ازدواج در افغانستان
 مراسم عروسی دستهجمعی ۲۸ زوج افغانستانی در کابل | |
پادکست مقاله | 🡇
|
ازدواج در افغانستان؛ سنتی فراگیر و نهادینه در افغانستان مشتمل بر الگوهای همسرگزینی و تشریفات زناشویی.
ازدواج در افغانستان، متأثر از عوامل فرهنگی، مذهبی و قومی است. همسرگزینی بر تصمیم خانوادهها و معیارهای قومی و مذهبی استوار بوده و تشریفات زناشویی، شامل مراسم مفصلی مانند مشورت خانوادگی، نامزدی، خواستگاری، خویشگری (شیرینیخوری)، خطبهخوانی، عروسی و پایوازی میشود. ازدواج بهعنوان یک امر اجتماعی مهم در افغانستان، کارکردهای چندلایهای شامل مشروعیتبخشی به روابط جنسی، فرزندآوری و انتقال ارزشهای فرهنگی دارد. پیمان ازدواج در چارچوب آموزههای اسلام و هنجارهای سنتی، ساختار خانواده را سامان میدهد.
جایگاه اجتماعی
ازدواج در افغانستان یک سنت اجتماعی-دینی چندبعدی است. این پدیده بهصورت یک قرارداد حقوقی مشروع بین دو جنس سازماندهی میشود[۱] تا روابط جنسی، مشروعیت یابد و تولیدمثل و تداوم ساختار خانواده، تضمین شود.[۲] تشکیل خانواده از طریق ازدواج، واحد بنیادین سازمان اجتماعی است و موجب پیوند نظام دینی، هنجارهای فرهنگی و ساختارهای خویشاوندی میشود. این سنت به حفظ نظم اجتماعی، انتقال ارزشهای فرهنگی و کنترل رفتارهای جمعی نیز یاری میرساند. ماهیت این پدیده در جامعهٔ افغانستان تلفیقی از عناصر فقه اسلامی، سنتهای محلی و ضرورتهای اجتماعی است.[۳]
ازدواج همانند هر جامعه دیگری در افغانستان نیز با مشروعیتبخشی به روابط جنسی موجب حفظ عزت، عفت و کرامت انسانی میشود و بستری برای تقسیم کار جنسیتی و همکاری اقتصادی شامل تربیت اقتصادی بهویژه تربیت اقتصادی فرزندان، قناعت بهویژه از نوع زنانه و مدیریت اقتصادی زنان ایجاد میکند. از دیدگاه روانشناسی اجتماعی، ازدواج نیازهای عاطفی و آرامش روانی زن و شوهر را تأمین میکند. این نهاد از طریق مکانیسمهای نظارتی، ناهنجاریهای رفتاری را مهار میکند و هدف تربیتی آن نیز در انتقال سرمایههای فرهنگی و هنجاری به نسل بعد از طریق ایفای نقش تربیتی مادر و نقش تربیتی پدر، تجلی مییابد.[۴]
چارچوب ازدواج
ساختارهای خویشاوندی در افغانستان تحتتأثیر تفسیرهای شریعت اسلام، مرزهای روشنی درباره رابطه با جنس مخالف ترسیم میکند. در همین چارچوب، ازدواج با پدر، مادر، فرزند، خواهر، برادر و نیز برخی بستگان سببی مانند مادرزن یا خواهرزن، حرام است. این ممنوعیتها از اختلال در نقشهای خانوادگی جلوگیری میکند. در مقابل، ازدواج درونگروهی و پیوند با خویشاوندان خارج از دایرهٔ محارم، یک الگوی ترجیحی تلقی میشود تا پیوندهای قومی، داراییهای خانوادگی و اتحاد بین خویشاوندان، حفظ شود.[۵]
انواع از دواج
در جامعه افغانستان که ترکیبی از مسلمانان سنی و شیعه است، چند گونه ازدواج رایج است:
- دائم: این شکل، متداولترین نوع ازدواج در افغانستان است و بر اساس آن، زن و مرد بهصورت دائم به یکدیگر محرم شده و کلیه حقوق و تکالیف زناشویی بین آنها برقرار میشود. این ازدواج بهطور معمول با مراسم خواستگاری، شیرینیخوری و عروسی همراه است و خانوادهها نقش محوری در ترتیب آن ایفا میکنند.
- موقت: این گونه از ازدواج که دارای مدت معین و محدود است، میان شیعیان افغانستان رواج دارد. در ازدواج موقت، زوجین از یکدیگر ارث نمیبرند و با پایان مدت مقرر، رابطهٔ زوجیت منتفی میشود.[۶]
- مسیار: براساس فقه اهلسنت، در نکاح مسیار، زن از برخی حقوق مانند نفقه، حق همخوابگی منظم و ارث صرفنظر میکند. این شکل از ازدواج بین زن و مردی صورت میگیرد که نمیتوانند تعهدات کامل ازدواج دائم را بپذیرند.[۷]
چندزنی
در افغانستان و بهویژه در جنوب کشور که سکونتگاه قوم پشتون است، همواره چندهمسری مردان رایج بوده است و زنان بهطور سنتی در این خردهفرهنگها، اجازهٔ اظهار نظر ندارند. مردسالاری و تفسیرهای سنتی از دین، مشروعیتبخش پدیده چندزنی در افغانستان است و داشتن چند همسر نشانهای از قدرت اقتصادی و موقعیت اجتماعی مردان به شمار میآید. جنگهای طولانی و افزایش تعداد بیوهها نیز به گسترش این رسم در افغانستان دامن زده است. در برخی قبایل، ازدواج با بیوه برادر یک الزام اجتماعی تلقی میشود. فشار خانوادهها برای فرزندآوری بیشتر، بهویژه فرزند پسر، از دیگر انگیزههای رایج برای تعدد زوجات است.[۸] در ساختارهای قبیلهای مردسالار که ازدواج، ابزاری برای تحکیم اتحادهای خویشاوندی است، زنان و دختران در انتخاب همسر اختیار ندارند.[۹] در این ساختار حتی مردان نیز ناگزیر از حفظ چارچوبهای عرفی هستند.[۱۰]
چندزنی در نظام حقوقی افغانستان
براساس قانون در دوران جمهوری اسلامی افغانستان، چندهمسری مردان، مشروط به احراز توانایی مالی برای تأمین نفقه همسران، رعایت عدالت بین آنها و مصلحت شرعی مانند عقیمبودن یا بیماری صعبالعلاج زوجه اول، شده بود. عدم تحقق این شرایط شرعی و قانونی، تعدد زوجات را فاقد وجاهت حقوقی میساخت.[۱۱]
سن ازدواج
سن ازدواج براساس عرف اجتماعی و نظام حقوقی در افغانستان متفاوت است. سنین بین ۱۵ تا ۲۰ سال برای دختران و سنین ۱۸ تا ۲۵ سال برای پسران، بیشترین دوره سنی ازدواج است. بهصورت بسیار محدود، در برخی قبایل و روستاهای دوردست، افرادی به تجرد قطعی سوق داده شدهاند.[۱۲] براساس یک تحقیق، ۴۲درصد خانوادههای افغانستانی اظهار کردهاند که حداقل یکی از اعضای خانوادهٔ آنها قبل از رسیدن به سن هجدهسالگی ازدواج کرده است. این آمار در مناطق محروم مانند اردوگاههای آوارگان داخلی حتی به ۶۲درصد میرسد. این تحقیق، کاهش امنیت اجتماعی و افزایش فقر و خشونت را باعث افزایش این روند دانسته است.[۱۳]
مطابق مادهٔ ۷۰ قانون مدنی افغانستان، اهلیت نکاح برای پسران با تکمیل ۱۸ سال و برای دختران با اتمام ۱۶ سال عمر تحقق مییابد. ازدواج زیر ۱۶ سال تنها با اذن ولی قهری و حکم دادگاه صالح جایز بوده و ازدواج با افراد زیر ۱۵ سال بهصورت مطلق ممنوع است.[۱۴] در مقابل، ماده ۳ قانون منع خشونت علیه زنان، سن قانونی نکاح را برای طرفین ۱۸ سال شمسی تعیین کرده و هرگونه ازدواج زیر این سن را مشمول مجازات دانسته است.[۱۵] البته مداخلهٔ نظام حقوقی و تطبیق احکام آن تنها در موارد ازدواجهای اجباری است، اما در حالت رضایت طرفین، رویههای عرفی حاکم است.[۱۶]
