان هزاره با اجرای رَفت‌های مختلف مانند شیخ‌علی، تَگوبَرگ و مالستانی فضای شادی ایجاد می‌کنند. دی‌دوخوانی یا ترانه‌سرایی جمعی زنان و مردان نیز از بخش‌های جذاب مراسم است. در گذشته [[منقبت‌خوانی]] نیز در جشن طُوی رواج داشته است.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص16.</ref>
در توافق خانواده‌ها برای ازدواج سرآلیش، به‌طور عموم بزرگ‌ترها تصمیم نهایی را می‌گیرند و رضایت دختران و پسران در نظر گرفته نمی‌شود؛<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13941121000278/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%BA%D9%84%D8%B7-%D9%88-%D9%87%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D احسانی، «رسم و رسوم غلط و هفت‌خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری فارسی.]</ref> در این حالت، دختران و پسران با مشکلاتی در زندگی خانوادگی مواجه می‌شوند<ref>[https://subhekabul.com/مطالب-مهم/women-narratives-part-17/ یاس، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتۀ دو زوج»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> و مشکلات هرکدام از زوجین موجب سرایت چالش و دردسر به زوج دیگر نیز می‌شود؛ خانواده‌ای هم که دختر آنها دچار مشکل شده، دختر خانوادهٔ دیگر را به چشم یک گروگان دیده و مورد اذیت‌وآزار قرار می‌دهند. در چنین وضعیتی خشونت خانگی به خصومت و دشمنی دو خانواده می‌انجامد و گاهی تا مرحلهٔ [[طلاق در افغانستان|طلاق]] اجباری هر دو خانواده پیش می‌رود.<ref>[https://subhekabul.com/مطالب-مهم/women-narratives-part-17/ یاس، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتۀ دو زوج»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref>


=== ازدواج بده‌بستان در ایران ===
در شب عروسی، مهمانان با غذای محلی مانند نان‌بُته یا شوروا پذیرایی می‌شوند. سپس مراسم تخت‌خینه ([[حنابندان]]) برگزار می‌شود و داماد و عروس با آداب خاص، [[حنا]] می‌گذارند. در پایان هم ملیده‌خوری یا صرف غذای مخصوص عروسی برگزار می‌شود که از نان فتیر و روغن حیوانی تهیه شده است.<ref>علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، 1400ش، ص71.</ref>
ازدواج بده‌بستان در برخی نقاط ایران رواج دارد. این خویشاوندی گاهی میان اقوام درجه‌یک یعنی خواهر و برادر با یکی از فرزندان اعضای درجه‌دوم خانوادهٔ دیگر یعنی دایی، خاله، عمو، عمه یا بالعکس نیز صورت می‌گیرد. در این نوع ازدواج نیز، ارتباطات خویشاوندی میان دو خانواده بسیار پیچیده شده و مشکلات هر یک از خانواده‌ها تأثیر مستقیم بر خانوادهٔ دیگری دارد؛ به‌طوری که اگر یکی از زوج‌ها دچار مشکلاتی ازجمله خشونت، بیکاری و بداخلاقی مرد شود، زوج دیگر نیز تحت‌تأثیر ارتباط عاطفی خواهر و برادری قرار گرفته و خانوادهٔ خود را نیز خواسته یا ناخواسته تحت‌تأثیر مشکلات خانوادهٔ زوج مقابل قرار می‌دهد. از منظر کارشناسان مسائل [[خانواده]] در ایران، ازدواج بده‌بستان آزادی عمل هر دو زوج را محدود کرده و باید مراقب ارتباط و مشکلات خواهر یا برادر خود و رابطهٔ او با همسر وی نیز باشند.<ref>[https://www.moshavere-online.ir/افرادی-ازدواج-یكدیگر-مناسب-نیستند/ محمدی، «افرادی که برای ازدواج با یکدیگر مناسب نیستند»، مشاورآنلاین.]</ref>


=== ازدواج سرآلیش از منظر فقه اسلامی ===
روز عروسی با چند آیین مهم همراه است: الف) [[آرایش عروس]] به سبک سنتی چتر زلف؛ ب) پوشیدن لباس داماد که شامل لباس محلی کامل با تمام لوازم جانبی است؛ ج) مراسم بیری بورکدو (بدرقهٔ عروس) که با تشریفاتی خاص انجام می‌شود.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص13.</ref>
از منظر [[فقه اسلامی]]، ازدواج سرآلیش مشروعیت دارد، زیرا هریک از این ازدواج‌ها به‌صورت مستقل منعقد شده و هر زن، مهریهٔ مشخص خود را دریافت می‌کند. این نوع ازدواج با پدیدهٔ غیرشرعی «شغار» که در آن دو مرد، دختران یا خواهران خود را بدون تعیین مهریهٔ مستقل مبادله می‌کنند، تفاوت ماهوی دارد. در شغار، مهریهٔ هر زن، مهریهٔ همان زن دیگر محسوب می‌شود که این امر با موازین شرعی ناسازگار است.<ref>[https://khabarnama.net/blog/1396/01/19/afghan-and-life-partnership-in-afghanistan/ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref>


== فرایند همسرگزینی در افغانستان ==
امروزه تالارهای مجلل عروسی در شهرها، گزینه‌ اصلی برای مکان برگزاری جشن عروسی است. در مناطق روستایی اما سنت برگزاری جشن عروسی در خانه همچنان رایج است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/133316/رسومات-غلط-و-هفت-خوان-ازدواج-در-افغانستان «رسومات غلط و هفت خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری میزان.]</ref>
در نظام سنتی همسرگزینی افغانستان، با رسیدن پسران به سن ازدواج، خانواده‌ها طی فرایندی سازمان‌یافته به انتخاب همسر مناسب اقدام می‌کنند. این فرایند با مشاوره‌های خانوادگی آغاز می‌شود که در طی آن معیارها و اولویت‌های خانواده برای انتخاب عروس آینده تعیین می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/آیین-ازدواج-در-افغانستان-فرآیندی-دشوار-برای-مردان «آیین ازدواج درافغانستان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>


مراحل جستجوی همسر به‌صورت نظام‌مند انجام می‌پذیرد، به‌طوری که نخست دایرهٔ خویشاوندان و آشنایان نزدیک مورد بررسی قرار می‌گیرد و در صورت عدم یافتن گزینهٔ مناسب، دامنهٔ جستجو به خانواده‌های غیرآشنا گسترش می‌یابد. در این فرایند، معیارهایی چون تناسب خانوادگی، تشابهات فرهنگی-اجتماعی و ویژگی‌های فردی به‌دقت مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص52.</ref>
=== عروسی دسته‌جمعی ===
[[پرونده:ازدواج در افغانستان۴.jpg|جایگزین=ازدواج دسته‌جمعی زوج‌های جوان افغانستانی در هرات |بندانگشتی|ازدواج دسته‌جمعی زوج‌های جوان افغانستانی در هرات و همزمان با سالروز ولادت حضرت فاطمه و امام خمینی، سال ۱۳۹۱ش.]]
در عروسی دسته‌جمعی، جشن ازدواج زوج‌های جوان به‌صورت گروهی برگزار می‌شود. این کار با هدف کاهش هزینه‌های عروسی و همراه با اهدای [[جهیزیه]] و لوازم منزل از سوی نهادهای خیریه انجام می‌شود.<ref>[https://www.samatak.com/funny/tale/شب-زفاف-گروهی-کشور-افغانستان-تصاویر.html «شب زفاف در کشور افغانستان»، وب‌سایت سماتک.]</ref> تاریخچهٔ عروسی دسته‌جمعی در افغانستان به عصر [[تیموریان]] و به ابتکار [[گوهرشاد بیگم|گوهرشادبیگم]] همسر شاهرخ، برمی‌گردد. در آن زمان، این مراسم سالی یک‌بار در روضهٔ سخی در شهر مزارشریف برگزار می‌شد و عبدالرحمن جامی به دعوت حاکم تیموری خطبهٔ عقد عروسی‌های دسته‌جمعی را جاری می‌ساخت.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hLVsZP7wwwQ محمدی، «تاریخچۀ دقیق مراسم‌های عروسی دسته‌جمعی در افغانستان»، آشیانه، وب‌سایت یوتیوب.]</ref> مراسم عروسی دسته‌جمعی امروزه در بخش‌هایی از جامعهٔ افغانستان رایج شده است. در سال ۱۳۹۱ش اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی از سوی خیرین در مسجد فاطمیهٔ [[قندهار]] برگزار شد.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=64483 «اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی در قندهار»، شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان.]</ref>


تصمیم نهایی دربارهٔ پذیرش یا رد خواستگاری پس از بررسی‌های دقیق و مشورت‌های گستردهٔ خانوادگی گرفته می‌شود. این نظام انتخاب، نشان‌دهندهٔ نقش محوری خانواده در فرایند همسرگزینی و اهمیت حفظ ارزش‌های جمعی در جامعهٔ افغانستان است.<ref>دیبرا، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش، ص16.</ref>
مدارس دینی،<ref>[https://parstoday.ir/dari/news/afghanistan-i225956 «مراسم ازدواج دسته‌جمعی 125 زوج جوان در مزارشریف»، وب‌سایت پارس‌تودی.]</ref> بنیاد فرهنگی خیریهٔ امام علی،<ref>[https://farkhundanews.com/archives/2305 «عروسی دسته‌جمعی در دشت برچی»، وب‌سایت فرخنده.]</ref> کمیتهٔ امداد امام خمینی،<ref>[https://saten.ir/20998/ازدواج-دسته-جمعی-در-افغانستان-به-همت-کم/ «ازدواج دسته‌جمعی در افغانستان به همت کمیتۀ امداد امام خمینی»، وب‌سایت ساتین.]</ref> وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان،<ref>[http://www.afghanirca.com/fa/news/62055 «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی 37 زوج در بامیان»، وب‌سایت افغان‌ایرکا.]</ref> انجمن فرهنگی وصال کوثر،<ref>[https://memar.press/مراسم-ازدواج-دستهجمعی-۴۴-زوج-در-کابل/ «مراسم ازدواج دسته‌جمعی 44 زوج در کابل برگزار شد»، خبرگزاری معمار.]</ref> کوثرالقرآن،<ref>[https://www.afghanwomennews.com/برگزاری-مراسم-ازدواج-دسته-جمعی-در-بامی/ «برگزاری مراسم ازدواج دسته‌جمعی در بامیان؛ 17 زوج به گونۀ دسته‌جمعی عروسی شان را جشن گرفتند»، خبرگزاری زنان افغانستان.]</ref> نهاد خیریهٔ حبیب‌یار،<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/75772/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DB%B3%DB%B5-%D8%B2%D9%88%D8%AC-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%کریمی، «مراسم عروسی 35 زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب.]</ref> بنیاد خیریهٔ ابوالفضل<ref>[https://khabarnama.net/1398/06/why-group-wedding-didnt-changed-to-public-culture/ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref> و بنیاد خیریهٔ شهدای افغانستان،<ref>[https://parstoday.ir/dari/news/afghanistan-i205826 سلطانی، «برگزاری جشن عروسی جمعی ده‌ها زوج جوان در کابل»، وب‌سایت پارس‌تودی.]</ref> نهادهایی هستند که تاکنون در برپایی مراسم عروسی دسته‌جمعی مشارکت کرده‌اند. نهادهای برگزارکننده، کارهای تزئین و مجلس‌آرایی مانند آماده‌کردن استیج، گل‌آرایی، نورپردازی زیبا و حرفه‌ای و نظم مراسم، پذیرایی و اجرای برنامه‌های جذاب و شاد را به عهده دارند.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=72hDyGUT6Pw&pp=ygUy2LHZiNi0INio2LHar9iy2KfYsduMINi52LHZiNiz24wg2K_Ys9iq2Ycg2KzZhdi524w%3D «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی (60) زوج جوان در غرب کابل»، تلویزیون راه فردا، وب‌سایت یوتیوب.]</ref> این گونه از جشن عروسی تاکنون در [[کابل]]، مزارشریف، [[غزنی]]، [[بامیان]]، [[دایکندی]]، هلمند، [[نیمروز]]، فراه، قندهار، [[بغلان]] و پروان برگزار شده است.<ref>[https://mandegardaily.com/?p=17818 «عروسی گروهی به کمک یک نهاد خیریه در بغلان»، وب‌سایت روزنامه ماندگار.]</ref> مراسم ازدواج دسته‌جمعی بین مهاجران افغانستانی در ایران نیز رواج دارد؛ برای مثال در ۱۴۰۱ش، این نوع مراسم در [[مشهد]] از سوی نیکوکاران و ادارهٔ کل امور اتباع و مهاجرین برای تعدادی از زوج‌های جوان افغانستانی برگزار شد.<ref>[https://parstoday.ir/dari/news/afghanistan-i205762 «21 زوج افغانستانی در مشهد پیوند مشترک خود را جشن گرفتند»، وب‌سایت پارس‌تودی.]</ref>


=== انتخاب همسر از سوی خانواده ===
این نوع از جشن عروسی بیشتر در مناسبت‌های دینی و مذهبی برگزار می‌شود.<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/259423/برگزاری-عروسی-دسته-جمعی-۲۳۰-زوج-جوان-بلخ «برگزاری عروسی دسته‌جمعی 230 زوج جوان در بلخ»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)]؛ [https://www.avapress.com/fa/gallery/272133/1/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DB%B6%DB%B0-%D8%B «گزارش تصویری، برگزاری عروسی دسته‌جمعی 60 زوج جوان در کابل»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)]؛ [https://sahebkhabar.ir/news/59195234/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%82-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «رونق عروسی‌های دسته‌جمعی در افغانستان»، وب‌سایت صاحب‌خبران.]</ref> [[هزینه‌ عروسی|هزینه‌های سنگین ازدواج]] در دوران معاصر، عامل اصلی روی‌آوری زوج‌های جوان به این‌گونه مراسم است.<ref>[https://dailies.gov.af/عروسی-های-دسته-جمعی-گزینه-بدیل-پرهیز-ا/ «عروسی‌های دسته‌جمعی گزینۀ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وب‌سایت ریاست روزنامه‌های دولتی.]</ref> فرهنگ‌سازی [[ازدواج آسان]]، کمک به زوج‌های بی‌بضاعت، جلوگیری از اسراف و مقابله با [[تجمل‌گرایی]] و [[مصرف‌گرایی]] از اهداف برپایی این نوع مراسم عروسی به‌شمار می‌رود.<ref>[https://sahebkhabar.ir/news/59195234/رونق-عروسی-های-دسته-جمعی-در-افغانستان «رونق عروسی‌های دسته‌جمعی در افغانستان»، وب‌سایت صاحب‌خبران.]</ref> برخی گمان می‌کنند این‌ شکل از عروسی، در شأن آنها نیست و باعث می‌شود از سوی دیگران تحقیر شوند.<ref>[https://khabarnama.net/1398/06/why-group-wedding-didnt-changed-to-public-culture/ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سابت خبرنامه.]</ref>
هرچند با ورود رسانه‌های مجازی، تغییرات اساسی در آداب‌ورسوم انتخاب همسر، به وجود می‌آید؛ اما ریشه‌ها و عمق عنعنات (رسوم) و سلوک اجتماعی مردم در حوزهٔ ازدواج، هم‌چنان پابرجا است و خانواده‌ها با همان سبک‌وسیاق سنتی، تصمیم‌های مهم همچون پیشنهاد و حتی انتخاب همسر و عروس را به عهده دارند.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص57.</ref> خانوادهٔ داماد، به‌خصوص مادران، خواهران، عمه‌ها و سایر اقوام، با یافتن بیشترین مشابهت و کمترین تفاوت میان هر دو خانواده، به دیدن دختران رفته و گزارشی از کمالات، زیبایی‌ها، هنرهای دختر مورد نظر و ویژگی‌های خانوادگی و شخصیتی آنها، برای کاندیدای دامادی و خانوادهٔ او، ارائه می‌کنند.<ref>دیبرا، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش، ص16.</ref> دیدن دختران در ابتدا ممکن است در محافل جشن و عروسی یا [[نذر]] و خیرات محلی صورت بگیرد، ولی برای بازدید دقیق‌تر، تلاش می‌شود تا دختران را در وضعیت‌های عینی‌تری ببینند و از ویژگی‌های شخصیتی، مهارتی و موقعیت‌های اجتماعی و فکری آنها اطلاعات بیشتری به دست آورند.<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/id22239 حسینی، «معیارهای گزینش خانواده‌ها برای انتخاب عروس و داماد»، خبرگزاری بانوان افغانستان.]</ref>


=== تأثیر فضاهای عمومی بر انتخاب همسر ===
== پایوازی ==
در طول بیست سال حاکمیت جمهوری اسلامی افغانستان عوامل مختلفی مانند فضاهای عمومی و مجازی، دانشگاه‌ها، ادارات دولتی، مکاتب، بالارفتن سطح تحصیلات دختران و پسران و ورود آنها به سیستم‌های ارتباط مجازی و نیز استفاده از تلفن و اینترنت، تغییرات قابل توجهی را در نحوهٔ انتخاب همسر ایجاد کرده است. در وضعیت جدید، دختران و پسران رغبت و رضایت بیشتری به گزینش آزادانهٔ همسر آیندهٔ خود دارند.<ref>جمعی از نویسندگان، «رابطه عملکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی با شیوه‌های همسرگزینی»، 1398ش، ص167-204.</ref> با حاکمیت دوبارهٔ طالبان، فضاهای عمومی برای جوانان محدودیت جدی یافته و از معاشرت‌های رایج زنان و مردان در موقعیت‌های دانشگاهی و اداری ممانعت به عمل آمده و انتخاب همسران با دشواری‌های زیادی مواجه شده است.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/522174-صدور-فرمان-علیه-زنان-در-امارت-اسلامی-هراس-طالبان-از-موج-تغییر-خواهی-دختران-افغانستانی ماهرخ مقدم، «صدور 31 فرمان علیه زنان در امارت اسلامی»،  وب‌سایت اقتصادنیوز.]</ref>
روز پس از عروسی در افغانستان، چندین رسم پیچیده و پرجزئیات انجام می‌شود. زنان فامیل و همسایه بر اساس رسم «روی دیدون بیری» به دیدن عروس نو عهد می‌آیند. مراسم پاتختی و نمایش دستمال [[شب زفاف]] به مهمانان ویژه به نشانهٔ [[پاک‌دامنی]]، نیز روز پس از عروسی برگزار می‌شود. چند روز پس از عروسی نیز بر اساس رسم پای‌وازی، عروس و داماد به خانه پدری عروس می‌روند.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص17.</ref> در رسم پایوازی، افزون بر عروس و داماد، جمعی از خویشاوندان و بستگان نیز دعوت می‌شوند.<ref>عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص179.</ref> این رسم در ایران با نام [[پاگشا]] شناخته می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239482/پاگشا بلوکباشی، «پاگشا»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>


