اقوام ایرانی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۵۵: / خط ۱۵۵: @@
 ==اقوام ایرانی در کشورهای همسایه==
-آن دسته از [[اقوام ایرانی]] که در نقاط حاشیه‌ای و مرزهای ایران ساکن هستند، عموماً خود را بخشی جدایی‌ناپذیر از ملت و دولت ایران می‌دانند. حتی آن دسته از واحدهای پیرامونی که امروزه قسمتی از آنها بر اثر تجزیه سرزمین ایران در خارج از مرزها قرار دارند، در نتیجه میل طبیعی و خودجوش خود از ایران جدا نشده‌اند؛ بلکه سیاست‌های بین‌المللی و رقابت‌های سیاسی قدرت‌های منطقه‌ای در همکاری با قدرت‌های جهانی سبب جدایی این مناطق از پیکرهٔ ایران شده‌اند.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_68919_f783586cf079075827bce7b83fa24260.pdf عادلی و دیگران، «تحوالت قومی در مرزهای ایران قبل و بعد از جنگ تحمیلی: ابعاد و راهکارها»، 1397ش، ص33.]</ref>
+آن دسته از [[اقوام ایرانی]] که در نقاط حاشیه‌ای و مرزهای ایران ساکن هستند، عموماً خود را بخشی جدایی‌ناپذیر از ملت و دولت ایران می‌دانند. بسیاری از واحدهای پیرامونی  اقوام ایرانی که امروزه خارج از مرزهای ایران قرار دارند، با میل طبیعی خود از ایران جدا نشده‌اند؛ بلکه سیاست‌های بین‌المللی و رقابت‌های سیاسی قدرت‌های منطقه‌ای سبب جدایی آنها از ایران شده‌ است.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_68919_f783586cf079075827bce7b83fa24260.pdf عادلی و دیگران، «تحوالت قومی در مرزهای ایران قبل و بعد از جنگ تحمیلی: ابعاد و راهکارها»، 1397ش، ص33.]</ref> در همین چارچوب، بخشی از مردمان ترکمنستان در آسیای مرکزی دارای اشتراکات قومی با ترکمن‌های ایران دارند. همین اشتراک قومی و زبانی و فرهنگی درباره مردم جمهوری آذربایجان و بخشی از نقاط شرقی ترکیه با ناحیه ترک‌نشین شمال غربی ایران وجود دارد.<ref>[https://www.rahyaftjournal.ir/article_95514_2fe828b6fa83f89970a4c6c212a94a3a.pdf زارعی، «نقش هویت قومی در همبستگی ملی پس از انقلاب اسلامی؛ رویکردی چندفرهنگی»، 1398ش، ص50.]</ref> بلوچ‌ها نیز در جنوب‌شرق ایران چنین وضعیتی داردند. بیشتر [[بلوچ]]‌ها در ولایت‌های [[ولایت نیمروز|نیمروز]]، [[ولایت هلمند|هلمند]]، [[ولایت قندهار|قندهار]] و [[ولایت فراه|فراه]] در [[افغانستان]] و ایالت بلوچستان در [[پاکستان]] زندگی می‌کنند که سکونت‌گاه آنها مرز مشترک با [[ایران]] دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/12/139 بلوک‌باشی، «بلوچ»، دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی در وب‌سایت کتاب‌خانۀ مدرسۀ فقاهت، 1399ش، ج12، ص139.]</ref> تداوم کردهای ایران نیز به کشورهای [[عراق]]، [[ترکیه]] و [[سوریه]] می‌رسد؛ در عراق شهرهای اربیل، سلیمانیه و دهوک و بخش‌هایی از استان‌های نینوا، دیاله، کرکوک و صلاح‌الدین، از جمله مناطقی هستند که مردم کردزبان در آنها ساکن‌اند. اکثریت کردهای ترکیه نیز در شرق این کشور ساکن هستند؛ اما جمعیت قابل توجهی از آنها در سراسر فلات آناتولی تا کرانه‌های دریای مدیترانه، به‌ویژه در استان‌های مرکزی مانند قونیه، نیز پراکنده‌اند. در ترکیه، کردها عمدتاً پیرو مذهب سنی و در حد اقلیت، پیرو مذهب علوی هستند. کردهای سوریه عمدتاً در جنوب مرز با ترکیه و در امتداد خط اتوبان مرزی ساکن هستند و با کردهای ترکیه در ارتباط‌اند.<ref>افشار سیستانی، تاریخ تمدن اقوام آریایی، 1387ش؛ سعیدیان، سرزمین و مردم ایران، 1377ش.</ref>