ازدواج اجباری
ازدواج اجباری و بیتوجهی به رضایت یک یا دو طرف ازدواج، همواره در افغانستان وجود داشته است. این نوع ازدواج حق انتخاب همسر را سلب کرده و یکی از مصادیق خشونت خانگی محسوب میشود.[۱۷] مادهٔ ۵۰۵ قانون مدنی افغانستان نیز شرط صحت عقد را در رضایت هر دو طرف دانسته است.[۱۸] گونههای ازدواج اجباری در افغانستان، عبارت است از:
- ازدواج زیر سن قانونی (کودکهمسری): مادهٔ ۷۱ قانون مدنی افغانستان، حداقل سن ازدواج برای دختران را شانزده سال دانسته است. براساس آمار استراتژی توسعهٔ ملی افغانستان، ۶۰درصد دختران این کشور زیر سن ۱۶ سالگی ازدواج کردهاند.[۱۹]
- ازدواج معاوضهای: در این رسم، دختری از یک خانواده را با دختری از خانوادهٔ دیگر، با هدف کاهش مصارف ازدواج، مبادله میکنند.[۲۰]
- بَددادن دختران: یکی از الگوهای ازدواج در افغانستان، دختر دادن بهعنوان حلکنندهٔ منازعات اجتماعی است.[۲۱] در این رسم، منازعه با ازدواج دختر خانوادهٔ مرتکب جرم، با پسری از خانوادهٔ قربانی برطرف میشود. با زنی که بدداده میشود، در خانوادهٔ شوهر، بهعنوان یک خدمتکار برخورد میشود.[۲۲]
- ازدواج ارثی با زن بیوه: در افغانستان زنان بیوه بهعنوان ارث خانوادهٔ شوهر پنداشته شده و برادرشوهر با بیوهٔ برادر ازدواج کرده و ازدواج زن بیوه با دیگران را ننگ اجتماعی میپندارند.[۲۳] این نوع ازدواج در بیشتر موارد بدون رضایت یک یا هر دو طرف انجام میشود.[۲۴]
- چندهمسری: در گروههای قومی افغانستان، چندهمسری بهعنوان منزلت اجتماعی پنداشته میشود و بسیاری از زنانی که بهعنوان همسر دوم یا بیشتر انتخاب میشوند حق اظهار نظر ندارند.[۲۵]
- ازدواج غیابی: برخی ازدواجهای غیابی در افغانستان، بدون رضایت طرفین انجام میشود.[۲۶]
- فروش دختران: فروش دختران در بخشهایی از افغانستان تبدیل به فرهنگ شده و یکی از راههای ازدواج محسوب میشود.[۲۷] این ازدواجها زمانی رخ میدهد که یک زن در عوض میزان مشخصی از اجناس، پول یا برای بازپرداخت قرض، فروخته میشود و صیغه ازدواج جاری میشود.[۲۸]
- ازدواج بدون حق انتخاب: در افغانستان، اکثر والدین این حق را به خود میدهند تا شریک زندگی پسر یا دختر را خود برگزینند.[۲۹] در باورهای عامیانهٔ بخشی از مردم افغانستان، عقد پسرعمو و دخترعمو در آسمانها بسته شده و در این مورد هیچ حقی برای فرزندان قائل نیستند. همچنین این باور فرهنگی که بزرگان خانواده قدرت تصمیمگیری دربارهٔ ازدواج فرزندان را دارند نیز در امر ازدواج اثرگذار است.[۳۰]
عوامل
نابرابری جنسیتی، مردسالاری، خشونت، باورهای اجتماعی و آدابورسوم، ازجمله عوامل ازدواج اجباری در افغانستان است. فعالان رسانهای گزارش دادهاند که بعداز ممنوعیت تحصیل دختران، خانوادههای سنتی آنها را مجبور به ازدواج کرده و متعلمین مکاتب در روستاهای دوردست مجبور میشوند که قبل از پیدا کردن اهلیت ازدواج، ازدواج کنند.[۳۱] فقر نیز از عوامل اصلی فروش دختران و ازدواج اجباری محسوب میشود. ازدواج با دختران زیر سن اهلیت در مناطق مختلف افغانستان یک امر رایج است. خانوادهٔ داماد پولی را برای بستن قرارداد میپردازند و دختر کوچک تا پانزدهسالگی نزد پدر و مادر خود میماند و بعداز آن مجبور به ازدواج میشود.[۳۲] مهاجرت و پناهندگی نیز در بروز ازدواج اجباری در افغانستان تأثیرگذار است.[۳۳]
پیامدها
آسیبهای جسمی و روانی[۳۴] طلاق عاطفی، فروپاشی خانوادهها، خشونتهای خانوادگی، خودکشی و خودسوزی ازجمله پیامدهای ازدواج اجباری در افغانستان گزارش شده است.[۳۵] حاملگی اجباری و نداشتن اختیار در تعیین تعداد فرزندان و دفعات حاملگی، از دستدادن حق آموزش، خشونت جنسی، تلاش برای فرار از خانه، انزوای اجتماعی و پناهبردن به خانههای امن در دوران جمهوری اسلامی افغانستان ازجمله پیامدهای فردی ازدواج اجباری در افغانستان بوده است.[۳۶] در دوران حکومت دوبارۀ طالبان، میدان کنش زنان بهشدت محدود شده است. با قرائت سختگیرانهٔ طالبان از شریعت، زنان ناگزیر به اتخاذ راهبردهای مقاومت روزمره و غیررسمی شدهاند.[۳۷] اگرچه رهبر طالبان در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۴۰۳ش طی فرمانی، ازدواج اجباری را منع کرده است.[۳۸]
سرآلیش
سرآلیش، الگویی از همسرگزینی در افغانستان است که در آن دو خانواده بهصورت متقابل اقدام به وصلت میکنند. در این شیوه، خانوادهای به خواستگاری دختر خانوادهٔ دیگر میرود و آن خانوادهٔ این وصلت را مشروط به پذیرش ازدواج دختر خانوادهٔ اول با پسر خود میکند.[۳۹] در ایران، این نوع ازدواج با عنوان «بدهبستانی» شناخته میشود و بهطور عمده در جوامع سنتی رواج دارد.[۴۰] در ازدواج سرآلیش، هر دو خانواده بهدلیل دختردادن به همدیگر از پرداخت شیربها معاف میشوند و مخارج تشکیل زندگی و برپایی جشن عروسی نیز برای هر دو خانواده کاهش مییابد. اگرچه با افزایش فقر و آمار بیکاری در جامعه، این نوع ازدواج افزایش مییابد،[۴۱] اما در افغانستان، این گونه از ازدواج، از رسمهای دیرینه بهشمار میرود و مردم روستاها و مکانهای دوردست به این نوع ازدواج علاقهمند هستند.[۴۲] از منظر فقه اسلامی نیز ازدواج سرآلیش مشروعیت دارد، زیرا هریک از این ازدواجها بهصورت مستقل منعقد شده و هر زن، مهریهٔ مشخص خود را دریافت میکند. این نوع ازدواج با پدیدهٔ غیرشرعی «شغار» که در آن دو مرد، دختران یا خواهران خود را بدون تعیین مهریهٔ مستقل مبادله میکنند، تفاوت ماهوی دارد.[۴۳]
چالشها
در توافق خانوادهها برای ازدواج سرآلیش، بهطور عموم بزرگترها تصمیم نهایی را میگیرند و رضایت دختران و پسران در نظر گرفته نمیشود؛[۴۴] در این حالت، دختران و پسران با مشکلاتی در زندگی خانوادگی مواجه میشوند و مشکلات هرکدام از زوجین موجب سرایت چالش و دردسر به زوج دیگر نیز میشود؛ خانوادهای که دختر آنها دچار مشکل شده، دختر خانوادهٔ دیگر را به چشم یک گروگان دیده و مورد اذیتوآزار قرار میدهد. در چنین وضعیتی خشونت خانگی به خصومت و دشمنی دو خانواده میانجامد و گاهی تا مرحلهٔ طلاق اجباری در هر دو خانواده پیش میرود.[۴۵]