در سال‌های اخیر، استفاده از [[شبکه‌های اجتماعی]] مانند فیسبوک، توییتر و اینستاگرام به‌عنوان بستری برای همسرگزینی میان جوانان افغانستان رواج یافته است. این پدیده که نشان‌دهندهٔ تأثیر فناوری‌های نوین بر سنت‌های اجتماعی است، امکان آشنایی و ارتباط مستقیم بین دختران و پسران را فراهم می‌سازد. اگرچه این روش با تسهیل فرایند آشنایی و کاهش محدودیت‌های مرسوم همراه بوده، اما نگرانی‌هایی دربارهٔ امنیت و صحت اطلاعات مبادله شده وجود دارد. به نظر کارشناسان، این تحول اجتماعی نیازمند بررسی دقیق تأثیرات آن بر ساختارهای خانوادگی و فرهنگی جامعهٔ افغانستان است.<ref>[https://pajhwok.com/fa/2016/01/20/ازدواج-از-طريق-فيسبوک-چه-پيامدهايى-دار/ «ازدواج از طریق فیسبوک چه پیامدهایی دارد؟»، خبرگزاری پژواک.]</ref>
در این مراسم، خانوادهٔ پدر عروس با پذیرایی مفصلی از مهمانان استقبال می‌کند و عروس نیز هدایایی مانند لباس، [[چادر]] و زیورآلات از خانواده‌اش دریافت می‌کند.<ref>عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص179.</ref> این هدایا که با نام‌های پاگشایانه، رونما و [[پیشکش عروس|پیش‌رو]] نیز شناخته می‌شوند، افزون بر ارزش مادی، نشان‌دهندهٔ دلبستگی و حمایت خانواده از عروس جوان است. در گذشته، پدر عروس متناسب با توان مالیِ خود، حیوانات مفیدی مانند گاو، گوسفند شیرده و حتی اسب کره‌زا به دخترش هدیه می‌داد.<ref>عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص180.</ref> مدت اقامت عروس و داماد در خانه پدری عروس، از چند روز تا یک ماه متغیر است.<ref>[http://sagima21.blogfa.com/post/66 سلیم، «مجلس سنا قانون برگزاری مراسم عروسی را تصویب کرد، طویانه بند می‌شود»، وبلاگ زنان صالح.]</ref> رسم پایوازی افزون‌بر تقویت پیوندهای خانوادگی، موجب تأمین برخی نیازهای مالی زوج جوان می‌شود.<ref name=":2">[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239482/پاگشا بلوکباشی، «پاگشا»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>


== مراسم خواستگاری در افغانستان ==
== هزینه‌های ازدواج ==
مراسم خواستگاری اولین اقدام عملی است که از سوی خانوادهٔ داماد، جهت پایه‌گذاری زندگی مشترک انجام می‌شود. [[خواستگاری]] میان مردم افغانستان، دارای معیارها و سازوکارهایی است که با تشریفاتی خاص برگزار می‌شود.<ref name=":0">[https://khabarnama.net/blog/1396/01/19/afghan-and-life-partnership-in-afghanistan/ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref>
در افغانستان، ازدواج با هزینه‌های گوناگونی همراه است که برخی از آنها ریشه در سنت‌های دینی و برخی دیگر ریشه در عرف و رسوم محلی دارند:


=== معیارهای خواستگاری ===
* '''شیربها''' مبلغی است که داماد به خانواده عروس می‌پردازد و در برخی مناطق با نام‌های گَله، قلین، ولور، طویانه یا [[پیشکش عروس#شیربها|پیشکش]] شناخته می‌شود.<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص24.</ref> این پول گاهی صرف خرید جهیزیه می‌گردد، اما بیشتر مستقیماً به خانواده عروس داده می‌شود. افزون‌بر [[شیربها]]، هزینه‌های دیگری مانند لباس، مراسم نامزدی و [[مراسم عروسی|عروسی]] نیز بر عهده داماد است. دولت افغانستان با تصویب قانونی، پرداخت شیربها را ممنوع اعلام کرده است.<ref>قانون مراسم عروسی، نمبرمسلسل 1280، مصوب 1396ش.</ref>
در فرایند انتخاب همسر در افغانستان، خانواده‌ها معیارهای مشخصی را مدنظر قرار می‌دهند. مهم‌ترین این معیارها شامل پایگاه اجتماعی، وضعیت اقتصادی، اعتقادات دینی و اخلاقیات است. خانواده‌ها به‌طور عموم به دنبال هم‌ترازی اجتماعی و اقتصادی بین دو خانواده هستند تا سازگاری بیشتری در زندگی زوجین ایجاد شود. در این نظام، خانوادهٔ داماد به‌طور معمول به‌دنبال عروسی است که از نظر اجتماعی هم‌سطح یا پایین‌تر از خانوادهٔ خود باشد.
* '''مهریه''' نیز بر پایه سنت اسلامی در خانواده‌های افغانستانی رایج است، اما این رسم دینی تا حد زیادی تحت تأثیر عرف و آداب اجتماعی قرار گرفته است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از زنان افغانستان از [[مهریه]] خود و جزئیات آن بی‌خبرند و در تعیین آن نقشی نداشته‌اند. در عرف افغانستان، مالکیت زن بر مهریه چندان به رسمیت شناخته نمی‌شود و زنان نیز معمولاً مهریه خود را مطالبه نمی‌کنند.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص104-106.</ref>
 
* '''جهیزیه''' از دیگر لوازم اصلی ازدواج است که بر اساس فرهنگ و نیازهای هر منطقه در [[افغانستان]]، تدارک دیده می‌شود. [[جهیزیه]] شامل ظروف، وسایل آشپزی، رخت‌خواب، صندوق، فرش، وسایل تزئینی، چند دست لباس و زیورآلات برای عروس است. در برخی مناطق روستایی، گوسفند یا گاو شیری نیز به جهیزیه افزوده می‌شود. در موارد نادر، عروس بدون جهاز به خانه شوهر فرستاده می‌شود که در این صورت، شیربهای کمتری از داماد گرفته می‌شود و جشن عروسی کوچک‌تری برگزار می‌گردد.<ref>[https://kiyankala.com/wp-content/uploads/2020/11/جهیزیه-عروس-چیست؟-مهریه-از-کجا-آمده-است؟-.pdf آداب و رسوم تاریخی جهیزیه و رسومات رایج در دنیا، وب‌سایت کیان کالا، ص17.]</ref>
همچنین پایبندی به [[ارزش‌های دینی]] و فرهنگی از شاخص‌های مهم انتخاب محسوب می‌شود. از سوی دیگر، خانوادهٔ دختر نیز به‌دنبال دامادی با شغل مناسب، شهرت نیک و وضعیت اقتصادی مطلوب است. ازدواج‌های فامیلی و درون‌گروهی به‌دلیل شناخت قبلی از شرایط خانواده طرفین، از اولویت برخوردار است. در این میان، التزام به اصول دینی و اخلاقی برای هر دو طرف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و به‌عنوان عاملی کلیدی در تصمیم‌گیری‌ها مطرح است.<ref>[https://khabarnama.net/blog/1396/01/19/afghan-and-life-partnership-in-afghanistan/ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref>
* '''نفقه''' نیز شامل تأمین خوراک، پوشاک، مسکن و درمان زن است<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان (روزنه)، 1383ش، ص106.</ref> و قانون مدنی افغانستان آن را متناسب با توان مالی شوهر تعیین کرده است.<ref>قانون مدنی افغانستان، ماده 118، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.</ref> در فرهنگ رایج، [[نفقه]] بر اساس درآمد و سطح زندگی شوهر و خانواده او پرداخت می‌شود.<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص17.</ref> هزینه‌های درمانی زن نیز به طور کامل بر عهده شوهر است. در وضعیت [[تعدد زوجات|چندزنی]]، معمولاً چند همسر در یک خانه زندگی می‌کنند که این خود گاهی به تنش می‌انجامد.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/621294/فرزندان-اولین-قربانیان-چندهمسری «فرزندان؛ اولین قربانیان چندهمسری»، خبرگزاری آفتاب.]</ref>
 
=== تفاوت‌های جنسیتی در معیارهای انتخاب ===
بررسی [[معیارهای انتخاب همسر]] میان جوانان افغانستان نشان‌دهندهٔ تفاوت‌های معنادار بین دیدگاه‌های پسران و دختران است. درحالی که ۸۸درصد پسران بر محدودیت روابط اجتماعی دختران تأکید دارند، تنها ۷۰درصد آنان معیارهای ظاهری مانند پوشش، تناسب اندام و [[زیبایی]] را در انتخاب همسر مهم می‌دانند. در مقابل، دختران به‌صورت عمده بر ویژگی‌های [[اخلاق|اخلاقی]]، [[صداقت]]، پایگاه اجتماعی و سطح تحصیلات پسران تمرکز دارند و معیارهای ظاهری را کم‌اهمیت‌تر ارزیابی می‌کنند. همچنین در زمینهٔ حریم خصوصی، ۸۰درصد پسران خواستار شفافیت کامل در زندگی مشترک هستند، در حالی‌که دختران به حفظ حریم خصوصی همسر خود (به‌جز در موارد حساس مانند چندهمسری یا روابط غیرمتعارف) اعتقاد دارند. این تفاوت‌ها نشان‌دهندهٔ نگرش‌های متفاوت جنسیتی به ازدواج در جامعهٔ افغانستان است.<ref>[https://khabarnama.net/blog/1396/01/19/afghan-and-life-partnership-in-afghanistan/ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref>
 
=== آداب خوستگاری ===
با اولویت‌بندی گزینه‌های مورد نظر از سوی خانوادهٔ داماد و جمع‌بندی دیدگاه‌ها،<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص26.</ref> خانوادهٔ داماد به خواستگاری می‌رود. به‌صورت معمول، [[پدر]] و [[مادر]] داماد و در صورت نبود آنها، عمو/ کاکا، عمه یا برادر و خواهر بزرگتر به خواستگاری دختر می‌روند.<ref>[https://daikondi.blogsky.com/1392/09/24/post-117/آداب-و-رسوم-خواستگاری-و-ازدواج-در-دایکندی شریعتی، «آداب و رسوم خواستگاری و ازدواج در دایکندی»، وب‌سایت پیام دایکندی.]</ref> در مجلس خواستگاری از اصالت و شایستگی خانواده‌ها تجلیل شده و از اشتیاق خانوادهٔ داماد برای وصلت با خانوادهٔ عروس سخن گفته می‌شود و از اشتیاق داماد به عروس کمتر سخن به میان می‌آید و آرزوی وصلت داماد در لفافه و تعبیرات پر از رمزوراز و پیچیده در کلمات کنایه‌آمیز بیان می‌شود. خواستگاری برخلاف نامزدی، اگر به نتیجه نرسد یا بعد از توافق به‌هم زده شود، اثر حقوقی و اجتماعی برای خانواده‌های طرفین در پی ندارد.<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص26.</ref>
 
=== موافقت خانوادهٔ عروس ===
خانواده‌هایی که بر روابط خویشاوندی آنها، تفکرات مردسالارانهٔ بیشتری حاکم است، بدون در نظر داشتن موافقت دختر در مورد خواستگاری، به رد یا قبول خواستگار می‌پردازند. در مقابل، خانواده‌هایی که مشورت و دیدگاه‌های خانواده و به‌خصوص دختر، برای آنها اهمیت دارد، اجازه می‌گیرند که با فامیل و شخص دختر مشورت کنند. آنها، پس از مشورت و دریافت دیدگاه‌های خانواده و دختر مورد نظر، جواب رد یا قبول به خواستگاران ارائه می‌کنند.<ref>[https://daikondi.blogsky.com/1392/09/24/post-117/آداب-و-رسوم-خواستگاری-و-ازدواج-در-دایکندی شریعتی، «آداب و رسوم خواستگاری و ازدواج در دایکندی»، وب‌سایت پیام دایکندی.]</ref>
 
=== نقش کمرنگ دختران در مراسم خواستگاری ===
در ساختار سنتی خانواده‌های افغانستانی، دختران به‌طور عموم نقش محدودی در تعیین سرنوشت ازدواج خود دارند. فشارهای خانوادگی و هنجارهای فرهنگی به‌صورت غالب آنان را وادار می‌کند تا برخلاف میل شخصی، به ازدواج‌های ترتیب‌داده‌شده توسط خانواده تن دهند. مخالفت با خواست بزرگان خانواده، رفتاری ناپسند تلقی می‌شود. هرچند در سال‌های اخیر، افزایش سطح تحصیلات، گسترش فضای عمومی و نقش رسانه‌های مجازی تا حدی به تقویت جایگاه دختران در این فرایند کمک کرده است، اما سلطهٔ عام فرهنگ خانوادگی، همچنان اصلی‌ترین عامل در تعیین سرنوشت ازدواج محسوب می‌شود. در این نظام، دختران به‌صورت عموم به حاشیه رانده شده و امکان ابرازنظر واقعی و آزادانه در مورد خواستگاران را ندارند.<ref>[https://didpress.com/هرساله-12-میلیون-دختر-زیر-سن-18-وادار-به-ازد/ «هرساله 12 میلیون دختر زیرسن 18 وادار به ازدواج اجباری می‌شود»، خبرگزاری دید.]</ref>
 
== مراسم نامزدی در افغانستان ==
نامزدی در افغانستان از مراحل مهم همسرگزینی بوده و به‌عنوان یک رسم اجتماعی ریشه‌دار، از نظر حقوقی فاقد الزام بوده و در عمل از اهمیت فرهنگی و اجتماعی بالایی برخوردار است. این رسم که با عناوین مختلفی مانند «شیرنی‌خوری» یا «نشان کردن» شناخته می‌شود،<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های جاغوری»، وب سایت رسم و رواج‌های جاغوری.]</ref> در قانون مدنی افغانستان به‌عنوان وعدهٔ ازدواج تعریف شده است.<ref>قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش، مادهٔ 64.</ref>
 
=== آداب نامزدی در افغانستان ===
مراسم نامزدی با [[آداب]] خاصی آغاز می‌شود که مهم‌ترین آنها چادراندازی بر سر عروس و پخش شیرینی است. در این دوره، خانوادهٔ داماد موظف به تهیهٔ هدایای متعددی بوده که شامل لباس‌های فاخر، [[طلا]] و جواهرات، لوازم آرایشی و بهداشتی، کیف و کفش هماهنگ و آجیل و شیرینی‌های مرغوب است. این هدایا در مراسمی با حضور اقوام و همراه با [[موسیقی]] به نمایش گذاشته می‌شود.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص5.</ref>
 
=== پیامدهای نامزدی ===
از دیدگاه اجتماعی، نامزدی پیامدهای مهمی دارد. با انجام این رسم، دختر از نظر عرف تحت حمایت خانوادهٔ داماد قرار می‌گیرد.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.</ref> معاشرت زوجین در این دوره به‌صورت معمول در بسیاری مناطق افغانستان با محدودیت‌های شدید و تحت نظارت خانواده‌ها انجام می‌پذیرد.<ref>نظام‌الدین، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص61.</ref>
 
=== فسخ نامزدی در افغانستان ===
فسخ نامزدی در بسیاری مناطق با چالش‌هایی همراه است، به‌گونه‌ای که برای دختران دشواری‌های بیشتری در مقایسه با پسران ایجاد می‌کند.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.</ref> براساس قانون مدنی افغانستان، در صورت انصراف از نامزدی، هدیه‌دهنده حق دارد عین یا قیمت [[هدیه]] را مطالبه کند، مگر این‌که هدیه از بین رفته باشد.<ref>قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش، ماده 64.</ref> بااین‌حال، در عمل تفاوت‌های زیادی بین قانون و عرف وجود دارد. به‌طور معمول اگر نامزدی از طرف دختر فسخ شود، هدایا به خانوادهٔ پسر برگردانده می‌شود، در حالی‌که در موارد فسخ از سوی پسر، این الزام کمتر مشاهده می‌شود.<ref name=":1">رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.</ref>
 
در سال‌های اخیر، تحولات محسوسی در مراسم نامزدی و الگوهای رفتاری جوانان افغانستانی در دوران نامزدی مشاهده می‌شود که شامل تغییرات در سبک زندگی، روابط اجتماعی و اولویت‌های فردی می‌شود. این دگرگونی‌ها به‌ویژه در زمینهٔ افزایش مسئولیت‌پذیری، توجه به ظاهر، حساسیت‌های عاطفی و استفاده از فضای مجازی مانند تغییر عکس پروفایل و استفاده از پیام‌های عاشقانه نمود بارزی داشته است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/186244/تغییرات-رفتاری-در-دوران-نامزدی-دختران-و-پسران-افغانستانی «تغییرات رفتاری در دوران نامزدی دختران و پسران افغانستانی»، خبرگزاری میزان.]</ref>
 
== مراسم خویشی‌گری در افغانستان ==
خویشی‌گری یا شیرینی‌خوری، مراسم رسمی عقد در افغانستان است که با رسومات متنوع محلی انجام می‌شود. مراسم خویشی، بعد از نامزدی صورت گرفته و بسیاری از توافقات در موضوعاتی مانند شیوهٔ برگزاری مراسم عروسی، گله و شیربها، جهیزیه و از همه مهم‌تر اجرای عقد ازدواج عروس و داماد در این مراسم انجام گرفته یا به‌صورت علنی اعلام می‌شود.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش.</ref>
 