-ترکمن‌های ایران با کشور ترکمنستان در آسیای مرکزی که دارای دولت مستقل است، پیوند جغرافیایی و اشتراکات قومی دارند. ناحیه ترک‌نشین شمال غربی ایران نیز با جمهوری آذربایجان و ترکیه ارتباط جغرافیایی دارد.<ref>[https://www.rahyaftjournal.ir/article_95514_2fe828b6fa83f89970a4c6c212a94a3a.pdf زارعی، «نقش هویت قومی در همبستگی ملی پس از انقلاب اسلامی؛ رویکردی چندفرهنگی»، 1398ش، ص50.]</ref> بیشتر [[بلوچ]]‌ها در ولایت‌های [[نیمروز]]، هلمند، [[قندهار]] و فراه افغانستان و ایالت بلوچستان پاکستان و گروه‌هایی از این قوم در شهرهای کراچی و پنجاب پاکستان،<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/12/139 بلوک‌باشی، «بلوچ»، دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی در وب‌سایت کتاب‌خانۀ مدرسۀ فقاهت، 1399ش، ج12، ص139.]</ref> ولایت‌های [[سرپل]]،<ref>[http://afghantrib.blogspot.com/2016/06/blog-post_38.html?m=1 پوپل، «نژاد و ملیت‌های افغانستان قسمت دوازدهم طایفۀ بلوچ»، وبلاگ نژاد و ملیت‌های افغانستان.]</ref> [[هرات]] و [[دایکندی]] افغانستان،<ref>[https://fa.abna24.com/news/754504/هشدار-محقق-از-خطر-نابودی-شیعیان-دایکندی-توسط-طالبان «هشدار محقق از خطر نابودی شیعیان دایکندی توسط طالبان»، خبرگزاری اهل‌بیت.]</ref> کشورهای امارات متحده عربی، عربستان سعودی، عمان، ترکمنستان و نیز کشورهای آفریقای شرقی [[زندگی]] می‌کنند.<ref>[https://anthropologyandculture.com/مطالعات-انسانشناختی-بلوچستان/ شهرنازدار، «مطالعات انسان‌شناختی بلوچستان»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.]</ref>
+==پیوندهای اقوام ایرانی==
+اقوام ایرانی همواره حافظ مرزهای ایران بوده‌اند و تاریخ ایران سرشار از شواهد دفاع این اقوام از میهن است؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/154448/میزگرد-تنوع-قومی-در-ایران-چالش-ها-و-فرصت-ها هرمیداس باوند و دیگران، «میزگرد: تنوع قومی در ایران؛ چالش‌ها و فرصت‌ها»، 1381ش، ص334.]</ref> [[رئیس‌علی دلواری]]، [[میرزا کوچک‌خان جنگلی|میرزا کوچک‌خان]]، [[ستارخان]]، [[باقرخان]]، [[سنجرخان وزیری]]، [[محمودخان دزلی]]، [[علی ثقةالاسلام تبریزی|ثقةالاسلام تبریزی]]، [[ناصر دیوان کازرونی]]، [[بی‌بی مریم بختیاری]]، [[حماسه زنان لرده|زنان لرده]]، [[فرنگیس حیدرپور|فرنگیس کرمانشاهی]]، [[غلام‌علی بایندر|دریابان بایندر]] و [[حنبل]] [[بلوچ]] که هر یک در گوشه‌ای از این سرزمین، برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران، در برابر دشمنان ایستادند. این همبستگی و فداکاری، در بلایای طبیعی نیز به‌روشنی نمایان است؛ هرگاه حادثه‌ای در گوشه‌ای از ایران رخ داده، ایرانیان از هر قوم و مذهبی، به یاری همنوع خود شتافته‌اند و نشان داده‌اند که فارغ از تفاوت‌ها، در سختی‌ها، یکپارچه هستند.<ref>[http://irdiplomacy.ir/fa/news/2032187/همزیستی-اقوام-راز-ماندگاری-ایران «همزیستی اقوام؛ راز ماندگاری ایران»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی.]</ref>