همسرگزینی
در افغانستان، با رسیدن پسران به سن ازدواج، خانوادهها به انتخاب همسر مناسب اقدام میکنند. این فرایند با مشاورههای خانوادگی آغاز میشود که در طی آن معیارها و اولویتهای خانواده برای انتخاب عروس آینده تعیین میشود.[۴۶] برای انتخاب همسر، نخست دایرهٔ خویشاوندان و آشنایان نزدیک مورد بررسی قرار میگیرد و سپس دامنهٔ جستجو به خانوادههای غیرآشنا گسترش مییابد و تناسب خانوادگی، تشابهات فرهنگی-اجتماعی و ویژگیهای فردی بهدقت مورد ارزیابی قرار میگیرد.[۴۷] تصمیم نهایی پس از بررسیهای دقیق و مشورتهای گستردهٔ خانوادگی گرفته میشود.[۴۸]
روند سنتی انتخاب همسر همچنان در افغانستان پابرجا است.[۴۹] خانوادهٔ داماد، بهخصوص مادر، خواهران، عمهها و سایر اقوام، با یافتن بیشترین مشابهت و کمترین تفاوت میان هر دو خانواده، به دیدن دختر رفته و گزارشی از کمالات، زیباییها و هنرهای دختر مورد نظر و ویژگیهای خانوادگی و شخصیتی آنها، به خانوادهٔ پسر، ارائه میکنند.[۵۰] آشنایی اولیه با دختر ممکن است در محافل جشن و عروسی یا نذر و خیرات صورت بگیرد، ولی برای بازدید دقیقتر، تلاش میشود تا دختران را در وضعیتهای عینیتری ببینند و از ویژگیهای شخصیتی، مهارتی و موقعیتهای اجتماعی و فکری آنها اطلاعات بیشتری به دست آورند.[۵۱]
معیارهای انتخاب همسر
معیارهای انتخاب همسر در افغانستان شامل پایگاه اجتماعی، وضعیت اقتصادی، اعتقادات دینی و اخلاقیات است. خانوادهها بهدنبال همترازی اجتماعی و اقتصادی بین دو خانواده هستند تا سازگاری بیشتری در زندگی زوجین ایجاد شود. در این نظام، خانوادهٔ داماد بهطور معمول بهدنبال عروسی است که از نظر اجتماعی همسطح یا پایینتر از خانوادهٔ خود باشد. خانوادهٔ دختر نیز بهدنبال دامادی با شغل مناسب، شهرت نیک و وضعیت اقتصادی مطلوب است. ازدواجهای فامیلی و درونگروهی بهدلیل شناخت قبلی از شرایط خانواده طرفین، از اولویت برخوردار است. در این میان، التزام به ارزشهای دینی و اخلاقی برای هر دو طرف از اهمیت ویژهای برخوردار است. دیدگاههای پسران و دختران افغانستانی درباره معیارهای انتخاب همسر، متفاوت است؛ درحالی که ۸۸درصد پسران بر محدودیت روابط اجتماعی دختران تأکید دارند، تنها ۷۰درصد آنان معیارهای ظاهری مانند پوشش، تناسب اندام و زیبایی را در انتخاب همسر مهم میدانند. دختران نیز بر صداقت، پایگاه اجتماعی و سطح تحصیلات پسران تمرکز دارند و معیارهای ظاهری را کماهمیتتر میدانند. همچنین در زمینهٔ حریم خصوصی، ۸۰درصد پسران خواستار شفافیت کامل در زندگی مشترک هستند، در حالیکه دختران به حفظ حریم خصوصی همسر خود اعتقاد دارند.[۵۲]
در طول بیست سال حاکمیت جمهوری اسلامی در افغانستان عوامل مختلفی مانند فضاهای عمومی و مجازی، دانشگاهها، ادارات دولتی، مکاتب، بالارفتن سطح تحصیلات دختران و پسران و آشنایی آنها با شبکههای اجتماعی مجازی، تغییرات قابل توجهی را در نحوهٔ انتخاب همسر ایجاد کرده است. در وضعیت جدید، دختران و پسران رغبت و رضایت بیشتری به گزینش آزادانهٔ همسر آیندهٔ خود دارند.[۵۳] اگرچه این روش موجب تسهیل فرایند آشنایی و کاهش محدودیتها شده است، اما نگرانیهایی دربارهٔ امنیت و صحت اطلاعات مبادله شده وجود دارد.[۵۴] با حاکمیت دوبارهٔ طالبان، معاشرتهای رایج زنان و مردان در موقعیتهای دانشگاهی و اداری کاهش یافته و انتخاب همسر با دشواریهایی مواجه شده است.[۵۵]
کفویت
مفهوم کفویت در نظام حقوقی افغانستان بر مبنای فقه حنفی و عرف اجتماعی، بر ضرورت همترازی زوجین در ابعاد مختلف تأکید دارد. این اصل بهطور عمده شامل تشابه در دین، اصالت نَسبی، پایگاه اجتماعی-اقتصادی و حرفه میشود؛[۵۶] در عمل، معیارهای عرفی چون همقبیلهبودن و همکیشی بهصورت غالب تعیینکنندهتر از سایر عوامل است. بااینوجود، رویههای قبیلهای نظیر ازدواج مردان مسن با دختران جوان، بهرغم مغایرت با معیارهای سنتی کفویت، در ساختارهای اجتماعی افغانستان نهادینه شده است.[۵۷]
خواستگاری
مراسم خواستگاری در افغانستان، دارای معیارها و سازوکارهایی است که با تشریفاتی خاص برگزار میشود.[۵۸] خانواده پسر با اولویتبندی گزینههای مورد نظر،[۵۹] به خواستگاری دختر میرود. بهصورت معمول، پدر و مادر داماد و در صورت نبود آنها، عمو/کاکا، عمه یا برادر و خواهر بزرگتر به خواستگاری دختر میروند.[۶۰] در مجلس خواستگاری از اصالت و شایستگی خانوادهها تجلیل شده و از اشتیاق خانوادهٔ داماد برای وصلت با خانوادهٔ عروس سخن گفته میشود و از اشتیاق داماد به عروس کمتر سخن به میان میآید و آرزوی وصلت داماد در لفافه و تعبیرات پر از رمزوراز و پیچیده در کلمات کنایهآمیز بیان میشود. خواستگاری برخلاف نامزدی، اگر به نتیجه نرسد یا بعد از توافق بههم زده شود، اثر حقوقی و اجتماعی برای خانوادههای طرفین در پی ندارد.[۶۱]
خانوادههایی که بر روابط خویشاوندی آنها، تفکرات مردسالارانهٔ بیشتری حاکم است، بدون در نظر داشتن موافقت دختر در مورد خواستگاری، به رد یا قبول خواستگار میپردازند. در مقابل، خانوادههایی که مشورت و دیدگاههای خانواده و بهخصوص دختر، برای آنها اهمیت دارد، اجازه میگیرند که با فامیل و شخص دختر مشورت کنند. آنها، پس از مشورت و دریافت دیدگاههای خانواده و دختر مورد نظر، جواب رد یا قبول به خواستگاران ارائه میکنند.[۶۲] در سالهای اخیر، افزایش سطح تحصیلات، گسترش فضای عمومی و نقش رسانههای مجازی تا حدی به تقویت جایگاه دختران در این فرایند کمک کرده است، اما سلطهٔ عام فرهنگ خانوادگی، همچنان اصلیترین عامل در تعیین سرنوشت ازدواج محسوب میشود.[۶۳]
نامزدی
نامزدی در افغانستان از مراحل آغازین پیوند زناشویی است و با وجود آنکه الزام حقوقی در پی ندارد، یک رسم اجتماعی ریشهدار است. نامزدی با مراسم شیرینیخوری یا نشانکردن با حلقه نامزدی و چادراندازی بر سر عروس آغاز میشود،[۶۴] نامزدی در قانون مدنی افغانستان، وعدهٔ ازدواج تعریف شده است.[۶۵] در دوره نامزدی، خانوادهٔ داماد موظف به تهیهٔ هدایایی شامل لباسهای فاخر، طلا و جواهرات، لوازم آرایشی و بهداشتی، کیف و کفش هماهنگ و آجیل و شیرینیهای مرغوب است. این هدایا در مراسمی با حضور اقوام رونمایی میشود.[۶۶] در دوره نامزدی، دختر تحت حمایت خانوادهٔ داماد قرار میگیرد اما معاشرت زوجین با محدودیتهای شدید و تحت نظارت خانوادهها انجام میپذیرد.[۶۷]