=== آداب و رسوم خویشی‌گری ===
# مراسم خویشی‌گری با تشریفاتی خاص برگزار می‌شود که در آن خانوادهٔ داماد با همراهی نزدیکان و هدایای ویژه به منزل پدر عروس می‌روند. در بعض مناطق، خانوادهٔ عروس با آماده‌سازی تخت مخصوصی به نام «تخت شاه» برای داماد و «تخت قودغو» برای مادر، خواهر یا خاله داماد از مهمانان استقبال می‌کند. پذیرایی با شیرینی‌های محلی مانند بوسراغ همراه با موسیقی و رقص انجام می‌شود. بر روی تخت‌ها دستمال‌های دست‌دوزی گرانبها قرار می‌گیرد که داماد و همراهان برمی‌دارند و در مقابل هدایایی به آماده‌کنندگان تقدیم می‌کنند. این مراسم با فضایی شاد و همراه با موسیقی محلی ادامه می‌یابد.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref>
# در این مراسم، خانوادهٔ داماد پس از پذیرایی رسمی، هدایای ازدواج شامل شیربها و تحفه‌های ویژه را به خانوادهٔ عروس تقدیم می‌کند. این هدایا به‌طور عمده شامل پرداخت کامل یا بخشی از [[شیربها]] در حضور مهمانان، اهدای هدایای خاص برای عروس و مادر وی و تقدیم تحفه‌هایی به نزدیکان داماد است. تمامی این هزینه‌ها بر عهدهٔ خانوادهٔ داماد بوده و از محل شیربها یا منابع مالی داماد تأمین می‌شود. خانوادهٔ عروس به‌صورت عموم سهم مالی قابل توجهی در این مراسم ندارد.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش.</ref>
# در این بخش از مراسم، خانوادهٔ عروس لباس‌های تهیه‌شده برای داماد را به وی می‌پوشانند. هدایایی شامل لوازم بهداشتی، ساعت، عینک و دستمال عرق‌چین نیز به داماد تقدیم می‌شود. پدر عروس با بستن دستمال گل‌دوزی‌شده حاوی پول به کمر داماد، این رسم را تکمیل می‌کند.
# حاضران با انداختن حلقه‌های گل به گردن داماد، ازدواج وی را تبریک می‌گویند. مهمانان نیز هدایای نقدی اندکی در سینی مخصوص می‌گذارند. سپس روحانی دعوت‌شده، صیغه عقد را جاری می‌سازد که به معنی رسمیت یافتن ازدواج است. خانوادهٔ داماد نیز هدیه‌ای ویژه به عاقد تقدیم می‌کنند.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref>
 
== مراسم خانه‌بلدی در افغانستان ==
خانه‌بلدی ترکیبی از دو واژهٔ خانه و بلد است که به معنای بلدشدن [[خانه]]، یادگرفتن، آموختن و دانا شدن در مورد خانه است.<ref>[https://vajehyab.com/amid/بلد معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ بلد.]</ref> رسم خانه‌بلدی یکی از مراسم مهم در فرایند ازدواج در افغانستان محسوب می‌شود که به‌عنوان مجلس معارفه و آگاهی‌بخشی میان خانواده‌های عروس و داماد برگزار می‌شود. این مراسم پس از مرحلهٔ خویشی‌گری (توافق اولیه) و پیش از برپایی جشن عروسی انجام می‌پذیرد. در خلال این مجلس، جزئیات مراسم عروسی ازجمله زمان و مکان برگزاری، همچنین هزینه‌ها و ترتیبات مالی میان طرفین مورد بحث و توافق قرار می‌گیرد. این رسم علاوه‌بر تثبیت قراردادهای اجتماعی، نقش مهمی در هماهنگی و برنامه‌ریزی نهایی مراسم ازدواج ایفا می‌کند.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص17.</ref>
 
=== آداب‌ورسوم خانه‌بلدی ===
مراسم خانه‌بلدی از آداب مهم پیش از عروسی در افغانستان محسوب می‌شود که طی آن دو خانواده به تبادل هدایا می‌پردازند. در این مراسم که توسط خانوادهٔ داماد برگزار می‌شود، اقوام عروس شامل پدر، برادران و عموها به ترتیب اهمیت، هدایایی همچون پتو، عمامه، چپن (عبای افغانی)، لباس و دستمال‌های گل‌دوزی شده دریافت می‌کنند.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref> در مقابل، خانوادهٔ دختر نیز هدایای مشابهی را برای اقوام داماد تهیه می‌کند.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref>
 
تمامی هزینه‌های مراسم و هدایای ارائه شده توسط خانوادهٔ داماد بر عهدهٔ داماد است. همچنین هزینه‌های مربوط به هدایای خانوادهٔ عروس نیز به‌صورت غیرمستقیم از محل شیربها تأمین می‌شود. این مراسم نشان‌دهندهٔ تعهدات متقابل و پیوندهای خانوادگی میان دو خانواده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/آیین-ازدواج-در-افغانستان-فرآیندی-دشوار-برای-مردان «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردام»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 
=== کارکردهای اجتماعی خانه‌بلدی ===
خانه‌بلدی در افغانستان کارکردهای اجتماعی مهمی دارد. این مراسم با تبادل هدایا، پیوند بین دو خانواده را تقویت و به شناخت متقابل کمک می‌کند.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش.</ref> اما امروزه، این سنت تحت‌تأثیر فشارهای اقتصادی قرار گرفته و به نمایشی از وضعیت مالی تبدیل شده که به نظر کارشناسان این تغییر نشان‌دهندهٔ تنش بین ساختارهای سنتی و واقعیت‌های جدید در جامعهٔ افغانستان است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/آیین-ازدواج-در-افغانستان-فرآیندی-دشوار-برای-مردان «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردام»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 
== سنت عیدی‌بردن در افغانستان ==
در افغانستان، رسم عیدی‌بردن به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از فرایند ازدواج، در مناسبت‌هایی مانند [[عید فطر در افغانستان|عید فطر]]، [[عید قربان در افغانستان|قربان]]، [[نوروز در کابل|نوروز]] و [[شب یلدا]] اجرا می‌شود. خانوادهٔ داماد موظف است هدایایی شامل لباس‌های فاخر، زیورآلات طلا، وسایل آرایشی و خوراکی‌های متنوع را با بسته‌بندی‌های تجملی به خانهٔ عروس تقدیم کند. این آیین که ریشه در سنت‌های دیرینه دارد، با حضور جمعی از اعضای خانوادهٔ داماد و همراهی موسیقی و رقص انجام می‌شود. خانوادهٔ عروس نیز متقابلاً هدایایی مانند لباس‌های محلی دست‌دوز را به خانوادهٔ داماد اهدا می‌کند.
 
در سال‌های اخیر، این رسم از کارکرد اولیهٔ خود فاصله گرفته و به عرصه‌ای برای رقابت‌های اقتصادی و نمایش پایگاه اجتماعی تبدیل شده است. خانواده‌های متمول با خرید هدایای گران‌قیمت مانند جواهرات و لباس‌های متعدد، سعی در تأثیرگذاری بر خانواده عروس دارند، در حالی‌که خانواده‌های کم‌درآمد با محدودیت‌های مالی مواجه هستند. این رقابت‌ها منجر به افزایش هزینه‌های ازدواج شده و فشار اقتصادی قابل توجهی بر خانواده‌ها، به‌ویژه دامادها، وارد می‌کند.
 
پیامدهای این [[تجمل‌گرایی]] شامل افزایش بدهی‌های خانوادگی، تأخیر در ازدواج جوانان و حتی بروز [[افسردگی]] میان آنها شده است. بااین‌حال، در مناطق محروم، خانواده‌ها با ساده‌سازی این رسم، سعی در حفظ تعادل مالی دارند. این سنت، علی‌رغم چالش‌های اقتصادی، همچنان به‌عنوان نمادی از احترام و پیوند اجتماعی در فرهنگ افغانستان باقی مانده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A «آیین ازدواج در افغانستان، فرایندی دشوار برای مردان»، وب‌سایت سرپوش.]</ref>
 
== جشن عروسی در افغانستان ==
جشن عروسی در مناطق مختلف و خرده‌فرهنگ‌های سراسر افغانستان، متفاوت است. در مناطق مرکزی و هزاره‌جات به این مراسم «طُوی» گفته می‌شود و از غنی‌ترین و پیچیده‌ترین آیین‌های اجتماعی این مردم محسوب می‌شود.<ref>شهرستانی، قاموس لهجهٔ هزارگی، ذیل واژهٔ طوی، 1361ش، ص320.</ref> این مراسم که نقطه اوج فرایند ازدواج است، به‌طور معمول در سه تا هفت روز به طول می‌انجامد و شامل مراحل متعددی می‌شود. این مراسم در مناطق مرکزی با آداب‌ورسوم ویژه همراه است:
 
=== دعوت و استقبال از مهمانان ===
فرایند عروسی با دعوت‌نامه آغاز می‌شود که در مناطق روستایی به‌صورت شفاهی و توسط قاصدان خانوادهٔ داماد یا تلفنی انجام می‌گیرد.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص10.</ref> مهمانان عروسی که به قُوده معروف هستند، ترکیبی از بزرگان قوم، [[جوانی|جوانان]] و [[کودک|کودکان]] هستند. نقش قُودغُو (معمولاً مادر یا خواهر داماد) در هدایت مراسم بسیار کلیدی است.<ref>علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، 1400ش، ص70.</ref>
 
=== مسابقات و بازی‌های سنتی ===
جشن عروسی با انواع مسابقات و سرگرمی‌های محلی همراه است:
* اٌوشد: مسابقه تیراندازی با تفنگ که بین تیم‌های خانواده عروس و داماد برگزار می‌شود؛
* سنگیرگ: بازی پرتاب سنگ به نشانه‌های دور دست؛
* [[بزکشی در افغانستان|بُزکشی]]: مسابقه سوارکاری که در عروسی‌های بزرگ ترتیب داده می‌شود. برندگان این مسابقات به‌طور معمول از سوی خانوادهٔ داماد جایزه دریافت می‌کنند.<ref>علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، 1400ش، ص91.</ref>
 
=== موسیقی و رقص محلی ===
هریک از اقوام افغانستان دارای موسیقی و رقص‌های محلی منحصربه‌فردی است که بیانگر هویت فرهنگی محسوب می‌شود. این تنوع فرهنگی از رقص‌های پشتون‌ها (مانند اتن) و موسیقی هزارگی تا آوازهای تاجیک‌ها و مراسم سنتی [[قوم ازبک|ازبک‌ها]]، غنای فرهنگی افغانستان را به نمایش می‌گذارد. برای مثال در مناطق هزاره‌جات ساز دَمبوره به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین سازهای موسیقی محلی، فضای جشن را غنا می‌بخشد. این آیین فرهنگی که ریشه در سنت‌های دیرین منطقه دارد، با اجرای نغمه‌های اصیل و اشعار محلی، حال و هوای خاصی به [[مراسم عروسی]] می‌بخشد. در میان هزاره‌ها هنرمندان محلی با اجرای رَفت‌های مختلف مانند شیخ علی، تَگوبَرگ و مالستانی فضای شادی ایجاد می‌کنند. دی‌دوخوانی یا ترانه‌سرایی جمعی زنان و مردان از بخش‌های جذاب مراسم است. در گذشته [[منقبت‌خوانی]] و مداح یا مدیحه‌خوانی نیز رواج داشته است.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص16.</ref>
 
=== آیین‌های شب عروسی ===
شب اصلی عروسی با چندین مراسم خاص همراه است:
* نان شَو: مهمانان با غذای محلی مانند نان بُته یا [[شوروا]] پذیرایی می‌شوند؛
* تخت خینه ([[حنابندان]]): داماد و عروس در مراسمی خاص [[حنا]] می‌گذارند؛
* ملیده‌خوری: صرف غذای مخصوص عروسی که از نان فتیر و روغن حیوانی تهیه می‌شود.<ref>علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، 1400ش، ص71.</ref>
 
=== مراسم روز عروسی ===
صبح روز عروسی با چند آیین مهم همراه است:
* [[آرایش عروس]] به سبک سنتی چتر زلف؛
* پوشیدن لباس داماد که شامل لباس محلی کامل با تمام لوازم جانبی است؛
* مراسم بیری بورکدو (بدرقهٔ عروس) که با تشریفاتی خاص انجام می‌شود؛<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص13.</ref>
 
=== آداب پس از عروسی ===
* روی دیدون بیری: دیدار زنان فامیل و همسایه با عروس نو عهد؛
* پاتختی: نمایش دستمال عروسی به مهمانان ویژه به نشانهٔ پاکدامنی؛
* پای‌وازی: بازدید عروس و داماد از خانهٔ پدر عروس پس از چند روز.
 
به نظر کارشناسان این مراسم پیچیده و پرجزئیات، نه‌تنها یک واقعهٔ اجتماعی، بلکه نمایشی از فرهنگ غنی و ریشه‌دار مردم افغانستان است که نسل به نسل منتقل شده و باوجود تغییرات اجتماعی، بسیاری از عناصر اصلی آن حفظ شده‌اند.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص17.</ref>
 
در سال‌های اخیر، گسترش تالارهای مجلل عروسی در شهرهای افغانستان به‌عنوان یک پدیدهٔ اجتماعی دیده می‌شود. این مراکز پذیرایی که بیشتر در مناطق مرکزی شهرها ساخته شده، به یکی از گزینه‌های اصلی برای برگزاری مراسم ازدواج تبدیل شده است. همزمان، در مناطق روستایی، سنت برگزاری مراسم در منازل شخصی رایج است. براساس مشاهدات میدانی، استفاده از این تالارها با هزینه‌های قابل توجهی همراه بوده که این امر در برخی موارد منجر به تغییر الگوهای سنتی برگزاری مراسم شده است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/133316/رسومات-غلط-و-هفت-خوان-ازدواج-در-افغانستان «رسومات غلط و هفت خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری میزان.]</ref>
 
== مراسم پایوازی در افغانستان ==
پایوازی به‌عنوان یکی از رسوم پس از عروسی در افغانستان، چند روز پس‌از مراسم اصلی انجام می‌شود. در این آیین، عروس و داماد به همراه خویشاوندان به خانهٔ پدر عروس و سپس دیگر بستگان دعوت می‌شوند.<ref>عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص179.</ref> این رسم در برخی مناطق ایران با عنوان [[پاگشا]] شناخته می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239482/پاگشا بلوکباشی، «پاگشا»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
 
=== آداب و تشریفات پایوازی ===
در این مراسم، ابتدا خانوادهٔ پدر عروس با پذیرایی مفصلی از مهمانان استقبال می‌کند. عروس هدایایی مانند لباس، [[چادر]] و زیورآلات دریافت می‌کند.<ref>عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص179.</ref> هدایای تقدیمی در مراسم پایوازی که با عناوین پاگشایانه، رونما و پیش‌رو شناخته می‌شوند، تحولات قابل توجهی را در طول زمان تجربه کرده است. در گذشته، در بعضی مناطق، گاهی پدر عروس متناسب با توان مالی خود، حیوانات مفیدی مانند گاو یا گوسفند شیرده و حتی اسب کره‌زا به دختر خود هدیه می‌داد. این هدایا علاوه‌بر ارزش مادی، نشان‌دهندهٔ دلبستگی و حمایت خانواده از عروس جوان بود.<ref>عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص180.</ref> در دوران معاصر، این سنت به شکل مدرن‌تری تداوم یافته و هدایا به‌طور عمده شامل لباس کامل برای زوجین و زیورآلات طلا برای عروس است.<ref>[https://youtube.com/watch?v=n9osQNGTq7I&si=LZas4yVC%20nuBeZlE «پایوازی عروس»، وب‌سایت یوتیوب.]</ref>
 
مدت اقامت در پایوازی از چند روز تا یک ماه متغیر است. در گذشته، عروس و داماد گاهی تا یک ماه در خانهٔ پدر عروس می‌ماندند. با تصویب قانونی در سال ۱۳۹۴ش توسط مجلس سنا، برگزاری این مراسم در هتل‌ها ممنوع شده است.<ref>[http://sagima21.blogfa.com/post/66 سلیم، «مجلس سنا قانون برگزاری مراسم عروسی را تصویب کرد، طویانه بند می‌شود»، وبلاگ زنان صالح.]</ref>
 
=== کارکردهای اجتماعی پایوازی ===
پایوازی موجب تقویت پیوندهای خانوادگی و آشنایی بستگان دو خانواده می‌شود. همچنین از نظر اقتصادی به تأمین برخی نیازهای زوج جوان کمک می‌کند.<ref name=":2">[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239482/پاگشا بلوکباشی، «پاگشا»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> بااین‌حال، تجمل‌گرایی در این مراسم گاهی موجب فشار مالی بر میزبانان می‌شود.<ref>[http://sagima21.blogfa.com/post/66 سلیم، «مجلس سنا قانون برگزاری مراسم عروسی را تصویب کرد، طویانه بند می‌شود»، وبلاگ زنان صالح.]</ref>
 
== عروسی دسته‌جمعی در افغانستان ==
[[پرونده:ازدواج-در-افغانستان.jpg|thumb|یک مراسم عروسی دسته جمعی با شرکت ۳۰ زوج در هرات افغانستان؛ ۲۱ می ۲۰۱۶|جایگزین=عروسی دسته جمعی در افغانستان]]
در عروسی دسته‌جمعی، مراسم ازدواج تعدادی از زوج‌های جوان به‌صورت گروهی و در یک سالن برگزار می‌شود. این کار با هدف تسهیل در امر ازدواج و پایین‌آمدن هزینه‌های سنگین مراسم عروسی از سوی نهادهای خیریه همراه با اهدای [[جهیزیه]] و لوازم منزل انجام می‌شود.<ref>[https://www.samatak.com/funny/tale/شب-زفاف-گروهی-کشور-افغانستان-تصاویر.html «شب زفاف در کشور افغانستان»، وب‌سایت سماتک.]</ref> تاریخچهٔ عروسی دسته‌جمعی به عصر [[تیموریان]] برمی‌گردد و از سوی [[گوهرشاد بیگم|گوهرشادبیگم]] همسر میرزا شاهرخ؛ حاکم تیموری رواج یافته است. در آن زمان، این نوع مراسم سالی یک‌بار در [[روضه سخی|روضهٔ سخی]] [[مزارشریف]] برگزار می‌شد و عبدالرحمن جامی به دعوت حاکم تیموری خطبهٔ عقد عروسی‌های دسته‌جمعی را جاری می‌ساخت.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hLVsZP7wwwQ محمدی، «تاریخچۀ دقیق مراسم‌های عروسی دسته‌جمعی در افغانستان»، آشیانه، وب‌سایت یوتیوب.]</ref> مراسم عروسی دسته‌جمعی بعداز مدت‌ها وقفه، دوباره درسال‌های اخیر بین تعدادی از افراد جامعهٔ افغانستان مرسوم شده است. در سال ۱۳۹۱ش اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی از سوی خیرین در [[مسجد]] فاطمیهٔ [[قندهار]] برگزار شد.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=64483 «اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی در قندهار»، شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان.]</ref>
 
=== نهادهای برگزارکنندهٔ عروسی دسته‌جمعی ===
[[مدرسه|مدارس]] دینی،<ref>[https://parstoday.ir/dari/news/afghanistan-i225956 «مراسم ازدواج دسته‌جمعی 125 زوج جوان در مزارشریف»، وب‌سایت پارس‌تودی.]</ref> دفاتر [[مرجع دینی|مراجع تقلید]]،<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A «آیین ازدواج در افغانستان، فرایندی دشوار برای مردان»، وب‌سایت سرپوش.]</ref> بنیاد فرهنگی خیریهٔ [[امام علی]]،<ref>[https://farkhundanews.com/archives/2305 «عروسی دسته‌جمعی در دشت برچی»، وب‌سایت فرخنده.]</ref> کمیتهٔ امداد [[امام خمینی]]،<ref>[https://saten.ir/20998/ازدواج-دسته-جمعی-در-افغانستان-به-همت-کم/ «ازدواج دسته‌جمعی در افغانستان به همت کمیتۀ امداد امام خمینی»، وب‌سایت ساتین.]</ref> وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان،<ref>[http://www.afghanirca.com/fa/news/62055 «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی 37 زوج در بامیان»، وب‌سایت افغان‌ایرکا.]</ref> انجمن فرهنگی وصال کوثر،<ref>[https://memar.press/مراسم-ازدواج-دستهجمعی-۴۴-زوج-در-کابل/ «مراسم ازدواج دسته‌جمعی 44 زوج در کابل برگزار شد»، خبرگزاری معمار.]</ref> کوثرالقرآن،<ref>[https://www.afghanwomennews.com/برگزاری-مراسم-ازدواج-دسته-جمعی-در-بامی/ «برگزاری مراسم ازدواج دسته‌جمعی در بامیان؛ 17 زوج به گونۀ دسته‌جمعی عروسی شان را جشن گرفتند»، خبرگزاری زنان افغانستان.]</ref> نهاد خیریهٔ حبیب‌یار،<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/75772/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DB%B3%DB%B5-%D8%B2%D9%88%D8%AC-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%کریمی، «مراسم عروسی 35 زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب.]</ref> بنیاد خیریهٔ ابوالفضل<ref>[https://khabarnama.net/1398/06/why-group-wedding-didnt-changed-to-public-culture/ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref> و بنیاد خیریهٔ شهدای افغانستان،<ref>[https://parstoday.ir/dari/news/afghanistan-i205826 سلطانی، «برگزاری جشن عروسی جمعی ده‌ها زوج جوان در کابل»، وب‌سایت پارس‌تودی.]</ref> نهادهایی هستند که تا کنون در برپایی مراسم عروسی دسته‌جمعی مشارکت کرده‌اند.
 
