ویرایش متن |
ویرایش متن |
||
| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
گوناگونی زبانها و گویشها از ویژگیهای بارز جامعه ایرانی است؛ بهطوری که امروزه ۷۵ زبان و گویش مختلف در ایران وجود دارد.<ref name=":0">[https://www.beytoote.com/art/city-country/iranian-dialects02-dialects.html «آشنایی با انواع گویشها و لهجههای ایرانی»، وبسایت بیتوته.]</ref> این تنوع زبانی، بازتابدهندهٔ پیشینه تاریخی پربار و غنای فرهنگی این سرزمین دانسته میشود. امروزه استان [[آذربایجان غربی]] دارای بیشترین گوناگونی گویشهای محلی در میان استانهای ایران است.<ref>[https://www.irna.ir/news/9714477/آذربایجان-غربی-دارای-متنوعترین-گویش-های-زبانی-در-ایران-اسلامی «آذربایجان غربی دارای متنوعترین گویشهای زبانی در ایران اسلامی است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> گویش، فرم خاصی از یک زبان با ویژگیهای واژگانی، دستوری و آوایی است. یک گویش میتواند شامل چندین لهجه باشد.<ref>[https://mjrajaei.ir/accents-of-iran/ «لهجههای ایرانی شیرین | تفاوت لهجه و گویش»، وبسایت محمدجواد رجایی.]</ref> | گوناگونی زبانها و گویشها از ویژگیهای بارز جامعه ایرانی است؛ بهطوری که امروزه ۷۵ زبان و گویش مختلف در ایران وجود دارد.<ref name=":0">[https://www.beytoote.com/art/city-country/iranian-dialects02-dialects.html «آشنایی با انواع گویشها و لهجههای ایرانی»، وبسایت بیتوته.]</ref> این تنوع زبانی، بازتابدهندهٔ پیشینه تاریخی پربار و غنای فرهنگی این سرزمین دانسته میشود. امروزه استان [[آذربایجان غربی]] دارای بیشترین گوناگونی گویشهای محلی در میان استانهای ایران است.<ref>[https://www.irna.ir/news/9714477/آذربایجان-غربی-دارای-متنوعترین-گویش-های-زبانی-در-ایران-اسلامی «آذربایجان غربی دارای متنوعترین گویشهای زبانی در ایران اسلامی است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> گویش، فرم خاصی از یک زبان با ویژگیهای واژگانی، دستوری و آوایی است. یک گویش میتواند شامل چندین لهجه باشد.<ref>[https://mjrajaei.ir/accents-of-iran/ «لهجههای ایرانی شیرین | تفاوت لهجه و گویش»، وبسایت محمدجواد رجایی.]</ref> | ||
زبان اما چارچوب کلیتری است که گویشهای مختلف را دربرمیگیرد و ممکن است بهعنوان نماد [[هویت ملی]] یا سیاسی یک کشور عمل کند. گویشها نشاندهندهٔ تنوع فرهنگی درون یک خانوادهٔ زبانیاند. زبانهای فارسی، | زبان اما چارچوب کلیتری است که گویشهای مختلف را دربرمیگیرد و ممکن است بهعنوان نماد [[هویت ملی]] یا سیاسی یک کشور عمل کند. گویشها نشاندهندهٔ تنوع فرهنگی درون یک خانوادهٔ زبانیاند. زبانهای فارسی، [[زبان تاتی|تاتی]]، [[زبان کردی|کردی]]، [[زبان لری|لری]]، [[زبان بلوچی|بلوچی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]] و [[زبان گیلکی|گیلکی]]، خانواده زبانهای ایرانی را تشکیل میدهند و هر کدام دارای انواع گویش هستند. لهجهٔ تهرانی بهعنوان لهجهٔ معیار [[زبان فارسی]] در ایران شناخته شده و در رسانههای ملی استفاده میشود.<ref>[https://www.migna.ir/news/47244/گویش-تفاوتی-لهجه-زبان-فارسی «گویش چه تفاوتی با لهجه در زبان فارسی دارد؟!»، وبسایت میگنا.]</ref> | ||
گونههای مختلف گویشها و لهجهها در زبان اقوام ایرانی عبارت است از: | گونههای مختلف گویشها و لهجهها در زبان اقوام ایرانی عبارت است از: | ||
| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
مهمترین عامل در تنوع قومی ایرانیان، زیستبوم است. فلات ایران دارای مناطق کویری، کوهستانی جلگهای و جنگلی است. این تنوع اقلیم سبب تفاوتهای فرهنگی و اقتصادی شده است.<ref>[https://quarterly.risstudies.org/article_1365_258eba99f80d519f77131a842716e9e4.pdf بهرامی، «سیاست قومی پهلوی اول در قبال قوم لر»، 1377ش، ص88-89.]</ref> اقوام ایرانی به فارس، ترک، کُرد، لُر، بلوچ، ترکمن، عرب، گیلکی، مازنی و سیستانی تقسیم شدهاند.<ref>[https://mysmartgene.com/blog/genetics/iranian-ethnicgroups/ «اقوام ایرانی شامل کدام قومیتها میشوند؟»، وبسایت مایاسمارت ژن.]</ref> | مهمترین عامل در تنوع قومی ایرانیان، زیستبوم است. فلات ایران دارای مناطق کویری، کوهستانی جلگهای و جنگلی است. این تنوع اقلیم سبب تفاوتهای فرهنگی و اقتصادی شده است.<ref>[https://quarterly.risstudies.org/article_1365_258eba99f80d519f77131a842716e9e4.pdf بهرامی، «سیاست قومی پهلوی اول در قبال قوم لر»، 1377ش، ص88-89.]</ref> اقوام ایرانی به فارس، ترک، کُرد، لُر، بلوچ، ترکمن، عرب، گیلکی، مازنی و سیستانی تقسیم شدهاند.<ref>[https://mysmartgene.com/blog/genetics/iranian-ethnicgroups/ «اقوام ایرانی شامل کدام قومیتها میشوند؟»، وبسایت مایاسمارت ژن.]</ref> | ||
=== فارس === | === اقوام فارس === | ||
فارسها اصلیترین گروه قومی ایران هستند و عمدتاً در مناطق مرکزی و بخشهایی از شمال شرق ایران سکونت دارند. آنها جمعیت غالب بسیاری از کلانشهرهای ایران ازجمله [[تهران]]، [[اصفهان]]، [[مشهد]]، [[شیراز]]، [[کرج]]، [[اراک]]، [[یزد]]، [[کرمان]] و بخشهایی از استانهای [[استان سمنان|سمنان]]، [[استان بوشهر|بوشهر]]، [[خراسان شمالی]]، [[خراسان جنوبی]]، [[استان قزوین|قزوین]] و [[استان همدان|همدان]] را تشکیل میدهند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/344607311_az_mrz_ta_mrz_pzhwhshy_jam_drbab_hwyt_w_qwmyt_dr_ayran احمدی، «از مرز تا مرز»، 1399ش، ص27]</ref> فارسها پیرو مذهب [[شیعه دوازده امامی]] هستند؛ هرچند در برخی مناطق مرزی، اقلیتهای سنیمذهب نیز به این زبان سخن میگویند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/344607311_az_mrz_ta_mrz_pzhwhshy_jam_drbab_hwyt_w_qwmyt_dr_ayran احمدی، «از مرز تا مرز»، 1399ش، ص24]</ref> | فارسها اصلیترین گروه قومی ایران هستند و عمدتاً در مناطق مرکزی و بخشهایی از شمال شرق ایران سکونت دارند. آنها جمعیت غالب بسیاری از کلانشهرهای ایران ازجمله [[تهران]]، [[اصفهان]]، [[مشهد]]، [[شیراز]]، [[کرج]]، [[اراک]]، [[یزد]]، [[کرمان]] و بخشهایی از استانهای [[استان سمنان|سمنان]]، [[استان بوشهر|بوشهر]]، [[خراسان شمالی]]، [[خراسان جنوبی]]، [[استان قزوین|قزوین]] و [[استان همدان|همدان]] را تشکیل میدهند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/344607311_az_mrz_ta_mrz_pzhwhshy_jam_drbab_hwyt_w_qwmyt_dr_ayran احمدی، «از مرز تا مرز»، 1399ش، ص27]</ref> فارسها پیرو مذهب [[شیعه دوازده امامی]] هستند؛ هرچند در برخی مناطق مرزی، اقلیتهای سنیمذهب نیز به این زبان سخن میگویند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/344607311_az_mrz_ta_mrz_pzhwhshy_jam_drbab_hwyt_w_qwmyt_dr_ayran احمدی، «از مرز تا مرز»، 1399ش، ص24]</ref> | ||
=== ترک === | === اقوام ترک === | ||