-تداوم کردهای ایران به کشورهای عراق، ترکیه و سوریه می‌رسد؛ بخش عمده‌ای از شمال و شمال شرق عراق، مناطق کردنشین است. شهرهای اربیل، سلیمانیه و دهوک و بخش‌هایی از استان‌های نینوا، دیاله، کرکوک و صلاح‌الدین، از جمله مناطقی هستند که مردم کردزبان در آنها ساکن‌اند. همچنین، [[جمعیت]] قابل توجهی از کردها در بغداد و موصل نیز حضور دارند. اکثریت کردهای ترکیه در شرق این کشور ساکن هستند؛ اما جمعیت قابل توجهی از آنها در سراسر فلات آناتولی تا کرانه‌های دریای مدیترانه، به‌ویژه در استان‌های مرکزی مانند قونیه، نیز پراکنده‌اند. در ترکیه، کردها عمدتاً پیرو مذهب سنی و در حد اقلیت، پیرو مذهب علوی هستند. کردهای سوریه عمدتاً در جنوب مرز با ترکیه و در امتداد خط اتوبان مرزی ساکن هستند و با کردهای ترکیه در ارتباطند. بخش‌هایی از جمعیت کرد این کشور نیز در شهرهایی مانند دمشق، حماة و حلب پراکنده‌اند.<ref>افشار سیستانی، تاریخ تمدن اقوام آریایی، 1387ش؛ سعیدیان، سرزمین و مردم ایران، 1377ش.</ref>
+در [[جنبش مشروطه]] علاوه بر فارس‌ها، اقوام دیگری همچون ترک‌های آذربایجان، [[ایل بختیاری|بختیاری‌ها]] و ارمنی‌ها به‌طور مستقیم و عرب‌ها و کردها به‌طور غیرمستقیم نقش داشتند و مفهوم «ایران کشور کثیرالمله» را شکل دادند و توانستند در تدوین [[قانون اساسی مشروطه]] سهیم باشند.<ref>[https://vista.ir/article/231653 «تنوع قومی؛ تهدید یا فرصت؟»، وب‌سایت ویستا.]</ref> پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] نیز مرهون همبستگی اقوام ایرانی بود که حول ارزش‌های اسلامی و رهبری [[امام خمینی]] متحد شدند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/269807/نقش-اقوام-ایرانی-در-پیروزی-انقلاب-اسلامی «نقش اقوام ایرانی در پیروزی انقلاب اسلامی»، وب‌سایت تبیان.]</ref> در دوران [[جنگ ایران و عراق|جنگ تحمیلی هشت‌ساله]] نیز ایرانیان صرف‌نظر از تعلقات قومی، برای دفاع از کشور تلاش کردند.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_68919_f783586cf079075827bce7b83fa24260.pdf عادلی و دیگران، «تحوالت قومی در مرزهای ایران قبل و بعد از جنگ تحمیلی: ابعاد و راهکارها»، 1397ش، ص49.]</ref> همچنین تحریکات قومی در مناطق مرزی ایران، به‌دلیل اتحاد اقوام<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160518162653-10056-15.pdf آرمند و پی‌سوره، «بررسی تعامل و همبستگی اقوام ایرانی در گفتمان اتحاد ملی »، 1395ش، ص5.]</ref> و میزان بالای احساس تعلق آنها به ایران، ناکام مانده است.<ref>[https://jas.ui.ac.ir/article_21441_a56968fb9e5a1ba1f4bf7dced4c710ec.pdf بهشتی و حقمرادی، «احساس تعلق به ایران در میان اقوام ایرانی»،  1396ش، ص37.]</ref>