=== آداب‌ورسوم برگزاری عروسی دسته‌جمعی ===
این نوع عروسی در مناسبت‌هایی مانند سال‌روز تولد بزرگان دینی چون میلادالنبی، روز [[مبعث]]،<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/259423/برگزاری-عروسی-دسته-جمعی-۲۳۰-زوج-جوان-بلخ «برگزاری عروسی دسته‌جمعی 230 زوج جوان در بلخ»، خبرگزاری صدای افغان (آوا).]</ref> سیزدهم رجب به‌مناسبت میلاد امام علی و [[روز پدر در ایران|روز پدر]]، سال‌روز ازدواج امام علی و [[حضرت فاطمه|فاطمهٔ زهرا]]،<ref>[https://www.avapress.com/fa/gallery/272133/1/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DB%B6%DB%B0-%D8%B «گزارش تصویری/ برگزاری عروسی دسته‌جمعی 60 زوج جوان در کابل»، خبرگزاری صدای افغان (آوا).]</ref> [[نیمه شعبان|نیمهٔ شعبان]] و اعیاد اسلامی، برگزار می‌شود.<ref>[https://sahebkhabar.ir/news/59195234/رونق-عروسی-های-دسته-جمعی-در-افغانستان «رونق عروسی‌های دسته‌جمعی در افغانستان»، وب‌سایت صاحب‌خبران.]</ref> مؤسسات خیریهٔ مردم‌نهاد برای برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی، ابتدا از متقاضیان عروسی ثبت‌نام انجام می‌دهند؛ سپس به‌تعداد زوج‌ها لباس‌های یک‌دست و یک‌رنگ مخصوص عروسی و مواد اولیهٔ پذیرایی را تدارک می‌بینند و دعوت مهمانان به‌تعداد مشخص انجام می‌شود.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=72hDyGUT6Pw&pp=ygUy2LHZiNi0INio2LHar9iy2KfYsduMINi52LHZiNiz24wg2K_Ys9iq2Ycg2KzZhdi524w%3D «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی (60) زوج جوان در غرب کابل»، تلویزیون راه فردا، وب‌سایت یوتیوب.]</ref>
 
انجمن‌های برگزارکنندهٔ این نوع مراسم از سه بخش عمده تشکیل می‌شوند: انتظامات، تدارکات و فرهنگی، این سه بخش هرکدام در تالار عروسی که معین شده است، کارهای تزئین و مجلس‌آرایی مانند آماده‌کردن استیج، گل‌آرایی، نورپردازی زیبا و حرفه‌ای و نظم مراسم، پذیرایی و اجرای برنامه‌های متنوع جذاب و شاد را به عهده دارد.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=72hDyGUT6Pw&pp=ygUy2LHZiNi0INio2LHar9iy2KfYsduMINi52LHZiNiz24wg2K_Ys9iq2Ycg2KzZhdi524w%3D «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی (60) زوج جوان در غرب کابل»، تلویزیون راه فردا، وب‌سایت یوتیوب.]</ref>
 
=== عوامل زمینه‌ساز و اهداف برگزاری عروسی دسته‌جمعی ===
هزینه‌های سنگین، رقابت‌های منفی، ناتوانی زوج‌ها در برگزاری مراسم عروسی، فقر و بیکاری، فاصله‌گرفتن از فرهنگ اسلامی، عوامل اصلی روی‌آوری زوج‌های جوان به این‌گونه مراسم هستند.<ref>[https://dailies.gov.af/عروسی-های-دسته-جمعی-گزینه-بدیل-پرهیز-ا/ «عروسی‌های دسته‌جمعی گزینۀ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وب‌سایت ریاست روزنامه‌های دولتی.]</ref> فرهنگ‌سازی [[ازدواج آسان]] و اسلامی، کمک به زوج‌های بی‌بضاعت، جلوگیری از اسراف<ref>[https://dailies.gov.af/عروسی-های-دسته-جمعی-گزینه-بدیل-پرهیز-ا/ «عروسی‌های دسته‌جمعی گزینۀ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وب‌سایت ریاست روزنامه‌های دولتی.]</ref> و مقابله با تجمل‌گرایی و [[مصرف‌گرایی]] از اهداف برپایی این نوع مراسم عروسی به‌شمار می‌روند.<ref>[https://sahebkhabar.ir/news/59195234/رونق-عروسی-های-دسته-جمعی-در-افغانستان «رونق عروسی‌های دسته‌جمعی در افغانستان»، وب‌سایت صاحب‌خبران.]</ref>
 
=== کارکردهای برگزاری عروسی دسته‌جمعی ===
عروسی دسته‌جمعی در افغانستان دارای کارکردهای اجتماعی و اقتصادی متعددی است که از مهم‌ترین آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
# '''کاهش هزینه‌های سنگین ازدواج'''؛ که با اشتراک‌گذاری مخارج بین چندین زوج، فشار مالی را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد. این روش از بدهکاری جوانان در آغاز زندگی مشترک جلوگیری می‌کند.<ref>[https://khabarnama.net/1398/06/why-group-wedding-didnt-changed-to-public-culture/ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref>
# '''تقویت همبستگی اجتماعی'''؛ از طریق گردهمایی اقوام مختلف در یک مراسم مشترک که موجب تحکیم پیوندهای اجتماعی می‌شود.<ref>[https://www.farhangpress.af/جشن-عروسی-دسته-جمعی-هفتاد-زوج-در-کابل/ «جشن عروسی دسته‌جمعی هفتاد زوج در کابل»، خبرگزاری فرهنگ.]</ref>
# '''حفظ فرهنگ اصیل'''؛ با جلوگیری از نفوذ الگوهای فرهنگی بیگانه و ترویج سنت‌های بومی در مراسم ازدواج.<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/75772/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DB%B3%DB%B5-%D8%B2%D9%88%D8%AC-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8% «مراسم عروسی 35 زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب.]</ref>
# '''تسهیل امر ازدواج برای جوانان؛''' که با حذف موانع مالی، امکان تشکیل خانواده در سنین مناسب را فراهم می‌سازد و از بسیاری مشکلات اخلاقی و اجتماعی پیشگیری می‌کند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/589607/تصاویر-جشن-عروسی-دسته‌جمعی-۵۶-زوج-شیعه-در-ک «جشن عروسی دسته‌جمعی 56 زوج شیعه در کابل»، وب‌سایت فرارو.]</ref>
# '''سلامت اجتماعی'''؛ با ایجاد فضایی عاری از رقابت‌های ناسالم و چشم‌وهم‌چشمی‌های مرسوم در عروسی‌های فردی.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/برگزاری-عروسی-دسته‏-جمعی-در-کابل «برگزاری عروسی دسته‌جمعی در کابل»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref>
# '''انطباق با موازین اسلامی'''؛ از طریق برگزاری مراسمی که با تلاوت قرآن، ذکر صلوات و برنامه‌های فرهنگی جایگزین موسیقی‌های مبتذل شده است. این شیوه به‌طور کامل با فرهنگ ازدواج آسان در سبک زندگی اسلامی، همخوانی دارد.<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/75772/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DB%B3%DB%B5-%D8%B2%D9%88%D8%AC-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8% نظری، «مراسم عروسی 35 زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب.]</ref>
 
=== گسترهٔ عروسی دسته‌جمعی ===
تاکنون این نوع عروسی در ولایات مختلفی مانند [[کابل]]، [[مزارشریف]]، [[غزنی]]، [[بامیان]]، [[دایکندی]]، هلمند، [[نیمروز]]، فراه، قندهار، [[بغلان]] و پروان<ref>[https://mandegardaily.com/?p=17818 «عروسی گروهی به کمک یک نهاد خیریه در بغلان»، وب‌سایت روزنامه ماندگار.]</ref> برگزار شده است و انتظار می‌رود در سال‌های آتی این فرهنگ در ولایات دیگر نیز گسترش پیدا کند.<ref>[https://khabarnama.net/1398/06/why-group-wedding-didnt-changed-to-public-culture/ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سابت خبرنامه.]</ref>
 
=== آسیب‌شناسی مراسم عروسی دسته‌جمعی ===
رقابت‌های خانوادگی<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/برگزاری-عروسی-دسته‏-جمعی-در-کابل اشرفی، «برگزاری عروسی دسته‌جمعی در کابل»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> و ننگ اجتماعی از مسائلی است که باعث می‌شود عده‌ای از مردم و جوانان، مراسم عروسی خود را به‌صورت دسته‌جمعی برگزار نکنند. این افراد گمان می‌کنند این‌شکل برگزاری عروسی درشأن آنها نیست و باعث می‌شود از سوی دیگران تحقیر شوند، در صورتی‌که این رسم به‌دلیل کاهش هزینه و جلوگیری از اسراف، رضایت بیشتر زوج‌ها و خانواده‌های آنها را به‌دنبال دارد.<ref>[https://khabarnama.net/1398/06/why-group-wedding-didnt-changed-to-public-culture/ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سابت خبرنامه.]</ref>
 
=== ازدواج دسته‌جمعی افغانستانی‌ها در ایران ===
مراسم ازدواج دسته‌جمعی فقط به افغانستان محدود نمی‌شود، بلکه بین مهاجران افغانستانی در ایران نیز رواج دارد. برای مثال در ۱۴۰۱ش، این نوع مراسم در [[مشهد]] از سوی نیکوکاران و ادارهٔ کل امور اتباع و مهاجرین برای تعدادی زوج جوان افغانستانی برگزار شد.<ref>[https://parstoday.ir/dari/news/afghanistan-i205762 «21 زوج افغانستانی در مشهد پیوند مشترک خود را جشن گرفتند»، وب‌سایت پارس‌تودی.]</ref>
 
== هزینه‌های ازدواج در افغانستان ==
=== شیربها ===
[[شیربها]] که در خرده‌فرهنگ‌های افغانستان با نام‌های دیگری مانند گَله، قلین، ولور، طویانه و پیشکش نیز یاد می‌شود<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص24.</ref> مبلغی است که داماد به خانوادهٔ عروس پرداخت می‌کند. این مبلغ گاه صرف تهیهٔ جهیزیه می‌شود، اما بیشتر به‌طور مستقیم به خانوادهٔ عروس داده می‌شود. علاوه‌بر شیربها، هزینه‌های دیگری مانند لباس، مراسم نامزدی و عروسی نیز بر عهدهٔ داماد است. دولت افغانستان با تصویب قانونی، پرداخت شیربها را ممنوع اعلام کرده است.<ref>قانون مراسم عروسی، نمبرمسلسل 1280، مصوب 1396ش.</ref> در این قانون، پرداخت پول با عنوان شیربها، گَله، قلین، ولور، طویانه و پیشکش، ممنوع شده است.<ref>قانون مراسم عروسی، نمبرمسلسل 1280، مصوب 1396ش.</ref>
 
=== مهریه ===
[[مهریه]] براساس سنت اسلامی، در خانواده‌های افغانستانی مرسوم است، اما این سنت دینی از چارچوب‌های شرعی فاصله گرفته و تاحد زیادی تابع مقررات و سنن عرفی و آداب‌ورسوم اجتماعی شده است. مطالعات نشان می‌دهد که اغلب زنان از مهریهٔ خود، نوع و مقدار آن اطلاع نداشته‌اند و مانند اصل عقد ازدواج، خواست آنها در نظرگرفته نشده یا در تصمیم‌گیری‌های بزرگان فامیل شریک نبوده‌اند.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص104.</ref>
 
در عرف اجتماعی افغانستان، مالکیت زن بر مهریه به رسمیت شناخته نمی‌شود و زنان نیز مهریهٔ خود را مطالبه نمی‌کنند. هزینه‌هایی که تحت عنوان شیربها از داماد گرفته می‌شود، به‌طور کامل تحت مالکیت پدر عروس قرار می‌گیرد، اما از تعیین مهر قابل توجه که به‌عنوان ضمانت مالی و اجرایی پیوند زوجیت، چشم‌پوشی می‌شود.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص106.</ref>
 
=== جهیزیه ===
[[جهیزیه]] از لوازم اصلی ازدواج در خانواده‌های افغانستانی‌ها است. جهاز عروس براساس فرهنگ و نیازمندی‌های هر منطقه، تدارک می‌شود. جهیزیه به‌طور معمول به همان وسایل مورد نیاز خانهٔ عروس گفته می‌شود که از سوی داماد یا خانوادهٔ عروس (در صورت گرفتن اخذ شیربها یا گَله از داماد)، تهیه می‌شود. ظروف مورد نیاز غذاخوری، وسایل [[آشپزی]]، بسترخواب (رخت‌خواب)، کمد یا بکس (صندوق)، فرش از جنس گلیم یا قالی، وسایل تزئین اتاق عروس، چند دست لباس برای عروس، زیورآلات و سایر وسایل مورد نیاز، مجموعهٔ اقلامی است که جهاز عروس را تشکیل می‌دهد. البته در برخی مناطق روستایی، گوسفند یا گاو شیری را نیز به‌عنوان جهاز عروس در نظر می‌گیرند. در موارد نادری، عروس را بدون جهاز به خانهٔ شوهر می‌فرستند. در چنین مواردی براساس توافق خانوادهٔ عروس و داماد، گَله یا شیر بهای کمتر، از داماد گرفته می‌شود و در عوض، عروس را با دایرکردن جشن کوچک عروسی و بدون تدارک جهاز، به خانهٔ شوهر می‌فرستند.<ref>«طویانه درافغانستان؛ قیمت دختران ازیک صدهزارافغانی تاچهارصد هزارافغانی»، وب‌سایت خبرنامه.</ref>
 