ترکها دومین گروه قومی بزرگ ایران محسوب میشوند و عمدتاً در شمال غرب کشور از استانهای [[آذربایجان شرقی]]، [[آذربایجان غربی]] و [[استان اردبیل|اردبیل]] تا [[استان زنجان|زنجان]] و [[استان قزوین|قزوین]] ساکن هستند و حضور آنها تا [[استان همدان|همدان]] و غرب [[گیلان]] نیز گسترش یافته است. جمعیت قابل توجهی از ترکها در شهرهای بزرگی مانند تهران، قم و اراک نیز زندگی میکنند. این قوم از جایگاه اجتماعی ممتازی در ایران برخوردار بوده و نخبگان آن در عرصههای سیاسی، فکری، مذهبی، علمی و فرهنگی نقش برجستهای ایفا کردهاند. اگرچه ترکها در زبان با فارسها متفاوت هستند؛ اما در [[مذهب شیعه]] با اکثریت ملت ایران اشتراک دارند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> پیشینه حضور ترکها در فلات ایران به پیش از میلاد مسیح بازمیگردد. هونها و ساواران از گروههای اولیه ترکان هستند که در شمالغربی ایران و [[قفقاز]] ساکن شدند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1049247/ارومیه-مرکز-فرهنگی-آذربایجان-ایران-ترک-ها-پاسداران-هویت-و-یکپارچگی-ایران «ارومیه؛ مرکز فرهنگی آذربایجان ایران/ ترکها پاسداران هویت و یکپارچگی ایران»، وبسایت تحلیلیخبری عصرایران.]</ref> | [[پرونده:3 3 13 2 0.jpg|alt=قوم ترک قشقایی|بندانگشتی|قوم ترک قشقایی]] | ||
ترکها دومین گروه قومی بزرگ ایران محسوب میشوند و عمدتاً در شمال غرب کشور از استانهای [[آذربایجان شرقی]]، [[آذربایجان غربی]] و [[استان اردبیل|اردبیل]] تا [[استان زنجان|زنجان]] و [[استان قزوین|قزوین]] ساکن هستند و حضور آنها تا [[استان همدان|همدان]] و غرب [[گیلان]] نیز گسترش یافته است. جمعیت قابل توجهی از ترکها در شهرهای بزرگی مانند تهران، قم و اراک نیز زندگی میکنند. این قوم از جایگاه اجتماعی ممتازی در ایران برخوردار بوده و نخبگان آن در عرصههای سیاسی، فکری، مذهبی، علمی و فرهنگی نقش برجستهای ایفا کردهاند. اگرچه ترکها در زبان با فارسها متفاوت هستند؛ اما در [[مذهب شیعه]] با اکثریت ملت ایران اشتراک دارند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> پیشینه حضور ترکها در فلات ایران به پیش از میلاد مسیح بازمیگردد. هونها و ساواران از گروههای اولیه ترکان هستند که در شمالغربی ایران و [[قفقاز]] ساکن شدند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1049247/ارومیه-مرکز-فرهنگی-آذربایجان-ایران-ترک-ها-پاسداران-هویت-و-یکپارچگی-ایران «ارومیه؛ مرکز فرهنگی آذربایجان ایران/ ترکها پاسداران هویت و یکپارچگی ایران»، وبسایت تحلیلیخبری عصرایران.]</ref> | |||
* بیشتر ترکهای ایران به گویش ترکی آذربایجانی سخن میگویند. زیرشاخههای [[زبان ترکی]] رایج در ایران شامل ترکی قشقایی، ترکی خلجی، ترکی شاهسونی، ترکی افشاری و ترکی سنقری است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/behavior-features-azerbaijanis «ویژگیهای رفتاری خاص آذریهای غیور آذربایجان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | * بیشتر ترکهای ایران به گویش ترکی آذربایجانی سخن میگویند. زیرشاخههای [[زبان ترکی]] رایج در ایران شامل ترکی قشقایی، ترکی خلجی، ترکی شاهسونی، ترکی افشاری و ترکی سنقری است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/behavior-features-azerbaijanis «ویژگیهای رفتاری خاص آذریهای غیور آذربایجان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | ||