-==اشتراکات، پیوندها و عوامل وحدت‌بخش میان اقوام ایرانی==
+===هویت ملی===
-===سرنوشت تاریخی مشترک===
+[[همبستگی اجتماعی]] از طریق پیوندهای عمومی در سطح کلان جامعه، [[هویت ملی]] را فراتر از [[هویت قومی|هویت‌های قومی]] پدید می‌آورد. همه افرادی که احساس تعلق به یک هویت ملی را دارند با وجود تفاوت‌های قومی، نژادی، مذهبی و جغرافیایی، در چارچوب منافع ملی و مصالح کشور، گام برمی‌دارند. [[هویت ایرانی|هویت ملی ایرانیان]] بر مبنای [[زبان فارسی]] و تاریخ، فرهنگ و سرزمین مشترک تعریف می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160518162653-10056-15.pdf آرمند و پی‌سوره، «بررسی تعامل و همبستگی اقوام ایرانی در گفتمان اتحاد ملی »، 1395ش، ص1-2 و 4-5]</ref> [[هویت ایرانی]] بر پایه سرزمین استوار است؛ نه قومیت و نژاد. ایرانی کسی است که خود و نیاکانش در این سرزمین زیسته‌اند و در فراز و نشیب‌های آن سهیم بوده‌اند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/154448/میزگرد-تنوع-قومی-در-ایران-چالش-ها-و-فرصت-ها هرمیداس باوند و دیگران، «میزگرد: تنوع قومی در ایران؛ چالش‌ها و فرصت‌ها»، 1381ش، ص341.]</ref>
-اقوام ایرانی، علی‌رغم تعامل مستمر با هم‌قومان خود در فراسوی مرزها، همواره حافظان مرزهای ایران بوده‌اند. تاریخ ایران مملو از شواهدی از رشادت و فداکاری این اقوام در دفاع از میهن است که این امر نشان از تعلق خاطر عمیق و تعهد آنان به ایران و منافع ملی آن دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/154448/میزگرد-تنوع-قومی-در-ایران-چالش-ها-و-فرصت-ها هرمیداس باوند و دیگران، «میزگرد: تنوع قومی در ایران؛ چالش‌ها و فرصت‌ها»، 1381ش، ص334.]</ref>
-تاریخ ایران، سرشار از حماسه‌های شیرمردان و شیرزنانی از تمام اقوام و مذاهب است؛ از [[رئیسعلی دلواری]] و [[میرزا کوچک‌خان جنگلی|میرزا کوچک‌خان]] تا [[ستارخان]] و [[باقرخان]]، از [[سنجرخان وزیری|سنجر]] و محمودخان کردستانی تا [[ثقه الاسلام آذربایجانی]] و [[ناصر دیوان کازرونی]]، از [[بی‌بی مریم بختیاری]] و [[زنان لرده]] تا [[فرنگیس کرمانشاهی|بانو فرنگیس کرمانشاهی]] و دریادار [[بایندر]] و [[حنبل]] [[بلوچ]] که هر یک از گوشه‌ای از این سرزمین، برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران، در برابر دشمنان ایستادند و نام ایران را جاودانه کردند. این همبستگی و فداکاری، در بلایای طبیعی نیز به‌روشنی نمایان است؛ هرگاه حادثه‌ای در گوشه‌ای از ایران رخ داده، ایرانیان از هر قوم و مذهبی، به یاری همنوع خود شتافته‌اند و نشان داده‌اند که فارغ از تفاوت‌ها، در برابر مصائب، یکپارچه و متحد هستند.<ref>[http://irdiplomacy.ir/fa/news/2032187/همزیستی-اقوام-راز-ماندگاری-ایران «همزیستی اقوام؛ راز ماندگاری ایران»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی.]</ref>
+===آیین‌ها===
