|
|
| خط ۱۶۶: |
خط ۱۶۶: |
|
| |
|
| ===آیینها=== | | ===آیینها=== |
| [[نوروز]]، جشن نوروز<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3933641/آیین-های-نوروزی-از-منظر-اسلام-ریشه-های-مذهبی-و-دینی-عید-نوروز «آیینهای نوروزی از منظر اسلام/ ریشههای مذهبی و دینی عید نوروز»، خبرگزاری مهر.]</ref> و سنتهای نوروزی،<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-ویژه-نامه-63/3281404-نوروز-در-اقوام-ایرانی «نوروز در اقوام ایرانی»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> [[سیزدهبهدر]] با رفتن به دامن دشت و صحرا، | | [[نوروز]]، جشن نوروز<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3933641/آیین-های-نوروزی-از-منظر-اسلام-ریشه-های-مذهبی-و-دینی-عید-نوروز «آیینهای نوروزی از منظر اسلام/ ریشههای مذهبی و دینی عید نوروز»، خبرگزاری مهر.]</ref> و سنتهای نوروزی،<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-ویژه-نامه-63/3281404-نوروز-در-اقوام-ایرانی «نوروز در اقوام ایرانی»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> [[سیزدهبهدر]] با رفتن به دامن دشت و صحرا،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5550117/سیزده-بدر-رسم-مشترک-همه-ایرانیان «سیزده بدر رسم مشترک همه ایرانیان»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> [[شب یلدا]] و [[شبنشینی]] در [[جشن شب یلدا]]،<ref>[https://www.irna.ir/news/85329214/شب-چله-آیینی-ایرانی-با-آوازه-جهانی «شبچله؛ آیینی ایرانی با آوازه جهانی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> چهارشنبهسوری<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> و سنتهای آن ازجمله آیینها و نمادهای فرهنگی مشترک میان اقوام ایرانی است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/چارشنبه-سوری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چهارشنبه سوری.]</ref> اعیاد اسلامی مانند عید فطر<ref>[https://www.shabestan.news/news/1758315/آیین-های-عید-فطر-در-ایران-از-آش-حضرت-عباس-س-تا-کیسه-ی-برکت «آیینهای عید فطر در ایران؛ از آش حضرتعباس (س) تا کیسۀ برکت»، خبرگزاری شبستان.]</ref> و عید قربان،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1193536/عید-قربان-در-آینه-اقوام-ایرانی-و-جهان-اسلام «عید قربان در آینه اقوام ایرانی و جهان اسلام»، خبرگزاری مهر.]</ref> [[روزهداری]] در [[رمضان|ماه رمضان]] و سنتهای آن مانند [[افطاری]] و [[سحری]]، از آیینهای دینی مشترک میان اقوام مسلمان در ایران است که بخش اصلی جمعیت را در این کشور تشکیل دادهاند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/56525/آداب-و-رسوم-ماه-رمضان-در-مناطق-مختلف-ایران «آداب و رسوم ماه رمضان در مناطق مختلف ایران»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[عزاداری]] بهمناسبت شهادت [[امام حسین]] در [[ماه محرم]] نیز اگرچه از آیینهای مذهبی ویژه [[شیعیان]] است، اما بسیاری از ایرانیان غیرشیعه و غیرمسلمان نیز در این سوگواری آیینی با شیعیان، همراهی میکنند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/214614 «محرم در میان اقوام ایرانی»، وبسایت راسخون.]</ref> |
|
| |
|
| [[سیزده بدر]]، [[جشن|جشن بدرقه نوروز]] و آشتی با طبیعت، رسمی مشترک میان اقوام ایرانی است. در این روز، ایرانیان با پناه بردن به طبیعت، شادی خود را تکمیل و [[غم]] را دور میکنند. رفتن به دامن صحرا، شوخی و [[بازی]] کردن و شاد بودن از ویژگیهای این روز است. [[گره زدن سبزه]] به نیت باز شدن گرهها و برآورده شدن آرزوها نیز از دیگر رسوم است. حتی اگر خانوادهای نتواند تمام روز را در طبیعت بگذراند، تلاش میکند زمانی کوتاه را در بعد از ظهر سیزدهم در باغ یا گردشگاهی عمومی سپری کند. سیزده بدر رسمی با قدمت بسیار است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5550117/سیزده-بدر-رسم-مشترک-همه-ایرانیان «سیزده بدر رسم مشترک همه ایرانیان»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | | ===سبک زندگی=== |