اگر در این دوره، نامزدی فسخ شود چالشهایی را در پی خوهد داشت که بیشتر گریبانگیر دختران میشود.[۶۸] براساس قانون مدنی افغانستان، در صورت انصراف از نامزدی، هدیهدهنده حق دارد عین یا قیمت هدیه را مطالبه کند، مگر اینکه هدیه از بین رفته باشد.[۶۹] بهطور معمول اگر نامزدی از طرف دختر فسخ شود، هدایا به خانوادهٔ پسر برگردانده میشود، اما در مورد فسخ از سوی پسر، این الزام کمتر مشاهده میشود.[۷۰]
در سالهای اخیر، تحولات محسوسی در مراسم نامزدی و الگوهای رفتاری جوانان افغانستانی در دوران نامزدی مشاهده میشود. این دگرگونیها بهویژه در زمینهٔ افزایش مسئولیتپذیری، توجه به ظاهر، حساسیتهای عاطفی و استفاده از فضای مجازی مانند تغییر عکس پروفایل و استفاده از پیامهای عاشقانه نمود بارزی داشته است.[۷۱]
خویشیگری
خویشیگری یا شیرینیخوری، مراسم رسمی عقد در افغانستان است. مراسم خویشی، بعد از نامزدی صورت گرفته و بسیاری از توافقات در موضوعاتی مانند شیوهٔ برگزاری مراسم عروسی، گله و شیربها، جهیزیه و از همه مهمتر اجرای عقد نکاح عروس و داماد در این مراسم انجام گرفته یا بهصورت علنی اعلام میشود.[۷۲]
برای مراسم خویشیگری، خانوادهٔ داماد با همراهی نزدیکان و هدایای ویژه به منزل پدر عروس میروند. در بعض مناطق افغانستان، خانوادهٔ عروس با آمادهسازی تخت مخصوصی به نام «تخت شاه» برای داماد و «تخت قودغو» برای مادر، خواهر یا خاله داماد از مهمانان استقبال میکند. پذیرایی با شیرینیهای محلی مانند بوسراق همراه با موسیقی و رقص انجام میشود. بر روی تختها دستمالهای گلدوزیشده گرانبها قرار میگیرد که داماد و همراهان برمیدارند و در مقابل هدایایی به آمادهکنندگان تقدیم میکنند.[۷۳]
خانوادهٔ داماد پس از پذیرایی رسمی، تحفههای ویژهای را به خانوادهٔ عروس تقدیم میکند که شامل تمام یا بخشی از شیربها و هدایایی برای عروس و مادر وی است.[۷۴] خانوادهٔ عروس نیز لباسهای تهیهشده برای داماد را به وی میپوشانند و هدایایی شامل لوازم بهداشتی، ساعت، عینک و دستمال عرقچین نیز به داماد تقدیم میشود. پدر عروس با بستن دستمال گلدوزیشده حاوی پول به کمر داماد، این رسم را تکمیل میکند. حاضران نیز با انداختن حلقههای گل به گردن داماد، ازدواج وی را تبریک میگویند. مهمانان هدایای نقدی اندکی در سینی مخصوص میگذارند و عاقد که یک عالم دینی است، صیغه عقد را جاری میسازد. خانوادهٔ داماد هدیهای ویژه به عاقد تقدیم میکند.[۷۵]
خانهبلدی
پس از توافق اولیه در مرحلهٔ خویشیگری، رسم خانهبلدی بهعنوان مجلس معارفه و آگاهیبخشی میان خانوادههای عروس و داماد برگزار میشود. در این مجلس، جزئیات مراسم عروسی ازجمله زمان و مکان برگزاری و همچنین ترتیبات مالی میان طرفین، نهایی میشود.[۷۶] مراسم خانهبلدی توسط خانوادهٔ داماد برگزار میشود و اقوام عروس شامل پدر، برادران و عموها به ترتیب اهمیت، هدایایی همچون پتو، عمامه، چپن (عبای افغانی)، لباس و دستمالهای گلدوزیشده دریافت میکنند. در مقابل، خانوادهٔ دختر نیز هدایای مشابهی را برای اقوام داماد تهیه میکند.[۷۷] تمامی هزینههای این مراسم بر عهدهٔ داماد است و حتی هدایایی که خانوادهٔ عروس میدهند بهصورت غیرمستقیم از محل شیربها تأمین میشود.[۷۸] رسم خانهبلدی اگرچه پیوند دو خانواده و شناخت متقابل آنها را تقویت میکند،[۷۹] اما امروزه، به نمایشی از وضعیت مالی تبدیل شده است.[۸۰]
رسم عیدیبردن
در افغانستان، رسم عیدیبردن به خانه عروس، در مناسبتهایی مانند عید فطر، قربان، نوروز و شب یلدا اجرا میشود. خانوادهٔ داماد هدایایی شامل لباسهای فاخر، زیورآلات طلا، وسایل آرایشی و خوراکیهای متنوع را با بستهبندیهای زیبا به خانهٔ عروس میبرد. این رسم دیرینه، با حضور جمعی از اعضای خانوادهٔ داماد و همراهی موسیقی و رقص انجام میشود. خانوادهٔ عروس نیز متقابلاً هدایایی مانند لباسهای محلی دستدوز را به داماد اهدا میکند. در سالهای اخیر، این رسم به سوی تجملگرایی سوق یافته و فشار اقتصادی قابلتوجهی را به خانوادهها وارد میکند. بااینحال، رسم عیدیبردن همچنان نمادی از احترام و پیوند اجتماعی در فرهنگ افغانستان است.[۸۱]
جشن عروسی
جشن عروسی در مناطق مختلف و خردهفرهنگهای افغانستان، متفاوت است. در مناطق مرکزی و هزارهجات به این مراسم، طُوی گفته میشود و از غنیترین و پیچیدهترین آیینهای اجتماعی این مردم محسوب میشود.[۸۲] جشن عروسی بهطور معمول، سه تا هفت روز به طول میانجامد و شامل مراحل متعددی میشود. دعوت از مهمانان در مناطق روستایی همچنان بهصورت شفاهی و توسط قاصدان انجام میگیرد.[۸۳] مهمانان عروسی که قُوده گفته میشوند، ترکیبی از بزرگان قوم، جوانان و کودکان هستند. نقش قُودغُو (معمولاً مادر یا خواهر داماد) در هدایت مراسم بسیار کلیدی است.[۸۴]
جشن عروسی در افغانستان با انواع مسابقات و بازیهای محلی همراه است، ازجمله اٌوشد (مسابقه تیراندازی با تفنگ)، سنگیرگ (بازی پرتاب سنگ بهسوی نشانه) و بُزکشی.[۸۵] در مناطق هزارهجات ساز دَمبوره، بر شادی مراسم میافزاید و با نغمههای اصیل و اشعار محلی، همراه میشود. هنرمندان هزاره با اجرای رَفتهای مختلف مانند شیخعلی، تَگوبَرگ و مالستانی فضای شادی ایجاد میکنند. دیدوخوانی یا ترانهسرایی جمعی زنان و مردان نیز از بخشهای جذاب مراسم است. در گذشته منقبتخوانی نیز در جشن طُوی رواج داشته است.[۸۶]
در شب عروسی، مهمانان با غذای محلی مانند نانبُته یا شوروا پذیرایی میشوند. سپس مراسم تختخینه (حنابندان) برگزار میشود و داماد و عروس با آداب خاص، حنا میگذارند. در پایان هم ملیدهخوری یا صرف غذای مخصوص عروسی برگزار میشود که از نان فتیر و روغن حیوانی تهیه شده است.[۸۷]