+[[نوروز]]، جشن نوروز<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3933641/آیین-های-نوروزی-از-منظر-اسلام-ریشه-های-مذهبی-و-دینی-عید-نوروز «آیین‌های نوروزی از منظر اسلام/ ریشه‌های مذهبی و دینی عید نوروز»، خبرگزاری مهر.]</ref> و سنت‌های نوروزی،<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-ویژه-نامه-63/3281404-نوروز-در-اقوام-ایرانی «نوروز در اقوام ایرانی»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> [[سیزده‌به‌در]] با رفتن به دامن دشت و صحرا،
-در بزنگاه‌های تاریخی مانند [[انقلاب مشروطه]] علاوه بر فارس‌ها، اقوام دیگری همچون ترک‌های آذربایجان، [[ایل بختیاری|بختیاری‌ها]] و ارمنی‌ها به‌طور مستقیم و عرب‌ها و کردها به‌طور غیرمستقیم نقش داشتند و مفهوم «ایران کشور کثیرالمله» را شکل دادند و توانستند در تدوین [[قانون اساسی]] مشروطه سهیم باشند.<ref>[https://vista.ir/article/231653 «تنوع قومی؛ تهدید یا فرصت؟»، وب‌سایت ویستا.]</ref>
-پیروزی [[انقلاب اسلامی]] ایران، به‌طور قابل توجهی مرهون وحدت و همبستگی اقوام ایرانی بود که حول ارزش‌های اسلامی و رهبری [[امام خمینی]] متحد شدند. این اتحاد ملی، با انگیزه‌ای الهی و با شعارهایی همچون «الله اکبر»، به سرنگونی رژیم پهلوی انجامید و الگویی برای سایر جنبش‌های اسلامی در جهان شد. نقش و مشارکت فعال اقوام مختلف در این پیروزی انکارناپذیر است و بدون همبستگی آنها، نتیجه انقلاب به مراتب متفاوت‌تر می‌بود.<ref>[https://www.tebyan.net/news/269807/نقش-اقوام-ایرانی-در-پیروزی-انقلاب-اسلامی «نقش اقوام ایرانی در پیروزی انقلاب اسلامی»، وب‌سایت تبیان.]</ref>
-در دوران [[جنگ تحمیلی]] نیز ایرانیان صرف نظر از تعلقات قومی، همگی برای دفاع از کشور و انسجام ملی پای کار آمدند و هویت ایرانی را تقویت کردند. این دوره، با تهدید خارجی، شاهد بروز و تقویت هویت ملی ایران و مشارکت همه اقوام بود.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_68919_f783586cf079075827bce7b83fa24260.pdf عادلی و دیگران، «تحوالت قومی در مرزهای ایران قبل و بعد از جنگ تحمیلی: ابعاد و راهکارها»، 1397ش، ص49.]</ref>
-همچنین تحریکات قومی در جنوب، غرب، شمال و شرق کشور، در سال‌های گذشته با هدف تجزیه کشور صورت گرفت؛ اما در لحظات حساس تاریخی، اتحاد اقوام حول محوریت کشور و نظام اسلامی، توطئه دشمنان را ناکام گذاشت. دفاع جانانهٔ اقوام عرب در جنوب، ترک‌ها و کردها در غرب که در خط مقدم مقابله با عملیات نظامی دشمن قرار داشتند و همچنین سایر اقوام در شمال و شرق کشور گواه این ادعا است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160518162653-10056-15.pdf آرمند و پی‌سوره، «بررسی تعامل و همبستگی اقوام ایرانی در گفتمان اتحاد ملی »، 1395ش، ص5.]</ref> در مطالعه‌ای در خصوص تمایل به شرکت در [[جنگ]]، د۱رصد اقوام ایرانی حاضر بودند در [[جنگ]] احتمالی علیه کشور شرکت کنند که این امر میزان بالای تعلق به ایران را نشان می‌دهد.<ref>[https://jas.ui.ac.ir/article_21441_a56968fb9e5a1ba1f4bf7dced4c710ec.pdf بهشتی و حقمرادی، «احساس تعلق به ایران در میان اقوام ایرانی»،  1396ش، ص37.]</ref>