=== نفقه ===
[[نفقه]] شامل تأمین نیازهای اساسی زن مانند [[خوراک]]، پوشاک، مسکن و درمان است.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان (روزنه)، 1383ش، ص106.</ref> قانون مدنی افغانستان نفقه را متناسب با توان مالی شوهر تعیین کرده است.<ref>قانون مدنی افغانستان، ماده 118، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.</ref> در فرهنگ جامعهٔ افغانستان نیز نفقهٔ زوجه براساس نوع درآمد و سطح زندگی شوهر و خانوادهٔ او فراهم می‌شود.<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص17.</ref> هزینه‌های درمانی زن به‌طور کامل بر عهدهٔ شوهر است و در ازدواج‌های چندهمسری به‌طور معمول چند همسر در یک [[خانه]] زندگی می‌کنند که این امر، گاهی موجب تنش می‌شود.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/621294/فرزندان-اولین-قربانیان-چندهمسری «فرزندان؛ اولین قربانیان چندهمسری»، خبرگزاری آفتاب.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۳۰۳: خط ۱۵۷:
== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم
* آداب و رسوم تاریخی جهیزیه و رسومات رایج در دنیا، وب‌سایت کیان کالا، تاریخ بازدید: ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
* «آیین ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار: ۷ مهر ۱۳۹۷ش.
* «آیین ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار: ۷ مهر ۱۳۹۷ش.
* «آیین ازدواج در افغانستان، فرایندی دشوار برای مردان»، وب‌سایت سرپوش، تاریخ بازدید: ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
* اشرفی، نبیلا، «برگزاری عروسی دسته‌جمعی در کابل»، وب‌سایت طلوع‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۲ ثور (فروردین) ۱۳۹۶ش.
* «افزایش ازدواج اجباری به‌علت بسته شدن مکاتب دخترانه»، وب‌سایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ سرطان ۱۴۰۱ش.
* «افزایش ازدواج اجباری به‌علت بسته شدن مکاتب دخترانه»، وب‌سایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ سرطان ۱۴۰۱ش.
* اکبری، زهرا، «ازدواج موقت چالشی فراروی خانواده»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۳ جولای ۲۰۲۰م.
* اکبری، زهرا، «ازدواج موقت چالشی فراروی خانواده»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۳ جولای ۲۰۲۰م.
خط ۳۱۲: خط ۱۶۴:
* «اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی در قندهار»، شبکهٔ اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۳۹۲ش.
* «اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی در قندهار»، شبکهٔ اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۳۹۲ش.
* احسانی، میرزاحسین، «رسم و رسوم غلط و هفت‌خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۴ش.
* احسانی، میرزاحسین، «رسم و رسوم غلط و هفت‌خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۴ش.
* «ازدواج اجباری»، وب‌سایت مصاحب، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مهر ۱۴۰۰ش.
* «ازدواج اجباری یا تحمیلی و انواع آن»، وب‌سایت بنیاد وکلا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۱ش.
* «ازدواج اجباری یا تحمیلی و انواع آن»، وب‌سایت بنیاد وکلا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۱ش.
* «ازدواج دسته‌جمعی در افغانستان به همت کمیتهٔ امداد امام خمینی»، وب‌سایت ساتین، تاریخ درج مطلب: ۱ اردیبهشت ۱۳۹۳ش.
* «ازدواج دسته‌جمعی در افغانستان به همت کمیتهٔ امداد امام خمینی»، وب‌سایت ساتین، تاریخ درج مطلب: ۱ اردیبهشت ۱۳۹۳ش.
خط ۳۲۶: خط ۱۷۷:
* بلوکباشی، علی، «پاگشا»، دانشنامه فرهنگ مردم ایران در وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ دی ۱۳۹۸ش.
* بلوکباشی، علی، «پاگشا»، دانشنامه فرهنگ مردم ایران در وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ دی ۱۳۹۸ش.
* «تغییرات رفتاری در دوران نامزدی دختران و پسران افغانستانی»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۳۹۵ش.
* «تغییرات رفتاری در دوران نامزدی دختران و پسران افغانستانی»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۳۹۵ش.
* «جشن عروسی دسته‌جمعی ۵۶ زوج شیعه در کابل»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۱ش.
* «جشن عروسی دسته‌جمعی هفتاد زوج در کابل»، خبرگزاری فرهنگ، تاریخ درج مطلب: ۲۵ جوزا (خرداد) ۱۴۰۱ش.
* جمعی از نویسندگان، «رابطه عملکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی با شیوه‌های همسرگزینی»، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، سال ششم، شمارهٔ ۱۹، بهار ۱۳۹۸ش.
* جمعی از نویسندگان، «رابطه عملکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی با شیوه‌های همسرگزینی»، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، سال ششم، شمارهٔ ۱۹، بهار ۱۳۹۸ش.
* حسینی، مرضیه، «معیارهای گزینش خانواده‌ها برای انتخاب عروس و داماد»، خبرگزاری بانوان افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آبان ۱۴۰۱ش.
* حسینی، مرضیه، «معیارهای گزینش خانواده‌ها برای انتخاب عروس و داماد»، خبرگزاری بانوان افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آبان ۱۴۰۱ش.
* «حکم نکاح به نیت طلاق و نکاح مسیار چیست»، وب‌سایت اسلام کوئست نت، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۲ش.
* «حکم نکاح به نیت طلاق و نکاح مسیار چیست»، وب‌سایت اسلام کوئست نت، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۲ش.
* دیبرا ج اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، کابل، ۱۳۸۷ش.
* اسمیت، دیبرا ج، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، کابل، ۱۳۸۷ش.
* «رجب و گل‌اندام، زوجی از قوم هزاره و پشتون، در زندان طالبان»، اندیپیندینت فارسی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تیر ۱۴۰۱ش.
* «رجب و گل‌اندام، زوجی از قوم هزاره و پشتون، در زندان طالبان»، اندیپیندینت فارسی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تیر ۱۴۰۱ش.
* رحمانی، سید عبدالوهاب، «راهنمای حقوق خانواده در افغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان»، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان (روزنه)، ۱۳۸۳ش.
* رحمانی، سید عبدالوهاب، «راهنمای حقوق خانواده در افغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان»، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان (روزنه)، ۱۳۸۳ش.
* رسم و رواج‌های ناپسند ازدواج در افغانستان؛ هر عیدی از ۳۰ تا ۴۰ هزار افغانی مصرف دارد»، خبرگزاری شفقنا افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۸ سرطان ۱۴۰۱ش.
* «رسومات غلط و هفت خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۳۹۵ش.
* رضایی، مهری، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، هفته‌نامه نیمرخ، تاریخ بارگذاری: ۲۷ سرطان ۱۴۰۰ش.
* رضایی، مهری، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، هفته‌نامه نیمرخ، تاریخ بارگذاری: ۲۷ سرطان ۱۴۰۰ش.
* «رقابت‌های خانواده‌گی؛ دلیل چندهمسری و نرخ بلند فرزندآوری در افغانستان»، وب‌سایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۳ش.
* «رقابت‌های خانواده‌گی؛ دلیل چندهمسری و نرخ بلند فرزندآوری در افغانستان»، وب‌سایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۳ش.
خط ۳۴۸: خط ۱۹۹:
* شهرستانی، علی‌اکبر، قاموس لهجه هزارگی، کابل، پوهنتون کابل، ۱۳۶۱ش.
* شهرستانی، علی‌اکبر، قاموس لهجه هزارگی، کابل، پوهنتون کابل، ۱۳۶۱ش.
* صادقی، فیروز، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی می‌گیرد»، خبرگزاری خامه‌پرس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ نوامبر ۲۰۲۱م.
* صادقی، فیروز، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی می‌گیرد»، خبرگزاری خامه‌پرس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ نوامبر ۲۰۲۱م.
* «طویانه درافغانستان؛ قیمت دختران ازیک صدهزارافغانی تاچهارصد هزارافغانی»، وب‌سایت خبرنامه.
* عابدوف، دادا جان، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، ترجمه بهرام امیراحمدیان، کابل، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان، ۱۳۹۳ش.
* عابدوف، دادا جان، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، ترجمه بهرام امیراحمدیان، کابل، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان، ۱۳۹۳ش.
* عبدالله، نظام‌الدین، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، کابل، مطبعه میوند، چاپ سوم، ۱۳۹۱ش.
* عبدالله، نظام‌الدین، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، کابل، مطبعه میوند، چاپ سوم، ۱۳۹۱ش.
خط ۳۵۵: خط ۲۰۵:
* «عروسی گروهی به کمک یک نهاد خیریه در بغلان»، وب‌سایت روزنامه ماندگار، تاریخ بازدید: ۲۵ مهر ۱۴۰۲ش.
* «عروسی گروهی به کمک یک نهاد خیریه در بغلان»، وب‌سایت روزنامه ماندگار، تاریخ بازدید: ۲۵ مهر ۱۴۰۲ش.
* «عروسی‌های دسته‌جمعی گزینهٔ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وب‌سایت ریاست روزنامه‌های دولتی، تاریخ درج مطلب: ۳ اکتبر ۲۰۲۳م.
* «عروسی‌های دسته‌جمعی گزینهٔ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وب‌سایت ریاست روزنامه‌های دولتی، تاریخ درج مطلب: ۳ اکتبر ۲۰۲۳م.
* عظیمی، زرمینه، «چند همسری در نظام حقوقی افغانستان»، وب‌سایت مؤسسه حقوق بشر و محو خشونت، تاریخ بازدید: ۱۴ آبان ۱۴۰۱ش.
* علی‌زاده مالستانی، عزیزالله، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، کابل، بنیاد اندیشه، ۱۴۰۰ش.
* علی‌زاده مالستانی، عزیزالله، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، کابل، بنیاد اندیشه، ۱۴۰۰ش.
* «فرزندان؛ اولین قربانیان چندهمسری»، خبرگزاری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آبان ۱۳۹۸ش.
* «فرزندان؛ اولین قربانیان چندهمسری»، خبرگزاری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آبان ۱۳۹۸ش.
خط ۳۷۲: خط ۲۲۱:
* «مراسم ازدواج دسته‌جمعی ۴۴ زوج در کابل برگزار شد»، خبرگزاری معمار، تاریخ درج مطلب: ۱۸ سرطان (تیر) ۱۴۰۲ش.
* «مراسم ازدواج دسته‌جمعی ۴۴ زوج در کابل برگزار شد»، خبرگزاری معمار، تاریخ درج مطلب: ۱۸ سرطان (تیر) ۱۴۰۲ش.
* «مراسم ازدواج دسته‌جمعی ۱۲۵ زوج جوان در مزارشریف»، وب‌سایت پارس‌تودی، تاریخ درج مطلب: ۷ میزان (آبان) ۱۴۰۲ش.
* «مراسم ازدواج دسته‌جمعی ۱۲۵ زوج جوان در مزارشریف»، وب‌سایت پارس‌تودی، تاریخ درج مطلب: ۷ میزان (آبان) ۱۴۰۲ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
* مقدسی، محمدباقر و عامری، زهرا، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، آموزه‌های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره ۱۲، پاییز-زمستان ۱۳۹۵ش.
* مقدسی، محمدباقر و عامری، زهرا، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، آموزه‌های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره ۱۲، پاییز-زمستان ۱۳۹۵ش.
* منجم‌زاده، محمود، «شیوع پدیده چندهمسری در میان سران طالبان»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۴۰۱ش.
* منجم‌زاده، محمود، «شیوع پدیده چندهمسری در میان سران طالبان»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۴۰۱ش.

نسخهٔ کنونی تا ۷ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۱۷

ازدواج در افغانستان
عروسی دسته‌جمعی زوج افغانستانی در کابل
مراسم عروسی دسته‌جمعی ۲۸ زوج افغانستانی در کابل


ازدواج در افغانستان؛ سنتی فراگیر و نهادینه در افغانستان مشتمل بر الگوهای همسرگزینی و تشریفات زناشویی.

ازدواج در افغانستان، متأثر از عوامل فرهنگی، مذهبی و قومی است. همسرگزینی بر تصمیم خانواده‌ها و معیارهای قومی و مذهبی استوار بوده و تشریفات زناشویی، شامل مراسم مفصلی مانند مشورت خانوادگی، نامزدی، خواستگاری، خویش‌گری (شیرینی‌خوری)، خطبه‌خوانی، عروسی و پای‌وازی می‌شود. ازدواج به‌عنوان یک امر اجتماعی مهم در افغانستان، کارکردهای چندلایه‌ای شامل مشروعیت‌بخشی به روابط جنسی، فرزندآوری و انتقال ارزش‌های فرهنگی دارد. پیمان ازدواج در چارچوب آموزه‌های اسلام و هنجارهای سنتی، ساختار خانواده را سامان می‌دهد.

جایگاه اجتماعی

ازدواج در افغانستان یک سنت اجتماعی-دینی چندبعدی است. این پدیده به‌صورت یک قرارداد حقوقی مشروع بین دو جنس سازماندهی می‌شود[۱] تا روابط جنسی، مشروعیت یابد و تولیدمثل و تداوم ساختار خانواده، تضمین شود.[۲] تشکیل خانواده از طریق ازدواج، واحد بنیادین سازمان اجتماعی است و موجب پیوند نظام دینی، هنجارهای فرهنگی و ساختارهای خویشاوندی می‌شود. این سنت به حفظ نظم اجتماعی، انتقال ارزش‌های فرهنگی و کنترل رفتارهای جمعی نیز یاری می‌رساند. ماهیت این پدیده در جامعهٔ افغانستان تلفیقی از عناصر فقه اسلامی، سنت‌های محلی و ضرورت‌های اجتماعی است.[۳]

ازدواج همانند هر جامعه دیگری در افغانستان نیز با مشروعیت‌بخشی به روابط جنسی موجب حفظ عزت، عفت و کرامت انسانی می‌شود و بستری برای تقسیم کار جنسیتی و همکاری اقتصادی شامل تربیت اقتصادی به‌ویژه تربیت اقتصادی فرزندان، قناعت به‌ویژه از نوع زنانه و مدیریت اقتصادی زنان ایجاد می‌کند. از دیدگاه روان‌شناسی اجتماعی، ازدواج نیازهای عاطفی و آرامش روانی زن و شوهر را تأمین می‌کند. این نهاد از طریق مکانیسم‌های نظارتی، ناهنجاری‌های رفتاری را مهار می‌کند و هدف تربیتی آن نیز در انتقال سرمایه‌های فرهنگی و هنجاری به نسل بعد از طریق ایفای نقش تربیتی مادر و نقش تربیتی پدر، تجلی می‌یابد.[۴]

چارچوب ازدواج

ساختارهای خویشاوندی در افغانستان تحت‌تأثیر تفسیرهای شریعت اسلام، مرزهای روشنی درباره رابطه با جنس مخالف ترسیم می‌کند. در همین چارچوب، ازدواج با پدر، مادر، فرزند، خواهر، برادر و نیز برخی بستگان سببی مانند مادرزن یا خواهرزن، حرام است. این ممنوعیت‌ها از اختلال در نقش‌های خانوادگی جلوگیری می‌کند. در مقابل، ازدواج درون‌گروهی و پیوند با خویشاوندان خارج از دایرهٔ محارم، یک الگوی ترجیحی تلقی می‌شود تا پیوندهای قومی، دارایی‌های خانوادگی و اتحاد بین خویشاوندان، حفظ شود.[۵]

انواع از دواج

در جامعه افغانستان که ترکیبی از مسلمانان سنی و شیعه است، چند گونه ازدواج رایج است:

  • دائم: این شکل، متداول‌ترین نوع ازدواج در افغانستان است و بر اساس آن، زن و مرد به‌صورت دائم به یکدیگر محرم شده و کلیه حقوق و تکالیف زناشویی بین آنها برقرار می‌شود. این ازدواج به‌طور معمول با مراسم خواستگاری، شیرینی‌خوری و عروسی همراه است و خانواده‌ها نقش محوری در ترتیب آن ایفا می‌کنند.
  • موقت: این گونه از ازدواج که دارای مدت معین و محدود است، میان شیعیان افغانستان رواج دارد. در ازدواج موقت، زوجین از یکدیگر ارث نمی‌برند و با پایان مدت مقرر، رابطهٔ زوجیت منتفی می‌شود.[۶]
  • مسیار: براساس فقه اهل‌سنت، در نکاح مسیار، زن از برخی حقوق مانند نفقه، حق هم‌خوابگی منظم و ارث صرف‌نظر می‌کند. این شکل از ازدواج بین زن و مردی صورت می‌گیرد که نمی‌توانند تعهدات کامل ازدواج دائم را بپذیرند.[۷]

چندزنی

امیر حبیب‌اللّه خان کابل همراه با چهارده همسرش
امیر حبیب‌اللّه خان کابل، سال ۱۹۰۰م همراه با چهارده همسر از اقوام مختلف

در افغانستان و به‌ویژه در جنوب کشور که سکونت‌گاه قوم پشتون است، همواره چندهمسری مردان رایج بوده است و زنان به‌طور سنتی در این خرده‌فرهنگ‌ها، اجازهٔ اظهار نظر ندارند. مردسالاری و تفسیرهای سنتی از دین، مشروعیت‌بخش پدیده چندزنی در افغانستان است و داشتن چند همسر نشانه‌ای از قدرت اقتصادی و موقعیت اجتماعی مردان به شمار می‌آید. جنگ‌های طولانی و افزایش تعداد بیوه‌ها نیز به گسترش این رسم در افغانستان دامن زده است. در برخی قبایل، ازدواج با بیوه برادر یک الزام اجتماعی تلقی می‌شود. فشار خانواده‌ها برای فرزندآوری بیشتر، به‌ویژه فرزند پسر، از دیگر انگیزه‌های رایج برای تعدد زوجات است.[۸] در ساختارهای قبیله‌ای مردسالار که ازدواج، ابزاری برای تحکیم اتحادهای خویشاوندی است، زنان و دختران در انتخاب همسر اختیار ندارند.[۹] در این ساختار حتی مردان نیز ناگزیر از حفظ چارچوب‌های عرفی هستند.[۱۰]

چندزنی در نظام حقوقی افغانستان

براساس قانون در دوران جمهوری اسلامی افغانستان، چندهمسری مردان، مشروط به احراز توانایی مالی برای تأمین نفقه همسران، رعایت عدالت بین آنها و مصلحت شرعی مانند عقیم‌بودن یا بیماری صعب‌العلاج زوجه اول، شده بود. عدم تحقق این شرایط شرعی و قانونی، تعدد زوجات را فاقد وجاهت حقوقی می‌ساخت.[۱۱]

سن ازدواج

سن ازدواج براساس عرف اجتماعی و نظام حقوقی در افغانستان متفاوت است. سنین بین ۱۵ تا ۲۰ سال برای دختران و سنین ۱۸ تا ۲۵ سال برای پسران، بیشترین دوره سنی ازدواج است. به‌صورت بسیار محدود، در برخی قبایل و روستاهای دوردست، افرادی به تجرد قطعی سوق داده شده‌اند.[۱۲] براساس یک تحقیق، ۴۲درصد خانواده‌های افغانستانی اظهار کرده‌اند که حداقل یکی از اعضای خانوادهٔ آن‌ها قبل از رسیدن به سن هجده‌سالگی ازدواج کرده‌ است. این آمار در مناطق محروم مانند اردوگاه‌های آوارگان داخلی حتی به ۶۲درصد می‌رسد. این تحقیق، کاهش امنیت اجتماعی و افزایش فقر و خشونت را باعث افزایش این روند دانسته است.[۱۳]

مطابق مادهٔ ۷۰ قانون مدنی افغانستان، اهلیت نکاح برای پسران با تکمیل ۱۸ سال و برای دختران با اتمام ۱۶ سال عمر تحقق می‌یابد. ازدواج زیر ۱۶ سال تنها با اذن ولی قهری و حکم دادگاه صالح جایز بوده و ازدواج با افراد زیر ۱۵ سال به‌صورت مطلق ممنوع است.[۱۴] در مقابل، ماده ۳ قانون منع خشونت علیه زنان، سن قانونی نکاح را برای طرفین ۱۸ سال شمسی تعیین کرده و هرگونه ازدواج زیر این سن را مشمول مجازات دانسته است.[۱۵] البته مداخلهٔ نظام حقوقی و تطبیق احکام آن تنها در موارد ازدواج‌های اجباری است، اما در حالت رضایت طرفین، رویه‌های عرفی حاکم است.[۱۶]

ازدواج اجباری

ازدواج اجباری در افغانستان
ازدواج اجباری فایز محمد ۴۰ ساله با دختر ۱۱ ساله. عکس برنده جایزه «عکس سال» توسط کمیته آلمانی یونیسف شده است