| | سبک زندگی در اقوام ایرانی بهصورت عمومی بر اخلاقمداری در روابط اجتماعی، خانوادهگرایی، [[سادهزیستی]] و توجه متوازن به آسایش و آرامش، استوار است.<ref>[https://blog.programstore.ir/مقاله-سبک-زندگی-ایرانی-اسلامی/ «مقاله سبک زندگی ایرانی اسلامی- ترکیب فرهنگ، دین و هنر در زندگی»، وبسایت مجلۀ پیاستور.]</ref> منابع و اسناد بهصورت تاریخی به [[شجاعت]]، [[مهمان نوازی|مهماننوازی]] و زیست اخلاقی در بسیاری از اقوام ایرانی اشاره کردهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/154448/میزگرد-تنوع-قومی-در-ایران-چالش-ها-و-فرصت-ها هرمیداس باوند و دیگران، «میزگرد: تنوع قومی در ایران؛ چالشها و فرصتها»، 1381ش، ص335.]</ref> همچنین ایرانیان از [[تاریخ ایران باستان|دوران باستان]] تا [[ورود اسلام به ایران]] و پس از رسمیت یافتن [[مذهب شیعه]]، [[همزیستی]] پیروان ادیان و مذاهب گوناگون را تجربه کردهاند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403082115111/همزیستی-اقوام-سنتی-و-ادیان-الهی-در-ایران-اسلامی-وحدت-یکپارچه-ی «همزیستی اقوام سنّتی و ادیان الهی در ایران اسلامی/ وحدت یکپارچه ایرانیان در بحرانها»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> تنوع فرهنگی نیز فرصتی ارزشمند برای جامعه ایرانی محسوب میشود که همواره [[همبستگی اجتماعی]] را تقویت<ref>[https://defapress.ir/fa/news/605045/همزیستی-اقوام-و-مذاهب-نماد-همگرایی-و-انسجام-ایرانیان «همزیستی اقوام و مذاهب؛ نماد همگرایی و انسجام ایرانیان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و بستر شکوفایی فرهنگی را فراهم کرده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403082115111/همزیستی-اقوام-سنتی-و-ادیان-الهی-در-ایران-اسلامی-وحدت-یکپارچه-ی «همزیستی اقوام سنّتی و ادیان الهی در ایران اسلامی/ وحدت یکپارچه ایرانیان در بحرانها»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> |
|
| |
|
| ====شب یلدا====
| | ==اقوام ایرانی در دنیای معاصر== |
| [[شب یلدا]] یا [[شب چله]] با [[آداب]] و رسوم باستانی خود بهعنوان عنصر میراث فرهنگی ناملموس ایران در [[یونسکو]] ثبت جهانی شده است. شب یلدا از مهمترین رویدادهای فرهنگی در ایران است و آوازه جهانی دارد. این آیین در میان اقوام مختلف زنده و پاسداری میشود. یلدا با رسم زیبای جمع شدن خانوادهها و [[شبنشینی]] در کنار یکدیگر شناخته میشود که بهعنوان «روز ترویج فرهنگ میهمانی و پیوند با خویشان» توسط شورای فرهنگ عمومی کشور اعلام شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85329214/شب-چله-آیینی-ایرانی-با-آوازه-جهانی «شبچله؛ آیینی ایرانی با آوازه جهانی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
| |
| | |
| ====چهارشنبهسوری====
| |
| جشن [[چهارشنبه سوری|چهارشنبهسوری]]، از جشنهای ملی و باستانی ایرانیان بهشمار میرود. برخی پژوهشگران بر این باورند که این [[جشن]] بازماندهای از جشن فروردگان است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240619/چهارشنبه-سوری مجتهدپور، «چهارشنبه سوری»، 1398ش.]</ref> چهارشنبهسوری در ایران با آیینهای متنوعی همراه است که اغلب زمینهای برای همدلی، دیدار، [[تفریح]] و حل مشکلات است. کوزهاندازی، فالگوشی، [[قاشقزنی]]، [[شالاندازی]]، آتشبازی و تهیه [[آجیل مشکلگشا]] از جمله مراسمهای سنتی و رایج این شب هستند که برخی از آنها هنوز هم اجرا میشوند.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/چارشنبه-سوری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چهارشنبه سوری.]</ref>
| |
| | |
| ===اعیاد و مناسبتهای مذهبی مشترک میان اقوام ایرانی===
| |
| ====عید فطر====
| |
| مردم ایران در مناطق مختلف، آیینهای گوناگونی برای [[عید فطر]] دارند. پخت [[نان]] و [[آش]] مخصوص عید، [[زیارت اهل قبور]] و [[هدیه]] دادن به یکدیگر از رسوم رایج در بین اغلب مردم است. رویت هلال ماه شوال از مهمترین مسائل مربوط به عید فطر است. در گذشته، افرادی برای رویت هلال ماه به بلندیها میرفتند و با دیدن ماه، با [[صلوات]]، ساز و [[دهل]] و [[نقاره]] به مردم اطلاع میدادند. در برخی مناطق نیز از شلیک توپ یا [[تفنگ]] برای اعلام رویت هلال استفاده میکردند. سه روز قبل از عید فطر، زنان [[نان]] عید میپزند. این نان در مناطق مختلف با نامهای متفاوتی شناخته میشود؛ در میان ترکها «فطیر بایرامی»، در ترکمنها «قوقون»، در [[سیستان]] «نان قلیفی»، در همدان «کماج فطر» و در [[خراسان]] «کلمپک» نام دارد.