-===هویت ملی ایرانی===
-وحدت و انسجام ملی، از طریق پیوندهای مشترک و عمومی ایجاد می‌شود که منجر به نوعی همبستگی ملی بین اقوام مختلف می‌شود. این پیوندها هویتی متفاوت از هویت‌های قومی را پدیدمی‌آورند و در نهایت، این هویت ملی است که مبنای همبستگی در سطح کلان جامعه قرار می‌گیرد. اتحاد ملی، به‌معنای یکدست‌سازی کامل افراد جامعه نیست؛ بلکه به این معنا است که با وجود تفاوت‌های قومی، نژادی، مذهبی و جغرافیایی، همه افراد حول محور مشترکات انسانی و الهی و با توجه به منافع ملی و مصالح کشور، گام بردارند و در مواقع بحران، متحد باشند. شکاف‌های قومی و اختلافات سیاسی، به عنوان تهدید جدی برای [[وحدت ملی]]، قدرت و [[امنیت]] کشور تلقی می‌شوند. این اختلافات، به‌ویژه تحریکات قومی باعث تضعیف قدرت ملی می‌شوند. اگر دولت، به‌عنوان رکن اساسی [[امنیت ملی]]، از حمایت مردم بی‌بهره باشد یا به منافع قدرت‌های خارجی وابسته باشد، امنیت ملی به خطر می‌افتد. [[هویت ملی]] ایران بر مبنای عناصری چون زبان، اسلام، تشیع، انقلاب، تاریخ، فرهنگ و سرزمین مشترک تعریف می‌شود که در طول زمان، پیوندی میان ایرانیان ایجاد کرده‌اند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160518162653-10056-15.pdf آرمند و پی‌سوره، «بررسی تعامل و همبستگی اقوام ایرانی در گفتمان اتحاد ملی »، 1395ش، ص1-2 و 4-5]</ref>
-====زبان، ادبیات و شعر فارسی====
-[[زبان فارسی]] فراتر از یک ابزار ارتباطی، به‌عنوان پایه‌ای مستحکم برای هویت و انسجام ملی ایران عمل می‌کند. این زبان نه‌تنها امکان تعامل و تفاهم میان اقوام مختلف را فراهم می‌آورد، بلکه به‌عنوان بستری برای انتقال ارزش‌ها، باورها و میراث فرهنگی غنی این سرزمین، نقش بسیار مهمی در شکل‌گیری [[احساس]] تعلق و همبستگی ملی ایفا می‌کند. هرگونه تضعیف جایگاه زبان فارسی، چه از طریق غفلت در آموزش و ترویج آن و چه به‌واسطه ترویج دیدگاه‌های تفرقه‌آمیز و قوم‌گرایانه، تهدیدی جدی برای یکپارچگی و هویت ملی به‌شمار می‌آید.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8927676/زبان-فارسی-پلی-برای-گفتگو-و-همدلی-میان-اقوام-ایرانی «زبان فارسی؛ پلی برای گفتگو و همدلی میان اقوام ایرانی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
-ادبیات مشترک چند هزار ساله ایرانیان، از جمله عوامل مهم هویت‌ساز است. [[شاهنامه]] [[فردوسی]] و علاقه ایرانیان به آن، نمونه‌ای روشن از این پیوند است. با توجه به این که شاهنامه در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارد، ایرانیان به آن احترام می‌گذارند، نام‌های شاهنامه‌ای بر فرزندان‌شان می‌نهند، با داستان‌های آن آشنا هستند و جغرافیای شاهنامه را با جغرافیای سرزمین خود پیوند می‌دهند. این پیوند نشان‌دهنده تعلق خاطر عمیق ایرانیان به شاهنامه است. از سویی دیگر، تمامی آثار زبان فارسی، فارغ از اینکه در کجا خلق شده‌اند (مانند [[حافظ]] در [[شیراز]] یا [[رودکی]] در ماوراءالنهر)، با زبانی مشترک به هم پیوند خورده‌اند.