* بیشتر ترکها در ایران، [[مسلمان]] و شیعه هستند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/behavior-features-azerbaijanis «ویژگیهای رفتاری خاص آذریهای غیور آذربایجان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | * بیشتر ترکها در ایران، [[مسلمان]] و شیعه هستند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/behavior-features-azerbaijanis «ویژگیهای رفتاری خاص آذریهای غیور آذربایجان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | ||
| خط ۶۲: | خط ۶۰: | ||
=== قوم کرد === | === قوم کرد === | ||
[[پرونده: | [[پرونده:پیرشالیار.jpg|جایگزین=مراسم سنتی پیرشالیار|بندانگشتی|مراسم سنتی پیر شالیار]]کردها سومین گروه جمعیتی از ملت ایران محسوب میشوند. در حال حاضر، کردهای ایران بهطور عمده در غرب کشور ازجمله [[استان کردستان]]، جنوب [[آذربایجان غربی]] و برخی از مناطق استانهای [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]] و [[استان ایلام|ایلام]] زندگی میکنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> کردها بخشی از اقوام آریایی هستند که از حدود چهار هزار سال پیش در [[کردستان|مناطق کردنشین امروزی]] سکونت داشتهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> [[زبان کردی]] با لهجههای کرمانجی، سورانی، زرزا، گورانی و کلهر از لحاظ ساختار و ریشه، جزو شاخههای زبانهای ایرانی هندواروپایی بهشمار میآید.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> بخشی از کردهای ایران بهویژه در استان کردستان پیرو [[مذهب شافعی]] و بخشی دیگر ازجمله در استان کرمانشاه و استان ایلام پیرو [[مذهب شیعه]] هستند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> طریقتهای قادریه، نقشبندیه، [[اهل حق]] و [[یزیدیها]]، از جمله طریقتهای کُردزبانان در ایران هستند.<ref>سیسیل جی، کردها، ترکها، عربها، 1367ش، ص76.</ref>[[پرونده:V65gqr.jpg|جایگزین=جشن پیرشالیار|بندانگشتی|دفزنی و ذکر دراویش در جشن پیر شالیار]] | ||
[[پرونده:V65gqr.jpg|جایگزین=جشن پیرشالیار|بندانگشتی| | |||
= | * [[مراسم پیر شالیار]]، یک [[جشن]] با شهرت جهانی است. کردها این آیین سنتی را هر سال در [[بهمن (ماه)|بهمن]] در منطقه [[هورامان تخت]] برگزار میکنند. این مراسم، ترکیبی از [[معنویت]]، [[شادی]] و [[همبستگی اجتماعی]] را به نمایش میگذارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/82812110/عروسی-پیرشالیار-مراسمی-به-قدمت-هزار-سال «عروسی پیرشالیار مراسمی به قدمت هزار سال»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
* [[مولودیخوانی]] در فرهنگ کردها یک مراسم گروهی همراه با [[دفنوازی]] و خواندن اشعار به زبانهای [[زبان عربی|عربی]]، [[زبان کردی|کردی]] و [[زبان فارسی|فارسی]] است که در ماه [[ربیع الاول|ربیعالاول]] و بهمناسبت میلاد [[پیامبر اکرم]] برگزار میشود.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/402195/نگاهی-به-مراسم-ها-و-جشن-ها-و-آیین-های-کردستان «نگاهی به مراسمها و جشنها و آیینهای کردستان»، خبرگزاری میزان.]</ref> | |||