روز عروسی با چند آیین مهم همراه است: الف) آرایش عروس به سبک سنتی چتر زلف؛ ب) پوشیدن لباس داماد که شامل لباس محلی کامل با تمام لوازم جانبی است؛ ج) مراسم بیری بورکدو (بدرقهٔ عروس) که با تشریفاتی خاص انجام میشود.[۸۸]
امروزه تالارهای مجلل عروسی در شهرها، گزینه اصلی برای مکان برگزاری جشن عروسی است. در مناطق روستایی اما سنت برگزاری جشن عروسی در خانه همچنان رایج است.[۸۹]
عروسی دستهجمعی
در عروسی دستهجمعی، جشن ازدواج زوجهای جوان بهصورت گروهی برگزار میشود. این کار با هدف کاهش هزینههای عروسی و همراه با اهدای جهیزیه و لوازم منزل از سوی نهادهای خیریه انجام میشود.[۹۰] تاریخچهٔ عروسی دستهجمعی در افغانستان به عصر تیموریان و به ابتکار گوهرشادبیگم همسر شاهرخ، برمیگردد. در آن زمان، این مراسم سالی یکبار در روضهٔ سخی در شهر مزارشریف برگزار میشد و عبدالرحمن جامی به دعوت حاکم تیموری خطبهٔ عقد عروسیهای دستهجمعی را جاری میساخت.[۹۱] مراسم عروسی دستهجمعی امروزه در بخشهایی از جامعهٔ افغانستان رایج شده است. در سال ۱۳۹۱ش اولین مراسم ازدواج دستهجمعی از سوی خیرین در مسجد فاطمیهٔ قندهار برگزار شد.[۹۲]
مدارس دینی،[۹۳] بنیاد فرهنگی خیریهٔ امام علی،[۹۴] کمیتهٔ امداد امام خمینی،[۹۵] وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان،[۹۶] انجمن فرهنگی وصال کوثر،[۹۷] کوثرالقرآن،[۹۸] نهاد خیریهٔ حبیبیار،[۹۹] بنیاد خیریهٔ ابوالفضل[۱۰۰] و بنیاد خیریهٔ شهدای افغانستان،[۱۰۱] نهادهایی هستند که تاکنون در برپایی مراسم عروسی دستهجمعی مشارکت کردهاند. نهادهای برگزارکننده، کارهای تزئین و مجلسآرایی مانند آمادهکردن استیج، گلآرایی، نورپردازی زیبا و حرفهای و نظم مراسم، پذیرایی و اجرای برنامههای جذاب و شاد را به عهده دارند.[۱۰۲] این گونه از جشن عروسی تاکنون در کابل، مزارشریف، غزنی، بامیان، دایکندی، هلمند، نیمروز، فراه، قندهار، بغلان و پروان برگزار شده است.[۱۰۳] مراسم ازدواج دستهجمعی بین مهاجران افغانستانی در ایران نیز رواج دارد؛ برای مثال در ۱۴۰۱ش، این نوع مراسم در مشهد از سوی نیکوکاران و ادارهٔ کل امور اتباع و مهاجرین برای تعدادی از زوجهای جوان افغانستانی برگزار شد.[۱۰۴]
این نوع از جشن عروسی بیشتر در مناسبتهای دینی و مذهبی برگزار میشود.[۱۰۵] هزینههای سنگین ازدواج در دوران معاصر، عامل اصلی رویآوری زوجهای جوان به اینگونه مراسم است.[۱۰۶] فرهنگسازی ازدواج آسان، کمک به زوجهای بیبضاعت، جلوگیری از اسراف و مقابله با تجملگرایی و مصرفگرایی از اهداف برپایی این نوع مراسم عروسی بهشمار میرود.[۱۰۷] برخی گمان میکنند این شکل از عروسی، در شأن آنها نیست و باعث میشود از سوی دیگران تحقیر شوند.[۱۰۸]
پایوازی
روز پس از عروسی در افغانستان، چندین رسم پیچیده و پرجزئیات انجام میشود. زنان فامیل و همسایه بر اساس رسم «روی دیدون بیری» به دیدن عروس نو عهد میآیند. مراسم پاتختی و نمایش دستمال شب زفاف به مهمانان ویژه به نشانهٔ پاکدامنی، نیز روز پس از عروسی برگزار میشود. چند روز پس از عروسی نیز بر اساس رسم پایوازی، عروس و داماد به خانه پدری عروس میروند.[۱۰۹] در رسم پایوازی، افزون بر عروس و داماد، جمعی از خویشاوندان و بستگان نیز دعوت میشوند.[۱۱۰] این رسم در ایران با نام پاگشا شناخته میشود.[۱۱۱]
در این مراسم، خانوادهٔ پدر عروس با پذیرایی مفصلی از مهمانان استقبال میکند و عروس نیز هدایایی مانند لباس، چادر و زیورآلات از خانوادهاش دریافت میکند.[۱۱۲] این هدایا که با نامهای پاگشایانه، رونما و پیشرو نیز شناخته میشوند، افزون بر ارزش مادی، نشاندهندهٔ دلبستگی و حمایت خانواده از عروس جوان است. در گذشته، پدر عروس متناسب با توان مالیِ خود، حیوانات مفیدی مانند گاو، گوسفند شیرده و حتی اسب کرهزا به دخترش هدیه میداد.[۱۱۳] مدت اقامت عروس و داماد در خانه پدری عروس، از چند روز تا یک ماه متغیر است.[۱۱۴] رسم پایوازی افزونبر تقویت پیوندهای خانوادگی، موجب تأمین برخی نیازهای مالی زوج جوان میشود.[۱۱۵]
هزینههای ازدواج
در افغانستان، ازدواج با هزینههای گوناگونی همراه است که برخی از آنها ریشه در سنتهای دینی و برخی دیگر ریشه در عرف و رسوم محلی دارند:
- شیربها مبلغی است که داماد به خانواده عروس میپردازد و در برخی مناطق با نامهای گَله، قلین، ولور، طویانه یا پیشکش شناخته میشود.[۱۱۶] این پول گاهی صرف خرید جهیزیه میگردد، اما بیشتر مستقیماً به خانواده عروس داده میشود. افزونبر شیربها، هزینههای دیگری مانند لباس، مراسم نامزدی و عروسی نیز بر عهده داماد است. دولت افغانستان با تصویب قانونی، پرداخت شیربها را ممنوع اعلام کرده است.[۱۱۷]
- مهریه نیز بر پایه سنت اسلامی در خانوادههای افغانستانی رایج است، اما این رسم دینی تا حد زیادی تحت تأثیر عرف و آداب اجتماعی قرار گرفته است. پژوهشها نشان میدهد که بسیاری از زنان افغانستان از مهریه خود و جزئیات آن بیخبرند و در تعیین آن نقشی نداشتهاند. در عرف افغانستان، مالکیت زن بر مهریه چندان به رسمیت شناخته نمیشود و زنان نیز معمولاً مهریه خود را مطالبه نمیکنند.[۱۱۸]
- جهیزیه از دیگر لوازم اصلی ازدواج است که بر اساس فرهنگ و نیازهای هر منطقه در افغانستان، تدارک دیده میشود. جهیزیه شامل ظروف، وسایل آشپزی، رختخواب، صندوق، فرش، وسایل تزئینی، چند دست لباس و زیورآلات برای عروس است. در برخی مناطق روستایی، گوسفند یا گاو شیری نیز به جهیزیه افزوده میشود. در موارد نادر، عروس بدون جهاز به خانه شوهر فرستاده میشود که در این صورت، شیربهای کمتری از داماد گرفته میشود و جشن عروسی کوچکتری برگزار میگردد.[۱۱۹]
- نفقه نیز شامل تأمین خوراک، پوشاک، مسکن و درمان زن است[۱۲۰] و قانون مدنی افغانستان آن را متناسب با توان مالی شوهر تعیین کرده است.[۱۲۱] در فرهنگ رایج، نفقه بر اساس درآمد و سطح زندگی شوهر و خانواده او پرداخت میشود.[۱۲۲] هزینههای درمانی زن نیز به طور کامل بر عهده شوهر است. در وضعیت چندزنی، معمولاً چند همسر در یک خانه زندگی میکنند که این خود گاهی به تنش میانجامد.[۱۲۳]
پانویس
- ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص12.