-تنوع فرهنگی در ایران ریشه در درون سرزمین دارد و ناشی از [[مهاجرت]] خارجی نیست؛ برخلاف کشورهایی مانند کانادا و استرالیا که تنوع فرهنگی آنها از ورود مهاجران شکل گرفته است. برای مثال، کردها و ترک‌ها در ایران، در همین سرزمین به کرد و ترک تبدیل شده‌اند. هر دوی این اقوام ریشه در مادها دارند؛ مادهایی که در دشت‌ها سکونت داشتند، ترک‌ها و ساکنان کوه‌ها، کرد شدند و به‌دلیل شرایط جغرافیایی و نقش‌های متفاوت، ویژگی‌های فرهنگی متفاوتی پیدا کردند.<ref>[https://www.irna.ir/news/82939169/ایرانی-ها-بزرگترین-لابی-فرهنگی-جهان-در-دهه-آینده-خواهند-بود «ایرانی‌ها بزرگ‌ترین لابی فرهنگی جهان در دهه آینده خواهند بود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
-====دین مشترک====
-[[دین]]، چه پیش از اسلام و چه پس از آن، عنصری هویت‌بخش بوده و دین اسلام، مهم‌ترین عامل وحدت‌بخش در ایران محسوب می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160518162653-10056-15.pdf آرمند و پی‌سوره، «بررسی تعامل و همبستگی اقوام ایرانی در گفتمان اتحاد ملی»، 1395ش، ص4-5]</ref> اسلام قادر است امت اسلامی را حول یک محور واحد گرد آورد. این یگانگی، ریشه در کلمه [[توحید]] «لااله‌الاالله» دارد که در میان تمام مذاهب اسلامی به‌عنوان اصلی مشترک و محترم شمرده می‌شود. پیروان مذاهب اسلامی در اصول بنیادین دین هم‌نظرند؛ همگی به‌سوی یک [[قبله]] [[نماز]] می‌گزارند و [[قرآن کریم]] را به‌عنوان [[کتاب]] آسمانی مشترک خود گرامی می‌دارند. هرچند در مباحث کلامی و برخی فروع دین، اختلافاتی وجود دارد. این تفاوت‌ها نباید به جدایی و تفرقه بین مسلمانان منجر شود؛ زیرا دشمنان همواره در صدد سوء استفاده از این اختلافات، به ویژه از طریق دامن زدن به مسائل قومی و مذهبی، برای ایجاد شکاف در صفوف مسلمانان هستند.<ref>[https://www.iscanews.ir/news/1096240/اسلام-اقوام-ایرانی-را-با-هم-متحد-کرده-است «اسلام اقوام ایرانی را با هم متحد کرده است»، باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران.]</ref>
-====عوامل جغرافیایی و سرزمین مشترک====
-ارتباط و وابستگی میان ایرانیان به سرزمین مشترک‌شان، از دیگر عناصر هویت‌ساز است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160518162653-10056-15.pdf آرمند و پی‌سوره، «بررسی تعامل و همبستگی اقوام ایرانی در گفتمان اتحاد ملی»، 1395ش، ص5]</ref> هویت ایرانی بر پایه سرزمین و جغرافیا استوار است؛ نه قومیت و نژاد. ایرانی کسی است که خود و نیاکانش در این سرزمین زیسته‌اند و در فراز و نشیب‌های آن سهیم بوده‌اند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/154448/میزگرد-تنوع-قومی-در-ایران-چالش-ها-و-فرصت-ها هرمیداس باوند و دیگران، «میزگرد: تنوع قومی در ایران؛ چالش‌ها و فرصت‌ها»، 1381ش، ص341.]</ref>
-===اعیاد ملی مشترک===
-====عید نوروز====