ازدواج اجباری و بی‌توجهی به رضایت یک یا دو طرف ازدواج، همواره در افغانستان وجود داشته است. این نوع ازدواج حق انتخاب همسر را سلب کرده و یکی از مصادیق خشونت خانگی محسوب می‌شود.[۱۷] مادهٔ ۵۰۵ قانون مدنی افغانستان نیز شرط صحت عقد را در رضایت هر دو طرف دانسته است.[۱۸] گونه‌های ازدواج اجباری در افغانستان، عبارت است از:

  1. ازدواج زیر سن قانونی (کودک‌همسری): مادهٔ ۷۱ قانون مدنی افغانستان، حداقل سن ازدواج برای دختران را شانزده سال دانسته است. براساس آمار استراتژی توسعهٔ ملی افغانستان، ۶۰درصد دختران این کشور زیر سن ۱۶ سالگی ازدواج کرده‌اند.[۱۹]
  2. ازدواج معاوضه‌ای: در این رسم، دختری از یک خانواده را با دختری از خانوادهٔ دیگر، با هدف کاهش مصارف ازدواج، مبادله می‌کنند.[۲۰]
  3. بَددادن دختران: یکی از الگوهای ازدواج در افغانستان، دختر دادن به‌عنوان حل‌کنندهٔ منازعات اجتماعی است.[۲۱] در این رسم، منازعه با ازدواج دختر خانوادهٔ مرتکب جرم، با پسری از خانوادهٔ قربانی برطرف می‌شود. با زنی که بدداده می‌شود، در خانوادهٔ شوهر، به‌عنوان یک خدمت‌کار برخورد می‌شود.[۲۲]
  4. ازدواج ارثی با زن بیوه: در افغانستان زنان بیوه به‌عنوان ارث خانوادهٔ شوهر پنداشته شده و برادرشوهر با بیوهٔ برادر ازدواج کرده و ازدواج زن بیوه با دیگران را ننگ اجتماعی می‌پندارند.[۲۳] این نوع ازدواج در بیشتر موارد بدون رضایت یک یا هر دو طرف انجام می‌شود.[۲۴]
  5. چندهمسری: در گروه‌های قومی افغانستان، چندهمسری به‌عنوان منزلت اجتماعی پنداشته می‌شود و بسیاری از زنانی که به‌عنوان همسر دوم یا بیشتر انتخاب می‌شوند حق اظهار نظر ندارند.[۲۵]
  6. ازدواج غیابی: برخی ازدواج‌های غیابی در افغانستان، بدون رضایت طرفین انجام می‌شود.[۲۶]
  7. فروش دختران: فروش دختران در بخش‌هایی از افغانستان تبدیل به فرهنگ شده و یکی از راه‌های ازدواج محسوب می‌شود.[۲۷] این ازدواج‌ها زمانی رخ می‌دهد که یک زن در عوض میزان مشخصی از اجناس، پول یا برای بازپرداخت قرض، فروخته می‌شود و صیغه ازدواج جاری می‌شود.[۲۸]
  8. ازدواج بدون حق انتخاب: در افغانستان، اکثر والدین این حق را به خود می‌دهند تا شریک زندگی پسر یا دختر را خود برگزینند.[۲۹] در باورهای عامیانهٔ بخشی از مردم افغانستان، عقد پسرعمو و دخترعمو در آسمان‌ها بسته شده و در این مورد هیچ حقی برای فرزندان قائل نیستند. همچنین این باور فرهنگی که بزرگان خانواده قدرت تصمیم‌گیری دربارهٔ ازدواج فرزندان را دارند نیز در امر ازدواج اثرگذار است.[۳۰]

عوامل

نابرابری جنسیتی، مردسالاری، خشونت، باورهای اجتماعی و آداب‌ورسوم، ازجمله عوامل ازدواج اجباری در افغانستان است. فعالان رسانه‌ای گزارش داده‌اند که بعداز ممنوعیت تحصیل دختران، خانواده‌های سنتی آنها را مجبور به ازدواج کرده و متعلمین مکاتب در روستاهای دوردست مجبور می‌شوند که قبل از پیدا کردن اهلیت ازدواج، ازدواج کنند.[۳۱] فقر نیز از عوامل اصلی فروش دختران و ازدواج اجباری محسوب می‌شود. ازدواج با دختران زیر سن اهلیت در مناطق مختلف افغانستان یک امر رایج است. خانوادهٔ داماد پولی را برای بستن قرارداد می‌پردازند و دختر کوچک تا پانزده‌سالگی نزد پدر و مادر خود می‌ماند و بعداز آن مجبور به ازدواج می‌شود.[۳۲] مهاجرت و پناهندگی نیز در بروز ازدواج اجباری در افغانستان تأثیرگذار است.[۳۳]

پیامدها

آسیب‌های جسمی و روانی[۳۴] طلاق عاطفی، فروپاشی خانواده‌ها، خشونت‌های خانوادگی، خودکشی و خودسوزی ازجمله پیامدهای ازدواج اجباری در افغانستان گزارش شده است.[۳۵] حاملگی اجباری و نداشتن اختیار در تعیین تعداد فرزندان و دفعات حاملگی، از دست‌دادن حق آموزش، خشونت جنسی، تلاش برای فرار از خانه، انزوای اجتماعی و پناه‌بردن به خانه‌های امن در دوران جمهوری اسلامی افغانستان ازجمله پیامدهای فردی ازدواج اجباری در افغانستان بوده است.[۳۶] در دوران حکومت دوبارۀ طالبان، میدان کنش زنان به‌شدت محدود شده است. با قرائت سخت‌گیرانهٔ طالبان از شریعت، زنان ناگزیر به اتخاذ راهبردهای مقاومت روزمره و غیررسمی شده‌اند.[۳۷] اگرچه رهبر طالبان در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۴۰۳ش طی فرمانی، ازدواج اجباری را منع کرده است.[۳۸]

سرآلیش

سرآلیش، الگویی از همسرگزینی در افغانستان است که در آن دو خانواده به‌صورت متقابل اقدام به وصلت می‌کنند. در این شیوه، خانواده‌ای به خواستگاری دختر خانوادهٔ دیگر می‌رود و آن خانوادهٔ این وصلت را مشروط به پذیرش ازدواج دختر خانوادهٔ اول با پسر خود می‌کند.[۳۹] در ایران، این نوع ازدواج با عنوان «بده‌بستانی» شناخته می‌شود و به‌طور عمده در جوامع سنتی رواج دارد.[۴۰] در ازدواج سرآلیش، هر دو خانواده به‌دلیل دختردادن به همدیگر از پرداخت شیربها معاف می‌شوند و مخارج تشکیل زندگی و برپایی جشن عروسی نیز برای هر دو خانواده کاهش می‌یابد. اگرچه با افزایش فقر و آمار بیکاری در جامعه، این نوع ازدواج افزایش می‌یابد،[۴۱] اما در افغانستان، این گونه از ازدواج، از رسم‌های دیرینه به‌شمار می‌رود و مردم روستاها و مکان‌های دوردست به این نوع ازدواج علاقه‌مند هستند.[۴۲] از منظر فقه اسلامی نیز ازدواج سرآلیش مشروعیت دارد، زیرا هریک از این ازدواج‌ها به‌صورت مستقل منعقد شده و هر زن، مهریهٔ مشخص خود را دریافت می‌کند. این نوع ازدواج با پدیدهٔ غیرشرعی «شغار» که در آن دو مرد، دختران یا خواهران خود را بدون تعیین مهریهٔ مستقل مبادله می‌کنند، تفاوت ماهوی دارد.[۴۳]

چالش‌ها

در توافق خانواده‌ها برای ازدواج سرآلیش، به‌طور عموم بزرگ‌ترها تصمیم نهایی را می‌گیرند و رضایت دختران و پسران در نظر گرفته نمی‌شود؛[۴۴] در این حالت، دختران و پسران با مشکلاتی در زندگی خانوادگی مواجه می‌شوند و مشکلات هرکدام از زوجین موجب سرایت چالش و دردسر به زوج دیگر نیز می‌شود؛ خانواده‌ای که دختر آنها دچار مشکل شده، دختر خانوادهٔ دیگر را به چشم یک گروگان دیده و مورد اذیت‌وآزار قرار می‌دهد. در چنین وضعیتی خشونت خانگی به خصومت و دشمنی دو خانواده می‌انجامد و گاهی تا مرحلهٔ طلاق اجباری در هر دو خانواده پیش می‌رود.[۴۵]

همسرگزینی

در افغانستان، با رسیدن پسران به سن ازدواج، خانواده‌ها به انتخاب همسر مناسب اقدام می‌کنند. این فرایند با مشاوره‌های خانوادگی آغاز می‌شود که در طی آن معیارها و اولویت‌های خانواده برای انتخاب عروس آینده تعیین می‌شود.[۴۶] برای انتخاب همسر، نخست دایرهٔ خویشاوندان و آشنایان نزدیک مورد بررسی قرار می‌گیرد و سپس دامنهٔ جستجو به خانواده‌های غیرآشنا گسترش می‌یابد و تناسب خانوادگی، تشابهات فرهنگی-اجتماعی و ویژگی‌های فردی به‌دقت مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.[۴۷] تصمیم نهایی پس از بررسی‌های دقیق و مشورت‌های گستردهٔ خانوادگی گرفته می‌شود.[۴۸]

روند سنتی انتخاب همسر همچنان در افغانستان پابرجا است.[۴۹] خانوادهٔ داماد، به‌خصوص مادر، خواهران، عمه‌ها و سایر اقوام، با یافتن بیشترین مشابهت و کمترین تفاوت میان هر دو خانواده، به دیدن دختر رفته و گزارشی از کمالات، زیبایی‌ها و هنرهای دختر مورد نظر و ویژگی‌های خانوادگی و شخصیتی آنها، به خانوادهٔ پسر، ارائه می‌کنند.[۵۰] آشنایی اولیه با دختر ممکن است در محافل جشن و عروسی یا نذر و خیرات صورت بگیرد، ولی برای بازدید دقیق‌تر، تلاش می‌شود تا دختران را در وضعیت‌های عینی‌تری ببینند و از ویژگی‌های شخصیتی، مهارتی و موقعیت‌های اجتماعی و فکری آنها اطلاعات بیشتری به دست آورند.[۵۱]

معیارهای انتخاب همسر

معیارهای انتخاب همسر در افغانستان شامل پایگاه اجتماعی، وضعیت اقتصادی، اعتقادات دینی و اخلاقیات است. خانواده‌ها به‌دنبال هم‌ترازی اجتماعی و اقتصادی بین دو خانواده هستند تا سازگاری بیشتری در زندگی زوجین ایجاد شود. در این نظام، خانوادهٔ داماد به‌طور معمول به‌دنبال عروسی است که از نظر اجتماعی هم‌سطح یا پایین‌تر از خانوادهٔ خود باشد. خانوادهٔ دختر نیز به‌دنبال دامادی با شغل مناسب، شهرت نیک و وضعیت اقتصادی مطلوب است. ازدواج‌های فامیلی و درون‌گروهی به‌دلیل شناخت قبلی از شرایط خانواده طرفین، از اولویت برخوردار است. در این میان، التزام به ارزش‌های دینی و اخلاقی برای هر دو طرف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. دیدگاه‌های پسران و دختران افغانستانی درباره معیارهای انتخاب همسر، متفاوت است؛ درحالی که ۸۸درصد پسران بر محدودیت روابط اجتماعی دختران تأکید دارند، تنها ۷۰درصد آنان معیارهای ظاهری مانند پوشش، تناسب اندام و زیبایی را در انتخاب همسر مهم می‌دانند. دختران نیز بر صداقت، پایگاه اجتماعی و سطح تحصیلات پسران تمرکز دارند و معیارهای ظاهری را کم‌اهمیت‌تر می‌دانند. همچنین در زمینهٔ حریم خصوصی، ۸۰درصد پسران خواستار شفافیت کامل در زندگی مشترک هستند، در حالی‌که دختران به حفظ حریم خصوصی همسر خود اعتقاد دارند.[۵۲]

در طول بیست سال حاکمیت جمهوری اسلامی در افغانستان عوامل مختلفی مانند فضاهای عمومی و مجازی، دانشگاه‌ها، ادارات دولتی، مکاتب، بالارفتن سطح تحصیلات دختران و پسران و آشنایی آنها با شبکه‌های اجتماعی مجازی، تغییرات قابل توجهی را در نحوهٔ انتخاب همسر ایجاد کرده است. در وضعیت جدید، دختران و پسران رغبت و رضایت بیشتری به گزینش آزادانهٔ همسر آیندهٔ خود دارند.[۵۳] اگرچه این روش موجب تسهیل فرایند آشنایی و کاهش محدودیت‌ها شده است، اما نگرانی‌هایی دربارهٔ امنیت و صحت اطلاعات مبادله شده وجود دارد.[۵۴] با حاکمیت دوبارهٔ طالبان، معاشرت‌های رایج زنان و مردان در موقعیت‌های دانشگاهی و اداری کاهش یافته و انتخاب همسر با دشواری‌هایی مواجه شده است.[۵۵]

کفویت

مفهوم کفویت در نظام حقوقی افغانستان بر مبنای فقه حنفی و عرف اجتماعی، بر ضرورت هم‌ترازی زوجین در ابعاد مختلف تأکید دارد. این اصل به‌طور عمده شامل تشابه در دین، اصالت نَسبی، پایگاه اجتماعی-اقتصادی و حرفه می‌شود؛[۵۶] در عمل، معیارهای عرفی چون هم‌قبیله‌بودن و هم‌کیشی به‌صورت غالب تعیین‌کننده‌تر از سایر عوامل است. بااین‌وجود، رویه‌های قبیله‌ای نظیر ازدواج مردان مسن با دختران جوان، به‌رغم مغایرت با معیارهای سنتی کفویت، در ساختارهای اجتماعی افغانستان نهادینه شده است.[۵۷]

خواستگاری

مراسم خواستگاری در افغانستان، دارای معیارها و سازوکارهایی است که با تشریفاتی خاص برگزار می‌شود.[۵۸] خانواده پسر با اولویت‌بندی گزینه‌های مورد نظر،[۵۹] به خواستگاری دختر می‌رود. به‌صورت معمول، پدر و مادر داماد و در صورت نبود آنها، عمو/کاکا، عمه یا برادر و خواهر بزرگتر به خواستگاری دختر می‌روند.[۶۰] در مجلس خواستگاری از اصالت و شایستگی خانواده‌ها تجلیل شده و از اشتیاق خانوادهٔ داماد برای وصلت با خانوادهٔ عروس سخن گفته می‌شود و از اشتیاق داماد به عروس کمتر سخن به میان می‌آید و آرزوی وصلت داماد در لفافه و تعبیرات پر از رمزوراز و پیچیده در کلمات کنایه‌آمیز بیان می‌شود. خواستگاری برخلاف نامزدی، اگر به نتیجه نرسد یا بعد از توافق به‌هم زده شود، اثر حقوقی و اجتماعی برای خانواده‌های طرفین در پی ندارد.[۶۱]

خانواده‌هایی که بر روابط خویشاوندی آنها، تفکرات مردسالارانهٔ بیشتری حاکم است، بدون در نظر داشتن موافقت دختر در مورد خواستگاری، به رد یا قبول خواستگار می‌پردازند. در مقابل، خانواده‌هایی که مشورت و دیدگاه‌های خانواده و به‌خصوص دختر، برای آنها اهمیت دارد، اجازه می‌گیرند که با فامیل و شخص دختر مشورت کنند. آنها، پس از مشورت و دریافت دیدگاه‌های خانواده و دختر مورد نظر، جواب رد یا قبول به خواستگاران ارائه می‌کنند.[۶۲] در سال‌های اخیر، افزایش سطح تحصیلات، گسترش فضای عمومی و نقش رسانه‌های مجازی تا حدی به تقویت جایگاه دختران در این فرایند کمک کرده است، اما سلطهٔ عام فرهنگ خانوادگی، همچنان اصلی‌ترین عامل در تعیین سرنوشت ازدواج محسوب می‌شود.[۶۳]

نامزدی

نامزدی در افغانستان از مراحل آغازین پیوند زناشویی است و با وجود آن‌که الزام حقوقی در پی ندارد، یک رسم اجتماعی ریشه‌دار است. نامزدی با مراسم شیرینی‌خوری یا نشان‌کردن با حلقه نامزدی و چادراندازی بر سر عروس آغاز می‌شود،[۶۴] نامزدی در قانون مدنی افغانستان، وعدهٔ ازدواج تعریف شده است.[۶۵] در دوره نامزدی، خانوادهٔ داماد موظف به تهیهٔ هدایایی شامل لباس‌های فاخر، طلا و جواهرات، لوازم آرایشی و بهداشتی، کیف و کفش هماهنگ و آجیل و شیرینی‌های مرغوب است. این هدایا در مراسمی با حضور اقوام رونمایی می‌شود.[۶۶] در دوره نامزدی، دختر تحت حمایت خانوادهٔ داماد قرار می‌گیرد اما معاشرت زوجین با محدودیت‌های شدید و تحت نظارت خانواده‌ها انجام می‌پذیرد.[۶۷]

اگر در این دوره، نامزدی فسخ شود چالش‌هایی را در پی خوهد داشت که بیشتر گریبانگیر دختران می‌شود.[۶۸] براساس قانون مدنی افغانستان، در صورت انصراف از نامزدی، هدیه‌دهنده حق دارد عین یا قیمت هدیه را مطالبه کند، مگر این‌که هدیه از بین رفته باشد.[۶۹] به‌طور معمول اگر نامزدی از طرف دختر فسخ شود، هدایا به خانوادهٔ پسر برگردانده می‌شود، اما در مورد فسخ از سوی پسر، این الزام کمتر مشاهده می‌شود.[۷۰]

در سال‌های اخیر، تحولات محسوسی در مراسم نامزدی و الگوهای رفتاری جوانان افغانستانی در دوران نامزدی مشاهده می‌شود. این دگرگونی‌ها به‌ویژه در زمینهٔ افزایش مسئولیت‌پذیری، توجه به ظاهر، حساسیت‌های عاطفی و استفاده از فضای مجازی مانند تغییر عکس پروفایل و استفاده از پیام‌های عاشقانه نمود بارزی داشته است.[۷۱]

خویشی‌گری

خویشی‌گری یا شیرینی‌خوری، مراسم رسمی عقد در افغانستان است. مراسم خویشی، بعد از نامزدی صورت گرفته و بسیاری از توافقات در موضوعاتی مانند شیوهٔ برگزاری مراسم عروسی، گله و شیربها، جهیزیه و از همه مهم‌تر اجرای عقد نکاح عروس و داماد در این مراسم انجام گرفته یا به‌صورت علنی اعلام می‌شود.[۷۲]