* مراسم سمنوپزان،<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people2-kurdistan.html «آدابورسوم مردم کردستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> آیین [[بارانخواهی]] با نام محلی [[بووکه بارانه]] با محوریت و مشارکت کودکان<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/402195/نگاهی-به-مراسم-ها-و-جشن-ها-و-آیین-های-کردستان «نگاهی به مراسمها و جشنها و آیینهای کردستان»، خبرگزاری میزان.]</ref> و جشن پیشواز نوروز با نام [[بیلن دانا]]، از آیینهای قوم کرد است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/402195/نگاهی-به-مراسم-ها-و-جشن-ها-و-آیین-های-کردستان «نگاهی به مراسمها و جشنها و آیینهای کردستان»، خبرگزاری میزان.]</ref> | |||
* [[پرونده:اقوام ایرانی1.jpg|جایگزین=قوم کرد ایرانی|بندانگشتی|مردان کرد با لباس محلی]]لباس سنتی مردان و زنان کرد با وجود تنوع چشمگیر، در پوشش کامل بدن مشترک هستند. [[لباس مردان کرد|پوشاک مردان کرد]] شامل [[چوخه]] (کوا)، [[پانتول]] (رانک)، ملکی، [[شال]] (پشتون/پشتینه)، [[دستار]] ([[کلاغه]]، [[دشلمه]]، مندلی، رشتی و سروین)، فرنجی و کلهبال و [[لباس زنان کرد کردستان|پوشاک زنان کرد]] شامل [[جافی]]، [[کلنجه]]، شال، [[کلاو]] و کَلکه است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people2-kurdistan.html «آدابورسوم مردم کردستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
* در [[استان کردستان]]، [[صنایع دستی]] مانند [[سفالگری]] و [[سرامیکسازی]]، [[کاشیکاری]]، [[قالی بافی|قالیبافی]]، [[منبت کاری|منبتکاری]]، [[نازککاری چوب]]، [[گیوه بافی|گیوهبافی]]، دستبافی، [[گلیمبافی]]، ساخت زیورآلات محلی و [[شالیبافی]] رایج است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/meet-handicrafts-kurds.html «معرفی صنایعدستی کردستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
* [[خورشت خلال بادام]]، [[آش دوینه]] ([[ترخینه]])، [[دنده کباب]] و کاک تخممرغی، از خوراکهای کردهای [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]] است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/introduction-kermanshah «معرفی شهر کرمانشاه»، وبسایت کارناوال.]</ref> [[قایرمه]]، [[خورش]] [[ریواس]]، [[خورش تره کردی]]، [[رشته پلو]]، [[گردول]]، [[شیش کباب]]، [[بریان کردی]]، [[خورش گیلاخه]]، [[مکش قالبی]]، [[گوشت برخیله]]، [[کتلت دیزی]]، [[کوکوی ترگ خانهگان]]، [[خورش کنگر]] و [[کالویج]] از غذاهای کردستان ایران است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/traditional-food-kurdistan «غذاهای محلی کردستان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | |||
* کردها بازیهای محلی متنوعی دارند، ازجمله: [[گوروا بازی]]، [[توپان قار]]، [[قهمچان]]، [[سولنجان و قولنجان]]، [[هیلکه شکینی]]، [[کهره کوپان]]، [[چووزان]]،<ref>[https://www.isna.ir/news/1403112921173/بازی-های-بومی-محلی-کردستان-فرهنگی-در-حال-فراموشی «بازیهای بومی محلی کردستان؛ فرهنگی در حال فراموشی»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> [[خلورتانی]]، [[هه ملوقوانی]]، [[کلاوریزان]]، [[هیلکه مارانی]] و خرمایله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/games1-kermanshah-province.html «آشنایی با بازی محلی و سنتی استان کرمانشاه»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