| |
| | |
| در میان اقوام ایرانی، در روز ۲۷ [[رمضان]] برخی افراد پارچههای نو میخرند و در روز عید فطر آنها را میبرند. از باقیمانده پارچهها، کیسهای به نام «کیسه برکت» میدوزند. زنان این پارچهها را به مساجد برده و به دختربچهها میدهند تا کیسهها را بدوزند. سپس، با [[ذکر]] [[دعا]] و صلوات، «کیسه برکت» را بین مردم پخش میکنند تا بهعنوان کیف [[پول]] از آن استفاده کنند؛ زیرا معتقدند این کیسه باعث افزایش پول و [[برکت]] میشود.
| |
| | |
| «بحل کردن» (بخشش و گذشت) یک آیین بسیار مهم است که در روز عید فطر در مناطقی از ایران مرسوم است. در گذشته، اگر کدورتی بین خانوادهها و افراد پیش میآمد، در روز عید فطر با پادرمیانی بزرگترها بهخاطر اهمیت این روز، از خطای یکدیگر چشمپوشی میکردند. این آیین در کردستان، سیستان و بلوچستان و بین ترکمنها رواج دارد. در واقع، عید فطر روز آشتیکنان است.
| |
| | |
| در میان اقوام مختلف ایران، مردم در صبح عیدفطر بعد از [[نماز]] عید به قبور درگذشتگان میروند و در آنجا شیرینی پخش میکنند و با ذکرخوانی و صلوات، یاد درگذشتگان را گرامی میدارند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1758315/آیین-های-عید-فطر-در-ایران-از-آش-حضرت-عباس-س-تا-کیسه-ی-برکت «آیینهای عید فطر در ایران؛ از آش حضرتعباس (س) تا کیسۀ برکت»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
| |
| | |
| ====عید قربان====
| |
| در میان اقوام ایرانی [[عید قربان]] از اهمیت ویژهای برخوردار است. ایرانیان بنا بر سنتهای خاص خود، از مدتها قبل از روز عید قربان خود را برای برگزاری جشن آماده میکنند و مقدمات این مراسم با خرید حیوان [[قربانی کردن|قربانی]] آغاز میشود. انتخاب حیوان قربانی در هر منطقه با توجه به عادات و باورهای خاص آن منطقه انجام میگیرد و حیوان قربانی باید با شرایط خاصی برای زمان ذبح، نگهداری و آراسته شود.
| |
| | |
| از جمله آدابی که ایرانیان پیش از عید قربان به آن توجه میکنند، خانهتکانی، رفت و روب و نظافت است. ایرانیان قربانی خود را در مکانهای مختلفی انجام میدهند. هنگام [[ذبح اسلامی|ذبح]]، اشعار و ادعیه خاصی خوانده میشود و قصاب نیز معمولاً شرایط و جایگاه ویژهای دارد. پس از قربانی، براساس رسم مرسوم، گوشت قربانی بهعنوان [[تبرک]] بین مردم همان ناحیه، بهویژه مستمندان توزیع میشود. بازیهای محلی و ارسال هدایا برای نوعروسان نیز از جمله [[آداب]] دیگر جشن قربانی در بین ایرانیان بهشمار میرود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1193536/عید-قربان-در-آینه-اقوام-ایرانی-و-جهان-اسلام «عید قربان در آینه اقوام ایرانی و جهان اسلام»، خبرگزاری مهر.]</ref>
| |
| | |
| ====ماه رمضان====
| |
| در ماه رمضان اگرچه هر قومی آداب خاص خود را دارد؛ اما [[افطاری|افطار]] جمعی، [[عبادت]]، کمک به نیازمندان و احیای [[شب قدر|شبهای قدر]]، نمازعید فطر و زکات فطریه از مشترکات همه اقوام ایرانی در ماه [[رمضان]] است. این سنتها نشاندهنده همبستگی ملی و دینی ایرانیان است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/56525/آداب-و-رسوم-ماه-رمضان-در-مناطق-مختلف-ایران «آداب و رسوم ماه رمضان در مناطق مختلف ایران»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