برای مراسم خویشی‌گری، خانوادهٔ داماد با همراهی نزدیکان و هدایای ویژه به منزل پدر عروس می‌روند. در بعض مناطق افغانستان، خانوادهٔ عروس با آماده‌سازی تخت مخصوصی به نام «تخت شاه» برای داماد و «تخت قودغو» برای مادر، خواهر یا خاله داماد از مهمانان استقبال می‌کند. پذیرایی با شیرینی‌های محلی مانند بوسراق همراه با موسیقی و رقص انجام می‌شود. بر روی تخت‌ها دستمال‌های گل‌دوزی‌شده گرانبها قرار می‌گیرد که داماد و همراهان برمی‌دارند و در مقابل هدایایی به آماده‌کنندگان تقدیم می‌کنند.[۷۳]

خانوادهٔ داماد پس از پذیرایی رسمی، تحفه‌های ویژه‌ای را به خانوادهٔ عروس تقدیم می‌کند که شامل تمام یا بخشی از شیربها و هدایایی برای عروس و مادر وی است.[۷۴] خانوادهٔ عروس نیز لباس‌های تهیه‌شده برای داماد را به وی می‌پوشانند و هدایایی شامل لوازم بهداشتی، ساعت، عینک و دستمال عرق‌چین نیز به داماد تقدیم می‌شود. پدر عروس با بستن دستمال گل‌دوزی‌شده حاوی پول به کمر داماد، این رسم را تکمیل می‌کند. حاضران نیز با انداختن حلقه‌های گل به گردن داماد، ازدواج وی را تبریک می‌گویند. مهمانان هدایای نقدی اندکی در سینی مخصوص می‌گذارند و عاقد که یک عالم دینی است، صیغه عقد را جاری می‌سازد. خانوادهٔ داماد هدیه‌ای ویژه به عاقد تقدیم می‌کند.[۷۵]

خانه‌بلدی

پس از توافق اولیه در مرحلهٔ خویشی‌گری، رسم خانه‌بلدی به‌عنوان مجلس معارفه و آگاهی‌بخشی میان خانواده‌های عروس و داماد برگزار می‌شود. در این مجلس، جزئیات مراسم عروسی ازجمله زمان و مکان برگزاری و همچنین ترتیبات مالی میان طرفین، نهایی می‌شود.[۷۶] مراسم خانه‌بلدی توسط خانوادهٔ داماد برگزار می‌شود و اقوام عروس شامل پدر، برادران و عموها به ترتیب اهمیت، هدایایی همچون پتو، عمامه، چپن (عبای افغانی)، لباس و دستمال‌های گل‌دوزی‌شده دریافت می‌کنند. در مقابل، خانوادهٔ دختر نیز هدایای مشابهی را برای اقوام داماد تهیه می‌کند.[۷۷] تمامی هزینه‌های این مراسم بر عهدهٔ داماد است و حتی هدایایی که خانوادهٔ عروس می‌دهند به‌صورت غیرمستقیم از محل شیربها تأمین می‌شود.[۷۸] رسم خانه‌بلدی اگرچه پیوند دو خانواده و شناخت متقابل آنها را تقویت می‌کند،[۷۹] اما امروزه، به نمایشی از وضعیت مالی تبدیل شده است.[۸۰]

رسم عیدی‌بردن

بسته‌های عیدی برای عروس
بسته‌های عیدی برای عروس

در افغانستان، رسم عیدی‌بردن به خانه عروس، در مناسبت‌هایی مانند عید فطر، قربان، نوروز و شب یلدا اجرا می‌شود. خانوادهٔ داماد هدایایی شامل لباس‌های فاخر، زیورآلات طلا، وسایل آرایشی و خوراکی‌های متنوع را با بسته‌بندی‌های زیبا به خانهٔ عروس می‌برد. این رسم دیرینه، با حضور جمعی از اعضای خانوادهٔ داماد و همراهی موسیقی و رقص انجام می‌شود. خانوادهٔ عروس نیز متقابلاً هدایایی مانند لباس‌های محلی دست‌دوز را به داماد اهدا می‌کند. در سال‌های اخیر، این رسم به سوی تجمل‌گرایی سوق یافته و فشار اقتصادی قابل‌توجهی را به خانواده‌ها وارد می‌کند. بااین‌حال، رسم عیدی‌بردن همچنان نمادی از احترام و پیوند اجتماعی در فرهنگ افغانستان است.[۸۱]

جشن عروسی

جشن عروسی در مناطق مختلف و خرده‌فرهنگ‌های افغانستان، متفاوت است. در مناطق مرکزی و هزاره‌جات به این مراسم، طُوی گفته می‌شود و از غنی‌ترین و پیچیده‌ترین آیین‌های اجتماعی این مردم محسوب می‌شود.[۸۲] جشن عروسی به‌طور معمول، سه تا هفت روز به طول می‌انجامد و شامل مراحل متعددی می‌شود. دعوت از مهمانان در مناطق روستایی همچنان به‌صورت شفاهی و توسط قاصدان انجام می‌گیرد.[۸۳] مهمانان عروسی که قُوده گفته می‌شوند، ترکیبی از بزرگان قوم، جوانان و کودکان هستند. نقش قُودغُو (معمولاً مادر یا خواهر داماد) در هدایت مراسم بسیار کلیدی است.[۸۴]

جشن عروسی در افغانستان با انواع مسابقات و بازی‌های محلی همراه است، ازجمله اٌوشد (مسابقه تیراندازی با تفنگ)، سنگیرگ (بازی پرتاب سنگ به‌سوی نشانه‌) و بُزکشی.[۸۵] در مناطق هزاره‌جات ساز دَمبوره، بر شادی مراسم می‌افزاید و با نغمه‌های اصیل و اشعار محلی، همراه می‌شود. هنرمندان هزاره با اجرای رَفت‌های مختلف مانند شیخ‌علی، تَگوبَرگ و مالستانی فضای شادی ایجاد می‌کنند. دی‌دوخوانی یا ترانه‌سرایی جمعی زنان و مردان نیز از بخش‌های جذاب مراسم است. در گذشته منقبت‌خوانی نیز در جشن طُوی رواج داشته است.[۸۶]

در شب عروسی، مهمانان با غذای محلی مانند نان‌بُته یا شوروا پذیرایی می‌شوند. سپس مراسم تخت‌خینه (حنابندان) برگزار می‌شود و داماد و عروس با آداب خاص، حنا می‌گذارند. در پایان هم ملیده‌خوری یا صرف غذای مخصوص عروسی برگزار می‌شود که از نان فتیر و روغن حیوانی تهیه شده است.[۸۷]

روز عروسی با چند آیین مهم همراه است: الف) آرایش عروس به سبک سنتی چتر زلف؛ ب) پوشیدن لباس داماد که شامل لباس محلی کامل با تمام لوازم جانبی است؛ ج) مراسم بیری بورکدو (بدرقهٔ عروس) که با تشریفاتی خاص انجام می‌شود.[۸۸]

امروزه تالارهای مجلل عروسی در شهرها، گزینه‌ اصلی برای مکان برگزاری جشن عروسی است. در مناطق روستایی اما سنت برگزاری جشن عروسی در خانه همچنان رایج است.[۸۹]

عروسی دسته‌جمعی

ازدواج دسته‌جمعی زوج‌های جوان افغانستانی در هرات
ازدواج دسته‌جمعی زوج‌های جوان افغانستانی در هرات و همزمان با سالروز ولادت حضرت فاطمه و امام خمینی، سال ۱۳۹۱ش.

در عروسی دسته‌جمعی، جشن ازدواج زوج‌های جوان به‌صورت گروهی برگزار می‌شود. این کار با هدف کاهش هزینه‌های عروسی و همراه با اهدای جهیزیه و لوازم منزل از سوی نهادهای خیریه انجام می‌شود.[۹۰] تاریخچهٔ عروسی دسته‌جمعی در افغانستان به عصر تیموریان و به ابتکار گوهرشادبیگم همسر شاهرخ، برمی‌گردد. در آن زمان، این مراسم سالی یک‌بار در روضهٔ سخی در شهر مزارشریف برگزار می‌شد و عبدالرحمن جامی به دعوت حاکم تیموری خطبهٔ عقد عروسی‌های دسته‌جمعی را جاری می‌ساخت.[۹۱] مراسم عروسی دسته‌جمعی امروزه در بخش‌هایی از جامعهٔ افغانستان رایج شده است. در سال ۱۳۹۱ش اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی از سوی خیرین در مسجد فاطمیهٔ قندهار برگزار شد.[۹۲]

مدارس دینی،[۹۳] بنیاد فرهنگی خیریهٔ امام علی،[۹۴] کمیتهٔ امداد امام خمینی،[۹۵] وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان،[۹۶] انجمن فرهنگی وصال کوثر،[۹۷] کوثرالقرآن،[۹۸] نهاد خیریهٔ حبیب‌یار،[۹۹] بنیاد خیریهٔ ابوالفضل[۱۰۰] و بنیاد خیریهٔ شهدای افغانستان،[۱۰۱] نهادهایی هستند که تاکنون در برپایی مراسم عروسی دسته‌جمعی مشارکت کرده‌اند. نهادهای برگزارکننده، کارهای تزئین و مجلس‌آرایی مانند آماده‌کردن استیج، گل‌آرایی، نورپردازی زیبا و حرفه‌ای و نظم مراسم، پذیرایی و اجرای برنامه‌های جذاب و شاد را به عهده دارند.[۱۰۲] این گونه از جشن عروسی تاکنون در کابل، مزارشریف، غزنی، بامیان، دایکندی، هلمند، نیمروز، فراه، قندهار، بغلان و پروان برگزار شده است.[۱۰۳] مراسم ازدواج دسته‌جمعی بین مهاجران افغانستانی در ایران نیز رواج دارد؛ برای مثال در ۱۴۰۱ش، این نوع مراسم در مشهد از سوی نیکوکاران و ادارهٔ کل امور اتباع و مهاجرین برای تعدادی از زوج‌های جوان افغانستانی برگزار شد.[۱۰۴]

این نوع از جشن عروسی بیشتر در مناسبت‌های دینی و مذهبی برگزار می‌شود.[۱۰۵] هزینه‌های سنگین ازدواج در دوران معاصر، عامل اصلی روی‌آوری زوج‌های جوان به این‌گونه مراسم است.[۱۰۶] فرهنگ‌سازی ازدواج آسان، کمک به زوج‌های بی‌بضاعت، جلوگیری از اسراف و مقابله با تجمل‌گرایی و مصرف‌گرایی از اهداف برپایی این نوع مراسم عروسی به‌شمار می‌رود.[۱۰۷] برخی گمان می‌کنند این‌ شکل از عروسی، در شأن آنها نیست و باعث می‌شود از سوی دیگران تحقیر شوند.[۱۰۸]

پایوازی

روز پس از عروسی در افغانستان، چندین رسم پیچیده و پرجزئیات انجام می‌شود. زنان فامیل و همسایه بر اساس رسم «روی دیدون بیری» به دیدن عروس نو عهد می‌آیند. مراسم پاتختی و نمایش دستمال شب زفاف به مهمانان ویژه به نشانهٔ پاک‌دامنی، نیز روز پس از عروسی برگزار می‌شود. چند روز پس از عروسی نیز بر اساس رسم پای‌وازی، عروس و داماد به خانه پدری عروس می‌روند.[۱۰۹] در رسم پایوازی، افزون بر عروس و داماد، جمعی از خویشاوندان و بستگان نیز دعوت می‌شوند.[۱۱۰] این رسم در ایران با نام پاگشا شناخته می‌شود.[۱۱۱]

در این مراسم، خانوادهٔ پدر عروس با پذیرایی مفصلی از مهمانان استقبال می‌کند و عروس نیز هدایایی مانند لباس، چادر و زیورآلات از خانواده‌اش دریافت می‌کند.[۱۱۲] این هدایا که با نام‌های پاگشایانه، رونما و پیش‌رو نیز شناخته می‌شوند، افزون بر ارزش مادی، نشان‌دهندهٔ دلبستگی و حمایت خانواده از عروس جوان است. در گذشته، پدر عروس متناسب با توان مالیِ خود، حیوانات مفیدی مانند گاو، گوسفند شیرده و حتی اسب کره‌زا به دخترش هدیه می‌داد.[۱۱۳] مدت اقامت عروس و داماد در خانه پدری عروس، از چند روز تا یک ماه متغیر است.[۱۱۴] رسم پایوازی افزون‌بر تقویت پیوندهای خانوادگی، موجب تأمین برخی نیازهای مالی زوج جوان می‌شود.[۱۱۵]

هزینه‌های ازدواج

در افغانستان، ازدواج با هزینه‌های گوناگونی همراه است که برخی از آنها ریشه در سنت‌های دینی و برخی دیگر ریشه در عرف و رسوم محلی دارند:

  • شیربها مبلغی است که داماد به خانواده عروس می‌پردازد و در برخی مناطق با نام‌های گَله، قلین، ولور، طویانه یا پیشکش شناخته می‌شود.[۱۱۶] این پول گاهی صرف خرید جهیزیه می‌گردد، اما بیشتر مستقیماً به خانواده عروس داده می‌شود. افزون‌بر شیربها، هزینه‌های دیگری مانند لباس، مراسم نامزدی و عروسی نیز بر عهده داماد است. دولت افغانستان با تصویب قانونی، پرداخت شیربها را ممنوع اعلام کرده است.[۱۱۷]
  • مهریه نیز بر پایه سنت اسلامی در خانواده‌های افغانستانی رایج است، اما این رسم دینی تا حد زیادی تحت تأثیر عرف و آداب اجتماعی قرار گرفته است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از زنان افغانستان از مهریه خود و جزئیات آن بی‌خبرند و در تعیین آن نقشی نداشته‌اند. در عرف افغانستان، مالکیت زن بر مهریه چندان به رسمیت شناخته نمی‌شود و زنان نیز معمولاً مهریه خود را مطالبه نمی‌کنند.[۱۱۸]
  • جهیزیه از دیگر لوازم اصلی ازدواج است که بر اساس فرهنگ و نیازهای هر منطقه در افغانستان، تدارک دیده می‌شود. جهیزیه شامل ظروف، وسایل آشپزی، رخت‌خواب، صندوق، فرش، وسایل تزئینی، چند دست لباس و زیورآلات برای عروس است. در برخی مناطق روستایی، گوسفند یا گاو شیری نیز به جهیزیه افزوده می‌شود. در موارد نادر، عروس بدون جهاز به خانه شوهر فرستاده می‌شود که در این صورت، شیربهای کمتری از داماد گرفته می‌شود و جشن عروسی کوچک‌تری برگزار می‌گردد.[۱۱۹]
  • نفقه نیز شامل تأمین خوراک، پوشاک، مسکن و درمان زن است[۱۲۰] و قانون مدنی افغانستان آن را متناسب با توان مالی شوهر تعیین کرده است.[۱۲۱] در فرهنگ رایج، نفقه بر اساس درآمد و سطح زندگی شوهر و خانواده او پرداخت می‌شود.[۱۲۲] هزینه‌های درمانی زن نیز به طور کامل بر عهده شوهر است. در وضعیت چندزنی، معمولاً چند همسر در یک خانه زندگی می‌کنند که این خود گاهی به تنش می‌انجامد.[۱۲۳]