- ↑ قانون مدنی افغانستان، ماده 60، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.
- ↑ سرخسی، المبسوط، ج4، بیتا، ص214.
- ↑ عدالتخواه، حقوق فامیل، 1387ش، ص56.
- ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص52.
- ↑ اکبری، «ازدواج موقت چالشی فراروی خانواده»، وبسایت روزنامه صبح کابل.
- ↑ «نکاح به نیت طلاق و نکاح مسیارچیست؟»، وبسایت اسلام کوئست نت.
- ↑ «رقابتهای خانوادگی؛ دلیل چندهمسری و نرخ بلند فرزندآوری در افغانستان»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.
- ↑ منجمزاده، «شیوع پدیده چند همسری درمیان طالبان»، شبکه اطلاعرسانی افغانستان.
- ↑ اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، 1387ش، ص50.
- ↑ قانون مدنی افغانستان، ماده 96 و 99، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.
- ↑ محبوبی، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، وبسایت روزنامه صبح کابل.
- ↑ صادقی، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی میگیرد»، خبرگزاری خامهپرس.
- ↑ قانون مدنی افغانستان، مادههای 96 و99، شماره مسلسل 353، مصوب 1355.
- ↑ قانون منع خشونت علیه زن، شماره مسلسل 989، مصوب 1388ش.
- ↑ محبوبی، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، وبسایت روزنامه صبح کابل.
- ↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیتانگاری تا جرمانگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۶۹.
- ↑ «قانون مدنی افغانستان»، خبرگزاری پیام آفتاب.
- ↑ رضایی، «چالشهای ازدواج در افغانستان»، وبسایت هفته نامه نیمرخ.
- ↑ اشنایدر، پیشرفتهای اخیر در قانون خانوادة افغانستان، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.
- ↑ «برنامه محور: بررسی فرهنگ بد دادن دختران در افغانستان»، وبسایت طلوعنیوز.
- ↑ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وبسایت روزنامۀ ۸ صبح.
- ↑ هدایتی، «زنان بیوه ارثی برای خانواده شوهر»، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.
- ↑ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وبسایت روزنامۀ ۸ صبح.
- ↑ اشنایدر، پیشرفتهای اخیر در قانون خانوادهٔ افغانستان، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۳.
- ↑ رضایی، «چالشهای ازدواج در افغانستان»، وبسایت هفتهنامه نیمرخ.
- ↑ «فروش علنی زنان در بخشهای شرقی کشور»، وبسایت طلوعنیوز.
- ↑ «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، وبسایت روزنامه ۸ صبح.
- ↑ یاس، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتة دو زوج»، روزنامه صبح کابل.
- ↑ رضایی، «چالشهای ازدواج در افغانستان»، وبسایت هفته نامه نیمرخ.
- ↑ «افزایش ازدواج اجباری به علت بسته شدن مکاتب دخترانه»، وبسایت طلوعنیوز.
- ↑ «فروش کودکان برای غذا»، خبرگزاری کبنا.
- ↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیتانگاری تا جرمانگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱.
- ↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیتانگاری تا جرمانگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱.
- ↑ «شکایت یک مادر از بیتوجهی به اختطاف و ازدواج اجباری نواسه خردسالش»، وبسایت طلوعنیوز.
- ↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیتانگاری تا جرمانگاری»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱؛ «ازدواجهای اجباری و زیر سن همچنان عامل افزایش خشونت در جامعه افغانستان»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «ازدواج اجباری و سیر صعودی آن پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان»، وبسایت روزنامه 8 صبح.
- ↑ «رهبر طالبان: اجبار دختران به ازدواج، خیرات رواجی برای اموات و مصارف گزاف پس از حج منع است»، وبسایت روزنامه اطلاعات روز.
- ↑ یوسفی، «ازدواجهای سر بدلی، معامله با سرنوشت جوانان، گزارش ویژه»، خبرگزاری جمهور.
- ↑ محمدی، «افرادی که برای ازدواج با یکدیگر مناسب نیستند»، مشاورآنلاین.
- ↑ سیدی، «ازدواج اجباری و سیر صعودی آن پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.
- ↑ یوسفی، «ازدواجهای سر بدلی، معامله با سرنوشت جوانان، گزارش ویژه»، خبرگزاری جمهور.
- ↑ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وبسایت خبرنامه.
- ↑ احسانی، «رسم و رسوم غلط و هفتخوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری فارسی.
- ↑ یاس، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتۀ دو زوج»، وبسایت روزنامۀ صبح کابل.
- ↑ «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص52.
- ↑ اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش، ص16.
- ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص57.
- ↑ اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش، ص16.
- ↑ حسینی، «معیارهای گزینش خانوادهها برای انتخاب عروس و داماد»، خبرگزاری بانوان افغانستان.
- ↑ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وبسایت خبرنامه.
- ↑ جمعی از نویسندگان، «رابطه عملکرد شبکههای اجتماعی مجازی با شیوههای همسرگزینی»، 1398ش، ص167-204.
- ↑ «ازدواج از طریق فیسبوک چه پیامدهایی دارد؟»، خبرگزاری پژواک.
- ↑ ماهرخ مقدم، «صدور 31 فرمان علیه زنان در امارت اسلامی»، وبسایت اقتصادنیوز.
- ↑ «رجب و گلاندام، زوجی از قوم هزاره و پشتون، در زندان طالبان»، اندیپیندینت فارسی.
- ↑ صادقی، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی میگیرد»، خبرگزاری خامهپرس.
- ↑ امیری، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وبسایت خبرنامه.
- ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص26.
- ↑ شریعتی، «آداب و رسوم خواستگاری و ازدواج در دایکندی»، وبسایت پیام دایکندی.
- ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص26.
- ↑ شریعتی، «آداب و رسوم خواستگاری و ازدواج در دایکندی»، وبسایت پیام دایکندی.
- ↑ «هرساله 12 میلیون دختر زیرسن 18 وادار به ازدواج اجباری میشود»، خبرگزاری دید.
- ↑ امید، «رسم و رواجهای جاغوری»، وبسایت رسم و رواجهای جاغوری.
- ↑ قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش، مادهٔ 64.
- ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.
- ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص61.
- ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.
- ↑ قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش، ماده 64.
- ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.
- ↑ «تغییرات رفتاری در دوران نامزدی دختران و پسران افغانستانی»، خبرگزاری میزان.
- ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص6.
- ↑ امید، «رسم و رواجهای مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.
- ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص6.
- ↑ امید، «رسم و رواجهای مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.
- ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص17.
- ↑ امید، «رسم و رواجهای مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.
- ↑ «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص8.