| |
| | |
| ====ماه محرم====
| |
| [[عزاداری]] امام حسین اگرچه از مشترکات فرهنگی اقوام مختلف ایرانی است؛ اما هر منطقه با سبک و سیاق منحصربهفرد خود این آیین را برگزار میکند. اقوام مختلف از شیعیان و حتی بسیاری از غیرشیعیان ایران، هر کدام با حفظ اصالت فرهنگی خود، مراسم ویژهای برای سوگواری [[امام حسین]] دارند. این تنوع در عین وحدت، گویای عمق ارادت ایرانیان به خاندان عصمت است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/214614 «محرم در میان اقوام ایرانی»، وبسایت راسخون.]</ref>
| |
| | |
| ===سبک زندگی اسلامی-ایرانی مشترک===
| |
| سبک زندگی حاکم بر اقوام ایرانی، سبک زندگی مشترک ایرانی-اسلامی است که با درهم آمیختن ارزشهای ناب دینی و سنتهای غنی ملی، الگویی جامع و کارآمد برای زندگی سعادتمندانه ارائه میدهد. این شیوه زندگی بر چند اصل بنیادین استوار است، از جمله [[اخلاق]] نیکو بهعنوان سنگ بنای روابط اجتماعی، خانواده بهعنوان کانون [[تربیت]] و آرامش، [[سادهزیستی]] آگاهانه، توجه متوازن به نیازهای مادی و معنوی، پاسداشت ارزشهای اصیل ملی در چارچوب تعالیم دینی. سبک زندگی ایرانی-اسلامی با حفظ هویت ملی و پایبندی به ارزشهای اسلامی، توانسته توازنی مطلوب بین سنت و مدرنیته ایجاد کند.<ref>[https://blog.programstore.ir/مقاله-سبک-زندگی-ایرانی-اسلامی/ «مقاله سبک زندگی ایرانی اسلامی- ترکیب فرهنگ، دین و هنر در زندگی»، وبسایت مجلۀ پیاستور.]</ref> منابع تاریخی و اسناد موجود، مؤید برخورداری اکثر اقوام ایرانی از ویژگیهای شخصیتی و فرهنگی ارزشمندی چون [[شجاعت]]، [[مهمان نوازی|مهماننوازی]] و دیگر فضایل اخلاقی است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/154448/میزگرد-تنوع-قومی-در-ایران-چالش-ها-و-فرصت-ها هرمیداس باوند و دیگران، «میزگرد: تنوع قومی در ایران؛ چالشها و فرصتها»، 1381ش، ص335.]</ref>
| |
| | |
| ====همزیستی مسالمتآمیز پیروان مذاهب مختلف====
| |
| اسلام، احترام به انسان و جوامع انسانی را اصلی اساسی میداند. هر انسانی، صرفنظر از هر ویژگی، به صرف انسان بودن، محترم است. جوامع انسانی نیز بر اساس همین حرمت، باید با احترام متقابل با یکدیگر برخورد کنند.<ref>[https://hadith.net/PrintSourceText.aspx?n=3591&e=39502&p=1 احمدیجلفایی، «برخورد اسلام با سنتهای قدیم ملتها»، پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه.]</ref> سرزمین ایران از دوران باستان تاکنون، صحنه هماهنگی و تعامل پیروان ادیان گوناگون بوده است. در دوران پیش از اسلام، امپراتوری ساسانی با وجود رسمیت [[دین]] زرتشتی، پذیرای جوامع یهودی، مسیحی و دیگر ادیان بود. این سنت [[مدارا]] پس از ظهور اسلام در سده هفتم میلادی نیز تداوم یافت. با رسمیت یافتن اسلام در ایران، اقلیتهای دینی زرتشتی، یهودی و مسیحی نهتنها به حیات مذهبی خود ادامه دادند، بلکه بهعنوان بخشی جداییناپذیر از ساختار اجتماعی و اقتصادی ایران به ایفای نقش پرداختند.