پانویس

  1. ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص12.
  2. ↑ قانون مدنی افغانستان، ماده 60، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.
  3. ↑ سرخسی، المبسوط، ج4، بی‌تا، ص214.
  4. ↑ عدالت‌خواه، حقوق فامیل، 1387ش، ص56.
  5. ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص52.
  6. ↑ اکبری، «ازدواج موقت چالشی فراروی خانواده»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل.
  7. ↑ «نکاح به نیت طلاق و نکاح مسیارچیست؟»، وب‌سایت اسلام کوئست نت.
  8. ↑ «رقابت‌های خانوادگی؛ دلیل چندهمسری و نرخ بلند فرزندآوری در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  9. ↑ منجم‌زاده، «شیوع پدیده چند همسری درمیان طالبان»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان.
  10. ↑ اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، 1387ش، ص50.
  11. ↑ قانون مدنی افغانستان، ماده 96 و 99، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.
  12. ↑ محبوبی، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل.
  13. ↑ صادقی، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی می‌گیرد»، خبرگزاری خامه‌پرس.
  14. ↑ قانون مدنی افغانستان، ماده‌های 96 و99، شماره مسلسل 353، مصوب 1355.
  15. ↑ قانون منع خشونت علیه زن، شماره مسلسل 989، مصوب 1388ش.
  16. ↑ محبوبی، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل.
  17. ↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۶۹.
  18. ↑ «قانون مدنی افغانستان»، خبرگزاری پیام آفتاب.
  19. ↑ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته نامه نیمرخ.
  20. ↑ اشنایدر، پیشرفت‌های اخیر در قانون خانوادة افغانستان، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.
  21. ↑ «برنامه محور: بررسی فرهنگ بد دادن دختران در افغانستان»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.
  22. ↑ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.
  23. ↑ هدایتی، «زنان بیوه ارثی برای خانواده شوهر»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.
  24. ↑ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.
  25. ↑ اشنایدر، پیشرفت‌های اخیر در قانون خانوادهٔ افغانستان، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.
  26. ↑ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته‌نامه نیمرخ.
  27. ↑ «فروش علنی زنان در بخش‌های شرقی کشور»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.
  28. ↑ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وب‌سایت روزنامه ۸ صبح.
  29. ↑ یاس، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتة دو زوج»، روزنامه صبح کابل.
  30. ↑ رضایی، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، وب‌سایت هفته نامه نیمرخ.
  31. ↑ «افزایش ازدواج اجباری به علت بسته شدن مکاتب دخترانه»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.
  32. ↑ «فروش کودکان برای غذا»، خبرگزاری کبنا.
  33. ↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱.
  34. ↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱.
  35. ↑ «شکایت یک مادر از بی‌توجهی به اختطاف و ازدواج اجباری نواسه خردسالش»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.
  36. ↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱؛ «ازدواج‌های اجباری و زیر سن همچنان عامل افزایش خشونت در جامعه افغانستان»، خبرگزاری شفقنا.
  37. ↑ «ازدواج اجباری و سیر صعودی آن پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامه 8 صبح.
  38. ↑ «رهبر طالبان: اجبار دختران به ازدواج، خیرات رواجی برای اموات و مصارف گزاف پس از حج منع است»، وب‌سایت روزنامه اطلاعات روز.
  39. ↑ یوسفی، «ازدواج‌های سر بدلی، معامله با سرنوشت جوانان، گزارش ویژه»، خبرگزاری جمهور.
  40. ↑ محمدی، «افرادی که برای ازدواج با یکدیگر مناسب نیستند»، مشاورآنلاین.
  41. ↑ سیدی، «ازدواج اجباری و سیر صعودی آن پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  42. ↑ یوسفی، «ازدواج‌های سر بدلی، معامله با سرنوشت جوانان، گزارش ویژه»، خبرگزاری جمهور.
  43. ↑ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه.
  44. ↑ احسانی، «رسم و رسوم غلط و هفت‌خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری فارسی.
  45. ↑ یاس، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتۀ دو زوج»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.
  46. ↑ «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.
  47. ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص52.
  48. ↑ اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش، ص16.
  49. ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص57.
  50. ↑ اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش، ص16.
  51. ↑ حسینی، «معیارهای گزینش خانواده‌ها برای انتخاب عروس و داماد»، خبرگزاری بانوان افغانستان.
  52. ↑ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه.
  53. ↑ جمعی از نویسندگان، «رابطه عملکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی با شیوه‌های همسرگزینی»، 1398ش، ص167-204.
  54. ↑ «ازدواج از طریق فیسبوک چه پیامدهایی دارد؟»، خبرگزاری پژواک.
  55. ↑ ماهرخ مقدم، «صدور 31 فرمان علیه زنان در امارت اسلامی»، وب‌سایت اقتصادنیوز.
  56. ↑ «رجب و گل‌اندام، زوجی از قوم هزاره و پشتون، در زندان طالبان»، اندیپیندینت فارسی.
  57. ↑ صادقی، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی می‌گیرد»، خبرگزاری خامه‌پرس.
  58. ↑ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه.
  59. ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص26.
  60. ↑ شریعتی، «آداب و رسوم خواستگاری و ازدواج در دایکندی»، وب‌سایت پیام دایکندی.
  61. ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص26.
  62. ↑ شریعتی، «آداب و رسوم خواستگاری و ازدواج در دایکندی»، وب‌سایت پیام دایکندی.
  63. ↑ «هرساله 12 میلیون دختر زیرسن 18 وادار به ازدواج اجباری می‌شود»، خبرگزاری دید.
  64. ↑ امید، «رسم و رواج‌های جاغوری»، وب‌سایت رسم و رواج‌های جاغوری.
  65. ↑ قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش، مادهٔ 64.
  66. ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.
  67. ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص61.
  68. ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.
  69. ↑ قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش، ماده 64.
  70. ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.
  71. ↑ «تغییرات رفتاری در دوران نامزدی دختران و پسران افغانستانی»، خبرگزاری میزان.
  72. ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص6.
  73. ↑ امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.
  74. ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص6.
  75. ↑ امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.
  76. ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص17.
  77. ↑ امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.
  78. ↑ «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.
  79. ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص8.
  80. ↑ «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.
  81. ↑ رسم و رواج‌های ناپسند ازدواج در افغانستان؛ هر عیدی از ۳۰ تا ۴۰ هزار افغانی مصرف دارد»، خبرگزاری شفقنا افغانستان؛ «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.
  82. ↑ شهرستانی، قاموس لهجهٔ هزارگی، ذیل واژهٔ طوی، 1361ش، ص320.
  83. ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص10.
  84. ↑ علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خودنوشت، 1400ش، ص70.
  85. ↑ علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خودنوشت، 1400ش، ص91.
  86. ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص16.
  87. ↑ علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، 1400ش، ص71.
  88. ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص13.
  89. ↑ «رسومات غلط و هفت خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری میزان.
  90. ↑ «شب زفاف در کشور افغانستان»، وب‌سایت سماتک.
  91. ↑ محمدی، «تاریخچۀ دقیق مراسم‌های عروسی دسته‌جمعی در افغانستان»، آشیانه، وب‌سایت یوتیوب.
  92. ↑ «اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی در قندهار»، شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان.
  93. ↑ «مراسم ازدواج دسته‌جمعی 125 زوج جوان در مزارشریف»، وب‌سایت پارس‌تودی.
  94. ↑ «عروسی دسته‌جمعی در دشت برچی»، وب‌سایت فرخنده.
  95. ↑ «ازدواج دسته‌جمعی در افغانستان به همت کمیتۀ امداد امام خمینی»، وب‌سایت ساتین.
  96. ↑ «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی 37 زوج در بامیان»، وب‌سایت افغان‌ایرکا.
  97. ↑ «مراسم ازدواج دسته‌جمعی 44 زوج در کابل برگزار شد»، خبرگزاری معمار.
  98. ↑ «برگزاری مراسم ازدواج دسته‌جمعی در بامیان؛ 17 زوج به گونۀ دسته‌جمعی عروسی شان را جشن گرفتند»، خبرگزاری زنان افغانستان.
  99. ↑ «مراسم عروسی 35 زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب.
  100. ↑ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سایت خبرنامه.
  101. ↑ سلطانی، «برگزاری جشن عروسی جمعی ده‌ها زوج جوان در کابل»، وب‌سایت پارس‌تودی.
  102. ↑ «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی (60) زوج جوان در غرب کابل»، تلویزیون راه فردا، وب‌سایت یوتیوب.
  103. ↑ «عروسی گروهی به کمک یک نهاد خیریه در بغلان»، وب‌سایت روزنامه ماندگار.
  104. ↑ «21 زوج افغانستانی در مشهد پیوند مشترک خود را جشن گرفتند»، وب‌سایت پارس‌تودی.
  105. ↑ «برگزاری عروسی دسته‌جمعی 230 زوج جوان در بلخ»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)؛ «گزارش تصویری، برگزاری عروسی دسته‌جمعی 60 زوج جوان در کابل»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)؛ «رونق عروسی‌های دسته‌جمعی در افغانستان»، وب‌سایت صاحب‌خبران.
  106. ↑ «عروسی‌های دسته‌جمعی گزینۀ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وب‌سایت ریاست روزنامه‌های دولتی.
  107. ↑ «رونق عروسی‌های دسته‌جمعی در افغانستان»، وب‌سایت صاحب‌خبران.
  108. ↑ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سابت خبرنامه.
  109. ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص17.
  110. ↑ عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص179.
  111. ↑ بلوکباشی، «پاگشا»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  112. ↑ عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص179.
  113. ↑ عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص180.
  114. ↑ سلیم، «مجلس سنا قانون برگزاری مراسم عروسی را تصویب کرد، طویانه بند می‌شود»، وبلاگ زنان صالح.
  115. ↑ بلوکباشی، «پاگشا»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  116. ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص24.
  117. ↑ قانون مراسم عروسی، نمبرمسلسل 1280، مصوب 1396ش.
  118. ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص104-106.
  119. ↑ آداب و رسوم تاریخی جهیزیه و رسومات رایج در دنیا، وب‌سایت کیان کالا، ص17.
  120. ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان (روزنه)، 1383ش، ص106.
  121. ↑ قانون مدنی افغانستان، ماده 118، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.
  122. ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص17.
  123. ↑ «فرزندان؛ اولین قربانیان چندهمسری»، خبرگزاری آفتاب.

منابع

  • آداب و رسوم تاریخی جهیزیه و رسومات رایج در دنیا، وب‌سایت کیان کالا، تاریخ بازدید: ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
  • «آیین ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار: ۷ مهر ۱۳۹۷ش.
  • «افزایش ازدواج اجباری به‌علت بسته شدن مکاتب دخترانه»، وب‌سایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ سرطان ۱۴۰۱ش.
  • اکبری، زهرا، «ازدواج موقت چالشی فراروی خانواده»، وب‌سایت روزنامه صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۳ جولای ۲۰۲۰م.
  • امیری، سکینه، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وب‌سایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۳۹۶ش.
  • «اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی در قندهار»، شبکهٔ اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۳۹۲ش.
  • احسانی، میرزاحسین، «رسم و رسوم غلط و هفت‌خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۴ش.
  • «ازدواج اجباری یا تحمیلی و انواع آن»، وب‌سایت بنیاد وکلا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۱ش.
  • «ازدواج دسته‌جمعی در افغانستان به همت کمیتهٔ امداد امام خمینی»، وب‌سایت ساتین، تاریخ درج مطلب: ۱ اردیبهشت ۱۳۹۳ش.
  • «ازدواج از طریق فیسبوک چه پیامدهایی دارد؟»، خبرگزاری پژواک، تاریخ درج مطلب: ۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۶م.
  • «ازدواج‌های اجباری و زیر سن همچنان عامل افزایش خشونت در جامعه افغانستان»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ جولای ۲۰۱۹م.
  • اشنایدر، ایرنه، پیشرفت‌های اخیر در قانون خانوادة افغانستان، ترجمه کوهی‌فر و کاظمی، مجله حقوقی دادگستری، سال ۷۴، شمارهٔ ۱۷، زمستان ۱۳۸۹ش.
  • امید، غلام‌رضا، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
  • «برگزاری مراسم ازدواج دسته‌جمعی در بامیان؛ ۱۷ زوج به گونهٔ دسته‌جمعی عروسی‌شان را جشن گرفتند»، خبرگزاری زنان افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۸ جوزا (خرداد) ۱۴۰۲ش.
  • «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی ۳۷ زوج در بامیان»، وب‌سایت افغان‌ایرکا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ عقرب (آبان) ۱۳۹۶ش.
  • «برگزاری عروسی دسته‌جمعی ۲۳۰ زوج جوان در بلخ»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)، تاریخ درج مطلب: ۱۴ میزان (مهر) ۱۴۰۱ش.
  • «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی (۶۰) زوج جوان در غرب کابل»، تلویزیون راه فردا، وب‌سایت یوتیوب، تاریخ بازدید: ۱ آبان ۱۴۰۲ش.
  • «برنامه محور: بررسی فرهنگ بد دادن دختران در افغانستان»، وب‌سایت طلوع‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۵ش.
  • بلوکباشی، علی، «پاگشا»، دانشنامه فرهنگ مردم ایران در وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ دی ۱۳۹۸ش.
  • «تغییرات رفتاری در دوران نامزدی دختران و پسران افغانستانی»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۳۹۵ش.
  • جمعی از نویسندگان، «رابطه عملکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی با شیوه‌های همسرگزینی»، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، سال ششم، شمارهٔ ۱۹، بهار ۱۳۹۸ش.
  • حسینی، مرضیه، «معیارهای گزینش خانواده‌ها برای انتخاب عروس و داماد»، خبرگزاری بانوان افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «حکم نکاح به نیت طلاق و نکاح مسیار چیست»، وب‌سایت اسلام کوئست نت، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۲ش.
  • اسمیت، دیبرا ج، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، کابل، ۱۳۸۷ش.
  • «رجب و گل‌اندام، زوجی از قوم هزاره و پشتون، در زندان طالبان»، اندیپیندینت فارسی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تیر ۱۴۰۱ش.
  • رحمانی، سید عبدالوهاب، «راهنمای حقوق خانواده در افغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان»، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان (روزنه)، ۱۳۸۳ش.
  • رسم و رواج‌های ناپسند ازدواج در افغانستان؛ هر عیدی از ۳۰ تا ۴۰ هزار افغانی مصرف دارد»، خبرگزاری شفقنا افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۸ سرطان ۱۴۰۱ش.
  • «رسومات غلط و هفت خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۳۹۵ش.
  • رضایی، مهری، «چالش‌های ازدواج در افغانستان»، هفته‌نامه نیمرخ، تاریخ بارگذاری: ۲۷ سرطان ۱۴۰۰ش.
  • «رقابت‌های خانواده‌گی؛ دلیل چندهمسری و نرخ بلند فرزندآوری در افغانستان»، وب‌سایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۳ش.
  • «رونق عروسی‌های دسته‌جمعی در افغانستان»، وب‌سایت صاحب‌خبران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۱ش.
  • «رهبر طالبان: اجبار دختران به ازدواج، خیرات رواجی برای اموات و مصارف گزاف پس از حج منع است»، وب‌سایت روزنامه اطلاعات روز، تاریخ بارگزاری: ۲۹ اسفند/ حوت ۱۴۰۳ش.
  • سرخسی، شمس‌الدین محمد بن سهل، المبسوط، مصر، مطبعه السعاده، بی‌تا.
  • سلطانی، زهرا، «برگزاری جشن عروسی جمعی ده‌ها زوج جوان در کابل»، وب‌سایت پارس‌تودی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ حوت (سفند) ۱۴۰۱ش.
  • سلیم، سلیمه، «مجلس سنا قانون برگزاری مراسم عروسی را تصویب کرد، طویانه بند می‌شود»، وبلاگ زنان صالح، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۶ش.
  • سیدی، ویستا «ازدواج اجباری و سیر صعودی آن پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان»، روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۲۱ سنبله ۱۴۰۱ش.
  • «شب زفاف در کشور افغانستان»، وب‌سایت سماتک، تاریخ بازدید: ۲۵ مهر ۱۴۰۲ش.
  • شریعتی، حفیظ‌الله، فرهنگ ازدواج در هزارستان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان (نشر دیجیتالی)، ۱۳۹۲ش.
  • شریعتی، حفیظ‌الله، «آداب‌ورسوم خواستگاری و ازدواج در دایکندی»، وب‌سایت پیام دایکندی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۳۹۲ش.
  • «شکایت یک مادر از بی‌توجهی به اختطاف و ازدواج اجباری نواسه خردسالش»، وب‌سایت طلوع‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۷ حوت ۱۳۹۶ش.
  • شهرستانی، علی‌اکبر، قاموس لهجه هزارگی، کابل، پوهنتون کابل، ۱۳۶۱ش.
  • صادقی، فیروز، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی می‌گیرد»، خبرگزاری خامه‌پرس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ نوامبر ۲۰۲۱م.
  • عابدوف، دادا جان، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، ترجمه بهرام امیراحمدیان، کابل، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان، ۱۳۹۳ش.
  • عبدالله، نظام‌الدین، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، کابل، مطبعه میوند، چاپ سوم، ۱۳۹۱ش.
  • عدالت‌خواه، عبدالقادر، حقوق فامیل، کابل، مطبعه میوند، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
  • «عروسی دسته‌جمعی در دشت برچی»، وب‌سایت فرخنده، تاریخ درج مطلب: ۱ قوس (آذر) ۱۴۰۱ش.
  • «عروسی گروهی به کمک یک نهاد خیریه در بغلان»، وب‌سایت روزنامه ماندگار، تاریخ بازدید: ۲۵ مهر ۱۴۰۲ش.
  • «عروسی‌های دسته‌جمعی گزینهٔ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وب‌سایت ریاست روزنامه‌های دولتی، تاریخ درج مطلب: ۳ اکتبر ۲۰۲۳م.
  • علی‌زاده مالستانی، عزیزالله، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، کابل، بنیاد اندیشه، ۱۴۰۰ش.
  • «فرزندان؛ اولین قربانیان چندهمسری»، خبرگزاری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آبان ۱۳۹۸ش.
  • «فروش علنی زنان در بخش‌های شرقی کشور»، وب‌سایت طلوع‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۰ حمل ۱۳۹۲ش.
  • «فروش کودکان برای غذا»، خبرگزاری کبنا، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تیر ۱۴۰۱ش.
  • قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل ۳۵۳، مصوب ۱۳۵۵ش.
  • «قانون مدنی افغانستان»، خبرگزاری پیام آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آبان ۱۳۸۶ش.
  • قانون منع خشونت علیه زن، شماره مسلسل ۹۸۹، مصوب ۱۳۸۸ش.
  • کریمی، مرتضی، «مراسم عروسی ۳۵ زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۲ عقرب (آبان) ۱۳۹۶ش.
  • «گزارش تصویری، برگزاری عروسی دسته‌جمعی ۶۰ زوج جوان در کابل»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)، تاریخ درج مطلب: ۳۱ جوزا (خرداد) ۱۴۰۲ش.
  • «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۵ جوزا ۱۳۸۸ش.
  • ماهرخ مقدم، مژده، «صدور ۳۱ فرمان علیه زنان در امارت اسلامی»، وب‌سایت اقتصادنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ شهریور ۱۴۰۱ش.
  • محبوبی، فرشته، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، روزنامه صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۳ جولای ۲۰۲۰م.
  • محمدی، فریحه، «تاریخچهٔ دقیق مراسم‌های عروسی دسته‌جمعی در افغانستان»، آشیانه، وب‌سایت یوتیوب، تاریخ بازدید: ۱ آبان ۱۴۰۲ش.
  • محمدی، مهری، «افرادی که برای ازدواج با یکدیگر مناسب نیستند»، مشاورآنلاین، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۲ش.
  • «مراسم ازدواج دسته‌جمعی ۴۴ زوج در کابل برگزار شد»، خبرگزاری معمار، تاریخ درج مطلب: ۱۸ سرطان (تیر) ۱۴۰۲ش.
  • «مراسم ازدواج دسته‌جمعی ۱۲۵ زوج جوان در مزارشریف»، وب‌سایت پارس‌تودی، تاریخ درج مطلب: ۷ میزان (آبان) ۱۴۰۲ش.
  • مقدسی، محمدباقر و عامری، زهرا، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، آموزه‌های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره ۱۲، پاییز-زمستان ۱۳۹۵ش.
  • منجم‌زاده، محمود، «شیوع پدیده چندهمسری در میان سران طالبان»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۴۰۱ش.
  • نظری، فروزان، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: ۲ شهریور ۱۳۹۸ش.
  • هدایتی، طاهره، «زنان بیوه ارثی برای خانوادة شوهر»، روزنامهٔ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۱۰ جولای ۲۰۱۹م.
  • «هرساله ۱۲ میلیون دختر زیرسن ۱۸ وادار به ازدواج اجباری می‌شود»، خبرگزاری دید، تاریخ درج مطلب: ۱۸ قوس ۱۴۰۱ش.
  • یاس، افسانه، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتة دو زوج»، روزنامهٔ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اکتوبر ۲۰۱۹م.
  • «۲۱ زوج افغانستانی در مشهد پیوند مشترک خود را جشن گرفتند»، وب‌سایت پارس‌تودی، تاریخ درج مطلب: ۱۹ حوت (اسفند) ۱۴۰۱ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=ازدواج_در_افغانستان&oldid=56706»