- ↑ «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ رسم و رواجهای ناپسند ازدواج در افغانستان؛ هر عیدی از ۳۰ تا ۴۰ هزار افغانی مصرف دارد»، خبرگزاری شفقنا افغانستان؛ «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ شهرستانی، قاموس لهجهٔ هزارگی، ذیل واژهٔ طوی، 1361ش، ص320.
- ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص10.
- ↑ علیزاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگینامهٔ خودنوشت، 1400ش، ص70.
- ↑ علیزاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگینامهٔ خودنوشت، 1400ش، ص91.
- ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص16.
- ↑ علیزاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگینامهٔ خود نوشت، 1400ش، ص71.
- ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص13.
- ↑ «رسومات غلط و هفت خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «شب زفاف در کشور افغانستان»، وبسایت سماتک.
- ↑ محمدی، «تاریخچۀ دقیق مراسمهای عروسی دستهجمعی در افغانستان»، آشیانه، وبسایت یوتیوب.
- ↑ «اولین مراسم ازدواج دستهجمعی در قندهار»، شبکۀ اطلاعرسانی افغانستان.
- ↑ «مراسم ازدواج دستهجمعی 125 زوج جوان در مزارشریف»، وبسایت پارستودی.
- ↑ «عروسی دستهجمعی در دشت برچی»، وبسایت فرخنده.
- ↑ «ازدواج دستهجمعی در افغانستان به همت کمیتۀ امداد امام خمینی»، وبسایت ساتین.
- ↑ «برگزاری مراسم عروسی دستهجمعی 37 زوج در بامیان»، وبسایت افغانایرکا.
- ↑ «مراسم ازدواج دستهجمعی 44 زوج در کابل برگزار شد»، خبرگزاری معمار.
- ↑ «برگزاری مراسم ازدواج دستهجمعی در بامیان؛ 17 زوج به گونۀ دستهجمعی عروسی شان را جشن گرفتند»، خبرگزاری زنان افغانستان.
- ↑ «مراسم عروسی 35 زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب.
- ↑ نظری، «ازدواج دستهجمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وبسایت خبرنامه.
- ↑ سلطانی، «برگزاری جشن عروسی جمعی دهها زوج جوان در کابل»، وبسایت پارستودی.
- ↑ «برگزاری مراسم عروسی دستهجمعی (60) زوج جوان در غرب کابل»، تلویزیون راه فردا، وبسایت یوتیوب.
- ↑ «عروسی گروهی به کمک یک نهاد خیریه در بغلان»، وبسایت روزنامه ماندگار.
- ↑ «21 زوج افغانستانی در مشهد پیوند مشترک خود را جشن گرفتند»، وبسایت پارستودی.
- ↑ «برگزاری عروسی دستهجمعی 230 زوج جوان در بلخ»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)؛ «گزارش تصویری، برگزاری عروسی دستهجمعی 60 زوج جوان در کابل»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)؛ «رونق عروسیهای دستهجمعی در افغانستان»، وبسایت صاحبخبران.
- ↑ «عروسیهای دستهجمعی گزینۀ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وبسایت ریاست روزنامههای دولتی.
- ↑ «رونق عروسیهای دستهجمعی در افغانستان»، وبسایت صاحبخبران.
- ↑ نظری، «ازدواج دستهجمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وبسابت خبرنامه.
- ↑ شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص17.
- ↑ عابدوف، آداب، آیینها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص179.
- ↑ بلوکباشی، «پاگشا»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ عابدوف، آداب، آیینها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص179.
- ↑ عابدوف، آداب، آیینها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص180.
- ↑ سلیم، «مجلس سنا قانون برگزاری مراسم عروسی را تصویب کرد، طویانه بند میشود»، وبلاگ زنان صالح.
- ↑ بلوکباشی، «پاگشا»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص24.
- ↑ قانون مراسم عروسی، نمبرمسلسل 1280، مصوب 1396ش.
- ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص104-106.
- ↑ آداب و رسوم تاریخی جهیزیه و رسومات رایج در دنیا، وبسایت کیان کالا، ص17.
- ↑ رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان (روزنه)، 1383ش، ص106.
- ↑ قانون مدنی افغانستان، ماده 118، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.
- ↑ عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص17.
- ↑ «فرزندان؛ اولین قربانیان چندهمسری»، خبرگزاری آفتاب.
منابع
- آداب و رسوم تاریخی جهیزیه و رسومات رایج در دنیا، وبسایت کیان کالا، تاریخ بازدید: ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «آیین ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار: ۷ مهر ۱۳۹۷ش.
- «افزایش ازدواج اجباری بهعلت بسته شدن مکاتب دخترانه»، وبسایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ سرطان ۱۴۰۱ش.
- اکبری، زهرا، «ازدواج موقت چالشی فراروی خانواده»، وبسایت روزنامه صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۳ جولای ۲۰۲۰م.
- امیری، سکینه، «تشکیل خانواده جدید؛ از معیارهای انتخاب همسر خانواده پسر تا نوع نگاه خانواده دختر در افغانستان»، وبسایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۳۹۶ش.
- «اولین مراسم ازدواج دستهجمعی در قندهار»، شبکهٔ اطلاعرسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۳۹۲ش.
- احسانی، میرزاحسین، «رسم و رسوم غلط و هفتخوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۴ش.
- «ازدواج اجباری یا تحمیلی و انواع آن»، وبسایت بنیاد وکلا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۱ش.
- «ازدواج دستهجمعی در افغانستان به همت کمیتهٔ امداد امام خمینی»، وبسایت ساتین، تاریخ درج مطلب: ۱ اردیبهشت ۱۳۹۳ش.
- «ازدواج از طریق فیسبوک چه پیامدهایی دارد؟»، خبرگزاری پژواک، تاریخ درج مطلب: ۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۶م.
- «ازدواجهای اجباری و زیر سن همچنان عامل افزایش خشونت در جامعه افغانستان»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ جولای ۲۰۱۹م.
- اشنایدر، ایرنه، پیشرفتهای اخیر در قانون خانوادة افغانستان، ترجمه کوهیفر و کاظمی، مجله حقوقی دادگستری، سال ۷۴، شمارهٔ ۱۷، زمستان ۱۳۸۹ش.
- امید، غلامرضا، «رسم و رواجهای مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
- «برگزاری مراسم ازدواج دستهجمعی در بامیان؛ ۱۷ زوج به گونهٔ دستهجمعی عروسیشان را جشن گرفتند»، خبرگزاری زنان افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۸ جوزا (خرداد) ۱۴۰۲ش.
- «برگزاری مراسم عروسی دستهجمعی ۳۷ زوج در بامیان»، وبسایت افغانایرکا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ عقرب (آبان) ۱۳۹۶ش.
- «برگزاری عروسی دستهجمعی ۲۳۰ زوج جوان در بلخ»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)، تاریخ درج مطلب: ۱۴ میزان (مهر) ۱۴۰۱ش.
- «برگزاری مراسم عروسی دستهجمعی (۶۰) زوج جوان در غرب کابل»، تلویزیون راه فردا، وبسایت یوتیوب، تاریخ بازدید: ۱ آبان ۱۴۰۲ش.
- «برنامه محور: بررسی فرهنگ بد دادن دختران در افغانستان»، وبسایت طلوعنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۵ش.
- بلوکباشی، علی، «پاگشا»، دانشنامه فرهنگ مردم ایران در وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ دی ۱۳۹۸ش.
- «تغییرات رفتاری در دوران نامزدی دختران و پسران افغانستانی»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۳۹۵ش.
- جمعی از نویسندگان، «رابطه عملکرد شبکههای اجتماعی مجازی با شیوههای همسرگزینی»، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، سال ششم، شمارهٔ ۱۹، بهار ۱۳۹۸ش.
- حسینی، مرضیه، «معیارهای گزینش خانوادهها برای انتخاب عروس و داماد»، خبرگزاری بانوان افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آبان ۱۴۰۱ش.
- «حکم نکاح به نیت طلاق و نکاح مسیار چیست»، وبسایت اسلام کوئست نت، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۲ش.