-[[نوروز]] جشنی همگانی میان اقوام ایرانی است که نمادهای فرهنگی مشترکی دارند و با آداب‌ورسوم و زبان‌های مختلفی اسامی مختلفی گرفته‌اند. بسیاری از مراسم عید نوروز، با وجود ریشه‌های ملی، در مفاهیم اسلامی نیز مورد تأکید قرار گرفته‌اند. این همخوانی سنت‌ها با مبانی عقلی به تقویت همبستگی ملی و انسجام [[خانواده]] کمک می‌کند. به‌عنوان مثال، دید و بازدید در عید نوروز معادل صله‌رحم است که نه‌تنها اجر و ثواب اخروی دارد، بلکه موجب افزایش محبت و کاهش کدورت‌ها در بین خانواده‌ها می‌شود. سنت‌های دیگری مانند [[خانه تکانی|خانه‌تکانی]] و تهیه لباس نو پیش از عید نوروز نیز بسیار مورد توجه قرار می‌گیرند. یکی دیگر از سنت‌های ملی و مذهبی، رفتن به مزار گذشتگان در پنج‌شنبه آخر سال است. در این روز، خانواده‌ها بر سر مزار نزدیکان خود غذا و شیرینی می‌گذارند و شمع روشن می‌کنند. این عمل نیز در تعلیمات اسلام تأکید شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3933641/آیین-های-نوروزی-از-منظر-اسلام-ریشه-های-مذهبی-و-دینی-عید-نوروز «آیین‌های نوروزی از منظر اسلام/ ریشه‌های مذهبی و دینی عید نوروز»، خبرگزاری مهر.]</ref>
-برخی رسوم در میان اقوام در عید نوروز عبارت است از.
-ترک‌ها؛ رسم «تکم و تکم‌چی» (نوروزخوانی با [[عروسک]] تکم)، [[هدیه]] دادن و سفره عید یا خوراکی.
-کردها؛ «میر نوروزی» (نمایش کمدی در ایام نوروز)، «کوسه‌گردی» (بدرقه کوسه و عروسش با ماسک‌های خنده‌دار) و «هه‌ته‌ری، مه‌ته‌ری» (هدیه گرفتن کودکان).
-بلوچ‌ها؛ «جشن بهارگاهی»، «سرمه‌سایی» (هدیه [[سرمه]] به دختران)، نام‌گذاری نوزادان متولد شده در نوروز با نام نوروز یا گل‌ها و مراسم «هلک لدیی یا گدام لدیی» (جابه‌جایی سیاه چادرها).
-گیلک‌ها؛ رسم «نوروزخوانی»، «عروس گولی» و «شال‌اندازان» (نمایش کمدی موزیکال)، قرار دادن قیچی در سفره [[هفت‌سین]] در [[ماسال]] و خودداری [[خانواده]] عزادار از پهن کردن سفره عید.
-لرها؛ رسم «شوالفه» (مراسم شب عرفه برای [[شادی]] ارواح) و کوچ عشایر بختیاری به سمت مکانی سبزتر.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-ویژه-نامه-63/3281404-نوروز-در-اقوام-ایرانی «نوروز در اقوام ایرانی»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>
-====='''سیزده بدر'''=====
 [[سیزده بدر]]، [[جشن|جشن بدرقه نوروز]] و آشتی با طبیعت، رسمی مشترک میان اقوام ایرانی است. در این روز، ایرانیان با پناه بردن به طبیعت، شادی خود را تکمیل و [[غم]] را دور می‌کنند. رفتن به دامن صحرا، شوخی و [[بازی]] کردن و شاد بودن از ویژگی‌های این روز است. [[گره زدن سبزه]] به نیت باز شدن گره‌ها و برآورده شدن آرزوها نیز از دیگر رسوم است. حتی اگر خانواده‌ای نتواند تمام روز را در طبیعت بگذراند، تلاش می‌کند زمانی کوتاه را در بعد از ظهر سیزدهم در باغ یا گردشگاهی عمومی سپری کند. سیزده بدر رسمی با قدمت بسیار است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5550117/سیزده-بدر-رسم-مشترک-همه-ایرانیان «سیزده بدر رسم مشترک همه ایرانیان»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>