* [[موسیقی کردی]] از اصیلترین گونههای [[موسیقی ایرانی]] بهشمار میرود و در آن سازهایی مانند [[نی]]، [[سورنا]]، [[نایه]]، [[دهل]]، [[تنبک]]، [[تنبور]] و [[کمانچه]] بهکار میرود. مقامهای موسیقی کردی نیز شامل بیت (بالوره)، سوز و مقام، سیاه چمانه، هوره، حیران، لاووک (لاوژه)، گورانی و چمری است.<ref>[https://www.irna.ir/news/5007359/نگاهی-به-وضعیت-موسیقی-کردی-قسمت-اول «نگاهی به وضعیت موسیقی کردی (قسمت اول)»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | |||
* [[هه لپرکی]]، رقص سنتی کردها است که رقصی رزمی و نماد وحدت مردم کرد به شمار میآید.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/ceremonies-leprechaun-kurdistan.html «مراسم محلی ههلپرکی استان کردستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
=== | === قوم لر === | ||
[[ | بیشتر لرها عشایر کوچنشین هستند و برخی دیگر در شهرها و روستاها بهسر میبرند. قوم لر در غرب و جنوبغربی ایران [[زندگی]] میکنند.<ref>[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وبسایت بازده.]</ref> [[زبان لری]]، نزدیکترین زبان به [[زبان فارسی|فارسی]] محسوب میشود و قوم لر بیشترین تجانس مذهبی، زبانی و فرهنگی را با حکومتهای مرکزی در ایران داشته است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> لرها عموماً پیرو مذهب شیعه هستند.<ref name=":2">[https://bazdeh.org/اقوام-ایرانی-بزرگ-ترین-گروه-قومی-ایران/ جعفری، «اقوام ایرانی»، وبسایت بازده.]</ref> قوم لر در یک دستهبندی کلان، به دو شاخه لر بزرگ و لر کوچک، تقسیم میشود. لر بزرگ عمدتاً در استانهای [[کهگیلویه و بویراحمد]]، [[استان فارس|فارس]]، [[استان بوشهر|بوشهر]]، [[چهارمحال و بختیاری]]، بخشی از [[استان اصفهان|اصفهان]]، بخشی از [[خوزستان]] و قسمتی از [[لرستان]] پراکندهاند. طوایف لر کوچک نیز در استان لرستان، [[پشتکوه (استان ایلام)]]، جنوب [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]]، [[استان همدان]] و شهرستان [[اندیمشک]] در [[خوزستان]] زندگی میکنند. لرستان کوچک به دو منطقه پیشکوه در استان لرستان امروزی و پشتکوه در استان ایلام تقسیم میشود. لر بزرگ نیز به دو شاخه بختیاری و لرهای کهگیلویه و بویراحمد یا بهطور کلی لرهای سربند و لرهای زیربند تقسیم میشود. لر بزرگ که بخش عمدهای از قوم لر را تشکیل میدهد، زیرگروههای مختلفی دارد که مهمترین آنها ایلاتی چون [[ایل بختیاری|بختیاری]]، بویراحمد، ممسنی، طیبی، چرام و لیراوی هستند.<ref name=":3">[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref>[[پرونده:اقوام ایرانی2.jpg|alt=رقص زنان قوم لر|بندانگشتی|رقص دستمال بازی در ممسنی]] | ||
[[ | |||
[[ | * لرها در [[ماه محرم]] و برای گرامیداشت [[شهادت امام حسین]] در [[واقعه عاشورا]]، آیینها و مراسمهای گوناگونی برپا میکنند، ازجمله: [[چمر]]، [[چهل منبر]] (یا چهل دختران)، [[گلمالی]]،<ref>[https://www.shabestan.news/news/726963/آداب-خاص-عزاداری-مردم-لرستان «آداب خاص عزاداری مردم لرستان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[خیمهسوزانی]]،<ref>[https://www.dana.ir/918107/نبود-کارشناس-مردم-شناسی-ثبت-معنوی-عزاداری-عاشورا-در-اشترینان-را-به-تعویق-انداخت#gsc.tab=0 «عاشواریی متفاوت در اشترینان بروجرد»، وبسایت شبکه اطلاعرسانی راه دانا.]</ref> [[آیین سقاخانه در بروجرد|سقاخانه]]<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/07/03/1529066/سقاخانه-های-بروجرد-سنتی-ترین-نماد-از-قدمت-عزاداری-محرم-در-ایران-است-تصاویر شاهدپور، «سقاخانههای بروجرد سنتیترین نماد از قدمت عزاداری محرم در ایران است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و [[نذری دادن]].<ref>[https://borna.news/fa/news/331865/نذری-های-سرور-و-سالار-شهیدان-در-لرستان-وسفره-هایی-سرشار-از-برکت «نذریهای سرور و سالار شهیدان در لرستان و سفرههایی سرشار از برکت»، خبرگزاری برنا.]</ref> | ||