- اسمیت، دیبرا ج، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، کابل، ۱۳۸۷ش.
- «رجب و گلاندام، زوجی از قوم هزاره و پشتون، در زندان طالبان»، اندیپیندینت فارسی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تیر ۱۴۰۱ش.
- رحمانی، سید عبدالوهاب، «راهنمای حقوق خانواده در افغانستان ازدیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان»، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان (روزنه)، ۱۳۸۳ش.
- رسم و رواجهای ناپسند ازدواج در افغانستان؛ هر عیدی از ۳۰ تا ۴۰ هزار افغانی مصرف دارد»، خبرگزاری شفقنا افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۸ سرطان ۱۴۰۱ش.
- «رسومات غلط و هفت خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۳۹۵ش.
- رضایی، مهری، «چالشهای ازدواج در افغانستان»، هفتهنامه نیمرخ، تاریخ بارگذاری: ۲۷ سرطان ۱۴۰۰ش.
- «رقابتهای خانوادهگی؛ دلیل چندهمسری و نرخ بلند فرزندآوری در افغانستان»، وبسایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۳ش.
- «رونق عروسیهای دستهجمعی در افغانستان»، وبسایت صاحبخبران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «رهبر طالبان: اجبار دختران به ازدواج، خیرات رواجی برای اموات و مصارف گزاف پس از حج منع است»، وبسایت روزنامه اطلاعات روز، تاریخ بارگزاری: ۲۹ اسفند/ حوت ۱۴۰۳ش.
- سرخسی، شمسالدین محمد بن سهل، المبسوط، مصر، مطبعه السعاده، بیتا.
- سلطانی، زهرا، «برگزاری جشن عروسی جمعی دهها زوج جوان در کابل»، وبسایت پارستودی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ حوت (سفند) ۱۴۰۱ش.
- سلیم، سلیمه، «مجلس سنا قانون برگزاری مراسم عروسی را تصویب کرد، طویانه بند میشود»، وبلاگ زنان صالح، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۶ش.
- سیدی، ویستا «ازدواج اجباری و سیر صعودی آن پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان»، روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۲۱ سنبله ۱۴۰۱ش.
- «شب زفاف در کشور افغانستان»، وبسایت سماتک، تاریخ بازدید: ۲۵ مهر ۱۴۰۲ش.
- شریعتی، حفیظالله، فرهنگ ازدواج در هزارستان، مرکز تحقیقات رایانهای قائمیه اصفهان (نشر دیجیتالی)، ۱۳۹۲ش.
- شریعتی، حفیظالله، «آدابورسوم خواستگاری و ازدواج در دایکندی»، وبسایت پیام دایکندی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۳۹۲ش.
- «شکایت یک مادر از بیتوجهی به اختطاف و ازدواج اجباری نواسه خردسالش»، وبسایت طلوعنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۷ حوت ۱۳۹۶ش.
- شهرستانی، علیاکبر، قاموس لهجه هزارگی، کابل، پوهنتون کابل، ۱۳۶۱ش.
- صادقی، فیروز، «ازدواج زیر سن هنوز در افغانستان قربانی میگیرد»، خبرگزاری خامهپرس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ نوامبر ۲۰۲۱م.
- عابدوف، دادا جان، آداب، آیینها و باورهای مردم افغانستان، ترجمه بهرام امیراحمدیان، کابل، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان، ۱۳۹۳ش.
- عبدالله، نظامالدین، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، کابل، مطبعه میوند، چاپ سوم، ۱۳۹۱ش.
- عدالتخواه، عبدالقادر، حقوق فامیل، کابل، مطبعه میوند، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- «عروسی دستهجمعی در دشت برچی»، وبسایت فرخنده، تاریخ درج مطلب: ۱ قوس (آذر) ۱۴۰۱ش.
- «عروسی گروهی به کمک یک نهاد خیریه در بغلان»، وبسایت روزنامه ماندگار، تاریخ بازدید: ۲۵ مهر ۱۴۰۲ش.
- «عروسیهای دستهجمعی گزینهٔ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وبسایت ریاست روزنامههای دولتی، تاریخ درج مطلب: ۳ اکتبر ۲۰۲۳م.
- علیزاده مالستانی، عزیزالله، نامهٔ اعمال: زندگینامهٔ خود نوشت، کابل، بنیاد اندیشه، ۱۴۰۰ش.
- «فرزندان؛ اولین قربانیان چندهمسری»، خبرگزاری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آبان ۱۳۹۸ش.
- «فروش علنی زنان در بخشهای شرقی کشور»، وبسایت طلوعنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۰ حمل ۱۳۹۲ش.
- «فروش کودکان برای غذا»، خبرگزاری کبنا، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تیر ۱۴۰۱ش.
- قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل ۳۵۳، مصوب ۱۳۵۵ش.
- «قانون مدنی افغانستان»، خبرگزاری پیام آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آبان ۱۳۸۶ش.
- قانون منع خشونت علیه زن، شماره مسلسل ۹۸۹، مصوب ۱۳۸۸ش.
- کریمی، مرتضی، «مراسم عروسی ۳۵ زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۲ عقرب (آبان) ۱۳۹۶ش.
- «گزارش تصویری، برگزاری عروسی دستهجمعی ۶۰ زوج جوان در کابل»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)، تاریخ درج مطلب: ۳۱ جوزا (خرداد) ۱۴۰۲ش.
- «گزارش سوم حقوق اقتصادی و اجتماعی در افغانستان»، روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۵ جوزا ۱۳۸۸ش.
- ماهرخ مقدم، مژده، «صدور ۳۱ فرمان علیه زنان در امارت اسلامی»، وبسایت اقتصادنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ شهریور ۱۴۰۱ش.
- محبوبی، فرشته، «چرایی افزایش رقم مجردان در کشور»، روزنامه صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۳ جولای ۲۰۲۰م.
- محمدی، فریحه، «تاریخچهٔ دقیق مراسمهای عروسی دستهجمعی در افغانستان»، آشیانه، وبسایت یوتیوب، تاریخ بازدید: ۱ آبان ۱۴۰۲ش.
- محمدی، مهری، «افرادی که برای ازدواج با یکدیگر مناسب نیستند»، مشاورآنلاین، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۲ش.
- «مراسم ازدواج دستهجمعی ۴۴ زوج در کابل برگزار شد»، خبرگزاری معمار، تاریخ درج مطلب: ۱۸ سرطان (تیر) ۱۴۰۲ش.
- «مراسم ازدواج دستهجمعی ۱۲۵ زوج جوان در مزارشریف»، وبسایت پارستودی، تاریخ درج مطلب: ۷ میزان (آبان) ۱۴۰۲ش.
- مقدسی، محمدباقر و عامری، زهرا، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیتانگاری تا جرمانگاری»، آموزههای حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره ۱۲، پاییز-زمستان ۱۳۹۵ش.
- منجمزاده، محمود، «شیوع پدیده چندهمسری در میان سران طالبان»، شبکه اطلاعرسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۴۰۱ش.
- نظری، فروزان، «ازدواج دستهجمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وبسایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: ۲ شهریور ۱۳۹۸ش.
- هدایتی، طاهره، «زنان بیوه ارثی برای خانوادة شوهر»، روزنامهٔ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۱۰ جولای ۲۰۱۹م.
- «هرساله ۱۲ میلیون دختر زیرسن ۱۸ وادار به ازدواج اجباری میشود»، خبرگزاری دید، تاریخ درج مطلب: ۱۸ قوس ۱۴۰۱ش.
- یاس، افسانه، «ازدواج بدل و آرزوهای برباد رفتة دو زوج»، روزنامهٔ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اکتوبر ۲۰۱۹م.
- «۲۱ زوج افغانستانی در مشهد پیوند مشترک خود را جشن گرفتند»، وبسایت پارستودی، تاریخ درج مطلب: ۱۹ حوت (اسفند) ۱۴۰۱ش.