| |
| | |
| ایران در طول تاریخ همواره کوشیده است وحدت ادیان مختلف را در مواجهه با تغییرات اجتماعی و سیاسی حفظ کند. در دوره [[صفویه]] تشیع مذهب رسمی شد؛ اما حقوق پیروان دیگر مذاهب (اهل سنت) و ادیان (یهودیان، مسیحیان و زرتشتیان) حفظ شد و آزادیهای مذهبی نسبی برای آنها فراهم بود. در جمهوری اسلامی ایران حقوق مذاهب دیگر و اقلیتهای دینی بهطور رسمی تضمین شده و تلاشهایی برای تقویت همبستگی میان پیروان ادیان مختلف انجام گرفته است. قانون اساسی، حقوق اقلیتهای دینی شناختهشده را به رسمیت شناخته و آنها در انجام مراسم دینی خود آزادند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403082115111/همزیستی-اقوام-سنتی-و-ادیان-الهی-در-ایران-اسلامی-وحدت-یکپارچه-ی «همزیستی اقوام سنّتی و ادیان الهی در ایران اسلامی/ وحدت یکپارچه ایرانیان در بحرانها»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
| |
| | |
| سابقه تمدن ایران، این سرزمین را الگویی کمنظیر از همزیستی مسالمتآمیز اقوام و مذاهب مختلف کرده است. تنوع فرهنگی نه یک چالش، بلکه فرصتی ارزشمند برای جامعه ایرانی محسوب میشود که طی قرنها توانسته با حفظ تنوع قومی و مذهبی، وحدت ملی را تقویت کند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/605045/همزیستی-اقوام-و-مذاهب-نماد-همگرایی-و-انسجام-ایرانیان «همزیستی اقوام و مذاهب؛ نماد همگرایی و انسجام ایرانیان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> '''ا'''ین [[همزیستی]] دیرینه، بستری برای شکوفایی فرهنگی بینظیر فراهم آورده که همچون ستونی استوار، پیکره جامعه ایرانی را در طول تاریخ استحکام بخشیده است. در مقاطع حساس تاریخی، این انسجام میان اقوام و ادیان مختلف، عاملی تعیینکننده در حفظ تمامیت ارضی و استقلال کشور بوده و به نماد همدلی ملی بدل شده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403082115111/همزیستی-اقوام-سنتی-و-ادیان-الهی-در-ایران-اسلامی-وحدت-یکپارچه-ی «همزیستی اقوام سنّتی و ادیان الهی در ایران اسلامی/ وحدت یکپارچه ایرانیان در بحرانها»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
| |
| | |
| ==اقوام ایرانی در دنیای معاصر و آینده== | |
| ====تأثیر مدرنیزاسیون و شهرنشینی==== | | ====تأثیر مدرنیزاسیون و شهرنشینی==== |
| مطالعات نشان میدهد که اقوام ایرانی تحت تأثیر مدرنیزاسیون و پدیدهٔ [[شهرنشینی]] عصر حاضر و تحت تأثیر عوامل اقتصادی اجتماعی و بهدلیل فرصتهای اشتغال، درآمد و امکانات بهتر یا تحصیلات، به شهرهای بزرگی مانند [[تهران]]، [[اصفهان]] یا [[مشهد]] [[مهاجرت]] میکنند. اقوام ساکن در مناطق روستایی یا شهرهای کوچک و استانهای مرزی بهدلیل فقر اقتصادی و بیکاری به کلانشهرها [[مهاجرت]] میکنند که سبب افزایش تراکم در شهرهای بزرگ و بههم خوردن توازن جمعیتی در نقاط مختلف کشور میشود.<ref>[https://sdata.ir/articles/بررسی-عوامل-مهاجرت-داخلی-و-خارجی-و-تأثیر-آنها-بر-تراکم-جمعیت/ جدیدی، «بررسی عوامل مهاجرت داخلی و خارجی و تأثیر آنها بر تراکم جمعیت»، وبسایت اسدیتا.]</ref> | | مطالعات نشان میدهد که اقوام ایرانی تحت تأثیر مدرنیزاسیون و پدیدهٔ [[شهرنشینی]] عصر حاضر و تحت تأثیر عوامل اقتصادی اجتماعی و بهدلیل فرصتهای اشتغال، درآمد و امکانات بهتر یا تحصیلات، به شهرهای بزرگی مانند [[تهران]]، [[اصفهان]] یا [[مشهد]] [[مهاجرت]] میکنند. اقوام ساکن در مناطق روستایی یا شهرهای کوچک و استانهای مرزی بهدلیل فقر اقتصادی و بیکاری به کلانشهرها [[مهاجرت]] میکنند که سبب افزایش تراکم در شهرهای بزرگ و بههم خوردن توازن جمعیتی در نقاط مختلف کشور میشود.<ref>[https://sdata.ir/articles/بررسی-عوامل-مهاجرت-داخلی-و-خارجی-و-تأثیر-آنها-بر-تراکم-جمعیت/ جدیدی، «بررسی عوامل مهاجرت داخلی و خارجی و تأثیر آنها بر تراکم جمعیت»، وبسایت اسدیتا.]</ref> |