* [[لباس زنان لرستان|زنان لر]] از سرپوشهایی به نام تَرَه، [[گلونی|گلونی]]، کَت، هراتی و عرقچِن، از نوعی پیراهن به نام [[جومه]] از کت مخملی به نام کلنجه و جلیقه استفاده میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/localclothes-people2-lorestan.html «آشنایی با لباس محلی مردم لرستان»، وبسایت بیتوته]</ref> [[لباس مردان لرستان|مردان لر]] از کلاه نمدی، شال، [[ستره]] (قبای بلند و رسمی)، گیوه، [[کپنک]] (قبای پشمی) و [[چوغا]] (بالاپوش) در پوشش خود استفاده میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/localclothes-people2-lorestan.html «آشنایی با لباس محلی مردم لرستان»، وبسایت بیتوته]</ref> | |||
* استان لرستان ۱۵درصد از [[صنایعدستی]] ایران را به خود اختصاص داده است و قدمت برخی از صنایعدستی عشایر لرستان به بیش از ۴۵۰۰ سال میرسد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1056646 یوسفی، «هنرها و صنایع دستی قوم لر»، وبسایت راسخون.]</ref> صنایعدستی مردمان لر شامل [[سیاهچادر]]، [[قالی]]، [[گلیم]]، [[ماشته]]، [[هور]] و [[جاجیم]] است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83768003/دنیای-رنگارنگ-صنایع-دستی-لرستان-در-غبار-فراموشی «دنیای رنگارنگ صنایعدستی لرستان در غبار فراموشی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | |||
* [[شله ماش]]، [[آش کلونک]]، [[آش ورکواز]]، [[ترخینه]]، [[آش برتله]]، [[آش بادمجان]]، [[آش گوشت]]، [[چزنک رغو]]، [[دلمه برگ مو]]، [[کوفته نخودچی]]، [[دوگوله دودار]]، [[شامی کوو]]، [[سُغدو]]، [[خورش سیب]]، [[دنو رو]] و [[کلیه ترش]] از جمله معروفترین غذاهای محلی قوم لر است.<ref>[https://namnak.com/lorestan-traditional-food.p84214 «غذاهای محلی لرستان با و بدون برنج+ انواع آش»، وبسایت نمناک.]</ref> | |||
* [[دال پلو]]، [[کلورونکی]] (کلاورکنی)، [[خومن چوش]]، [[ترفهبازی]]، [[گل زرکی]] و [[جفتو]] از جمله بازیهای محلی لرها است.<ref>[https://www.irna.ir/news/81554424/معرفي-بازي-هاي-بومي-و-محلي-لرستان «معرفی بازیهای بومی و محلی لرستان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | |||
* [[موسیقی لری]]، با قدمتی دیرینه، از تنوع بالایی برخوردار است و به دو دسته کلی آوازی و سازی تقسیم میشود.<ref>[https://www.iscanews.ir/news/1110550/نگاهی-به-فرهنگ-و-موسیقی-اقوام-لر «نگاهی به فرهنگ و موسیقی اقوام لُر»، باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران.]</ref> | |||
* [[رقص لری]]، با نامهای دَسگِرِته، باختِه،<ref>[https://lib.eshia.ir/12294/2/66/رقص_لری آنیزاده، «ختنه و ختنهسوران»، ج2، ص66.]</ref> چووپی، یا بازی، رقصی جمعی و زنجیروار است که با هدایت «سرچووپی» (رهبر رقص) و دستمال رنگی او انجام میشود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1508328/نقش-دستمال-در-رقص-های-محلی-ایرانیان «نقش دستمال در رقصهای محلی ایرانیان»، وبسایت خبرآنلاین.]</ref> | |||
==بلوچ== | ==بلوچ== | ||
